Motozerra

Motozerra gida barra bat inguratuz biraka dabilen kate horzdun bat duen zerratzeko gailu bat da, gasolinazko motor batek edo motor elektriko batek eraginda dabilena. Zura mozteko erabili ohi da gehienbat (zuhaitzak, zuhaixkak, enborrak, adarrak, oholak...), baina badira hormigoia ebakitzeko motozerra bereziak. Bestalde, batzuetan, zura ebakitzeko fabrikatutako motozerrak izotza ebakitzeko erabiltzen dira; adibidez, izotz eskulturak egiteko, edo izotz geruza zulatuta azpian dagoen ur masara iristeko. Zerra motorizatu eta eramangarri bat da, eta honen potentzia eta tamaina aldakorrak izaten dira.

Motozerra ezberdinak badira eta, erabileraren arabera, bereizketa nagusia honakoa da: zuhaitzak mozteko motozerra sendoak, gida barra handiak eta luzeak dituztenak, eta inausketarako erabiltzen diren motozerra arinak, gida barra laburrak eta txikiak dituztenak.
Motozerra batek motorra, transmisio-mekanismoa, gida-barra, ebaketa-katea, tentsio-mekanismoa eta segurtasun-elementuak ditu. Motozerrekin lan egitean hainbat segurtasun-praktika eta lan-teknika erabiltzen dira.

Gaur egungo motozerra modernoen aurrekariak kirurgian erabili ziren lehen aldiz, eta egurra mozteko motozerrei buruzko lehen patenteak XIX. mendearen amaieran sortu ziren. 

 Historia 

 Kirurgian 
Motozerraren jatorria eremu medikoan kokatzen da. XVIII. mendearen amaieran, John Aitken eta James Jeffray mediku eskoziarrek zerra malgua garatu zuten (1783–1785 inguruan), bi heldulekuren artean kokatutako kate zorrotz bat. Tresna hori sinfisiotomia egiteko eta hezur gaixotuak kentzeko erabiltzen zen. Aitkenek 1785ean argitaratutako obstetrizia-liburuan agertu zen lehen aldiz, pelbiseko ebakuntza baten testuinguruan. 
Jeffrayk 1806an desgastearen ondorioz kalteturiko hezur-artikulazioak kentzeari buruzko lan bat argitaratu zuen, eta bertan adierazi zuen zerraren ideia 1782an sortu zitzaiola. 1790ean lortu zuen tresna fabrikatzea, eta anatomiako laborategian eta zenbait kirurgialariren eskuetan erabili zen. Zerraren abantailetako bat izan zen ebaki txikiagoak egitea eta inguruko ehunak (muskuluak, nerbioak eta odol-hodiak) kaltetu gabe lan egitea.

Teknika horrek mugak izan zituen obstetriziaren esparruan, baina mugak izan arren, nahiko hedatu zen, bereziki anestesia orokortu ondoren. XIX. mendearen zati handi batean motozerra kirurgikoa tresna baliagarria izan zen, baina Gigli-ren alanbre-zerra merkeago eta eraginkorragoak ordezkatu zuen 1894an. Garai berean, Bernhard Heine ortopedista alemaniarrak osteotomo izeneko tresna asmatu zuen (1830 inguruan), hortz txikidun kate batez eta gurpil kremailera bidez mugiarazita, hezurra mozteko. 

 Egurra mozteko 
Egurra mozteko motozerrak XIX. mendearen amaieran hasi ziren erabiltzen.1883an Frederick L. Magaw-ek kate horzdun makina baterako patente goiztiarra lortu zuen. Ondoren, 1905ean Samuel J. Bens-ek sekuoia erraldoiak mozteko diseinatutako kate-zerra patentatu zuen. 

