Alunbre

Industria gehienetan, alunbre izena aluminio sulfatoari erreferentzia egiteko erabiltzen da, Al2(SO4)3·n H2O (n aldagaia zenbaki oso bat da, eta haren balioa alunbreak xurgatzen duen ur-kantitatearen araberakoa da). Aluminio sulfatoa malutapen industrial gehienetarako erabiltzen da. Medikuntzan, alunbre hitzak txerto-laguntzaile gisa erabiltzen den aluminio hidroxidozko gelari ere egin diezaioke erreferentzia.

 Ekoizpena 
Alunbre batzuk mineral gisa ekoizten dira; garrantzitsuena alunita da.

Alunbre garrantzitsuenak (potasio-, sodio- eta amonio-alunbrea) industrian ekoizten dira. Ohiko prozedurek aluminio sulfatoaren eta sulfato katioi monobalentearen konbinazioa inplikatzen dute. Aluminio sulfatoa lortzeko, oro har, hainbat mineral tratatzen dira azido sulfurikoarekin, hala nola eskistoa, bauxita eta kriolita.

 Motak 
Aluminioan oinarritutako alunbreei katioi monobalentearen araberako izena jartzen zaie. 

Alunbrerik garrantzitsuenak:
 Potasio alunbrea, KAl(SO4)2·12 H2O

 Sodio alunbrea, NaAl(SO4)2·12 H2O
 Amonio alunbrea, NH4Al(SO4)2·12 H2O
Beste metal alkalinoek ez bezala, litioak ez du alunbrerik osatzen bere ioiaren tamaina txikiagatik.

 Propietate kimikoak 
Aluminioan oinarritutako alunbreek hainbat propietate kimiko dituzte amankomunean: Uretan disolbagarriak dira; zapore lehorgarria, azidoa eta gozoa dute; azido gisa erreakzionatzen dute tintaroi urdina gorri bihurtzean, eta egitura oktaedriko erregularrean kristalizatzen dira.

Alunbreetan, ioi metaliko bakoitzak sei ur-molekula ditu inguruan. Alunbre gatzak berotzen direnean, likidotu egiten dira; berotzeak jarraitzen badu, kristalizazio-urak askatzen dira, gatzak aparra eratzen du eta apar hori puztu egiten da, eta azkenean hauts amorfo bat geratzen da.

 Kristal-egitura 
Alunbreak hiru kristal-egitura ezberdinetako batean kristalizatzen dira. Mota horiei α-, β- eta γ-alunbreak deritze. Alunbreen lehen X izpien kristal-egiturak 1927an argitaratu zituzten James M. Cork eta Lawrence Bragg-ek.

 Disolbagarritasuna 
Alunbre ezberdinek uretan duten disolbagarritasuna asko aldatzen da; esaterako, sodio alunbreak uretan disolbagarritasun altua du, eta zesio eta rubidio alunbreek, aldiz, disolbagarritasun baxua dute. Ondorengo taulan disolbagarritasun-datu batzuk agertzen dira.

T tenperaturan, 100 zati urek disolbatzen dute:
 {| class="wikitable" style="text-align:right;"
|-
!  !! Amonio!! Potasio !! Rubidio !! Zesio 
|-
|   0 °C ||  2,62     ||   3,90 ||  0,71     || 0,19
|-
|  10 °C ||  4,50     ||   9,52 ||  1,09     || 0,29
|-
|  50 °C || 15,9 ||  44,11 ||  4,98     || 1,235
|-
|  80 °C || 35,20     || 134,47 || 21,60     || 5,29
|-
| 100 °C || 70,83     || 357,48 || -  || - 
|}

 Erabilerak 

 Prozesu industrialak 
Aluminioan oinarritutako alunbreak antzinatik erabili izan dira, eta oraindik ere garrantzitsuak dira prozesu industrial askotan. Alunbrerik erabiliena potasio alunbrea da. Antzinatik erabili izan da likido uherrak argitzeko malutatzaile gisa, tindaketan finkatzaile (edo aglutinatzaile) gisa, eta larru ontzean. Oraindik asko erabiltzen da uraren tratamenduan, medikuntzan, kosmetikan (desodoranteetan), elikagaien prestaketan (legamia-hautsan eta janariaren ozpinketan), eta paper eta oihal erregaitzetan.thumb|Alunbre-desodorantea|133x133px
 Kosmetika 
Potasio alunbrea oso erabilia da desodorante natural gisa. Alunbrea hezetzean eta larruazalean aplikatzean, efektu bakterizida duen mineral-geruza bat uzten du. Modu horretan, usain txarra eragiten duten bakterioak ezabatzen ditu eta besapeetako usaina kentzen du.

Oinetan ere eman daiteke desodorante gisa eta baita ilea soildu ondoren ere. Erabilera horietarako, roll-on formatuan aurkeztu ohi da minerala, errazago aplikatzeko. 

 Erreferentziak 

Kategoria:Gatzak
Kategoria:Sulfatoak