Bilboko Athletic Klubaren historia

Futbola Bilbora jokalari talde bik eraman zuten, biek Erresuma Batuarekin lotura zutenak: altzairugintza eta itsas-merkataritzan aritu eta Bilboko Ingelesen Landan jokatu ohi zuten britainiar langileak eta Erresuma Batuko eskoletatik itzulitako euskal ikasleak. 1890eko hamarkadaren hasieran langileek Bilbao Football Club izeneko taldean sortu zuten. Tartean 1898an Zamacois Gimnasio inguruan zebiltzan ikasleek Athletic Club sortu zuten. 1901ean Bilboko Cafe Garcia eginiko biltzar batean estatutuak onartuak izan ziren.

1902an Bilboko klub biek elkartu eta Bizcaya izeneko taldea sortu zuten, lehendabiziko Espainiako Futbol Errege Kopan parte hartzeko. Garaipena lortu zuten finalean FC Barcelona mendean hartu eta gero. 1903an klub biek bat egin zuten eta Athletic Club de Bilbao izena jarri zioten klub berriari. Urte berean, Madrilen zeuden euskal ikasle talde batek Athletic Club de Madrid sortu zuen, gero Atlético Madrid izango zena. Klubaren jaiotze datak eztabaida piztu izan du futbol historialarien artean: klubak berak 1898. urtea dela esaten du, beste batzuek 1901. urtea aukeratzen dute eta gainontzekoek, berriz, 1903. urtearen alde egiten dute.

 Errege Kopa 

Klubaren lehendabiziko garaipenak sorberria zen Espainiako Futbol Errege Kopa lehiaketan izan ziren. 1902an Bizcayak lortutako garaipenaren ondoren, sorberria zen Athleticek berriro 1903an irabazi zuen. 1904an garaipena lortu zuten aurkaria zuten Club Español de Madrid partidara agertu ez zelako. 1907an Bizcaya izena berpiztu zuten Union Vizcaino taldearekin elkartea sortuz. Lehiaketa berriro 1911n, eta hirutan segidan, 1914 eta 1916 artean, irabazi zituen. Orduko izarra Pichichi golegilea zen, 1913ko abuztuaren 21ean San Mameseko irekieran lehendabiziko gola eta 1915eko finalean hat-trick lortu zituena. Bere omenez egungo Ligako golegile nagusiak Pichichi Saria lortzen du.

 Liga hasiberria 

1920ko hamarkadako euskal klub nagusiak Athletic Club, Real Unión, Getxoko Arenas eta Real Sociedad ziren. Laukote honek 1928an Espainiako futbol liga txapelketa sortu zuten. 1930ean Deportivo Alaves igo ondoren, Lehen Mailako hamar klubetako bostak euskaldunak ziren. Orduan gaztelaniaz "Con cantera y afición, no hace falta importación" (euskaraz: "Harrobia eta zaleekin, inportazioa ez da beharrezkoa") esateari ekin zioten, Athleticek bere filosofiaren lema izango zuena.

 Onddo-kapelua 

1921ean Fred Pentland izeneko entrenatzaile berri bat etorri zen Racing Santander taldetik. 1923an Athleticek Errege Kopan garaipena lortu zuen, modu iraultzaile erabiliz gainera: pase laburra. 1927an Athletic utzi eta Athletic Madrid, Real Oviedo eta Espainiaren entrenatzailea izan zen. 1929an Bilbora itzuli eta Athleticek Liga/Errege Kopa dobletea egin zuen bitan, 1930 eta 1931an hain zuzen ere. Klubak lau aldiz segidan irabazi zuen Errege Kopa 1930 eta 1933 artean eta Liga 1932 eta 1933an. 1931an Athleticek bere garaipen luzeena lortu zuen, FC Barcelona 12-1 irabaziz.

