Katherine Johnson

Katherine Coleman Gobe Johnson (White Sulphur Springs, Mendebaldeko Virginia, AEB, 1918ko abuztuaren 26a - 2020ko otsailaren 24a)  psikologo, informatikari, espazio zientzialari eta matematikari estatubatuarra izan zen. NASAn lan egin zuen programa espazial eta aeronautika estatubatuarra garatzeko proiektuetan. Besteak beste, 1961tik 1963ra bitartean Mercury programan parte hartu zuen, 1969an Apolo 11k Ilargira heltzeko egin beharreko ibilbidea kalkulatu zuen, eta 1970an bere ekarpena garrantzitsua izan zen Apollo 13 matxuratua lurrera salbu itzuli ahal zedin.

 Biografia 
Katherine Johnson 1918an jaio zen White Sulphur Springs-en, Greenbrier konderria, Mendebaldeko Virginian. Beraz gain, beste hiru anai-arreba zituen familian. Aita, Joshua Coleman, egurgilea, baserritarra eta Greenbier Hoteleko langilea zen. Ama, Joylette Coleman, berriz, praktiketako irakaslea zen. Katherinek matematikan erraztasun handia zuela ikusi zuten gurasoek, ikasten hasi zenetik. Dena dela, bere arraza zela eta, ezin zuen Greenbrierko eskolan ikasi, eta horregatik, Kanawha konderrira joan zen matematika ikastera.

Katherine, bigarren hezkuntza bukatzean, Mendebaldeko Virginia Estatuko Institutuan sartu zen, 15 urte zituela. Bertan oso ikasle ona izan zen. Bere maila bikainak irakasle guztiak harritu zituen; horien artean Angie Turner King edo W.W. Schiefflin Claytor bezalako irakasleak zeuden, beren arloetan zenbait sari irabazitako zientzialariak. 1937an, 18 urte zituela, cum laude kalifikazioarekin graduatu zen matematika eta frantsesa irakasgaietan. Honen ondoren, Marion-era joan zen, matematika, frantsesa eta musika irakastera.

1938an, Johnson Mendebaleko Virginiako Unibertsitateko (Morgantown, Monongalia konderria) graduatzea lortu zuen lehen emakume afroamerikarra izan zen. Era berean, United States Supreme Court ruling-en (Kanadan) graduatzeko aukera izan zuen emakume bakarra izan zen.

 Bizitza profesionala 
Irakasletza gehiegi atsegin ez, eta bere matematikari lanarekin jarraitzea erabaki zuen. Garai hartan, lehen NACA eta orain NASA zeritzon erakundea bere profileko matematikari baten bila zebilen, nabigazio sailean aritzeko. Horrela bada, Johnson 1953. urtean hasi zen bertan lanean.

National Visionary Leadership Project proiektuak kontatu bezala:
1953tik 1958ra, Johnson espazio-ontzien lebitazioak eta hauekin lotutako datuak kalkulatzen aritu zen. Hainbeste denbora ematen zuen bertan, hegaldien kontrolerako dibisiora aldatu baitzuten, bere aurreko postua betiko utziz. 1958tik 1983ra arte, erretiratu zen urtera arte, espazio-ontzien hegaldien teknikaria izan zen. Ondoren, kontroletara aldatu zuten, eta postu honetan espaziora egin zen lehen bidaia estatubatuarraren (1959) eta Merkurio Proiektuaren (1961) bidaiaren ibilbidearen distantzia kalkulatu zuen. Hain zen ona lanean, non, ordenagailuetan akatsen bat sortuz gero, espazio-ontziek jarraituko beharreko ibilbideak zehazteko laguntza eskatzen baitzioten Lurraren orbita ezberdin hauek kalkulatzeko. 1969an, espaziora egin den bidaia garrantzitsuenaren ibilbidea kalkulatu zuen, hain zuzen ere, Apolo 11k Ilargira joateko egin beharko zuen distantzia. 1970n Ilargirako beste espedizio bat egin zuten estatubatuarrek Apollo 13a, baina porrot egin zuten, eta Johnsonek itzulerako ibilbide berri baten distantzia kalkulatu behar izan zuen lau egunean, astronauten bizia salbatzeko. Erretiratu zen arte, Marterako bidaietan laguntzen aritu zen.

2017an estreinatu zen Hidden Figures filmak ("Ezkutuko talentuak") Katherine Johnsonen eta bere bi lankideren bizitzaren berri ematen du (Dorothy Vaughan eta Mary Jackson).