Lehen motozerra eramangarria 1918an garatu zuen James Shand kanadarrak. Bere diseinua 1930ean libre utzi zenean, gerora Festo izango zen enpresak garapenari eutsi zion. XX. mendearen lehen erdian, Joseph Buford Cox eta Andreas Stihl izan ziren motozerraren teknologiaren aitzindari nagusiak. Stihlek 1926an lehen motozerra elektrikoa eta 1929an gasolina bidezkoa patentatu zituen, eta masa-ekoizpena antolatu zuen. Aldi berean, Emil Lerp-ek (Dolmar enpresakoak) 1927an gasolina-motozerra lehen aldiz seriean ekoitzi zuen. 

Bigarren Mundu Gerrak Alemaniako hornidura eten zuen Ipar Amerikan, eta horrek tokiko fabrikazioaren sorrera ekarri zuen, besteak beste IEL etxearekin (gerora Pioneer Saws).
1950ean operadore bakarrak erabil zezakeen lehen eredua aurkeztu zen, pisu handikoa izan arren. 1959rako, batez besteko pisua 12 kilogramo ingurukoa zen, eta materialen hobekuntzak eta karburagailu berriak erabilera erraztu zuten. 

Gaur egun, motozerra mota ugari daude: etxeko eta lorezaintzako modelo elektrikoak, baso-lanetarako makina astunak, eta suhiltzaileek eta indar militarrek erabiltzen dituzten tresnak. 

1926an sortu ziren lehen motozerra elektrikoak. Kable bidezkoak 1960ko hamarkadan komertzializatu ziren, baina gasolina-motorrak izan ziren nagusi mende erdiz. 2010eko hamarkadaren amaieratik, litiozko baterian oinarritutako modeloek protagonismoa hartu dute. 2020ko hamarkadan Husqvarna eta Stihl enpresek tamaina handiko motozerra elektriko indartsuak merkaturatu dituzte.  

 Egitura 

 Motorra 
Motozerraren funtzionamenduaren oinarria motorrean datza. Tradizionalki, barne-errekuntzako bi aldiko gasolina-motorrak izan dira erabilienak, zilindro bakarrekoak eta 30 cc eta 120 cc artekoak. Motor hauek potentzia/pisu erlazio handia eskaintzen dute eta, era berean, mekanikoki sinpleak dira. Horregatik, egokiak dira tresna eramangarri eta indartsu gisa.

Bestalde, gaur egun, motor elektrikoak dituzten motozerrak ere oso ohikoak dira. Hauek bateriaren edo kable bidezko korrontearen bidez funtzionatzen dute, eta zarata gutxiago sortzen dute, ingurumenarekiko eta mantentze-lanarekiko abantaila nabarmenekin.

Urpeko mozketa lanetan, energia hidrauliko bidezko motozerrak erabiltzen dira, presio handiko fluidoaren indarra baliatuz. Horrelako motorrak korrosioarekiko erresistenteak dira eta ingurune hezeetan segurtasun handiagoa eskaintzen dute.
thumb
Motozerraren karburagailua diafragmazkoa izaten da gaur egun, motorraren karkasaren barruko presio-aldaketak baliatuz erregaia depositutik xurgatzeko. Lehenengo modeloek grabitatezko karburagailuak zituzten, eta makina inklinatzerakoan  motorra eten egiten zen. Karburagailuaren doikuntza garrantzitsua da altuera aldaketetan edo aire-iragazkia zikin dagoenean. Doikuntza hori eskuz edo elektronikoki egiten da, modeloaren arabera.

Neguan edo giro hotzetan, karburagailua izoztu egin daiteke. Horri aurre egiteko, motozerra askok zilindroaren eta karburagailuaren arteko aire-hodi bat daukate, beroa pasatzeko. Beste batzuek, berriz, helduleku eta karburagailu berotuak dituzte, erresistentzia elektriko txikien bidez.

Bestalde, bibrazioak erabiltzailearengan eragin ditzakeen lesioak murrizteko, motozerrek bibrazioaren aurkako sistemak dituzte. Sistema horrek motorra eta barra malguki edo kautxuz lotzen ditu, automobil baten esekidura-sistemaren antzera. Horrela, erabiltzailearen nekea eta eskuetako dardara gutxitzen dira.  