 Atlético Bilbao 


1941an kluba izenaz aldatu behar zuten, Francisco Francok agindutako dekretu baten arabera, gaztelaniazkoak ez ziren izenak galarazita zeuden eta horrela klubari Atlético Bilbao izena jarri zioten. Urte berean klubeko historiako golegile nagusiak bere debuta egin zuen: Telmo Zarraonandia, hurrengo hamahiru denboraldietan 294 golak lortuko zituena. 1950/51 denboraldiko bere 38 golak oraindik Ligako errekorra badira. 1943an Athleticek Liga/Copa del Generalísimo doblete egin zuen berriro eta 1944 eta 1945ean Errege Kopa irabazi.

1950eko hamarkadaren hasieran Athletic Clubeko aurrealdea ospetsua izan zen: Zarra, Panizo, Rafa Iriondo, Venancio eta Gaintzak osatua. Aurrelari hauei esker klubak beste Copa del Generalísimo lortu zuen 1950ean. Ferdinand Daučík entrenatzaile berriaren heltzeak klubeko garaipenak handitu zuen: 1956an beste doblete bat eta 1955 eta 1958 Copa del Generalísimo bi lortuz. 1956an klubak Europako Kopan debuta egin zuen, historiako Manchester Uniteden talderik onenetariko batek menderatua izana.

 1960ko hamarkada 

1930, 1940 eta 1950eko hamarkadetan lortutako garaipenak lortzeko, Athleticek atzerritar jokalariak lortzeko murrizteen laguntza izan zuen. Nahiz eta gehienetan taldeek hiru atzerritar baino gehiago ezin izan, Real Madrid edo FC Barcelona bezalako klubek iruzur egin zuten Alfredo Di Stéfano, Ferenc Puskás, José Santamaria edo Ladislao Kubala bezalako jokalariak nazionalizatuz. Athleticek, ostera, harrobi politikari ekin zion, malgutasun gutxi edo bat ere ez erakutsiz. Hori zela eta 1960ko hamarkadan, Real Madriden nagusitasuna azaldu zen, Atlético Bilbao taldeak 1969an Copa del Generalisimo bakarra irabaziz.

Hala ere, Athleticek aitona-amonen neurria ere erabili zuen, eta Bartzelonan jaiotako Armando Merodio fitxatu zuen. Alabaina, Txus Pereda, Miguel Jones edo José Eulogio Garate bezalako jokalariak fitxatzeari uko egin zion, jaiotzez euskaldunak ez baziren ere hirurak Euskal Herrian heziak eta Garateren gurasoak ere euskaldunak ziren. Hamarkada honetan Athletic Clubeko izar bat agertu zen: Jose Angel Iribar atezaina.

 1970eko hamarkada 

1970eko hamarkadan Athleticek ez zuen arrakasta berreskuratu, hamar urtez Errege Kopa bakarra lortu baitzuen, 1973an hain zuzen ere. 1975eko abenduan, Real Sociedaden aurkako partida batean, Iribar eta Errealeko kapitaina zen Inaxio Kortabarriak ikurrina atera eta zelaiaren erdigunean kokatu zuten. Hauxe zen ikurrinaren lehendabiziko agerpen publikoa Francoren heriotzaren ondorenwww.elmundo.es.

1977an Athletic UEFA Kopako finalera ailegatu zen, kanpoan lortutako golei ezker Juventusek menderatua izana. Hamarkada honetan ere Athletic Bilbao jatorrizko izena berreskuratu zuen.

 1980ko hamarkada 

1981ean Athleticek Javier Clemente sinatu zuen entrenatzaile gisa. Honek laster osatu zuen historiako talderik onenetariko bat, Urkiaga, De Andres, Urtubi, Argote edo Zubizarreta bezalako harrobiko jokalari gazteak Dani edo Goikoetxea bezalako beteranoekin uztartuz. Bere lehendabiziko denboraldian, Clementek Ligako laugarren postua lortu zuen. 1983an klubak Liga bat eta 1984an beste Liga/Errege Kopa dobletea lortu zituen. 1985 eta 1986an Athleticek 3.a eta 4.a hurrenez hurren bukatu zuen txapelketa. Clementeren estilo oldarkor, defentsa eta eraginkortasuna bultzatu zituen.

Ordutik Athleticek ez du garaipen handirik izan. Jose Angel Iribar, Howard Kendall, Jupp Heynckes edo Javier Irureta bezalako entrenatzaileek ezin izan dute garaipenak lortu.

