Kara aztarnategia

Kara, baita ere Cara eta Carta,“Yacimiento Romano de Cara  Edificios de Interes”, Ayuntamiento de Santacara Antzinako erromatar inperio barruko hiria izan zen, egungo Santakaran herriaren inguruan eratutakoa eta gaur egun hiriaren hondarrak gordetzen dituen arkeologia aztarnategiari izen bera eman zaio. Hiri erromatarra aurreko baskoi herrixka batean sortu zuten. Aragoi ibaiaren harana kontrolatzen zuen. Duela bi mila urte inguruko aztarna ugari aurkitu da herrian eta inguruko lurretan, eta Santakarako etxe askotako aurrealdeetan. Nafarroako Gobernuak 1994ko abenduaren 26an Kultura Ondasuna izendatu zuen.

 Historia 
 Erromatarren aurreko herria 
Burdin Aroan gaur egungo Santakaran bazegoen zazpi edo zortzi hektareatako herri bat, garaiko Nafarroako handienetariko bat. Ziur aski baskoien herria zenak poliki-poliki erromatarren eragina ezagutu zuen, eta azkenean, herri zaharraren ondoan hiri erromatarra sortu zen. Izan ere, erromatarrekin izan zituzten lehenengo kontaktuak K. a. II. mendekoak izan ziren. Aragoi ibaiaren inguruan erromanizazioa Euskal Herriko beste lurraldetan baino lehenago eman zen.Asunción, Julio (2012-09-02) “Cara, ciudad romana”, Rutas arqueológicas en Navarra y mucho más.

 Erromatarrak 
Erromatar garaiko oppidumak aurreko herriaren aztarnak estali zituen eta egungo herriaren lurrazal gehiena hartu zuen. Hiriaren izenak ere jatorri erromatarra du, Cara. Gaur egungo izena, Santakara, erromatar izenaren kristautzetik dator. Sertoren gerraren harira sortu zuten hiria. Plinio Zaharrak hiri  zela esan zuen bere Naturalis Historia liburuan; bertan karatarrak andelotarrekin eta pompelonentarrekin batera aipatzen ditu, Cesaraugusta conventus barruan eta Tarraconense probintzian. Klaudio Ptolomeok, bestetik, ez zuen aipatu ere egin. mansio viaria dela aipatzen da (hau da, bidaiariak atseden hartzeko leku aproposa gisa) Iruñeatik Zaragozara zihoan bidean, eta hiri estipendiarioaErromatar garaiko zenbait hiriren kategoria juridikoa izan zen. Erromak indarrez hartutako hiriak ziren, eta, ondorioz, Erromari zerga edo stipendiuma ordaindu eta tropak eman behar zizkioten. Lurzorua ez zen berea, bertako biztanleek possessio gisa zeukaten, baina jabetza erromarena zen. Dirua landu zezaketen eta autonomia zuten barne-gobernuan, baina probintziako gobernadorearen mende zeuden, herritarren gaietan esku hartzeko ahalmena baitzuen. Plinioaren* arabera, K.o. I. mendean, baskoian zazpi hiri ziren estipendiarioak: Andelos Andión* (Mendigorria*), Cara (Santacara*), Araceli (Huarte Araquil* edo Araciel*? ), Iaca (Jaca*), Iluberi (Irunberri*), Pompaelo (Iruñea*) eta Segia (Ejea*). Kategoria hori desagertu egin zen Vespasiano enperadoreak (K.o. 69-79) Hispaniako hiri guztiei latindar zaharren eskubide juridikoa eman zienean. (iturria: https://web.archive.org/web/20211027062708/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9373) zela. Epigrafian, bertakoak aipatzen direnena, Karenses idazten dute eta ez Carenses.

Hiriaren une garrantzitsuena I. eta II. mendean eman ziren. urte horietan ia 18 ha. izatera iritsi zen. Horretan hiriaren kokapen estrategikoak garrantzi handia izan zuen. III. mendean Kararen dekadentzia hasi zen; biztanle asko galdu zuen eta IV. mendean abandonaturik gelditu zen.
 Herritar ospetsuak 
 Postumia Nepotiana, flaminica (emakume apaiza) oso garrantzitsua, Tarracon bizi izan zena.

 Indusketak 
Indusketa sistematikoak 1974an hasi ziren. Aurretik zenbait erreferentziak ezagutzen ziren, esate baterako XVII. mendeko miliarriak. Halaber, Santakarako etxeetan harlanduak eta erromatar garaiko elementuak ezagutzen ziren. Indusketak zazpi kanpainak luzatu ziren, 1982 arte, eta hiri erromatarraren aztarna asko azaleratu zituzten. Hauek dira horietako batzuk:
 I. mendeko etxetzar bat
 Harresiak, batzuk erromatarren etorrera baino zaharragoak
 Hiriko kale nagusia
 Tenplu bat
 Hirian aurkitu diren eskultura zatiak eta beste objektuak Nafarroako Museoan erakusten dira.

 Kararen eguna 
2008tik, urtero, iraila bukaeran, Kararen Eguna ospatzen da. Egun horretan Santakara herriaren historia erromatarra ospatzen da.“Santacara”, Viator Imperii  Egun horretan erromatarren garaiko eszenak egiten dira: borrokak, ehizaldiak, e.a.Izko, Ainara (2017-06-12) “El imperio romano regresa a Santacara Noticias de Navarra (artxibatua Wayback Machinen)

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 : Asunción, Julio (2014), Ciudad roman de Cafra, Santacara NAVARRA [Youtuben]

Kategoria:Baskoien hiriak
Kategoria:Euskal Herriko erromatar hiriak
Kategoria:Santakarako eraikinak
Kategoria:Euskal Herriko aztarnategi arkeologikoak
Kategoria:Nafarroa Garaiko kultura ondasunak