Deskripzio (narratiba)

Deskripzio edo deskribapena pertsonak, animaliak, lekuak, objektuak eta sentimenduak nolakoak diren zehaztasunez eta ordena bati jarraituz azaltzen duen testu mota bat da. Testu narratiboetan deskripzioak erabiltzen dira akzioa girotzeko eta narratzen ari diren ekintzak sinesgarriagoak izateko. Askotan, deskripzioek akzioak gelditzen dituzte eta hurrengo lekua prestatzen laguntzen dute.

 Sailkapenak 

 Objektibo/Subjektibo; denotatibo/konnotatibo 
 Deskripzio denotatiboa edo objektiboa: igorlea, deskribatuta dauden ezaugarriak errealitatera egokituz saiatzen da eta iritzi pertsonalik egin barik informazioa ematen du. Deskripzio mota hau, testu zientifikoetan eta teknikoetan ematen da gehien bat. Hauen helburua informatzea da: errealitatea den bezalakoa aurkeztea, errealitatea bere horretan adieraztea.

 Deskripzio konnotatiboa edo subjektiboa: igorleak, deskribatu duenari buruz bere ikuspuntu pertsonala ematen du, gehien interesatzen zaizkion ezaugarriak aukeratuz eta berari ezaugarri horiek zer adierazten dioten gehituz. Hizkuntza poetikoan deskripzio subjektiboak garrantzia handia izaten du, figura erretorikoak behin eta berriro erabili ohi dira deskripzioak apaintzeko.

 Hizkeraren araberako sailkapena 
 Zientifikoa: igorleak hautematen duena, hizkera zehatz eta objektibo batez informatzen du.

 Literarioa: igorleak ikusten duenaz informatzen du baina hizkera literarioarekin, apaingarriekin, edertasuna eta plazer estetikoa bilatuz.

 Lagunartekoa: igorleak hizkera arrunta erabiltzen du, lagunartekoa, egunerokoa.

 Objektuaren araberako sailkapena 
 Topografia: leku baten deskripzioa da. Deskribatzailea, deskripzioa egiterakoan, mugimendurik gabe bezala egoten da. Paisaien deskripzioak-eta horrelakoxeak izan ohi dira.

 Zoografia: edozein motatako animaliaren deskripzioa.

 Kronografia: akzio baten, denbora baten edo garai baten deskripzioa.

 Hipotiposia: zentzumen-ezaugarriei esker, natura abstraktuaren ezaugarrien deskripzio plastikoa.

 Pertsonen deskripzioa, (pertsonen ezaugarritzea) 
 Prosopografia: pertsona baten ezaugarri fisikoak deskribatzean datza.

Adibidea: "Joanes artzaia"Joanes artzaiaren deskripzioa (audio - Pako Eizagirre)- Txomin Agirre. Garoa (eleberria).
{{esaera2|
¡Ura zan gizona, ura!
Zazpi oiñ ta erdi bai luze, makal zugatzaren irudira zuzen, pagorik lodiena baizen zabal, arte gogorra bezela trinko, gorosti ezearen antzera zimel.
Orrela zan Joanes nik ezagutu nuanean. Sendoak zeuden oraindik artzai zarraren beso zaiñtsuak, tšit azkarrak bere oñak, zindoak bere bular-auspoak. [...]|Txomin Agirre. Garoa (eleberria), (1907 eta 1912).}}

 Etopeia: pertsona baten ezaugarri moralak eta psikologikoak deskribatzean datza.
Adibidea: "Joanes artzaia" - Txomin Agirre. Garoa (eleberria).

 Erretratua: Prosopografia eta Etopeia batzen direnean.
Adibidea: "Mañasi eta Josepa" - Txomin Agirre. Kresala (Txomin Agirre).

.

 Autoerretratua: norberak bere buruari erretratua egiten duenaren.
Adibidea: Miren Agur Meabe, Kristalezko begi bat.

 Karikatura: pertsona baten ezaugarri moralak edo psikologikoak handitu edo ironiaz apaintzen denean.
Adibidea: Pello Errotak Txirritari buruz, (Txirrita mutilzaharra zela ironiaz azpimarratuz):

 Paraleloa: bi pertsonaia egiazkoak edo asmatuak elkar konparatzen direnean.
Adibidea: Lasarte-Oria.eus.

 Laudagarria: pertsona baten ikuspegi idealizatua azaldu egiten denean, goraipatu egiten direnean pertsonaren ezaugarriak. Gorazarreetan egin ohi dena.
Adibidea: Ibon Sarasola, Txillardegiri eta Mitxelenari buruz.

 Gaitzespen deskripzioa, gutxiesteko deskripzioa: pertsona bat gutxiesteko asmoz egiten den deskripzioa.
Adibidea: Txirrita, "Frantses euskaldun bat etorri zait":

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 San Inazio BHI - Deskripzio baten kalitatea neurtzen laguntzeko errubrika edo kontrol-zerrenda.
 Aitor Ortiz de Pinedo (2025) Joanes Artzainaren deskripzioa gelarako. Zenodo.

Kategoria:Literatura
Kategoria:Testu tipologia
Kategoria:Literaturako kontzeptuak