 1990eko hamarkada 

Clemente ondorengo entrenatzaile arrakastatsuena Luis Fernández izan zen, 1996an sinatuta. 1998an Ligan bigarrena izan zen, Champions League parte hartzeko sailkatuz. Fernandezek harrobiaren ikuspegi zabalaren onurak izan zuen: Athleticen jokatzeko ez zen beharrezkoa Euskal Herrian jaioa izan baizik eta Euskal Herrian hezia izatea. Horrela Salamancan jaiotako Patxi Ferreira edo Brasilen jaiotako Biurrun debutatu zuten. Roberto López Ufarte edo Benjamín, ostera, guraso euskaldunak izanda ere, ez ziren aukeratuak.

Klubak beste harrobian hezitako jokalariak, euskal harrobikoak ez baziren ere, fitxatu zituen. Horrela Bixente Lizarazu (klubeko lehendabiziko iparraldeko jokalaria) Ismael Urzaiz edo José Mari fitxatu zituen. Politika berri honek 1995ean eztabaida sortu zuen Athleticek Real Sociedadetik Joseba Etxeberria fitxatu zuenean. Jokalari hauek, Rafael Alkorta, Julen Guerrero edo Patxi Ferreira bezalako Athleticen harrobiko jokalariekin batera 1998ko arrakasta lortu zuten.

 2000ko hamarkada 

XXI. mende hasierako lehendabiziko urteak, Athletic historiaren txarrenetariko batzuk izan dira Errege Kopa emaitza txarrak izan ez ezik Ligako lehendabiziko postuetatik at geratu ere izan du. Lehen Mailan mantentzea lortu badu ere, Athletic bere historiako kirol-krisialdi nagusietariko batean sartuta dago, beti sailkapeneko azken postuetatik irten ezinda. Adibidez, 2006/07 denboraldian bere historiako sailkapen posturik txarrena lortu zuen, 17.a izanda.

Hala ere, klubak bazituen berri pozgarriak ere: alde batetik, 2002an sinatutako itun bati esker, emakumezkoen taldea sortu zuen, lau liga irabazi dituena; bestetik, harrobiak jokalari inportateak ere sortu ditu, tartean Yeste, Amorebieta, Iraola edo Llorente.

 2010eko hamarkada 
Joaquín Caparrós sevillarra Athletic entrenatzen hasi zenetik taldearen emaitza juxtuak alde batetara utzi eta Ligan eta Kopan paper ona egitera ohitu da. 2009ko Errege Kopako finala izan zen inflexio-puntua. Bertan Athleticek Bartzelonaren aurka galdu bazuen ere zaletuak ilusionatzen hasi ziren eta taldearen mailan jauzia egon zen. Hurrengo urtean UEFA Europa League jokatu zuen emaitza onik lortu ez bazuen ere. 2010-11 denboraldian Liga bikaina egin zuen eta 6. sailkatzea lortu zuen, berriz ere Europan jokatzeko aukera eskuratuz.

Hauteskundeetan Josu Urrutia lekittarra bihurtu zen lehendakari eta honek Marcelo Bielsa argentinarra ekarri zuen. Bielsaren eskutik Athletic joko ikusgarria egiten hasi zen, eta hasieran jokalariei ohitzea kostatu bazitzaien ere denboraldi zoragarria egin zuen, Errege Kopako eta UEFA Europa Leagueko finalak jokatzera iritsi baitzen. Hurrengo urtea oso gorabeheratsua izan du, futbolaz haratagoko arazoek taldearen giroan eta jokoan eragina izan dute eta denboraldi oso grisa egin du.