1959an James A. Johnson teniente koronelarekin ezkondu zen eta nasan jarraitu zuen lanean. 1958tik 1986an erretiroa hartu zuen arte, Johnsonek teknologo aeroespazial gisa lan egin zuen Controles de Naves Espaciales (Spacecraft Controls Branch) eremuan. Alan Sheparden 1961eko maiatzaren 5eko hegaldi espazialaren ibilbidea kalkulatu zuen, espazioko lehen estatubatuarra.21, 22, 23, Mercury Proiektua abiarazteko leihoa ere kalkulatu zuen (196121, 24) eta astronautentzako bizkarreko nabigazio grafikoak trazatu zituen faila elektronikoen kasuan. Glennek beragatik zehazki galdetu zuen, eta hegan egiteari uko egin zion Johnsonek kalkuluak egiaztatu ezean. Shetterlyk gaineratu zuenez, konputazioa emakumeen lana zen garaian eta ingeniaritza gizonei uzten zitzaienean, emakumeen lan hori askoz gehiago baloratu behar da. 1961ean, bere lanak Alan Sheparden Freedom 7 Mercury kapsula lurreratu ondoren azkar aurkituko zela ziurtatzen lagundu zuen, ezarri zen ibilbide zehatza erabiliz. Behin misioa abortatua izan ondoren, Johnsonen lanak, bizkarreko nabigazio kartak eta prozedurak ezartzen, tripulazioa Lurrera onik itzultzen lagundu zuen, lau egun beranduago, 27, izar baten behaketa sistema bat sortzean, astronautei, bere kokapena zehatz zehaztea ahalbidetuko ziena. 2010eko elkarrizketa batean, Johnsonek gogoratu zuen: "Mundu guztia kezkatuta zegoen hara iritsiko zirelako. Itzultzeak kezkatzen gintuen ".29 aurrerago, Johnsonek espazio transbordadorearen Programan lan egin zuen, Lurraren baliabideen satelitea21, 27, eta Marteren esplorazio misio baterako planetan.

 Azken urteak 
Familia Newport Newwsen (Virginia) bizi izan zen 1953tik, Johan Goblerekin 1956an hil zen arte eta 1959tik James Johnsonekin. Johnsonekin izan zuen ezkontzak 60 urte iraun zuen, harik eta 2019ko martxoan hil zen arte, 93 urterekin. 20 urte zituela Katherine, sei biloba eta hamaika birbiloba zituena, Hamptonen (Virginia) bizi zen.

Newport Newseko erretiro-etxe batean hil zen, 2020ko otsailaren 24an, 101 urte zituela.

 Ondareak 
Guztira, 26 artikulu zientifikoren egileetako bat izan zen.37, 4, 22 NASAk Johnsonek idatzitako artikulurik garrantzitsuenen zerrenda bat mantentzen du, bere bilaketa-tresnarako loturekin.22 Gizartean duen eragina, zientzia espazialean eta konputazioan aitzindari gisa, jaso dituen sarietan islatzen da, eta 43 aldiz aurkeztu izan da, 1979ko Ohorezko 41. atalaren 41. atalean.

1999an West Virginia State Collegeren Urteko Ikasle goraipatua izendatu zuten. 2015eko azaroaren 16an, Barack Obama presidenteak Askatasunaren Domina jaso zuten 17 estatubatuarren zerrendan sartu zuen Johnson. Obama presidenteak une horretan esan zuen: "Katherine g. Johnsonek uko egin zion gizarteak bere genero eta arrazari buruz zituen itxaropenek mugatuta egoteari, gizateriaren irismenaren mugak hedatzen zituen bitartean" .3 NASAk bere "rol historikoa" nabarmendu zuen, "NASAko zientzialari gisa lan egiten duen lehen emakume afroamerikarretako bat bezala" .48

2016ko maiatzaren 5ean, 3700 metro karratuko eraikin berri batek "Katherine G. Johnson Ikerketa Konputazionaleko Zentroa" izena hartu zuen eta modu formalean inauguratu zen agentziak Hamptonen (Virginia) duen Langley Ikerketa Zentroan. Instalazioak ofizialki 2017ko irailaren 22an ireki zituen ateak, 49.50. Johnson ekitaldi honetan izan zen, eta Alan Shepard astronautaren suziria jaurti eta lurreratu zeneko 55. urteurrena ere markatu zuen. Ekitaldian zehar, Johnsonek Snoopy sari bat ere jaso zuen, askotan astronauta saria deitua, eta nasak "hegaldi segurtasunari eta misioaren arrakastari ekarpen bikainak egin dizkiotenei" ematen zaiela adierazi zuen.

