Barbara Portugalgoa

Maria Madalena Barbara Xabier Leonor Teresa Antonia Josefa Portugalgoa edo Barbara Bragançakoa (, ; Lisboa,  - Aranjuez, ) Portugalgo infanta izan zen, Joanes V.a Portugalgoa eta Maria Ana Austriakoa (1683-1754) alaba. Barbara 1729an ezkondu zen Badajozen, orduko Fernando printzearekin (gero Fernando VI.a Espainiako erregea izan zena). Haren erregealdian Espainiako erregina ezkontidea izan zen. Ez zuen haurrik izan. Oso musika zalea izan zen eta Farinelliren mezenas bilakatu zen.

 Bizitza 

 Haurtzaroa eta heziketa 
Gurasoak 1708an ezkondu ziren arren, ia hiru urtez egon ziren seme-alabarik gabe. Gero, erregeak promesa bat egin zion Jainkoari, tronurako oinordeko bat jaiotzen bazen, komentu handi bat eraikiko zuela esker onaren seinale. Barbara jaio zenean, agindu bezala, erregeak Mafrako komentua eraikitzeko agindu zuen.

Barbara Brasilgo Printzesa izeneko Portugalgo tronuaren ustezko oinordeko gisa jaio zen. Erreginak seme bat izan zuen, Pedro, Brasilgo printzea, eta bi urte geroago, ustezko oinordeko izaera aldatu zioten. Pedro bi urte zituela hil zen, baina Jose infantea, gero Josef I.a Portugalgoa izan zena, Pedro hil aurretik jaioa, Barbara erregina izatea eragotzi zuen. 

Garai hartako errege nobleenetako baten alaba zenez, heziketa handia jaso zuen printzesak. Aita portugaldarra eta ama austriarra zituenez, frantsesez, alemanez eta italieraz hitz egiten zuen erraztasunez, eta geroago Madrilera bizitzera joan zenean, gaztelaniaz ere bai.

Printzesa gaztea emakume ikasia eta arte ederren maitale handia izan zen. Aitari bezala gustatzen zitzaion musika. Zortzi urte zituenean, bere aitak Domenico Scarlatti klabezinista handia kontratatu zuen Mestre bezala, Errege Kapera zuzentzeaz gain, printzesa gazteari musika irakasteko betebehar gehigarriarekin. Scarlatti Lisboan egon zen 1719tik 1729ra, Barbarak ere bere musika-maisuarenganako afektua garatu zuen, geroo Madrilera ere joan zen berarekin.

1725ean, Barbara Frantziako Luis XV.a Borboikoarekin ezkontzeko serioski kontsideratutako hamazazpi printzesen arteko bat izan zen, jatorrizko 99 printzesen zerrenda murriztu zenean. Hala ere, bere familiarengandik jasotako osasun fisiko eta mentalaren inguruko kezkak bazeuden, baita bere adin laburra ere, eta azkenean zerrendatik kanpo gelditu zen.

 Aurrekariak 
1723ko urtarrilaren 10ean, Barbarak hamabi urte eskas zituenean, Espainiako Felipe V.aren seme zen Fernando Infantearekin ezkontzeko hitza eman zuten. Bikote gaztearen gurasoek, XVIII. mendearen lehen erdiko bi errege iberiar handiek —Joan V.a Portugalgoak 1707tik 1750era erreinatu zuen eta Felipe V.a Espainiakoak 1700etik 1746ra—, batasun horrekin bi erresumen arteko harremanak hobetu nahi zituzten, 1704tik 1715era borrokan egon ondoren, Espainiako Ondorengotza Gerran. Gatazka horretan zehar, portugaldar armada bat Madrilera iristen saiatu zen 1706an, 1707an Almansako guduan garaitua izateko.

Gerraren ostean, bi koroen arteko harremanak ez ziren egonkorrak izan. 1715ean sinatutako bake-itunaren XV. artikuluan, Espainiako erregeak seiehun mila patakako (portugaldar dirua) zorra hartu zuen bere gain Portugalgo erregearekin, berrehun mila patakako hiru kuota berdinetan ordaintzeko. Hala ere, 1717an, justu Portugal Mediterraneoan Matapãoko guduan ari zenean Otomandar Inperioaren aurka, Espainiak gerra hasi zuen Austria, Frantzia, Britainia Handia eta Herbehereen aurka, Utrechteko Itunean galduta zuena erreklamatu nahian. Beraz, Portugalekiko zorraren ordainketa ez zen bete. Berriro ere, bi erresumen arteko harremanak okertu egin ziren. 1719an, 1715eko bake itunean presente egondako Luis da Cunha diplomatikoa Madrilen enbaxadore izendatu zutenean, hobetu ziren iberiar pennintsulako bi koroa iberiarren arteko harremanak. Barbararen eta Espainiako printzearen arteko lotura horrekin, harreman horiek egonkorrak izatea espero zen.

