Zitori hori

Zitori horia (Lilium pyrenaicum) Liliaceae familiako landare loreduna da, hegoaldeko Europako eskualde menditsuetan jatorria duena. Landare apaingarri ezaguna da.

Landare fanerogama da. Lurralde menditsuetan bizi da, batez ere Pirinioetan, Espainiatik Kaukasora.

 Deskribapena 
Landare iraunkorra, hainbat hosto mamitsuz osatutako lurpeko erraboila duena; erraboila horretarik 30-90 cm-ko altuerako zurtoina sortzen da.

Hostoak, 13 x 2 cm-rainokoak, ez dira bertilizatuak, goranzkoak edo nabariak dira, lineal-lantzeolatuak, 3 nerbio inguru dituzte eta ertza papila luzangekin hornituta dute.
Loreak luku motako lore-elkarteak dira, brakteatuak, 8 lorerainokoak edo bakartiak; pedizelo errekurbatuak dituzte, eta periantoa 6 segmentuz osatua dago, horiek ere errekurbatuak, askeak, petaloideoak, 5 - 6,5 cm-koak, kolore hori berdexka samarra eta purpura ilun koloreko puntu edo marradunak. Androzeoa antera arre-gorrixkak dituzten 6 estaminek osatzen dute, dorsifijak eta moldakorrak, eta kolore  berde zurbileko harizpi filiformeak dituzte. Ginezeoak obario trilokular bat du, eta hortik estilo luze bat ateratzen da, estigma trilobatu batean amaitzen dena. Fruitua globo-itxurako kapsula bat da, barruan hazi zapal ugari dituena.

Maiatzetik abuztura bitartean loratzen da.

 Habitata eta ekologia 
Belardi freskoetan eta hosto erorkorreko basoen soilguneetan hazten da, itsas mailatik 1800 metrora.

 Historia eta izena 
Lilium pyrenaicum espeziea Antoine Gouan botanikari frantsesak deskribatu zuen 1773an. 

 Aldaerak 
 Lilium pyrenaicum var. rubrum (Marshall 1929): Burgosen (Espainia) kokatua, petalo gorri-laranja eta orban marroiak dituena.
 Lilium pyrenaicum ponticum (K.Koch 1849): txikiagoa, horia orban marroiekin, Noire-tik Turkia ekialderaino aurkitzen da.

 Sinonimia 
 subsp. pyrenaicum
 Lilium flavum Lam. 1779, nom. illeg.
 Lilium pomponium subsp. pyrenaicum (Gouan) K.Richt. 1890
 Lilium pyrenaicum f. rubrum Stoker
 Lilium pyrenaicum var. rubrum Marshall1929

 subsp. carniolicum (Heldr. ex Freyn) V.A.Matthews 1984
 Lilium albanicum Heuff. nom. illeg.
 Lilium albanicum Griseb.
 Lilium carniolicum Heldr. ex Freyn, 1880
 Lilium carniolicum subsp. albanicum (Griseb.) Hayek
 Lilium carniolicum subsp. jankae (A.Kern.) Hayek
 Lilium carniolicum var. bosniacum Beck
 Lilium jankae A.Kern.
 Lilium pyrenaicum subsp. carniolicum var. albanicum (Griseb.) V.Matthews, 1984
 Lilium pyrenaicum subsp. carniolicum var. bosniacum (Beck) V.A.Matthews, 1984
 Lilium pyrenaicum subsp. carniolicum var. jankae (A.Kerner) V.A.Matthews, 1984

 subsp. ponticum (C.Koch) V.Matthews, 1984
 Lilium artvinense Miscz.
 Lilium carniolicum var. artvinense (Miscz.) P.H.Davis & D.M.Hend. 1983
 Lilium carniolicum subsp. ponticum (C.Koch) P.H.Davis & D.M.Hend., 1983
 Lilium georgicum Mandenova
 Lilium ponticum C.Koch
 Lilium pyrenaicum subsp. ponticum var. artvinense (Miscz.) V.A.Matthews, 1984

 Izen arruntak 
Gaztelaniaz: ajo antosil, ajo de antojil, ajo de antosil, azucena de los Pirineos, azucena del Pirineo, flor de lis, lirio, lirio de los Pirineos, lirio del revés. 

 Galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Lilium
Kategoria:Landare apaingarriak
Kategoria:Loreak
Kategoria:Europako flora