Guti (antzinako herria)

Guti K.a. III. milurtekoan Zagros mendietan bizi bide zen herri bateko kideez esaten da. Herriak Akad gobernatzea lortu zuen.

Gutiak jatorri ezezaguneko herri bat izan ziren, ziurrenik Mesopotamiako ekialdeko eskualde menditsuetakoak izan zirela uste da, gaur egun Irango mendebaldea litzatekeena. Mesopotamiako historian bere agerpena Akadtar Inperioa erortzen denean gertatzen da , eskualdeko historian krisi puntu bezala interpretatutako gertaera. Bere etorrerak ezegonkortasun aldi bat eragin zuen Mesopotamian, "Interregno Guti" bezala ezagutua. Gutxi gorabehera, K.a. 2220tik K.a. 2120ra bitartean hedatzen da. 

Oro har, Zagros mendiekin lotzen da herri hau, hau da, Mesopotamiako lurraldeetako ekialdeko goi-lurrekin duen muga naturalarekin. Jatorri zehatza eta herri horren konposizio etnikoa eztabaidagai dira, iturri garaikide gutxi daudelako. Ezer gutxi dakigu bere kulturari, hizkuntzari eta gizarte-antolamenduari buruz, ez baitago erregistro idatzi propiorik. Mesopotamiako iturrietan gutiei egiten zaizkien erreferentziak batez ere negatiboak dira, barbaro, nomada eta suntsitzaile gisa deskribatuz, baina Mesopotamiako ordena eraitsi zuen herri izan zenez, eskriben ikuspuntua ez da guztiz neutrala.

Shar-kali-sharri I.a hil ondoren, Akadtar Inperioa gainbehera eta zatiketara iritsi zen, gutien inbasioa erraztuz. Erasoetan, Babilonia eta eskualdeko beste hiri batzuk hartu zituzten, Sargonek sortutako inperioaren egitura zentralizatua deseginez. Gutiek mendiko gerrarako egokiak ziren armak eta taktikak erabiltzen zituzten, hala nola arkuak, lantzak eta brontzezko armak. Zagros mendien lur malkartsuan zehar bizkor mugitzeko trebetasunak abantaila taktikoa ematen zien lautadetako armadaren aurrean: astunagoa zen  eta ez zegoen inguru horietara egokituak.

Gutiek bideak moztu, soroetan lapurtu eta hiriak erre egin zituzten. Sumertar Errege Zerrendaren arabera 125 urtez agindu zuten. Bere boterea Akadeko inperioaren jarraitzaile azalduz zuritzen saiatu ziren.

Ixtarren tenplu sakratua suntsitu zuten Assur hirian edo Naram-Sinen jauregia bera Tell Braken. Akkad hiria bera ere arpilatu zuten, hiriburu inperiala.

Egozten zaien kaosaren pertzepzioa akadtarren ezaugarri izan ziren administrazio zentralizatuko ereduak egokitzeko edo errepikatzeko ezintasunetik dator. Gutiek ez zuten hiri erakundeak nahita desegitea bilatu; egitura eta esperientzia falta zituzten hain lurralde konplexu eta anitza eraginkortasunez gobernatzeko. Administrazio-sistema propio bat inposatu beharrean, baliabideak atera, neurrigabeko gastuak eragin eta kontrol bortitzaren bidez haien nagusitasunari eutsi besterik ez zuten egin, baina ez zieten zuzenean aurre egin armen boterea zuten gainerako eskualde-taldeei, eta atzerakada handia eragin zuten eskualdearen garapen politikoan. Naram-Sin-en seme bat.

Gutien  ez zuen ondare kulturalik utzi Mesopotamian denbora gutxi egon zirelako agintean eta bere gobernuaren izaera disruptiboa zen erabat. Bere inbasioak akadtar garaiaren amaiera bizkortu zuen, eta estatu txikiago eta autonomoagoen eraketa eragin zuten. Estatu txiki horiek, azkenean, Ur hiriko Hirugarren Dinastiaren pean batu zirenak. Mesopotamiatik gutien kanporatzea Utu-hegalek lortu zuen, Urukeko erregeak, eta Tirigan garaitu zuen, azken guti erregistratua. Honela, Mesopotamiako batasun berria hasi zen Ur hiriaren kontrolpean, Ur-Nammu-ren erregealdian.

 Gutien erregeak 
 Erradupizir, K.a. 2220-2202
 Imta K.a. 2202-2199
 Inkishush K.a. 2199-2195
 Sarlabag K.a. 2195-2192
 Shulme K.a. 2192-2186
 Elulumesh K.a. 2186-2180
 Inimabakesh K.a. 2180-2175
 Igeshaush K.a. 2175-2169
 Iarlabag K.a. 2169-2154
 Ibate K.a. 2154-2151
 Iarlanbag K.a. 2151-2148
 Karum K.a. 2148-2147
 Kabilkin K.a. 2147-2144
 Laerabum K.a. 2144-2142
 Irarum K.a. 2142-2140
 Ibrahum K.a. 2140-2139
 Khalbum K.a. 2139-2137
 Puzursin K.a. 2137-2130
 Iarlaganda K.a. 2130-2123
 Sium K.a. 2123-2116
 Tirigan K.a. 2116

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Antzinako herriak
Kategoria:Irakeko historia
Kategoria:Mesopotamia
Kategoria:Desagertutako erresumak