 Konpromiso-zeremoniak 
Ezkontzeko promesa 1723ko urtarrilaren 10ean egin zen Lisboako Ribeira Palacioan. Kapitulazioak Diogo de Mendonça de la Corte Realeko estatu-idazkariak irakurri zituen, Portugalgo errege-erreginen, Espainiako enbaxadaren eta erresumako goi-nobleziaren aurrean. Horien artean, Alegreteko markesa zegoen, 1708an Vilar Maiorreko konde gisa (aitaren bizitzan erabilitako titulua) Vienan enbaxadore izan zena, Barbararen gurasoen ezkontza-kontratuaren arduradun; Angejako markesa, Brasilgo erregeorde ohia (1713-1718), Cascaisko markesa, Nisako markesa, eta Valçako markesa. Erresumako goi kleroa artean bertan zen.

Gau horretan jai handiak izan ziren Jauregiaren lurretan; Dantzaldiez gain, su artifizialak ere izan ziren ibaiaren ertzean, eta Errege Armadaren itsasontziak eta Tajoko merkataritza-ontziak, baita hiriko kaleak ere, jai giroan argiztatu ziren. Hurrengo egunean zeremonia bat izan zen, Tomas Almeida Lisboako Patriarkak ospatua, Gorte osoarekin, atzerriko enbaxadoreekin, etab. laguntzan. Horren ostean, hurrengo egunetan, artean ere entzunaldi publikoak egin zitzaizkion patriarkari, berriz ere Espainiako enbaxadaren partaidetzarekin, goraintziak erregeei eta Barbarari Koroaren organo desberdinetatik, hala nola Itsasoz Haraindiko Kontseilua eta Lehorreratzea Jauregian, eta 13an Portugalgo Historiaren Errege Akademiaren ezohiko zeremonia bat Jauregian, besteak beste.

Kontuan izan behar da une hartan, 1723an, Fernando infantea bigarrena zela Espainiako tronurako ondorengotza-lerroan. Hurrengo urtean, ordea, nahasia izan zen Espainian. Lehenengo, Felipe V.ak abdikatu egin zuen, Luis I.a Espainiakoa bere seme nagusiari lekua uzteko. Baina hau zortzi hilabeteko erregealdiaren ostean hil egin zen, hamazazpi urte zituela. Horrela, 1724ko amaieran, Felipe V.a tronura itzuli zen. Orduan anaia zaharraren heriotzarekin, Barbararen senargaia Asturiasko printze oinordeko edo printze bihurtu zen. Horrela, Portugalgo printzesa Espainiako erregina bihur zitekeen.

Hala ere, printzesak hamabi urte besterik ez zituenez, 1723an eta Fernando, gero Asturiasko Printzea izan zenak, bederatzi baino ez zituenez, zenbait urte igaro ziren ezkondu baino lehen. Eta hori gertatu zenean, bi erresumen arteko printzesa trukaketa batean izan zen.

 Krisi diplomatikoak 
1718-1720an Espainiak lau potentzien aurka egindako gerra labur baina tamalgarriaren ostean, Espainiako erregeak alaba bat agindu zion Frantziako Luis XV.a Borboikoari, Mariana Victoria Borboiko infanta, erresuma horrekiko harremanak hobetzen saiatzeko. Lau urte zituenean, printzesatxoa Pirinioetatik harago bidali zuten. Frantziako erregeak, ordea, ez zuen itxaron nahi izan hazi arte, eta beste emazte bat aukeratu zuen. 1725eko martxoan, zazpi urteko printzesatxoa Espainiara itzuli zen.

Hala ere, beste gatazka bat sortu zen Portugal eta Espainiaren artean, portugaldarrek Montevideo sortu baitzuten, Rio de la Platan, 1723ko azaroaren 22an. Portugaldarrek Brasilgo hegoaldeko muga naturaltzat jotzen zuten eremua zen, Buenos Aireseko espainiarrek Rio de la Platako estuario osoa kontrolatu nahi zuten bitartean.

