Juno Monetaren tenplua

Juno Monetaren tenplua (latinez, Templum Iunonis Monetæ) Erromako Erresuman zegoen tenplu bat izan zen. Kapitolioan, hiriko zazpi muinoetako batean zegoen. K.a. 344 urtean eraiki zen eta Juno Moneta jainkosari eskainitako tenplua zenNagore Irazustabarrena, «Juno Moneta, diruaren jainkosa», Argia 2011-03-20, CC-BY-SA lizentzia.

 Juno Moneta 
Juno zeruko erregina eta argiaren jainkosa zen, haurdunaldiaren, erditzearen eta ezkontzaren babeslea. Kapitolioko hirukoa osatzen zuen Jupiter eta Minervarekin batera. Saturno eta Opsen alaba zen, Jupiteren arreba eta emaztea, Marte, Vulkano eta Ilitiaren ama. Ekaitzekin jokatzea gustuko zuen eta, suminduta zegoenean, Olinpo osoa dardararazten zuen.

 Historia 
 Kondaira 
Erromatarrei Moneta ezizenak mesede egiten zien. Kondairak dioenez, K.a. 390ean galiarrek Kapitolioa eraso zuten. Baina Junoren tenpluaren inguruan zebiltzan antzarak (jainkosaren hegaztiak), ohi duten moduan, zalapartan hasi ziren eta horrek hiritarrak ohartarazi omen zituen. Horri esker, erromatarrek galiarrei aurre egin zieten eta, esker onez, jainkosari “moneta” ezizena eman zioten. Hitzaren jatorria latinezko monere omen da (ohartarazi). Hala, Juno Moneta, jainkosa ohartarazlea litzateke. Zenbait adituren iritziz, ordea, hitzaren jatorria mons da, “muinoa” edo “mendia”, eta Kapitolioan lehenago ere zeruko erreginari eskainitako tenplua omen zegoelako hartu zuen izena.erdian|thumb|Antzar sakratuen eta Juno Monetaren tenpluaren zati baten erliebea, Ostian aurkitua.Bestalde, Jean Haudry Indoeuropar hizkuntzetako hizkuntzalari frantsesaren arabera, Iunon Monetaren forman, aberastasunak banatzen dituen antzinako «jainkosa lepokodun» baten garapena da. Lepoa, aurreko garai historikoan erabiltzen zen torkea litzateka, jakina baita, torkeak, txanpon moduan erabili zirela. Horregatik, Hundryren esanetan, K.a. 390. urtean  galiarren senoiek Erroma erasotu zutenen, zeharka inplikatuta egon zen orduan, erreskate bat ordaindu baizen. Garai hartakoa da bere tenpluaren eraikuntza. Ovidioren esanetan, Marko Furio Camilo tribunoak eraiki arazi zuen Manliok galiarrak uxatu ondoren, tribunoak Manlioren etxearen lekuan tenplua eraikitzea agindu baitzuen. Erromatarrek moneta-lantegi bat ezarri zuten tenplu honen ondoan, eta bertan monetaren lanak zuzentzen zituen.
erdian|thumb|"Erroma salbatu zuen oihua". Henri-Paul Motteren galdutako pintura baten litografia koloreztatua. (1883) 

 Txanpon lantegia 
K.a. 273. urtean, tenplua berreraiki eta hamarkada batzuk geroago, tenpluaren aldamenean eta bere babesean zegoen eraikin batean txanponak ekoizten hasi ziren. Hurrengo lau mendeetan, Augusto enperadorearen agintaldira arte, Erromako zilarrezko txanpon guztiak lantegi horretan egiten ziren eta horietako askok Juno Monetaren beraren irudia zuten.

 Arrastoa hizkuntzetan 
Denboran zehar txanponari berari “moneta” esan zaio. Eta handik etorriko ziren ingelesezko money, frantsesezko monnaie, gaztelerazko moneda eta italierazko nahiz euskarazko moneta.

 Ikus gainera 
 Juno Moneta

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Erromatar tenpluak
Kategoria:Erromako eraikinak