Astalikardu

Astalikardu (Silybum marianum) Asteraceae familiako landare-espeziea da, mendebaldeko Europan jatorria duena. Herri medikuntzan, gibel gaitzak sendatzeko eta Amanita phalloidesen pozoitzearen aurka erabiltzen dute Chevallier, Andrew, Encyclopedia of Herbal Medicine, Dorling Kindersley. Duke, James, Herbal Handbook, Rodale. Blumenthal. Mark…Herbal Medicine: Expanded Commission E Monographs. González, Mauricio, Los Remedios de la Abuela, Ediciones Pacalli..

 Deskribapena 
Urteko edo bi urteko belar-landarea da, zurtoin bakarrekoa edo adarkatua, eta 3,5 metroko garaierara irits daiteke. Zurtoin horiek sekzio zirkularrekoak dira gutxi gorabehera, ez dute hegalik eta luzetarako saihetsak dituzte, hostotsuak batez ere oinarrian, eta estaldura zurixka eta amaraun itxurako trinko batekin. Hostoak 40 x 12 cm artekoak izan daitezke, eta peziolatuak edo eseriak eta besarkatzaileak dira, baina ez dekurrenteak, txikiagoak zurtoinaren goiko aldean; basalak arrosa kolorekoak dira, peziolatuak, luzanga-lantzeolatuak, sinuado-pinnatifida  eta pinnatipartida motakoak, eta 4-6 lobulu pare dituzte. Lobuluek 15 mm-rainoko arantza horiak dituzte alboetan, eta sorta berde distiratsua erretikulu zurixka batekin; Klaulinarrak eta goikoak antzekoak dira, baina sesilak eta txikiagoak.
Kapituluak terminalak eta bakartiak dira, eta 15-20 cm-ko pedunkulu tomentudunak dituzte. 25-35 x 25-40 mm-ko inbolukrua dute, oboidea, glabreszentea edo pixka bat amarauntsua. 5-7 braktea-serie handiagoak dituzte barrurantz, baina erdikoak barrukoak baino handiagoak dira. Kanpokoek eta erdikoek oinarri luzanga dute, bortizki zabaldua 15-50 mm-ko apendize batean, obatua, eta oinarrian koskadun-arantzadun ertza du, eta 1 cm-ra arteko arantza terminal horia duen akumen zentral subulatu batean amaitzen da; barne brakteak estu lantzeolatuak dira, apendizerik gabeak, inermeak, ertzean fin-fin eskabridoak.

Errezeptakulua laua da albeolatua, eta palea peliforme zurixkak ditu. Floskuluek 20-35 mm-ko korola bat dute, arrosa-purpura kolorekoa, glabroa; tutu filiforme zurixka samarrarekin edo zuriarekin, eta 5 lobulu linealeko linbo arrosa-purpura koloreko bat (normalean, horietako bat besteak baino luzeagoa da). Zipselak, 6-7 eta 3-3,5 mm-koak, homomorfoak dira, luzanga-oboideak, pixka bat konprimituak eta ez nabarmenki zimurtuak, eta kanela kolorea dute helduaroan, eta, normalean, zipsela osoa estal dezaketen orban lineal arre ilun-beltzaxka koloreko irregularrekin, eta gero kolore horretakoa bihurtzen da uniformeki, eta plaka apikalaren ertz puztu osoa tonu horixkakoa; plaka apikal horren erdian nektario nabari bat egoten da, globular-pentalobulatu iraunkor samarra, blokean eroritako bilano bikoitz batez inguratua; kanpokoa, alderantzikatutako eraztun basal koniko-zilindriko batean ezarritako 4-5 ilara eskabrido dituena, eta barrukoa, ile ziliatu ilara motz batekin, pixka bat elkar hartuta, eraztun basal horren ertzean txertatuta. Hari karpikoak, basaletik latero-basalera, ez du eleosomarik. 

 Banaketa eta habitata 
Astalikardua Mediterraneo itsasertzeko herrialdeetan  eta Asian India eta Siberiaraino bizi den espeziea da. Munduko gainerako herrialdeetan naturalizatua dago eta,  batzuetan, Erdialdeko Europako herrialdeetan ere landatzen da, batzuetan modu intentsiboan, non sartua izan den: Austria, Errusia, Polonia, Krimea, Ukraina, Hungaria, etab.  eta Argentinan,  Venezuela, Ekuador eta Txinan, sendagaiak dituzten substantziak erauzteko. 