Portugaldarrek 1680tik Colonia de Sacramento zuten eskualdean. Espainiarrek okupatu zuten Espainiako Ondorengotza Gerran, baina 1715eko bake itunean itzulia. Hala ere, itunak ez zuen ezer esaten eremu horietan fundazio berriei buruz. Montevideo sortu eta hiru hilabetera, hain zuzen, 1724ko otsailaren 22an, Buenos Aireseko espainiarrak justifikatuta sentitu ziren plaza betetzera. Maria Barbararen eta Asturiasko Printzearen arteko ezkontza-kontratutik urtebete eskas igaro ostean, gertaera horiek, inperioen zati urrun horretan, koroa iberiarren artean beste tirabira diplomatiko bat eragin zuen.

 Ezkontza bikoitza 
Eztabaida gehiago ez izateko eta aurreikusitako aliantza are gehiago indartzeko, Espainiako diplomaziak ezkontza bikoitza proposatu zuen: Espainiako Printze Oinordekoaren eta Maria Barbararen arteko ezkontzaz gain, Portugalgo Printze Oinordekoa Espainiako gortera itzuli zen Mariana Victoriarekin ezkontzea. Joan V.ak proposamena onartu zuen, eta bi urte beranduago, printze eta infantak adin handixeagora iritsita, ezkontza aurreko akordioak sinatu ziren: Brasilgo Printzeak eta Mariana Victoriak 1727ko abenduaren 27an, eta Asturiasko Printzeak eta Maria Barbarak 1728ko urtarrilaren 11n.

Azkenean, prestaketa luze baten ondoren, printzesen trukea 1729ko urtarrilaren 19an izan zen. Trukea Caia ibaian egin zuten, Alentejoko Elvasekin (Portugal) eta Extremadurako Badajozekin (Espainia) muga egiten duen ibaian. Zeremonia ibaiaren erdian egin zen literalki, sasoi hartarako eraikitako egurrezko jauregi-zubi handi batean, eta zenbait pabiloi ere izan ziren bi ertzetan. Ia gorte osoak parte hartu zuen, Lisboa eta Elvas arteko herri eta leku guztiak arte iragankorrez apainduta, hala nola garaipen-arkuak, lorategi artifizialak, iturriak, etab., mugarako eta mugatik aurrerako bidean prozesio handiak jasotzeko. Printzesak trukatzeko prestakuntzak hain zehatzak izan ziren, ezen 1727ko urtarrilean Koroak marmolak eskatu baitzituen Parisen, eta inperioko lau bazterretatik aparteko ekarpenak eskatu zituen nahi zen distira guztia finantzatzeko, Brasilgo Minas Gerais-eko Kapitaintza barne.

Aipatu behar da arte iragankorraren panorama hori mende erdi geroago ere erregistratu zela, 1785ean Portugal eta Espainiaren arteko partzuergo bikoitzean, orduan Jose eta Maria Victoriaren biloba bakarra zen Maria Ana Victoriaren ezkontzekin, eta berriro xehetasunez egin zela.

 Asturiasko printzesa 
Fernandok, orduan Asturiasko printze zenak, Barbara emaztegaia ikusi zuenean ezkontza zela-eta egindako lehen topaketan, hain erakargarria ez zela pentsatu zuen, eta ezkontzari uko egin nahi izan zion. Bere hitzetan, bere emaztegaiaren itxura kontuetan engainatua izan zen, haren aurpegia baztanga-markaz beteta baitzegoen. Baina azkenean men egin zion, eta denborarekin bere hasierako ezinikusia emaztearekiko afektu bihurtu zen. Printzesa ausarta eta sentibera zen, eta senar zalantzati eta malenkoniatsuaren konfiantza bereganatu zuen. Ondorioz, laguntza baliagarri gisa ikusi zuen, eta bere aholkua bilatu zuen. 

Barbarak eta Asturiasko Printzeak hamazazpi urte eman zituzten printze oinordeko gisa, 1746an tronura igo aurretik. Aldi horretan, eta Filipe V.aren osasunarekin batera, Barbarak eta bere senarrak printzearen erregina eta amaordea zen Elisabeth Farnesio ankerkeriari aurre egin behar izan zioten, azken horrek bere semeordea gortetik urrun mantendu nahi izan baitzuen. 1733an, Printze Oinordekoaren jokabide-arauak onartu ziren, historialari baten arabera "etxebizitza-konfiskazio moduko bat" izan zirenak:

Fernando jauna eta Barbara jauna, bakoitza lau pertsonak baino ezin dezakete bisita. Pertsona horien izena eta kargua adierazi ziren. Ezin izan zuten Frantzia eta Portugaleko beste enbaxadarik jaso. Pisuan printzeek ez zuten jendaurrean jan behar hara joan gabe. Tenplu edo komenturik ez. [...] Printzearen laguntza Gobernu Kontseiluan eta harekin egindako bulego guztietan, eta, bereziki, [lehen ministroarekin] eta ministroekin izandako edozein tratutan.

