Sugegorri-belar

thumb
Sugegorri-belarra (Echium vulgare) Borrajinazeoen familiako landare iletsua da. Zurtoin zuzena du, hostoak lantza itxurakoak, kolorez berde argiak eta txandaka antolatuak. Loreak elkarri erantsitako bost hosto urdin moreantzez eratuak ditu. Oso iparraldeko lurraldeetan izan ezik Europa guztian hazten da.

 Deskribapena 
Belarkara da, urterokoa, bi urtez behingoa edo iraunkorra izan daiteke. Lehen urtean, 25 cm-ko luzerako hosto eliptiko edo luzanga-lantzeolatu formako erroseta bat sortzen da, ile zurrunez estalia. Bigarren urtean, erdigunetik edo errosetaren alboetatik, metro bat baino gehiagoko zurtoin tenteak ateratzen dira, gutxi adarkatuak edo batere ez, horiek ere ile-mota berberaz estaliak eta hosto txikiagoekin (9 cm inguru).

Infloreszentzia zimosoa da, kolore urdin moreko lore ugarirekin, fruitua ematean zuzentzeko makurtuta sortzen direnak. Hodi bat osatzen dute, eta pixkanaka zabaldu egiten da goiko muturrera. Han, bost lobulu ez oso sakonetan eta desberdinetan banatuta geratzen da. Kaliza oinarritik hurbil iristen diren bost ataletan zatituta dago. Bost lorezilek luzera desberdineko harizpi luzeak dituzte eta  korolaren eztarria nabarmen gainditzen dute. 

Fruitua 2-3 x 2 mm-ko nukulaz bat da, azalean protuberantzia batzuk dituena. 
Udaberri hasieratik udara erdialdera loratzen da. Lore sortak suge kiribildua gogoratzen duten antzera sortzen dira.

 Banaketa eta habitata 
Ia Europa osoan hazten da, eta itsas mailatik hasi eta 2200 metrora arte, ezpondetan, lubetetan eta landu gabeko lurretan. Iberiar penintsulan lurralde osoan dago zabaldua. Ameriketako Estatu Batuetan, Afrikako iparraldeko eta hegoaldeko eremuetan, Australiako hegoaldean eta Asia ekialdeko zenbait eremutan sartua dago. 

 Fitokimika 
Infloreszentzien muzilagoek alantoina, fruktosanoak eta alkaloide pirrolizidinikoak dituzte: kontsolidita, ekimidina eta heliosupina. Alkaloide horiek toxikoak izan daitezke. 

 Taxonomia 
Echium vulgare Carlos Linneok deskribatu zuen eta Species Plantarum 1:139 aldizkarian argitaratu zen. 1573. 

 Zitologia 
Echium vulgare-ren (Fam. Boraginaceae) kromosoma kopurua eta taxon infraespezifikoak: n=16. 

 Etimologia 
Echium: izen generikoa, Equios (sugegorria) grekotik eratorria, narrastiaren burua lausoki gogoratzen duten hazien forma triangeluarragatik.

Vulgare: latinezko epitetoa, “arrunta, ohikoa” esan nahi duena. 

 Sinonimia 

 Echium	a
 nglicum	Huds.
 Echium	elegans Noë ex Nyman
 Echium	lacaitae Sennen
 Echium	laetum Salisb.
 Echium	lusitanicum Georgi
 Echium	molle Petter ex Rchb.
 Echium	monstrosum F.W.Schmidt ex Steud.
 Echium	schifferi Lange
 Echium	spinescens G.Klotz
 Echium	tenoreanum Lacaita
 Echium	tuberculatum Gilib. nom.inval.
 Echium	vaudense Gremli Synonym
 Echium	violaceum Stokes Synonym
 Echium	vulgare f. albiflorum	R.Hoffm.
 Echium	vulgare var. grandiflorum	Bertol.
 Echium	vulgare var. lacaitae	(Sennen) O.Bolòs & Vigo
 Echium	wierzbickii Haberle ex Rchb. 

 Erabilerak 
Landare osoak du edo izan du erabileraren bat gizakiarentzat.
Zurtoinak, hostoak ez bezala, ez dira toxikoak; beraz, biloa kentzeko zuritu ondoren jan daitezke.

Sustraia tindagai gisa erabiltzen zen tanino edukiengatik.

Loreek nektar ugari ekoizteaz gain,erle meliferoak erakartzen dituzte kolore urdinaren islapen ultramorearen bidez.

Medikuntza tradizionalean hosto lehorren infusioa erabiltzen zen, propietate diuretikoengatik eta izerdikoengatik. Orain, ordea, haren toxikotasuna ezagutzen denean, ez da erabiltzen. Loreak kataplasmetan ematen ziren larruazaleko infekzioak tratatzeko eta larruazal sentikorrerako maskara gisa. 

Uste zen sugegorriaren ziztadetatik babesten zuela, bere fruituak narrasti honen buruarekin duen antzekotasunagatik. 

 Izen arruntak gaztelaniaz 
Abalea, boninos, buglosa salvaje, cardo, chupamiel, hierba de la víbora, hierba viborera, jarrita, lengua de buey, lengua de buey salvage, lengua de buey salvaje, lengua de vaca, lenguardia, lenguaza, viborera, viborera común, viborera morada, viperina, vivorera morada, yapazos, yerba de la víbora. 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Boraginaceae
Kategoria:Landare apaingarriak
Kategoria:Euskal Herriko flora
Kategoria:Lineok deskribatutako taxonak
Kategoria:Asian jatorria duten laboreak
Kategoria:1753. urtean deskribatutako landareak
Kategoria:Sendabelarrak