 Transmisio mekanismoa 
Motozerraren transmisioa enbrage zentrifugo baten bidez egiten da. Abiadura handitzean, enbragea hedatu egiten da, eta hau danbor batean engranatzen da. Horrela, kateari mugimendua transmititzen zaio.
Enbrageak hiru funtzio nagusi ditu:

1. Motorrak, ralentian (2500–2700 rpm inguruan) dabilenean, katea geldi mantentzea.

2. Katea mozketa batean trabatzen bada, motorraren gainkarga saihestea.

3. Errebote bat egonez gero, erabiltzailea babestea; kasu horretan, kate-balaztak danborrari eusten dio eta enbragea berehala askatzen da.

 Gida-barra 
Gida-barra altzairu bereziko xafla bat da, normalean 40 eta 90 cm arteko luzerakoa. Katea bertan sartuta dago, ertzaren zirrikituan zehar. Gida-barrek olio-ponpa baten bidez jasotzen dute lubrifikazioa, eta olio hori, katearen bidez hedatzen da gida-barra guztian zehar. Horrela marruskadura gutxitzea lortzen da.

Barra mota nagusiak hauek dira:

 Laminatuak: geruza anitzekoak, pisu arinagoa lortzeko.
 Solidoak: altzairu trinkoz eginak, erabilera profesionalerako; normalean punta trukagarria dute, higadura handiena han gertatzen baita.
 Segurtasun-barrak: erabiltzaile arruntarentzako diseinatuak, puntako gurpil horzdun txikiagoarekin, errebote-arriskua murrizteko.

Barra bakoitzak katearen lodiera jakin bat behar du, normalean 1,1 mm eta 1,6 mm artekoa, eta olio-zuloak olio-ponparen irteerarekin lerrokatu behar dira.  

 Katea 
Katearen osagai bakoitza metalezko esteka errematxatuz egina dago, bizikleta-kate baten antzera baina errodamendurik gabe. Hortz bakoitzak bi mozketa-ertz ditu (goikoa eta albokoa) eta ezker/eskuin txandakatzen dira. Hortz bakoitzaren aurrean sakonera-erregulatzaile bat dago, mozketa-sakonera kontrolatzeko (0,5 mm ingurukoa).

Sakonera altuegiak mozketa moteldu egiten du, eta baxuegiak, berriz, errebote-arriskua eta bibrazio-maila handitzen ditu.  

 Tentsioaren doikuntza 
Katearen tentsioa ezinbestekoa da segurtasunarekin lan egiteko. Gehiegi estutuz gero, katea tenkatuegia geratzen da, eta higadura handitzen da; lasaiegi badago, berriz, barra-gidatik atera daiteke. Tentsioa torloju edo eskuzko gurpil baten bidez doitzen da, barra puntari eutsiz eta azkoinak behar bezala estutuz. 

 Segurtasun egiturak 
Gaur egungo motozerrek segurtasun-neurri ugari dituzte erabiltzailea babesteko:

 Kate-balazta automatikoa, errebote baten ondorioz aktibatzen dena eta katea milisegundotan geldiarazten duena.
 Kate-harrapatzailea, katea deslerrokatzean erabiltzailearen eskuetara ez heltzeko.
 Atzeko helduleku-babeslea, kateak atzera egiten badu eskua babesteko.
 Kate seguruak, hortz leunagoak eta safety link sistemadunak, errebote-arriskua murrizteko.

Urteen poderioz, motozerraren diseinua hobetu egin da: segurtasun handiagoa, bibrazio txikiagoa, eta erabiltzailearen erosotasuna lehenetsiz.

 Erreferentziak 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Basogintza makinak
Kategoria:Habitataren kudeaketarako tresnak eta metodoak