Pixka bat geroago, 1735ean, enbaxaden gorabehera deiturikoa gertatu zen; printzesen trukea gorabehera, Portugalen eta Espainiaren arteko harremanak okertu egin ziren, eta Portugalgo erregeak eskuadra indartsu bat bidali zuen Río de la Platara, eta bi koroen artean gerra egoera bat sortu zen, 1737an erabaki zena.

Asturiasko printze eta printzesa izan ziren garaian, Fernando eta Barbara Espainiako alderdi gisa ezagutzen den oposizioaren helburu bihurtu ziren, Espainiak Portugalekin zituen harremanak okertzearekin batera.

Barbara gaztea emakume jantzia zen, izaera atseginekoa, sei hizkuntza menderatzen zituena eta txikitatik musikazale amorratua.

Bárbara eta Fernando berehala maitemindu ziren. 1733an, haurdun geratu zen, baina seme bat izan zuen hilda, eta gero ez zuen beste seme-alabarik izan.*

Hala ere, aldi horretan guztian, eta ondorengo erregealdian, printzesak Domenico Scarlattiren kontsolamendua izan zuen, Lisboan bere musika-maisu izandakoarena, eta Espainiara jarraitu zion bere ikasleari, eta hantxe eman zuen bizitza osoa. Espainian, klabezin-jotzaile napolitarrak bostehun sonata baino gehiago konposatu zituen, horietako asko Barbarari eskainiak. Barbarak bere maisu ohiaren konposizioak interpretatzen eman zuen bere denboraren zati handi bat.

 Espainiako erregina 
ezkerrera|thumb|215x215px|Erreginaren estatua Madrilgo Paris Hiribildu Plazan.
1746ko uztailean, Filipe V.a hil zenean, Fernando tronura igo zen eta Barbara Espainiako erregina bihurtu zen. Hogeita hamalau urte zituen orduan, eta hogeita hamabi senarrak.  

Ondorengotzaren ondoren, Barbara eta Fernandoren artean arrakala politiko bat irekitzeko ahaleginak izan ziren, besteak beste, erregina alargunaren aldekoek asmatua, zeinek aliantza bat osatu zuen aurreko erregimenean oposizioan egondako Espainiako alderdiko hiru kiderekin: Ensenada, Huéscar eta Carvajal. Horrela, Espainiako alderdia bere aldekotzat jo zuen eta aurreko erregimenaren boterea zuten guztiak kargugabetu zituen, Fernandorengan eragina izateko arriskua zutelako. Barbarak adoretuta, Fernandok Villarias ministroa kaleratu zuen, Carvajalek ordezkatzeko, eta 1747ko uztailean erregina alarguna gortetik erbesteratu zuten. 

Senarraren erregealdian, Barbarak festa eta kontzertu bikainak eskaini zituen bere babesleku gogokoenean, Aranjuezeko errege jauregian. Hala ere, Barbarari ez zitzaion gustatzen bere ezkontidearengan eta gobernuaren politikarengan zuen eragina nabarmentzea, erregina gisa zuen aurrekoak ez bezala, eta inpresio nahiko positiboa utzi zuen publikoarengan. Ez zen bere buruaz hain segurua, eta ez zuen Isabel Farnesiok bezainbesteko anbizio politikorik ere, eta bere politika Espainiaren eta Portugalen arteko adiskidantzazko harremanean oinarritu zen nagusiki, bere aitarekin eta Belmonte enbaxadore portugaldarrarekin lankidetzan. Barbara erreginak erregularki parte hartzen zuen estatu-arazoetan: ministroek errespetatu egiten zuten, eta estatu-agiri guztiak aurkezten zizkioten erregeari eman aurretik, zeren eta: "berak baino ez zekien zer esan edo ezkutatu behar zitzaion erregeari". Hura zen ministroek erregearekin lan egiteko erabiltzen zuten bidea, berak aholkatzen baitzien erregearen aldetik nahi zuten emaitza nola lortu, eta ministroek konfiantza osoa zuten berarengan bere lanerako, Benjamin Keene enbaxadore britainiarrak informatu zuen bezala: "Berak nahi duen bezala eragin zezakeen harengan, hainbesteko ahalmenarekin, baina askoz ere zailtasun gutxiagorekin, aurreko alargunak bere aita zenarekin inoiz egin ez zuen bezala". 1754an, bere aurreko aliatua zen Ensenadaren erorketaren atzean egon zen. Keenek eta Huascarrek paper bat eman zioten Erreginari, zeinean iradokitzen baitzen Ensenada ministroa errege-bikotea txotxongilo bihurtzen ari zela. Ensenadaren aurka egiteko konbentzitu zuten, eta, Richard Wall eta Huascarrekin elkarlanean, Barbarak konbentzitu egin zuen Fernando Ensenada erbesteratu zezan. 