 Urtez urteko ibilbidea 
 Urtea  Maila  Postua  Errege Kopa  Beste Txapelketak  Oharrak 1898-99         Athletic Club taldearen fundazioa 1899-00         1900-01         1901-02     1.a   Kopan: BizkayaFinala: Bizkaya 2-1 FC Barcelona 1902-03     1.a   1903ko Finala: Athletic 3-2 Madrid FCAthletic Club Sucursal de Madrid sortu zen 1903-04     1.a   Finala: Athletic (jokatu gabe) Español de Madrid 1904-05     2.a   Finala: Madrid FC 1-0 Athletic  1905-06     2.a   Finala: Madrid FC 4-1 Athletic  1906-07     2.a   Kopan: BizkayaFinala: Madrid FC 1-0 Bizkaya 1907-08     jokatzeari uko   1900-09     1/4     1909-10     1.a    Finala: Athletic 1-0 Vasconia (Erreala) 1910-11     1.a    Finala: Athletic 1-0 RCD Espanyol 1911-12     jokatzeari uko   1912-13     2.a   Finala: Racing de Irun 2-2, 1-0 Athletic(2 partida) 1913-14     1.a Iparraldeko Txap: 1.a  Finala: Athletic 2-1 FC España (Barcelona)
San Mames zelaia inauguratu zen 2013ko abuztuaren 21ean 1914-15     1.a Iparraldeko Txap: 1.a  Finala: Athletic 5-0 RCD Espanyol 1915-16     1.a Iparraldeko Txap: 1.a  Finala: Athletic 4-0 Madrid FC 1916-17     ez zen sailkatu Iparraldeko Txap: 2.a 1917-18     ez zen sailkatu   1918-19     ez zen sailkatu   1919-20     2.a Iparraldeko Txap: 1.a  Finala: FC Barcelona 5-1 Athletic 1920-21     1.a Iparraldeko Txap: 1.a  Athletic Club de Madrid banatu egin zen.Kopa finala: Athletic 4-1 Athletic Club de Madrid 1921-22     ez zen sailkatu   1922-23     1.a Bizkaiko Txap: 1.a  Finala: Athletic 1-0 CD Europa 1923-24     1/2 Bizkaiko Txap: 1.a 1924-25     ez zen sailkatu Bizkaiko Txap: 2.a 1925-26     Liga fasea Bizkaiko Txap: 1.a 1926-27     Liga fasea Bizkaiko Txap: 2.a 1927-28     Liga fasea Bizkaiko Txap: 1.a 1928-29  Lehen maila 3.a 1/2 Bizkaiko Txap: 1.a 1929-30  Lehen maila 1.a 1.a Bizkaiko Txap: 2.a  Kopa finala: Athletic 3-2 (luz) Madrid FCPitxitxia: Guillermo GorostizaZamora: Gregorio Blasco 1930-31  Lehen maila 1.a 1.a Bizkaiko Txap: 1.a  Kopa finala: Athletic 3-1 Real BetisPitxitxia: Agustín Sauto "Bata" 1931-32  Lehen maila 2.a 1.a Bizkaiko Txap: 1.a  Kopa finala: Athletic 1-0 FC BarcelonaPitxitxia: Guillermo Gorostiza 1932-33  Lehen maila 2.a 1.a Bizkaiko Txap: 1.a  Kopa finala: Athletic 2-1 Madrid FC 1933-34  Lehen maila 1.a 1/4 Bizkaiko Txap: 1.a  Zamora: Gregorio Blasco 1934-35  Lehen maila 4.a 1/16  1935-36  Lehen maila 1.a 1/4   Zamora: Gregorio Blasco 1936-37  Gerra Zibila       1937-38  Gerra Zibila       1938-39  Gerra Zibila   1. itzulia Bizkaiko Txap: 1.a   1939-40  Lehen maila 3.a 2. itzulia Bizkaiko Txap: 1.a  Pitxitxia: Víctor Unamuno 1940-41  Lehen maila 2.a 1/16   Zamora: J.M. Etxebarria 1941-42  Lehen maila 7.a 2.a   Kopa finala: FC Barcelona 4-3 (luz) Athletic 1942-43  Lehen maila 1.a 1.a   Kopa finala: Athletic 1-0 (luz) Madrid FC 1943-44  Lehen maila 10.a 1.a   Kopa finala: Athletic 2-0 Valencia CF 1944-45  Lehen maila 6.a 1.a   Kopa finala: Athletic 3-2 Valencia CFPitxitxia: Telmo Zarraonandia 1945-46  Lehen maila 3.a 1/16 Copa Argentina  Argentina (Superkopa): FC Barcelona 5-4 AthleticPitxitxia: Telmo Zarraonandia 1946-47  Lehen maila 2.a 1/2   Pitxitxia: Telmo ZarraonandiaZamora: R. Pérez Lezama 1947-48  Lehen maila 6.a 1/16  1948-49  Lehen maila 6.a 2.a    Kopa finala: Valencia CF 1-0 Athletic
1.000 gola Ligan (Rafael Iriondo) 1949-50  Lehen maila 6.a 1.a   Kopa finala: Athletic 4-1 (luz) Real ValladolidPitxitxia: Telmo Zarraonandia 1950-51  Lehen maila 7.a 1/2 Eva Duarte Kopa  Eva Duarte (Superkopa): Athletic 5-5, 2-0 Atletico Madril Pitxitxia: Telmo Zarraonandia 1951-52  Lehen maila 2.a 1/16  1952-53  Lehen maila 6.a 2.a   Kopa finala: FC Barcelona 2-1 AthleticPitxitxia: Telmo Zarraonandia 1953-54  Lehen maila 6.a 1/4  1954-55  Lehen maila 3.a 1.a   Kopa finala: Athletic 1-0 Sevilla FC

