Yorkeko Erresuma Bikingoa

Yorkeko Erresuma Bikingoa (antzinako eskandinavieraz: Jórvík) Britainia Handian 866 eta 954 artean izandako herrialdea izan zen. Bertan Danimarkatik etorritako bikingoek estatu finko bat ezarri zuten, York hiriburua zuena. Hiriaren inguruan zegoen eskualdeak Danelaw zuen izena, X. mendearen bigarren zatian daniarrek zuten eskumenaren izena ere izan zena.

Historiografian Eskandinaviar York ere izena du, IX. mendearen amaieran eta X. mendearen lehenengo zatian errege bikingoen aginpean zegoen Northumbriako Erresuma izendatzeko erabiltzen dutena.

 Etimologia 
Jórvík antzinako eskandinavierazko izena antzinako ingelesezko Eoforwic izenaren baliokidea da, biak X. mendeko York hiriaren toponimoak direlarik. Antzinako eskandinavierazko jór- aurrizkia jofurr hitzetik dator, antzinako ingelesezko eofor (basurde edo buruzagi) baliokidea duena. Wic atziskia, berriz, aitzinindoeuroperakoa da, eta «gotorleku» () esan nahi du. Bikingoek atziskia aldatu zuten vík (portu edo badia) hitza erabiltzeko. Beraz, toponimoak: «buruzagien portua» esan nahi du.

 Geografia 
Erresuma bikingoaren eremuak iparraldeko Ingalaterraren gehiena barnean hartzen zuen, Wessexekin zituen gerrak zirela eta mugak etengabe aldatuz. Jórvikek lotura estua zuen Irlandako eremua bikingoarekin, Dublingo Erresumarekin hain zuzen ere.

 Historia 
Erromatarrek York eratu zuten, Eboracum izeneko  moduan. Anglosaxoiek merkataritza-gune bat ezarri zuten eta Eoforwic izena eman zioten. Bikingoen lehenengo erasoa 866ko azaroan izan zen, noiz Ragnar Lodbroken semeetako bat zen Ivar Hezurgabeak hiria hartu zuen. Hau Gudaroste Pagano Handiaren buruzagietako bat izan zen eta East Angliatik iparralderantz jo zuen orduko gerra zibila aprobetxatuz. Tregoa baten ostean, anglosaxoiek elkartu ziren. Hala eta guztiz ere, 867ko martxoan ezin izan zuten York berreskuratu eta, gainera, bikingoek Deira konkistatu zuten. Handik Mercia eraso arren, anglosaxoiak eusteko gai izan ziren. Yorkeko artzapezpikuak paganoak lagundu omen zituen eta northumbriarrek 872an hiria denbora baterako berreskuratu zutenean bertatik bota zuten. Edonola ere, bikingoek bere aginte itzuli zioten eta Guthred erregea Yorkeko katedralean lurperatua izan zen.
Txanpon bikingo guztiak Yorken egin zutenez, orduko merkataritza-gune nagusienetariko bat izan zela uste dute.

Jutlandiako daniar agintariak East Anglian ezarri ziren. Danelaweko bost burguek Lindseyko Erresumako muga berdinak mantendu zituzten. Kanuto II.a Handiak, ostera, norvegiar jarlentzat utzi zuen Northumbria eta daniarrentzat East Anglia. Harrezkero, iparraldeko Ingalaterra norvegiar gortaren ikuspegian izango zen, 1066an Harald III.a Norvegiakoa Stamford Bridgeko guduan hil zen arte.

Oraindik XIV. mendean Yorkshireko Ainsty udalerriko King's Square enparantzan Konungsgurtha (euskaraz 'Erregeen Gortea' esan nahi duena) izeneko lekua zegoen, justu erromatar porta principalis sinistra atearen kanpoaldean. Litekeena da, orduan, bikingoen gotorlekua erromatarren gainean eraiki zutela.

Ingalaterrako Erresumak 954an bikingoen erresuma beretu zuen, Erik I.a Norvegiakoa Stainmoreko guduan mendean hartu zutenean. Northumbriak Jórvík anexionatu zuenean, Wessexko kondeak erredundantetzat hartu zuen Jórvíkeko erregearen titulua eta 960an Yorkeko konde izendatu zuen. Hala ere, independentzia politikoaren galerak ez zuen egoera ekonomikoa aldatu eta 1000. urtean herrialdeko bigarren hiri nagusia izan zen, soilik Londres aurrean izanik. Yorkeko konde batzuk eskandinaviarrak ere ziren arren, normandiarrek ordezkatu zituzten. Gilen I.a Konkistatzaileak eskualdeko independentziaren azken aztarnak kendu zituen, hiriaren barnean oste militarrak ezarriz. 1070 eta 1085 artean, daniar bikingoek saiakera batzuk egin zituzten Jórvík berreskuratzeko baina ezin izan zuten hiria hartu. Henrike II.a Ingalaterrakoak Yorkeko konderria indargabetu zuen.

 Jórvíkeko agintariak 
  ErregeaAgintaldiaOharrak Ecgberht I.a Northumbriakoa867 - 872Bikingoen errege txorimaloa Ricsige Northumbriakoa 872 - 876Bikingoek kenduta Ecgberht II.a Northumbriakoa876 - 878 Guthred 878 - 895Bikingo Sigfrido895 - 899Bikingo (agian erregekidea) Kanuto899 - 900Bikingo (agian erregekidea) Æthelwald Wessexekoa 900 - 902 Eowils eta Halfdan 902 - 910Agian erregekideak Eadwulf II.a Northumbriakoa 913 (hila) Ealdred Northumbriakoa 913- 918Eremuko zati txikia, bestea bikingoen eskuetan baitzegoen Ragnall ua Ímair914 - 921Irlandar bikingoa Sitric Cáech 921 - 927Irlandar bikingoa, baita Dublingo Erresumako buruzagia ere Athelstan 927 - 939 Olaf III.a Guthfrithson939 - 941Irlandar bikingoa, baita Dublingo Erresumako buruzagia ere Amlaíb Cuarán941 - 944Irlandar bikingoa, baita Dublingo Erresumako buruzagia ere Ragnall mac Gofrith 943 - 944Irlandar bikingoa, Amlaíb Cuaránen erregekidea Edmundo I.a Ingalaterrakoa 944 - 946 Erik I.a Norvegiakoa947 - 948Norvegiar bikingoa Amlaíb Cuarán949 - 952(berrezarria)  Erik I.a Norvegiakoa952 - 954 (berrezarria)  Edred954 - ¿

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Bikingoak
Kategoria:York
Kategoria:Britainiar Uharteetako desagertutako herrialdeak