Portugalgo erreginak paper garrantzitsua jokatu zuen Espainiako gortean, bereziki bere aitaren, Portugalgo erregearen eta bere senarraren arteko bitartekari lanetan: hain zuzen ere 1746 eta 1750 artean negoziatu zen 'Madrilgo Ituna'. Bere gustu musikalari leial, Carlo Broschi abeslari italiar ospetsua babestu zuen, Farinelli bezala ezaguna, Scarlattirekin (1757an hil zena, bera baino urtebete lehenago) bizitzen jarraitu zuen, eta bera ere orkestra handi baterako sonatak konposatzen.

 Artea eta liburuak 
Barbara Bragantzakoa bere ohituretan neurritsua, mezenasa eta artezalea izan zela gogoratzen da, baita bere senarrari, erregeari eta honek berari, izan zien maitasun eta fideltasun zintzoarengatik ere, ezkontza politiko edo komenientziazko garaietan hain ohikoa ez zena. Liburutegi zabala izan zuen. Espainiako Liburutegi Nazionalak bere liburuen aurkibidea gordetzen du, Juan Gómez ganbera-liburuzainak 1749an egindako eskuizkribu batean. Eskuizkribu horrek 1192 liburuki hartzen dituzten 572 izenburu ditu, alfabetikoki antolatuta. Portugesezko eta espainierazko liburuak ziren nagusi (242 Espainian argitaratuak eta 107 Portugalen), baina baziren italierazko, frantsesezko, alemanezko eta latinezko edizioak ere, Europako hainbat hiritatik ekarriak. Bere gaiak askotarikoak dira, historia, literatura, arteak, antzerkia, geografia, zuzenbidea eta pentsamendu politikoari buruzko liburuak, hiztegiak, gramatikak, klasiko greko-erromatarrak eta medikuntza eta matematikari buruzko lan batzuk ere bai, hala ere, gehienak teologia eta debozioari buruzkoak dira.

 Musika 
Sandro Cappellettok (1995) argitaratu zuen bere musika-liburutegiaren inbentarioak erakusten du Barbara de Braganza XVIII. mendeko Europako errepertorioen zirkulazio-sare nagusietako batzuen erdian zegoela.*

 Heriotza 
Errege Salestarren Komentuaren eraikuntzaren sustatzailea ere izan zen. 1757an inauguratu ondoren, erregina Aranjuezera joan zen eta bertan hil zen agonia luze baten ondoren, 1758ko abuztuaren 27an. Haren gorpua, frantziskotar jantzia soinean, jauregiko egongelan etzan zuten, eta hainbat meza eman zituzten haren oroimenez. Hurrengo egunean, bere gorpuzkiak Madrilera eraman zituzten eta 1748an berak sortutako Salestar Ahizpen Komentura eraman zituzten (Errege Salestarrak) eta hantxe lurperatu zuten, ez zuten El Escorialeko Errege Panteoian lurperatu, erregeen ama izan ez zelako. Nebari, Portugalgo erregeari, dirutza handia utzi zion, Espainian kapital-ihesa kontsideratu zen hori.

Haren heriotzak eromena eragin zion senar triskatuari, zeina handik urtebetera hil baitzen, Villaviciosa de Odónen giltzapeturik, halako moldez non erregerik gabeko urtea deitu baitzitzaion.Los Borbones.Episodio 2. Serie TV.

Barbararen gorpuzkiak mausoleo zainduan daude, Karlos III.ak Sabatiniri ondoren egindako enkarguan, Barbarak berak fundatu zuen komentuan, Txit Santuaren kaperaren barruan, erregearenari bizkarra emanez, gurutzaduran Epistolaren aldea hartzen baitu.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
Aurrekoa:
Elisabeth FarnesioEspainiako erregina ezkontidea

1746-1758Hurrengoa:
María Amalia Saxoniakoa

Kategoria:Espainiako errege-erregina ezkontideak
Kategoria:Lisboatarrak
Kategoria:Braganza etxea
Kategoria:Portugalgo katolikoak
Kategoria:Portugalgo infantak
Kategoria:Erregeen alabak
Kategoria:XVIII. mendeko musikagile klasikoak