2018ko abuztuan, Mendebaldeko Virginiak Estatu Unibertsitateak CTIM beka bat ezarri zuen Johnsonen omenez, eta tamaina naturaleko estatua bat eraiki zuen campusean bere ohorean.53 NASAk egiaztapen eta baliozkotze independenterako instalazioaren izena aldatu zuen, Fairmont-en (Mendebaldeko Virginia) Katherine Johnsonen egiaztapen eta baliozkotze independenterako instalaziora, 2019.54ko otsailaren 22an.

2016ko bideo batean NASAk honako hau adierazi zuen: "Bere kalkuluak funtsezkoak izan ziren Apolo Ilargian lurreratzeko programaren arrakastarako eta transbordadore espazialaren hasierako programarako, herrialdeak espaziora egindako bidaiaren lehen urrats horiekin egin zuten bezala" .21

 Herri kultura 
2016ko martxoan Hidden Figures filmatzen hasi zen, bere irudiari eta NASAko bere kide afroamerikarrei buruzko filma, Margot Lee Shetterlyren izen bereko ez-fikziozko liburuan oinarritua, 2017ko urtarrilean estreinatu zena. NASAn lan egin zuten Johnson eta beste matematika afroamerikar batzuen (Mary Jackson eta Dorothy Vaughan) istorioa kontatzen du. Taraji P. Hensonek Johnsonen papera egiten du.58 2017ko Oscar Sarietan parte hartu zuen eta publikoaren txalo zaparrada jaso zuen. Hiru protagonistek lan bikaina egin zuten gu erretratatzean ".63 NBCren Timeless serieko 2016ko atal batean," Space Race "izenburupean, Nadine Ellisek matematikaren papera antzezten du.64

Maia Weinstock idazle zientifikoak Lego prototipo bat garatu zuen NASAko emakumeentzat 2016an, eta Johnson sartu zuen, nahiz eta uko egin zion bere irudia azken produktuan inprimatzeari.

2020ko azaroaren 6an, bere izena daraman satelite bat jaurti zen espaziora (ÑuSat 15 edo "Katherine", COSPAR 2020-079G). 2021eko otsailean, Northrop Grummanek Nazioarteko Espazio Estazioa hornitzen zuen Cygnus NG-15 espaziontzia "SS Katherine Johnson" izendatu zuen bere ohorea.67

 Sariak eta ohoreak 

 1967, Nasa, Lunar Orbiter Spacecraft and Operations taldearen Saria -nabigazio arazoen arloan egindako lan aitzindariagatik-, Apoloa prestatzeko Ilargia orbitatu eta mapeatu zuten bost espaziontziren laguntzarako.
 1967, Logro Saria, Apolo Taldea -Apollo ontzian Ilargira hegan egin zuten hirurehun banderetako bat-
 1971, nasa, Langley Ikerketa Zentroa, sari berezia Logroñori.
 1980, Nasa, Langley Ikerketa Zentroa, sari berezia Logroñori.
 1984, Nasa, Langley Ikerketa Zentroa, sari berezia Logroñori.
 1985, Nasa, Langley Ikerketa Zentroa, sari berezia Logroñori.
 1986, Nasa, Langley Ikerketa Zentroa, sari berezia Logroñori.
 1998, Doctorado honoris causa en leyes, Farmingdaleko Estatu Unibertsitatekoa.
 1999, Virginia State Mendebaldeko Estatu Unibertsitateko urteko ikasle nabarmenenak.
 2006, Doctorado honoris causa en Ciencias de la Universidad Capitol, Laurel (Maryland).
 2010, Honoris causa doktoregoa Old Dominioneko Unibertsitatean, Norfolk (Virginia).
 2015, Askatasunaren Presidentetza Domina.
 2018, Doctorado honoris causa de la College of William and Mary.72
 2019an, Government Ex

 Esaldi ospetsuak 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako zientzialariak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako psikologoak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako matematikariak
Kategoria:Mendebaldeko Virginiarrak
Kategoria:Emakume informatikariak
Kategoria:Emakume zientzialariak
Kategoria:Emakume matematikariak
Kategoria:Emakume psikologoak