Genevako Konbentzioak

Genevako Konbentzioak terminoa 1949ko Genevako lau konbentzioak kolektiboki aipatzeko erabiltzen da; hitzarmen horiek nazioarteko zuzenbide humanitarioaren muina osatzen dute, eta nazioarteko arau juridikoak ezartzen dituzte gerran borrokatzen ez dutenen tratamendurako. Bigarren Mundu Gerraren ostean negoziatuak, 1949ko Genevako Konbentzioek lau akordio dituzte, 1906 eta 1929ko aurreko hiru hitzarmen humanitario ordezkatu eta bi hitzarmen berri gehitu zituztenak. `Genevako Lehen Konbentzioak gudu-zelaian gaixorik eta zaurituta dauden soldaduen tratua jorratzen du, Genevako Bigarren Konbentzioak gaixo eta zaurituta dauden marinelen tratua jorratzen du, Genevako Hirugarren Konbentzioak gerrako presoen tratua jorratzen du eta Genevako Laugarren Konbentzioak gatazka armatuetan zibilen tratua jorratzen du.

Nazio Batuen Gutunaz gain, Genevako Konbentzioak gehien berretsi diren nazioarteko akordioen artean daude. 1949ko hitzarmenak 196 herrialdek berretsi zituzten, osorik edo erreserbekin. Genevako Hitzarmenetan jasotako nazioarteko zuzenbide humanitarioaren zati handi bat ohiturazko nazioarteko zuzenbide bihurtu da, eta, beraz, estatu eta estatuz kanpoko talde armatu guztiei aplikatuko litzaieke, baita Genevako Hitzarmenetan alderdi ez direnei ere. Genevako Hitzarmenen arabera sortutako betebehar juridikoak nazioarteko beste tratatu batzuetakoen oso bestelakoak dira; izan ere, aldeetako batek Genevako Konbentzioak betetzen ez baditu, zuzenean eragindako aldeak ez du aukerarik izango bere betebeharrak tratatuaren arabera betetzeari uzteko.

Genevako Hitzarmenek zehazten dituzte pertsona babestutzat jotzeko irizpideak betetzen dituzten borrokalari ez direnei ematen zaizkien oinarrizko eskubideak eta babesak. Genevako Konbentzioak gerra-garaian babestutako armadun ez direnei baino ez dagozkie. Genevako Hitzarmenek zibilen, gerrako presoen eta pertsonal militarren eskubideak definitzen dituzte; zaurituentzako, gaixoentzako eta itsasoan galdutakoentzako babesak ezartzen dituzte; eta babes humanitarioak ematen dizkiete gerra-eremuetan eta inguruetan dauden zibilei. Gerra-garaian arma konbentzionalak erabiltzeari buruz hitz egiten da 1899ko eta 1907ko Hagako Konbentzioetan eta 1980ko Zenbait Arma Konbentzionalei buruzko Hitzarmenean; nazioarteko gatazka armatuetan arma biologiko eta kimikoak erabiltzeari buruz, berriz, 1925eko Genevako Protokoloan hitz egiten da.

Aurreko konbentzio horien urraketak izan ziren Nurembergeko, Tokioko eta beste gerra krimenen auzitegien epaien oinarrietako batzuk. Genevako Hitzarmenen arau-hauste larrien kasuan, estatuek jurisdikzio unibertsala ezarri eta baliatu behar dute. 1949ko Genevako lau Hitzarmenek —49., 50., 129. eta 146. artikuluetan, hurrenez hurren— xedapen batzuk jasotzen dituzte, non alderdiak behartzen dituzten ustezko arau-hausleak bilatzera, edozein dela ere haien nazionalitatea edo delitua egin den lekua, eta beren auzitegietan epaitzera edo beste alderdi bati entregatzera, epaituak izan daitezen. Jurisdikzio unibertsalaren printzipio horren oinarria da Genevako Hitzarmenen arau-hauste larriak hain delitu larriak direla, non estatu guztiek arduradunak justiziaren aurrera eramateko betebeharra duten.

 Historia 
Henry Dunant enpresaburu suitzarra Solferinoko guduaren ondoren zauritutako soldaduak bisitatzera joan zen 1859an. Txundituta geratu zen soldadu horiei laguntzeko instalaziorik, langilerik eta mediku asistentziarik ez zegoelako. Horren ondorioz, Un souvenir de Solférino liburua argitaratu zuen, 1862an, gerraren izugarrikeriei buruz. Gerran izandako esperientziek bultzatu zuten Dunant honako hau proposatzera:
 Etengabeko laguntza humanitarioko agentzia bat gerra garaian.
 Agentziaren neutraltasuna onartu eta gerra guneetan laguntza ematea ahalbidetuko zion gobernu ituna.

Lehenengo proposamenaren ondorioz, Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordea (GGNB) sortu zen Genevan. Bigarrenak 1864ko Genevako Konbentzioa ekarri zuen, gudu-zelaian gaixorik eta zaurituta zeuden soldaduez arduratzen zen lehen nazioarteko itun kodetua izan zena. 1864ko abuztuaren 22an, Suitzako Gobernuak Europako herrialde guztietako Gobernuak gonbidatu zituen, baita Estatu Batuetakoak, Brasilgoak eta Mexikokoak ere, konferentzia diplomatiko ofizial batean parte hartzera. Guztira, 16 herrialdek 26 ordezkari bidali zituzten Genevara. 1864ko abuztuaren 22an, biltzarrak Genevako lehenengo Konbentzioa onartu zuen, «kanpainan zeuden armadetan zauritutakoen egoera hobetzeko». 12 estatu eta erresumetako ordezkariek sinatu zuten hitzarmena:














Henry Dunantek Bakearen Nobel Saria lortu zuen 1901ean egindako bi lan horiek ospatzeko.

