Goru

Gorua edo kiloa  ehunak iruteko prozesuan bi tresna izan daitezke. Batetik, ardatzarekin irutean kirrua edukitzeko makila da. Bestetik, gurpil batek osatutako iruteko tresna da. Gurpildun tresna XI. mendean Txinan eta islamiar lurraldeetan zabaldurik zegoelako frogak badaude. XIII. menderako Europara zabaldua zen. Eskuz iruteko erabiltzen zen ardatzaren aldean aurrerapen teknologiko handia izan zen: lana azkarrago egiteaz gainera, haria finago ere egiten du, baina iruleari aldi berean hari-neurri bakarra iruteko aukera ematen dio soilik.
eskuinera|thumb|320x320px|Alpaka iruten, Gotthard Pass, Suitza, 2018
Gorua eskuz edo pedal bat behin eta berriz zapalduz eragiten da. Hori egitean, ardatza birarazten du, eta artilea ardatzean biribilkatu ahala bihurritzen du. Uhal bat gurpil batetik eta polea txiki batetik pasatzen da ardatza birarazteko.

Lihozko arropak eta izarak edukitzeak bizitza bigunagoa eta atseginagoa izateko balio izan du mendeetan zehar. Neolitikotik hasita kultura guztiek landu dute lihoa. Esaterako, Dimako emakumeek orokorrean eta Braulia Pujana dimoztarrak konkretuan behar handia egin dute liho-kultura horren barruan.

 'Goru' gurpildun mekanikoa eta aspaldiko 'goru' makila 
Goru hitzak historian zehar bi adiera eduki dituenez (goru mekanikoa eta goru makila) batzuetan nahastu egiten dira bi kontzeptu horiek. Goru mekanikoen erabilera zabaldu ziren arte goru hitza eskuz iruteko erabiltzen zen makilarako erabiltzen zen, goian kirrua (iruteko zuntza) jartzeko atal bat duena. 

Orotariko Euskal Hiztegian  bi erabilera horiek argi daude 'goru' hitzaren adibideetan:
 Irun bear dan kirrua artzeko ta eukitzeko makilla
 Gure ganbaran bazan goru zar bat (gurpildun tresna)

Beste hizkuntza batzuetan ere antzera gertatzen dela ikus daiteke taula honetan:
+Kontzeptua
Wikipediangoru, goru mekanikoa (Q58966) ‎goru, biraketa gurpila (Q962104) txaratil (Q213761)euGoru, kilo
Goru mekanikoaGoru, biraketa gurpila (iruteko tresna)Ardatz, txaratil, kilocaFiladora
FilosaFilosaFusesRueca
Rueca mecánica
Máquina de hilarRuecaHusofrRouetQuenouillefuseauenSpinning wheelDistaff
RockSpindle

 Oi! Pello, Pello abestia eta haria egiteko lanak 
Oi Pello Pello herri kantu tradizionalean ondo jasotzen dira hai sortzeko prozesuan burutu behar ziren lanak:
Oi! Pello, Pello, logale nauk eta
jinen niza ohera?
Irun ezan eta gero, gero, gero,
irun ezan eta gero, gero, bai.
Oi! Pello, Pello, astalkatu diat eta
jinen niza ohera?

Astalka zan eta, gero, gero, gero,
[...]
Harilka zan eta, gero, gero, gero,
[...]
Jos ezan eta, gero, gero, gero
[...]
Argia dun eta, bihar, bihar, bihar,
Argia dun eta, jinen iz bihar.
 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Artile
 Liho
 Iruten ari nuzu kantua

 Kanpo estekak 

Kategoria:Ehungintza
Kategoria:Tresnak
Kategoria:Indiako ikurrak