Laboreen, bideen eta errepideen ertzetan, lugorrietan (hiri-zelaiak barne) eta abarretan hazten da, oso nitrifikatutako lurzoruetan, itsas mailatik 1300 metroko altuerara arte. Apiriletik abuztura loratzen da. 

 Taxonomia 
Espeziea Carolus Linnaeus-ek sortu eta deskribatu zuen lehen aldiz Carduus marianus bezala Species Plantarum liburuan. 2. or. 823an 1753an, eta geroago Joseph Gaertner-ek Sylybum generoari esleitu eta De Gaertner-ek eta De Fructibus et Seminibus Plantarum liburua argitaratua. Lib.2. or. 378 1791n. 

 Etimologia 
Silybum: latinezko Sylybum-etik, -i grezierazko σιλυβον-etik mailegatua, Cardius marianus-en zentzuarekin,  beste interpretazio batzuen arabera, hitza Gundelia-ren espezieren bati dagokio,  nahiz eta bere deskribapenean Plinio Zaharra, Naturalis historia (22,XLII, 85), Sillybum grafiarekin,  hitzez hitz honela dio: “Kameleoi zuriaren antza du (Atractylis gummifera) eta arantzatsua da (...) Medikuntzan ez du erabilerarik. Sliybum marianum-i ez dagokiona, eta ematen duen banaketa  (“Zilizian, Sirian eta Fenizian  hazten da”) bat dator Gundelia-ren banaketa nahiko mugatuarekin,  Mediterraneo osoan zehar zabaltzen den Silybum-ekin baino.  

marianum: Mariatik datorren epitetoa. Ama Birjinari egiten dio erreferentzia, Erdi Aroko kondaira bat baitago landare horri buruz, eta esaten du berak kardu baten hosto handiak erabili zituela Jesus Herodesen soldaduengandik ezkutatzeko. Ihes egin zuenean, bularretik esne-tanta batzuk erori zitzaizkion, eta betiko iraun dute espezie horretan, egun seinalatu hura gogoratzeko. Kardu hau, orduan, bedeinkatua eta bertutez betea geratu zen. Horregatik, Erdi Aroko medikuntzan, landare hau gomendatzen zitzaien umeei eta inudeei, esne-jariaketa areagotzeko. Horregatik, bere izena, hizkuntza askotan, esneari eta Mariari dagokie.

Sinonimia

 Carduus	lactifoliusStokes
 Carduus	mariaeCrantz
 Carduus	marianusL.	basónimo
 Carduus	versicolorSalisb.
 Carthamus	maculatus	(Scop.)	Lam.
 Centaurea	dalmatica	Fraas
 Cirsium	maculatumScop.
 Mariana	lactea	Hill
 Mariana	mariana(L.) Hill
 Silybum	maculatum(Scop.)	Moench
 Silybum	mariae(Crantz)	Gray
 Silybum	marianum var. albiflorum	Eig
 Silybum	marianum var. marianum (L.) Gaertn.
 Silybum	pygmaeumCass.	

 Zitologia 
Kromosoma kopurua 2n=34.  

 Hibridazioa 
Silybum eburneum-ekin hibridatzen da noizbehinka, hau da generoko beste espezie onartua eta bakarra. 

 Erabilera medizinala 
Oharra:Ez dago hemen deskribatutako gizakien osasunerako onurak babesten dituen metodologia eta? zorroztasun zientifikoa duen ikerketarik.

Astalikarduaren erabilera ohikoa da sendagai alternatiboen tratamenduetan, baina ez ditu egiaztatze proba egokiak gainditu, eta onkologiako aditu batzuek kritikatu egin dute hori.  

Astalikarduaren haziak sendatzeko erabili izan dira mendeetan zehar. Horietatik silimarina (silibina, silikristina eta silidianinaren nahasketa bat, eta neurri txikiagoan isosilibinak A eta B.3-desoxi-silikristina, silandrina eta silimonina) bezalako substantziak lortzen dira,    gibeleko eta behazun-xixkuko gaitz kronikoetan erabiltzen dena; edo silibina (edo horren deribatuak), Amanitak janez intoxikatzen denean erabiltzen dena (adibidez, Amanita phalloides edo Amanita muscaria).

