Estibalitz Sasiola

Estibalitz Sasiola edo Sasiolakoa (Deba, Gipuzkoa, 1550 baino lehen – 1611ko apirilaren 16a), agian, euskal idazle eta olerkaria izan zen; hala izan baldin bazen, euskal idazleen artean lehen emakumezkoa bide da. Egun, Joan Perez Lazarragakoaren eskuizkribuan jasotako hiru olerki harenak diren ala ez ebazteke dago.«Maria Estibalitz Sasiolakoaren egiletza "ebatzi gabeko kontu bat" da oraindik», Berria, 2014-03-02.«Estibaliz Sasiolakoa, idazle ala kopiatzaile? Eztabaida Facebook-en», Filoblogia, 2014-10-25.

 Bizitza 
2004an, hain zuzen ere, euskal literaturarako aurkikuntza itzela gertatu zen, Madrilen, Joan Perez Lazarragakoaren eskuizkribua topatu zutenean. Liburu haren atzeko aldean beste norbaitek idatzitako hiru olerki daude. Lehenaren goiko aldean egileari buruzko azalpen zehatza ematen digute: .

Maria Estibaliz Sasiola Debako dorretxekoa zen, etxe noble zaharra eta boteretsuko alaba zen, gaur oraindik zutik dira Turrillas eta Trekuren esaten duten bezala. Sasiola famiari buruz, 1340an, Lope Sasiolakoak beste etxe noble bat eraiki zuela Zumaian, eta Zumaiako San Pedro kaperan sasiolatarren armak ezarri zituztela. Haietako batzuk ospetsuak izan ziren: Martin Otxoa Sasiolakoa, Gaztelako kondestablearen idazkaria, 1539ko urriaren 25ean Lizarraten Karlos V.a enperadoreari harrera egin zion berbera: Debako San Anton kapera fundatu zuen eta Aranzibiako jauna ere izan zen; halaber, Paskual Sasiolakoa, Mutrikuko eskribaua eta 1583an Debako alkate izan zena.

Ez da jakiten gauza handirik berari buruz, baina garai horretako, XVI. mendeko hainbat emakume noble bezala, idazten eta irakurtzen jakingo omen zuen. Ez dira aurkitu berak aipatzen dituzten bi dokumentu baino: Martin de Amonsategiren eta María Martinez de Sasiolaren arteko ezkontzaren eskritura, lekuko bezala, eta Santa Maria de La Asunción-go elizaren bere heriotza-agirian, 1611ko apirilaren 16an hil zela azaltzen duenean. 

 Olerkiak 
Estibalitz Sasiolakoa, ematen duenez, debarra zen, 1550. urtea baino lehen jaioa eta 1611n zendua. Emakume noblea zenez gero, bazekien irakurtzen eta idazten. Harenak dira, agian, Joan Perez Lazarragaren eskuz idatzitako liburuko bukaeraldean ageri diren maitasunezko hiru olerki, Lazarragaren eskukoak ez direnak. Gainera, lehen lerroan aipu hau agertzen da : De la Señora Maria Estibaliz de Sasiola, egilea dela autore batzuk esaten dutela. 

Olerki horiek dira 33, 34 eta 35 Lazarragaren eskuiskribuan. Izenburuak Lecu on bat da Escoçia, Elai lelo ibai lelo eta Mendi altuan erurra daidi dira izenburuak eta hirurok dira amodiozkoak. 

Hiru olerkietatik, bat, azkenengoa, kanta zahar bat da (eta beste biak berak asmatutakoak, Patri Urkizuren esanetan.  

Hauek dira:

Lehen olerkian mintzo den pertsonaia emakumezkoa da; bigarrenean, ez da garbi ikusten nor ari zaigun hizketan; eta hirugarrenak gizonezko baten ahoan jarrita dagoela dirudi.

Badago eztabaida olerki horiek Sasiolak egindakoak diren ala ez. Iritsi batzen arabera, agian Estibalitz kopiatzaile hutsa izango zela diote. Gauzak horrela, Gidor Bilbao eta Ricardo Gómez euskalariek diotenez, badirudi olerkiok Lazarragak idatzi zituela: beharbada Estibalitz Sasiolakoak idatzi edo kopiatu zituen lehenik, eta gero Lazarragak berriro kopiatu zituen, ezaugarri batzuk mantenduz eta beste batzuk beretuz.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
 Turrillas, Alex eta Treku, Jose Ignacio (2015). Deba. Ibilaldi bat gure historian zehar. Deba: Kaioa a.s.p., 124-127 orriak.
 Lazarraga eskuizkribua: Edizioa eta azterketa. Gidor Bilbao, Ricardo Gómez , Joseba A. Lakarra, Julen Manterola,  Céline Mounole, Blanca Urgell.
 Ariztimuño Lopez, Borja (2020). Ohar filologikoak Azkoitiko testu aurkitu berriaz: irakurketa proposamena. Euskal Herriko Unibertsitatea. 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Debarrak
Kategoria:XVI. mendeko emakume idazleak
Kategoria:XVII. mendeko emakume idazleak
Kategoria:Euskarazko poetak
Kategoria:Euskal idazleak
Kategoria:Debako idazleak