1868ko urriaren 20an egin zen 1864ko ituna zabaltzeko lehen saiakera. «Gerran zauritutakoen egoerari buruzko artikulu gehigarriak» direlakoen bidez, 1864ko konbentzioko arau batzuk argitzen eta itsas gerrara zabaltzen saiatu ziren. Artikuluak sinatu ziren, baina Herbehereek eta Amerikako Estatu Batuek bakarrik berretsi zituzten. Ondoren, Herbehereek berrespena erretiratu zuten. Itsas gerraren biktimen babesa geroago gauzatu zen, 1899ko Hagako hirugarren Konbentzioan eta 1907ko Hagako hamargarren Konbentzioan.

1906an, hogeita hamabost estatuk parte hartu zuten Suitzako Gobernuak deitutako konferentzia batean. 1906ko uztailaren 6an, «Kanpainan zeuden armadetako zauritu eta gaixoen egoera hobetzeko Konbentzioa» onartu zen, eta, lehen aldiz, 1864ko Konbentzioa hobetu eta osatu zuen. 1970era arte egon zen indarrean, Costa Rica 1949ko Genevako Hitzarmenetara atxiki zenean.

 Edukiak 
alt=A political map of the world|thumb|Genevako Konbentzio eta Protokoloetako aldeak

Genevako Konbentzioak gatazka armatu garaian soilik aplikatzen diren arauak dira, eta liskarretan parte hartzen ez duten edo jada parte hartzen ez duten pertsonak babestea dute helburu. 

Genevako I. Konbentzioak gudu-zelaian zauritu eta gaixotutako indar-armatuen tratamendua jorratzen zuen. Genevako Bigarren Konbentzioak itsasoan zeuden indar armatuetako kide gaixoak, zaurituak eta hondoratuak tratatu zituen. Genevako Hirugarren Konbentzioak gatazka garaietan gerrako presoei ematen zitzaien tratua jorratzen zuen. Genevako IV Konbentzioak gerra garaian zibilei ematen zitzaien tratuaz eta haiek babesteaz arduratu zen. 

Nazioarteko gatazka armatuetan pertsona babestuen irizpideak betetzen dituzten pertsonak 1949ko konbentzioek babesten dituzte. Gatazka horietan pertsona babestu gisa agertzen ez direnak, aldiz, giza eskubideen nazioarteko zuzenbideak eta nazio beligeranteetan atzerritarren egoera juridikoari buruzko itun orokorrek babesten dituzte.

Gainera, badira Genevako Lehen Hitzarmenaren 15. artikulua bezalako xedapenak, argitzen duena "inguruabarrek ahalbidetzen duten guztietan, armistizioa edo su-etendura antolatuko dela, edo tokiko antolamenduak egingo direla, gudu-zelaian utzitako zaurituak ateratzea, trukatzea eta garraiatzea ahalbidetzeko".Beste xedapen batek, hala nola Genevako IV. Konbentzioko 16. artikuluak, honako hau dio: «Aukera militarrek ahalbidetzen duten neurrian, gatazkan dagoen alderdi bakoitzak erraztasunak emango ditu hildakoak eta zaurituak bilatzeko, hondoratuei eta arrisku larrian dauden beste pertsona batzuei laguntzeko eta suntsiketatik eta tratu txarretatik babesteko»

 1949ko Genevako Konbentzioak 
Nazioarteko zuzenbidean eta diplomazian, konbentzio terminoak nazioarteko hitzarmen edo itun bati egiten dio erreferentzia.

 Genevako Lehen Konbentzioa "Indar Armatuetako Zauritu eta Gaixoen Egoera Hobetzeko Eremuan" (lehen aldiz 1864an onartua, 1906, 1929 eta 1949an berrikusia);
 Genevako Bigarren Konbentzioa "itsasoko indar armatuetako kide zauritu, gaixo eta naufragoen egoera hobetzeko" (lehen aldiz 1949an onartua, 1907ko Hagako Hitzarmenaren (X.a) ondorengoa);
 Genevako Hirugarren Konbentzioa "gerrako presoen tratamenduari buruzkoa" (lehen aldiz 1929an onartua, azken berrikuspena 1949an);
 Genevako Laugarren Konbentzioa:  "Gerra Garaian Pertsona Zibilen Babesari buruzkoa" (lehen aldiz 1949an onartua, 1899ko eta 1907ko Hagako Konbentzioen (II eta IV) zati batzuetan oinarrituta).

1949an berrikusi eta onartutako Genevako bi Konbentzioekin eta gehitutako hurrengi birekin, multzoa "1949ko Genevako Konbentzioak" edo, besterik gabe, "Genevako Konbentzioak" bezala aipatu ohi da. Normalean, 1949ko Genevako Konbentzioak bakarrik Genevako Lehen, Bigarren, Hirugarren edo Laugarren Konbentzioak deitzen dira. 1949ko itunak 196 herrialdek berretsi zituzten, osorik edo erreserbekin.

 1977ko Protokolo gehigarriak 
1949ko Genevako Konbentzioak aukerako hiru protokolorekin aldatu dira:

 I. Protokoloa (1977), nazioarteko gatazka armatuen biktimak babesteari buruzkoa
 II. Protokoloa (1977), nazioartekoak ez diren gatazka armatuen biktimak babesteari buruzkoa
 III. Protokoloa (2005), ikur bereizgarri gehigarri bat hartzeari buruzkoa.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Itunak
Kategoria:Giza eskubideen instrumentuak
Kategoria:Geneva
Kategoria:Zuzenbide militarra
Kategoria:Gurutze Gorria