Bertso jarri

Historia 

Antonio Zavalak kokatzen du bertsopaperen jatorria XVIII mendean idazten ziren Gabon kantak motako eskuizkribuetan, hasieran kulturadun lagunek jasoak eta ondoren, abantailak ikusita, bertsozaleen artean zabalduta.
Bertsopaper zaharrena Bilbon kokatu da, 1755. urtean.Antonio Zavala, Xabier Kaltzakorta, eta Pello Esnal. Bilboko Gabon-kantak (1755-1832). Donostia: Auspoa, 2012.  Adituek badute susmoa Bizenta Mogel izan zela horien egilea.Zabala, Juan Luis.- Lehen bertsopaperen arrastoan, artikulua, Berrian argitaratua, 2013ko urtarrilaren 2an, 34 orr. 2022ko abuztuaren 27an kontsultatua
Ondoren, XIX. mendean, eskolatzea gehiagorengana heldu zen neurrian, gero eta gizarte-geruza zabalagoetara hedatu zen irakurtzen eta idazten ikasteko ahalbidea, nahiz eta askotan neurri apalean. Ordu arte, ahoz baizik ez ziren zabaltzen bertsoak. Bertsopaperak aldaketa horren erakuskari garbia dira. Horrela, bertsolari agrafoei, kopiatzaile bat eskura izanik, beren ahozko sorkariari letra bidez zabaltzeko aukera eskainiko zaie. TOLEDO LEZETA, Ana Maria.- «Aldiak mugatuz euskal literaturan: eredu bila», in Euskera: Euskaltzaindiaren lan eta agiriak, ISSN 0210-1564, 58. liburukia, 2. zk., 2013, 489-514 orr.

Bertsozale Elkarteak dioenez XIX. mendean, bereziki Karlistaldiei lotuta, garapen handia izan zuten. Bertso-guduak baino paperean errazagoa zen aldarriak banatzea, eta horrek bertso jarrien loraldia ekarri zuen. Garaiko bertsolari askok ez zekiten idazten, beraz industria txiki bat eratu zen bertsopaper idazle eta saltzaileen artean.

Orri solteetan zabatzen ziren eta unean uneko gaiak jorratzen zituzten, hala nola, gerrak (aipatutako Karlistadiak kasu), gizarteko gertaerak, norbaiti buruzkoak (gorazarrezkoak, iraingarriak edo erdeinuzkoak). Bertsopaperen zabaltzeari lotuta, beste formatuan, azpimarragarria da Bertsolariya aldizkariaren ibilbidea 1931 ea 1932 urteetan, Juan Jose Makazaga inprimatzailearen ekimenari esker.

1963. urtean Euskaltzaindiak bertsopaper txapelketa bat antolatu zuen, ordurako ohitura zaharra zena berrindartzeko asmoz. Izan ere, gaur egun lehiaketagai bihurtu dira edo zenbait komunikabideetan zutabe gisa azaldu dira, ez lehen bezala, sail luzeetan.Igerabide, Juan Kruz .- Ahozko euskal literatura : antologia bat.- Donostia : Alai argitaletxea, 2022. orr. 25. 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Bertso-jartzaile

 Kanpo estekak 

Kategoria:Bertso jarriak
Kategoria:Hitz esana