 Urtea  Maila  Postua  Errege Kopa  Esp. Superkopa  Nazioarteko Txapelketak  Oharrak 1955-56  Lehen maila 1.a 1.a  Latindar Kopa, 2.a  Kopa finala: Athletic 2-1 Atletico MadrilLatindar finala: AC Milan 2-1 Athletic 1956-57  Lehen maila 4.a 1/16  Europako Kopa, 1/4  1957-58  Lehen maila 6.a 1.a    Kopa finala: Athletic 2-0 Real Madril 1958-59  Lehen maila 3.a 1/16    1959-60  Lehen maila 3.a 1/2    1960-61  Lehen maila 7.a 1/4    1961-62  Lehen maila 5.a 1/4    1962-63  Lehen maila 10.a 1/16    1963-64  Lehen maila 8.a 2. itzulia    2.000 gola Ligan (José Antonio Latorre)
Bilbao Athletic bigarren taldea sortu zen. 1964-65  Lehen maila 7.a 1/2  Ferien Kopa, 1/4  1965-66  Lehen maila 5.a 2.a    Kopa finala: Real Zaragoza 2-0 Athletic 1966-67  Lehen maila 7.a 2.a  Munduko Kopa txikia, 1.aFerien Kopa, 1. itzulia  Munduko kopa: Ligaxka
Kopa finala: Valencia CF 2-1 Athletic 1967-68  Lehen maila 7.a 1/4  Ferien Kopa, 1/4  Pitxitxia: Fidel Uriarte 1968-69  Lehen maila 11.a 1.a  Ferien Kopa, 1/4  Kopa finala: Athletic 1-0 Elx CF 1969-70  Lehen maila 2.a 1/2  Europako Errekopa, 1. itzulia  Zamora: Jose Angel Iribar 1970-71  Lehen maila 5.a 1/16  Ferien Kopa, 1. itzulia  Lezama inauguratu zen (1971-1-27) 1971-72  Lehen maila 9.a 1/2   UEFA Kopa, 2. itzulia   1972-73  Lehen maila 9.a 1.a    Kopa finala: Athletic 2-0 CD Castellón 1973-74  Lehen maila 5.a 1/32   Europako Errekopa, 2. itzulia 1974-75  Lehen maila 10.a 1/2    Pitxitxia: Carlos Ruiz 1975-76  Lehen maila 5.a 1/32    1976-77  Lehen maila 3.a 2.a  UEFA Kopa, 2.a  UEFA finala: Juventus FC 1-0, 2-1 AthleticKopa finala: Real Betis 2-2 (pen:8-7) Athletic 1977-78  Lehen maila 3.a 1/16  UEFA Kopa, 3. itzulia  1978-79  Lehen maila 9.a 1/16  UEFA Kopa, 1. itzulia  1979-80  Lehen maila 7.a 1/16    1980-81  Lehen maila 9.a 1/2    1981-82  Lehen maila 4.a 1/4    1982-83  Lehen maila 1.a 1/4  UEFA Kopa, 1. itzulia  1983-84  Lehen maila 1.a 1.a 2.a Europako Kopa, 2. itzulia  Superkopa: FC Barcelona 3-1, 1-0 AthleticKopa finala: Athletic 1-0 FC Barcelona
