Sedetaniar

Sedetaniarrak () erdialdeko Aragoin bizi zen iberiar herria izan zen. Ekialdean ilerkaboiak eta hegoaldean edetaniarrak zituzten.

Bi hiri nagusi zituzten: Salduie edo Salduba, egungo Zaragoza, eta Cabezo de Alcalá, Azailatik hurbil.

Sedetaniarren eskualdean erromatartzearen garairaino, eta baita K.o. I. menderaino okupatuta egon ziren hainbat bizigune egon ziren, eta gaur egun ezagutzen ditugunak arkeologiari esker: Castillo de Miranda aztarnategia, Zaragozako Juslibol auzoan, Los Castellazos Mediana de Aragón udalerrian eta Cabezo Muel Escatrón udalerrian.

Edetaniarren eta sedenataniarren izenen ia homofonia dela eta, urte askotan nahastu egin ziren, eta herri bakarra zela uste zian zuten, Levanteko kostaldetik Ebroko haranera hedatuta zegoena, eta "edetani" izena zukeena. Akats hori denbora luzean modu arrakastaz  ibili izan bada ere, bien arteko aldea XIX. mendean ikusi zen, eta sedetaniarrak berez aztertu izan ziren ondoren.

Hauek izango lirateke sedetaniarren muga historikoak, Guillermo Fatás historialaria eta hizkuntzalariaren arabera: iparraldean, Monegros basamortua, Alperre mendilerroraino; mendebaldean, Castejon mendiak, La Muela eta La Huervako lurrak; ekialdean, Matarraña ibaia; eta hegoaldean, Ebro arroko uren banalerro-lerroa, Teruelgo probintzian. Ikus daitekeenez, muga hori da, hain zuzen ere, ezagutzen ez dena.

Hala ere, sedetaniarren orubeak — Miguel Beltrán Lloris espainiar historialariak eta arkeologoak adierazi zuenaren arabera — ez zituen beti muga geografiko berberak izan; izan ere, herri hori, Ebroren iparraldean ezagunak ziren beste batzuk bezala, ekialdetik mendebaldera mugitu ziren une historiko batean.

Agusín Ubieto, nafar-aragoitar historialariak, "zubi- tributzat" ditu sedetaniarrak. Hau da,  iberiarren (edo iberiartutako herrien) eta azken inbasioko indoeuroparren arteko zubi bat, bi kulturatako nahasketa zuena. Zubi-tribu gisa, sedetaniarrak, indoeuropar hizkuntzari eutsi bazioten ere, sakonki iberiartuak izan ziren. «Botorritako brontzeak» -hizkuntza indoeuroparra eta karaktere iberiarrak dituena- adibide bikaina dira. Alcubierre mendilerrotik, iparraldean, Matarraña ibaira, hegoaldean, tribu horrek Zaragozako egungo udal-lurralde osoa hartzen du, eta une horretarako oso herri garrantzitsuak ditu, hala nola Salduie (= Zaragoza), Beligion (= Azaila) edo Contrebia Belaisca (= Botorrita).       

 Erreferentziak 

 Bibliografia gehigarria 

 Burillo Mozota, Francisco (1996) “Sobre la territorialidad de los sedetanos”, Homenaje a Purificación Atrián / Purificación Atrián Jordán (hom.), ISBN 8486982618. 103-134 or.

 Kanpo estekak 

 Sedeisken, jornada íbera Turismo de Aragón
 Yacimiento íbero Cabezo de Alcalá (Azaila) Turismo de Aragón
 Cabezo de Alcalá. Azaila. Patrimonio Cultural de Aragón.

Kategoria:Erromatarren aurreko Iberiar Penintsulako herriak
Kategoria:Aragoiko historia
Kategoria:Aragoiko talde iberiarrak