Nafarroako errege-erreginen jauregia (Lizarra)

Nafarroako errege-erreginen jauregia, XVIII. mendetik Egako Granadako Dukeen jauregia ere esaten zaiona, Nafarroako erkidegoan dauden izaera zibileko bi eraikin erromaniko bakarrenetariko bat da, Iratxetako Garaiarekin batera. Espainia mailan ere  Loarreko gazteluarekin (Huesca) eta Avilako harresiekin batera, arkitektura zibil erromaniko, bakarrenetarikoa da Nafarroako errege-erreginen jauregia.

XIX. mendearen erdialdetik 1951 arte, Lizarrako Barruti Judizialaren espetxea izan zen.Lizarrako Udaletxearen webgunea 1991tik aurrera museoa da, bertan baitago Gustavo de Maeztu Museoa.

Eraikin hau XII. mendearen bigarren erdialdean eraikia izan zen eta  XVIII. mendean beste solairu bat erantsi zioten.

 Deskribapena 

 Kokapena 
XII. mendearen bigarren erdialdean sortutako eraikin erromanikoa da eta San Martin plazan dago. Bertan, La Rúa kalearekin bat egiten du. Bi kale horiek ziren hiriko «nukleo primitiboaren arteria nagusia», eta San Martin plaza zen «egunero merkataritzari eskainitako gunea, herria izatearen arrazoietako bat.». Fatxadaren aurrean, San Pedro de la Rúa elizara doan eskalinata dago. Lizarrako frankoen auzoan kokatuta dago, hiria zeharkatzen duen Ega ibaiaren eskuineko ertzean, Donejakue bidearen gainean zehazki.

 Arkitektura 
Arkitekturari dagokionez, bi maila ditu. Behekoan, lau arku handik, espazio bat osatzen dute, hau bera, justizia egiteko erabili izan zitekeena. Solairu nagusian, beste lau leihoek (kuadriforak formalki) gela nagusia argiztatzen dute. Egiturari dagokionez, U formako egitura du, eta hiru fatxada ditu zehazki, La Rúa kalera, San Martin plazara eta ibaira ematen dutenak. Zalantzarik gabe, garrantzitsuena, arkitekturaren, eskulturaren eta dekorazioaren ikuspegitik, La Rúa da. Lehenik eta behin, haren aurretik igarotzen delako Donejakue Bidea, eta, bigarrenik, hegoalderako orientazioa delako bizilekuarentzat mesedegarriena. Bestetik,  hirugarren solairua, XVIII. mendekoa, adreiluz egina dago.

 Historia 

 Erabilerak 
Ez dago dokumenturik Nafarroako Erresumako errege-erreginek jauregia erabili zutena adierazten duenik , baina ezin da kontrakoa esan, nahiz eta froga espliziturik ez egon; jakina da Lizarran jauregi bat baino gehiago zituztela jabetzan errege-erreginek, eta Lizarrako jauregiez hitz egiten duten froga dokumentalak daude.

Argi eta garbi baieztatzerik ezin den arren, Antso VI.a Jakintsuak eraiki ahal izango lukeen eraikina, hiri horretan askotan egon zela adierazten duten dokumentuak baitaude, hala nola,  Lizarrako errege zela dioten dokumentu ugarik baieztatzen duten bezala . Errege horrek berak, Iruñeko errege-jauregia eraikitzeari ekin izana ere hipotesi bat da, nahiz eta zalantza guztiak argitzeko datu eztabaida ezinik ez dagoen. 

 Granada de Egako Dukeen Jauregia 
Eraikina Granada de Egako dukerriaren bizileku izan zen 1729an Juan de Idiázquez y Eguíari buruzko titulua sortu zenetik, eta hura okupatu zuten 1868ko abenduaren 17ra arte. Egun horretan, Lizarrako barruti judizialeko Kartzelako Merindadeko Batzordearekin salmenta egin zen, 4.500 ezkuturen truke. 

 Lizarrako kartzela 
Eraikin hori ere kartzela gisa erabili zen 1868tik 1954,1era. Pio Barojaren Zalacaín Abenturazalea eleberriaren agertoki literarioa izan zen espetxe hau. Bestetik,  1936an Fortunato Aguirre Lizarrako alkateak espetxe horretan eman zituen azken orduak, beste hainbat lagunekin batera, fusilatu aurretik.

 Nafarroako Foru Aldundiaren jabetza 
1946an, Nafarroako Foru Aldundiak izapideak egiten hasi zen eraikina erosteko eta monumentu izaera berreskuratzeko; hezkuntza eta kultura helburuetarako erabiltzeko. Martxoaren 12an sinatu zuten akordioa, eta 1950ean eta 1952an berretsi zuten berriro. Hala ere, 1954. urtera arte ez da eraikina erabilgarri geratuko, azken presoak espetxe berri batera eraman arte zehazki.

 Museoaren egoitza 
1991ko ekainaren 14tik Gustavo de Maeztu margolariaren museoa dago bertan. Museoko aretoak eraikinaren azken bi pisuetan daude banatuta, eta margolariaren koadroak, marrazkiak, litografiak eta beste hainbat pieza daude bertan.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Erromanikoa Euskal Herrian
 Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

 Kanpo estekak 

Kategoria:Nafarroako jauregiak
Kategoria:Lizarrako eraikinak
Kategoria:San Pedro Ruakoaren auzoa
Kategoria:Nafarroa Garaiko kultura ondasunak
Kategoria:XII. mendean amaitutako eraikinak