Bizidunen oinarrizko sailkapen nutrizional

Bizidunen oinarrizko sailkapen nutrizionala izaki bizidunak haien metabolismo eta energia eta karbono iturrien arabera ordenatzen dituen sailkapena da. Bera osatzeko, hiru aldagai aintzakotzat hartzen dira:

 organismoaren karbono iturria
 organismoaren energi-iturria
 organismoaren elektroien emailea, hots, metabolismoan oxidatzen den molekula

 Karbono iturria 

Bi bizidun mota daude karbono iturriaren arabera:

 autotrofoak: karbono iturria karbono dioxidoa (CO2) da
 heterotrofoak: karbono iturria materia organikoa da

Organismo aututrofoak gai dira materia organikoa eratzeko (gluzidoak) materia inorganikotik (CO2 eta ura) abiatuta. Organismo hauek beren kabuz elikatzen dira, ez dute beste organismorik jan behar. Landare guztiak, zianobakterioak eta bakterio batzuk dira autotrofoak.

Organismo heterotrofoak beste izaki bizidunengandik elikatu behar dira, ezin baitute beren kabuz materia organikoa eratu. Dietaren bidez hartu behar dute aipatutako materia organikoa. Animaliak, onddoak, bakterio gehienak eta protozooak heterotrofoak dira.

 Energia iturria 

Bi organismo mota daude energia iturriaren arabera:

 fototrofoak: energia iturria argia da.
 kimiotrofoak: energia iturria molekula organikoak ala inorganikoak dira.

Energia iturria bat ala bestea izanik, bizidunek haien metabolismoaren bidez hasierako energia hori energia biokimiko bihurtzen dute, ATP moduan. ATP hori izango da zelulak bere funtzioak burutu ahal izateko erabiliko duen molekula energetikoa.

Organismo fototrofo gehienak autotrofoak dira, hots, CO2 dute karbono iturria. Esaterako, landareak. Argiak elektroiak mugiarazteko behar den energia ematen du, eta fotosintesiaren argi-fasean elektroi-garraiorako kate batek energia kimikoa (ATP) sortzen du.

Organismo kimiotrofoak (animalia guztiak eta bakterio gehienak) molekula inorganiko edo organikoak oxidatzen dituzte haien prozesu katabolikoetan energia (ATP) lortzeko. Oxidazio horietan elektroien mugimendu bat dago, elektroiak ematen dituen lehenengo molekulatik elektroi horien azken hartzailearaino (oxigenoa, kasu gehienetan).

 Elektroien emailea 

Elektroi-emailearen arabera, bi organismo mota bereizten dira:

 organotrofoak: elektroien iturria molekula organikoak dira
 litotrofoak: elektroien iturria molekula inorganikoak dira

Molekula organikoak zein inorganikoak beren ingurugirotik hartzen dituzte bizidunek. Organotrofo gehienak heterotrofoak dira (adibidez, animaliak). Litotrofo gehienak, aldiz, autotrofoak dira (landareak). Bakterioak organotrofoak (gehienak) edo litotrofoak izan daitezke.

Goian aipatu den bezala, bizidunen metabolismoaren erredox erreakzioen bidez elektroiak mugitu egiten dira, emaile batetik hartzaile bateraino. Prozesu horretan energia biokimikoa sortzen da, ATP moduan.

Aldagai hauek guztiak kontutan hartuz, honako taula hau osa daiteke:

 Energia iturria Elektroien emailea Karbono iturria Izena ArgiaFoto- Molekula organikoa-organo- Molekula organikoa-heterotrofo Fotoorganoheterotrofo Karbono dioxidoa-autotrofo Fotoorganoautotrofo Molekula inorganikoa-lito- Molekula organikoa-heterotrofo Fotolitoheterotrofo Karbono dioxidoa-autotrofo Fotolitoautotrofo Molekula kimikoakKimio- Molekula organikoa-organo- Molekula organikoa-heterotrofo Kimioorganoheterotrofo Karbono dioxidoa-autotrofo Kimioorganoautotrofo Molekula Inorganikoa-lito- Molekula organikoa-heterotrofo Kimiolitoheterotrofo Karbono dioxidoa-autotrofo Kimiolitoautotrofo

 Kanpo estekak 

Kategoria:Metabolismoa