Astalikarduari egozten zaizkion beste ustezko onura batzuk, zientifikoki baieztatu gabekoak, honako hauek dira:

 Litiasi	kasuetan (harriak giltzurrunetan eta besikulan) erabiltzen da	(beharrezkoa zita).
 Gluzemia	normalizatzen	du (odoleko azukre-maila jaisten du). (Beharrezkoa zita)
 Hainbat	naturopatek	diotenez, zirrosi, hepatitis, gibel gantzatsu eta pozoidura	hepatikoan  eragina duen hepatobabeslerik indartsuena da. 
 Giltzurrun	gutxiegitasuna izanez gero, giltzurrunetako zelulak ere babesten	ditu. (beharrezkoa zita).
 Propietate	antiinflamatorioak eta immunomodulatzaileak ditu. Oxido nitrokoaren	ekoizpena eta kappa B faktore nuklearra inhibitzen direlako. 
 Medikamendu	antibiral, anelgesiko, antibiotiko eta antiinflamatorioek eragindako	kalte hepatikoa eta giltzurrunetakoa eragozten	du. 
 Likidoen	peroxidazioa eragozten du (eragin antioxidatzailea gantz-ehunetan (	beharrezkoa aipua).
 Apoptosia	eragiten du minbizi-zeluletan. 
 Kolesterol-mailak	jaisten ditu. (Beharrezkoa aipua).    
 Insulinorresistentzia	murrizten du 2 motako diabetesa duten eta zirrosia ere baduten	pazienteetan, (Beharrezkoa zita)
 Minbiziaren	prebentzioan	aplikazioak izan ditzake. 
 Hiesa	duten pazienteen konplikazioak tratatzeko erabiltzen da.	(beharrezkoa aipua)	.
 Ajearen	eragina murrizten duten hainbat produktutan era erabiltzen da.	(beharrezkoa aipua). 
 Bitamina-konplexu	gisa erabiltzen da, Batez ere erditzearen ondoren emakumeen	esne-ekoizpena handitzeko.	.
 Azkenik,	zelula-kontzentrazioak hobetzen	ditu, hepatozitoetan duen birsortze-efektuagatik, baina ez da	eraginkorra nahasmendu-mota horien hasierako faseetan. 

 Toxikotasuna 
Landareak potasio nitratoaren kontzentrazio handiak izan ditzake, eta hori arriskutsua izan daiteke hausnarkarien abereentzat, zeren era bakterio-florak nitrito bihurtzen baitu urdailean, hemoglobinarekin konbinatzen baita, eta anoxia eta zirkulazio-porrot periferikoa eragiten baitu.

 Izen arruntak 
 Gaztelaniaz:	abrepuño, agaloya, alcachofa, alcachofa de burro, alcarcil (2),	alcauciles (3), argolla, arzolla (5), bedegar (2), cardancha (2),	cardancho (4), cardanchos, cardenca, cardencha (2), cardeña,	cardincha, cardinchas, cardincho, cardito borrico, cardito	borriquero, cardo (4), cardo alcachofero, cardo alpistero, cardo	blanco (3), cardo borde (2), cardo borrico, cardo borricuno (2),	cardo borriquero (21), cardo borriqueño (2), cardo burral (3),	cardo burrero (2), cardo burreño, cardo cabrero, cardo capotero,	cardo capotudo, cardo de María (14), cardo de Santa María (4),	cardo de argolla, cardo de asno (3), cardo de borrico, cardo de	burro (2), cardo de la alcachofa, cardo de la castaña, cardo de	maría (2), cardo lechal (13), cardo lechar (2), cardo lechero (15),	cardo manchado (4), cardo maria, cardo mariano (34), cardo marinapo,	cardo meriano, cardo pelotero, cardo picón, cardo pinto (7), cardo	platero, cardo santo (2), cardo zapero, cardoncha (5), cardos,	cardos alcachoferos, cardos borriqueros, cardosanto, carduncho,	cartamo marino, cárcamo, cártamo mariano, escarciles, escardancha,	hedegar (2), lechero, mariana (2), molinillo (2), penca, pescaico,	pincho burrero, pincho vulanero, silybo. Parentesi artean, Espainian	hitzaren erabileraren maiztasuna. (12)

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Asteraceae
Kategoria:Euskal Herriko flora
Kategoria:Sendabelarrak
Kategoria:Landare jangarriak