3.000 gola Ligan (Iñigo Lizeranzu) 1984-85  Lehen maila 3.a 2.a 1.a Europako Kopa, 1. itzulia Superkopa ez zen jokatuKopa finala: Atletico Madril 1-0 Athletic 1985-86  Lehen maila 3.a 1/2  UEFA Kopa, 3. itzulia  1986-87  Lehen maila 13.a 1/2  UEFA Kopa, 2. itzulia  1987-88  Lehen maila 4.a 1/16    1988-89  Lehen maila 7.a 1/16  UEFA Kopa, 2. itzulia  1989-90  Lehen maila 12.a 1/16    1990-91  Lehen maila 12.a 5. itzulia    1991-92  Lehen maila 14.a 1/4    1992-93  Lehen maila 8.a 3. itzulia    1993-94  Lehen maila 5.a 4. itzulia    1994-95  Lehen maila 8.a 1/4  UEFA Kopa, 3. itzulia  1995-96  Lehen maila 15.a 1/16    1996-97  Lehen maila 6.a 4. itzulia    1997-98  Lehen maila 2.a 1/4  UEFA Kopa, 2. itzulia Mendeurreneko denboraldia 1998-99  Lehen maila 8.a 1/16  Txapeldunen Liga, Liga fasea  1999-00  Lehen maila 11.a 2. iztulia    2000-01  Lehen maila 12.a 1/16    2001-02  Lehen maila 9.a 1/2    2002-03  Lehen maila 7.a 1/32    2003-04  Lehen maila 5.a 1/64    2004-05  Lehen maila 9.a 1/2  UEFA Kopa, 1/32 4.000 gola Ligan (Santi Ezquerro) 2005-06  Lehen maila 12.a 1/16  Intertoto Kopa, 2. itzulia  2006-07  Lehen maila 17.a 1/32    2007-08  Lehen maila 11.a 1/4    2008-09  Lehen maila 13.a 2.a    Kopa finala: FC Barcelona 4-1 Athletic 2009-10  Lehen maila 8.a 1/32 2.a   Superkopa: FC Barcelona 2-1, 3-0 Athletic 2010-11  Lehen maila 6.a 1/16    2011-12  Lehen maila 10.a 2.a  Europa League, 2.a  Europa League: Atletico Madril 3-0 AthleticKopa finala: FC Barcelona 3-0 Athletic 2012-13  Lehen maila 12.a 1/32  Europa League, Liga fasea  2013-14  Lehen maila 4.a 1/4   San Mames Barria inauguratu zen 2014-15  Lehen maila 7.a 2.a  Txapeldunen Liga, Liga fasea  Kopa finala: FC Barcelona 3-1 Athletic 2015-16  Lehen maila 5.a 1/4 1.a Europa League, 1/4  Superkopa: Athletic 4-0, 1-1 FC Barcelona 2016-17  Lehen maila 7.a 1/16  Europa League, 1/32  2017-18  Lehen maila 16.a 1/16  Europa League, 1/8  2018-19  Lehen maila 8.a 1/8     2019-20  Lehen maila 11.a 2.a     2020ko Kopa finala: Real Sociedad 1-0 Athletic 2020-21  Lehen maila  10.a 2.a1.a    Superkopa: Athletic 3-2 FC Barcelona (luz.)Kopa finala: FC Barcelona 4-0 Athletic 2021-22  Lehen maila 8.a 1/2  2.a    Superkopa: Real Madril 2-0 Athletic 2022-23  Lehen maila  8.a1/2       2023-24  Lehen maila  5.a1.a      2024ko Kopa finala: Athletic 1-1 (pen:4-2) RCD Mallorca 2024-25  Lehen maila  1/8 1/2 1/2 (Europa League)  

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak