Galoi

Galoia (gal sinboloa) bolumen-unitate bat da, eta herrialde anglofonoetan erabiltzen da (bereziki, Estatu Batuetan) edo haien eraginpean dauden herrialdetan (Liberia, Guatemala, Belize, Puerto Rico, Haiti, Dominikar Errepublika, Peru, Ekuador eta Kolonbia), likido-bolumenak, batez ere gasolinaren prezioa neurtzeko erabiltzen da.

Antzina, galoi baten bolumena neurtzen zenaren araberakoa zen, eta lekuan leku ere aldatzen zen. Hala ere, XIX. mendean erabilera komuneko bi definizio zeuden: "ardo-galoia" (wine gallon) eta "garagardo-galoia" (ale gallon).

 Galoi inperiala edo britainiarra 
1824an, Britainia Handiak galoi inperiala deritzon garagardo-galoiaren hurbilketa egin zuen. Galoi hori airean destilatutako 10 librako (4,53 L) bolumenean oinarritzen zen, 30 hazbeteko merkurio presio barometrikoarekin (1016 milibar/mbar edo 101,6 kPa) eta 62 °F-ko tenperaturan (16,667 °C); hortik 277,41945 hazbete kubiko ateratzen dira (1 hazbete = 16,38 cm).

 4,5460902819948 litro (4,5461 litrora biribildua).
 0,028571428571429 upel britainiar
 4 laurden britainiar
 8 pinta britainiar
 32 gill britainiar
 160 ontza likido britainiar
Galoi inperiala gasolina unitate estandar gisa erabiltzen jarraitzen da Britainia Handiko Itsasoz haraindiko lau lurraldetan (Aingira, Birjina britainiar uharteak, Kaiman uharteak eta Montserrat) eta sei herrialdetan (Antigua eta Barbuda, Dominika, Grenada, Saint Kitts eta Nevis, Santa Luzia eta Saint Vincent eta Grenadinak). Arabiar Emirerri Batuek 2010ean galoi inperialeko gasolina saltzeari utzi zioten eta litrora aldatu ziren, eta Guyanak 2013an.

 Ameriketako Estatu Batuetako galoia 

 Galoi likidoa 

Ameriketako Estatu Batuetako USgal galoi likidoa (sarritan galoi esaten zaio) 231 hazbete kubiko da legez, hau da, 3,785411784 litro. Ur-galoi batek 8,34 libra (3,78 kg) pisatzen ditu 62 °F-tan (16,66 °C); beraz, galoi inperialak baino %16,6 arinagoa da gutxi gorabehera.

4 laurden daude galoi batean, 2 pinta laurden batean eta 16 ontza pinta batean; ondorioz, ontza bat AEBetako galoi baten 1/128 da.

Galoi bat helburu komertzialetarako material kantitate bat zehazteko erabiltzen denean, hedapenak eta tenperaturarekiko uzkurdurak eragiten dituzten efektuak gainditzeko, ohikoa da bolumen hori zer tenperaturatan hartuko duen zehaztea. Adibidez, petroliotik eta edari alkoholikoetatik eratorritako produktuen bolumena 60 °F-koa (15,6 °C) da arauetan. 

Estatu Batuez gain (Liberia, Guatemala, Belize, Puerto Rico, Haiti, Dominikar Errepublika, Peru, Kolonbia, Ekuador), galoiaren definizioa erabiltzen dute:

 3,785411784 litro (3,7854 litrora biribildua)
 0,0238095238095240 upel estatubatuar
 Estatubatuarren 8 pinta
 32 gill estatubatuar

 Galoi lehorra 

Galoi lehorra (dry gallon), arto-galoi edo ale-galoi ere esaten zaiona, bolumen lehorreko britainiar neurri historiko bat da, alea eta beste produktu lehor batzuk neurtzeko erabili zena. 1303an, 8 libra (4,53 kg) zituen garian neurtua. Ez da erabiltzen AEBko sistema tradizionalean, nahiz eta inplizituki existitzen den, baina neurketaren legean autoritaterik aitortu gabe. AEBko galoi likidoarekin alderatuta, gutxi gorabehera, galoi lehorra baino %14,1 txikiagoa da; haren baliokide inperiala, berriz, %3,2 handiagoa.

 Garagardo-galoi britainiarra 
Garagardo-ontzian dagoen bolumena neurtzeko erabiltzen da. Erresuma Batuan erabiltzen da oraindik, eta 282 hazbete kubiko dira, beste zifra batzuetan: 4,621152048 litro.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Bolumen unitateak
Kategoria:Neurri-unitate anglosaxoiak
Kategoria:Unitate inperialak
Kategoria:Unitate sistemak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako unitate tradizionalak