Metatesi

Hizkuntzalaritzan, metatesia hitz bateko segmentuen lekualdatzea da, bi segmentuen kokapenak trukatuz edo segmentu bakar baten lekualdatzea. Metatesiaen adibide bat osatzen duten iruditu eta iduritu sinonimoek, edo lukete forma estandarra eta luteke ez-estandarra.

Hitzen etimologia ikertzerakoan, askotan metatesia ez ote zen gauzatu ikertu egiten da. Hizkuntzalaritza diakronikoa ikertzen dutenentzat, askotan, ez da erraza antzematea metatesia gertatu denenean, zein ote zen jatorrizko forma eta zein aldaketa gertatu eta gero sortutakoa, (iruditu > iduritu ala iduritu > iruditu ?). Zalantza dagoenean ustez jatorrizko forma eskuinean jartzen da; iduritu < iruditu idatziz gero, ustez, iruditu da jatorrizko forma eta iduritu metatesia gertatu eta gero sortutakoa baina idazteko era honek zalantza dagoela adierazten du.

Bi metatesi prozesu bereizi egin dira:  

 lehendabizikoa segmentu bakar baten lekualdatzea da, eta
 bigarrenak bi segmenturen kokapenak trukatzen ditu.

Lehenengoa bereizgarri fonetiko luzeak dituzten ezaugarri fonologikoei dagokie eta bigarrena segmentu bikote mugatuek aurrera eramaten duten transposizio ez-lokala da. Bikote hauek betiere haien ekoizpenean antzekotasunen bat azaltzen dutelarik eta silabaren barnean kokapen berdinean kokatzen direla, i.e. bi bokalak nukleoan edota bi kontsonanteak koda edo ekinean.

 Adibideak 
Horra dokumentatuta dauden metatesi batzuen adibide batzuk:

 Bokala 
 euskara / eskuara.
 hedoi / hodei.
 inude / unide.
 seinale / senaile.
 zeinbat / zenbait.

 Kontsonante 
 ediren / eriden
 (h)orsto > ostro.
 adrillu > ardillu.
 barren / barne
 limikatu / milikatu.
 kakarraldo / karrakaldo / Kakalardo.
 errodapi / edarrapi.
 Akarlanda > Arkalanda. (Erandioko toponimoa < akar+landa).
 Elexar'' (lizar)[...] datu hauen guztien argitan, errexal elexar hitzaren aldaera dateke, albokarien arteko metatesiaren eraginez sortua [...] in  / errexal[...]  en lo que se refiere a que lexar ‘fresno’ haya sido utilizado para expresar ‘árbol’, debe señalarse que ocurre lo mismo sobre todo en vizcaino antiguo con aretx, que significando normalmente ‘roble’, aparece en el sentido de ‘árbol’, lo que ha perdurado en urretxa ‘(el) avellano’, < de *ur + aretxa, ‘liter. árbol de avellanas’ Alfonso Irigoien [...] in  

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Figura erretorikoak