Hildegard Peplau

Hildegard E. Peplau (Reading, Pennsylvania, 1909ko irailaren 1a - Sherman Oaks, Kalifornia, 1999ko martxoaren 17a) erizain estatubatuarra izan zen eta Florence Nightingale-tik argitaratutako lehen erizaintza-teorikoa.  Erizaintzaren teorikoa izan zen, arlo horretako pertsonen arteko harremanen teoriaren garatzailea. Teoria horretan gaixo eta zaintzailearen arteko harreman oso baten alde, erizainak eta gaixoak modu aktiboan garatu behar dutena. Bereziki gaixo psikiatrikoekin aplikatu zuen bere teoria.  Pertsonen arteko harremanen erdi-mailako erizaintza-teoria sortu zuen, erizainen lan eruditua iraultzen lagundu zuena. Osasun mentaleko legearen erreformaren laguntzaile nagusi gisa, jokabide- eta nortasun-nahasmenduak dituzten pazienteen tratu gizatiarrerako bidea zuzendu zuen.

 Biografia 
Hildegard Readingen jaio zen, Pennsylvanian, Gustav eta Otyllie Peplau jatorri alemaniarreko guraso etorkinentzat. Sei seme-alabetatik jaiotako bigarren alaba izan zen. Gustav aita analfabetoa zen, langilea eta Otyllie ama zapaltzailea, perfekzionista. Nahiz eta goi mailako hezkuntza ez zen inoiz etxean eztabaidatu, Hildak borondate sendoa zuen, tradizionalki eraikitako emakumeen roletatik haratago hazteko motibazio eta ikuspegiarekin. Bizitzatik kanpo gehiago nahi zuen, eta bazekien erizaintza emakumeentzako karrera aukera gutxietako bat zela bere garaian. Txikitatik entzun izan ditu jendearen jarrerak. 1918ko gripe epidemia suntsitzailearen lekuko izan zen, eta esperientzia pertsonal horrek eragin handia izan zuen gaixotasunak eta heriotzak familietan izan zuten eragina ulertzeko. Gripeak eragindako eldarnioan leihoetatik salto egiten zuten pertsonen lekuko izan zen. 

1900. urtearen hasieran, Nightingale garaiko eskola autonomoak amaitu ziren. Eskolak osp

italeek kontrolatzen zituzten, eta "liburuen ikaskuntza" formala ez zen bultzatzen. Ospitaleek eta medikuek erizaintzan ari ziren emakumeak eskulan aske edo merkearen iturri gisa ikusten zituzten. Esplotazioa ez zen arraroa erizain baten enpresaburu, mediku eta hezkuntza-hornitzaileen artean. 

 Ibilbidea 
Peplau erizaintzaren lanbidean sartzea ez zen izan gaixoak zaintzeko nozio erromantikoek bultzatuta. Reading-en, ikastaroak egin zituen negozio-eskola batean, eta dendari, nomina egile eta liburuen zaintzaile gisa lan egin zuen, negozio-eskola batean ikastaroak egiten zituen bitartean. Bere gaueko institutuko klaseko valedictoriarra izan zen, 1928an graduatu zen. Bere aukerak, geroago deskribatu zituen bezala, "... ezkontza, irakaskuntza edo moja bihurtzea" izan ziren. Aldiz, erizaintza-programa batean "gela eta jatordu libreak" izateko aukerak erizaintza aukera erakargarri bihurtu zuen.   
Peplau 1931n hasi zen erizaintzan, Pottstown-eko (Pennsylvania) Ospitale Pottstown-eko Erizaintza Eskolan graduatu gisa. Ondoren, erizain laguntzaile gisa lan egin zuen New York-en eta Pennsylvania-n. Udako lanpostu bat New York-eko Unibertsitateko udako kanpamenturako erizain gisa, Peplau Vermonteko Bennington College-ko eskolako erizain bihurtzeko gomendioa ekarri zuen. Han, pertsonen arteko psikologiako lizentziatura lortu zuen 1943an.  Bennington-en, eta Chestnut Lodge-n, psikiatriko pribatu batean, esperientzien bidez, gai psikologikoak aztertu zituen Erich Fromm, Frieda Fromm-Reichmann eta Harry Stack Sullivan-ekin.  Peplauren bizitza osoko lana, neurri handi batean, Sullivan-en pertsonen arteko teoria zabaltzera bideratu zen, erizaintzako praktikan erabiltzeko.   

1943tik 1945era, lehen teniente izan zen Estatu Batuetako Armadako Erizainen Kidegoan, eta Ingalaterrako 312. Field Station Ospitalean esleitu zuten, non Estatu Batuetako Psikiatria Militarreko Eskola zegoen. Bertan, Britainia Handiko eta Estatu Batuetako psikiatriako pertsona garrantzitsuekin lan egin zuen. Gerraren ondoren, Peplau gizon horietako askorekin egon zen mahaian, Estatu Batuetako osasun mentaleko sistema birmoldatzeko lan egiten zuten bitartean, 1946ko Osasun Mentaleko Lege Nazionala onartuz. 

Peplauk masterrak eta doktoregoak egin zituen Columbia Unibertsitateko Teachers College-n.  New York hiriko William Alanson White Institute-k psikoanalisian ere ziurtatu zuen. 1950eko hamarkadaren hasieran, Peplauk erizaintza psikiatrikoko graduondoko ikasleentzako lehen eskolak garatu eta eman zituen Teachers College-n. Peplau doktorea gaur egun Rutgers Erizaintza Eskola bezala ezagutzen den Rutgers Erizaintza Elkargoko fakultateko kide izan zen 1954tik 1974ra. Rutgersen, Peplau-k erizaintza psikiatrikoko espezialista klinikoak prestatzeko lehen gradu-mailako programa sortu zuen. 

Peplau Idazle oparoa izan zen, eta oso ezaguna izan zen bere aurkezpenengatik, hitzaldiengatik eta prestakuntza klinikoko tailerrengatik. Peplau erizain psikiatrikoentzako hezkuntza aurreratuaren defendatzaile nekaezina izan zen. Erizainek gaixoei benetako arreta terapeutikoa eman behar zietela pentsatzen zuen, garai hartako ospitale mentaletan nagusi zen zaintza jagoleen ordez. 1950eko eta 1960ko hamarkadetan, erizainentzako udako tailerrak egin zituen Estatu Batuetan zehar, gehienbat estatuko ospitale psikiatrikoetan. Mintegi horietan, pertsonen arteko kontzeptuak eta elkarrizketatzeko teknikak irakatsi zituen, baita banakako, familiako eta taldeko terapia ere.

Peplau Osasunaren Mundu Erakundearen aholkularia izan zen, eta irakasle bisitaria izan zen Afrikako, Latinoamerikako, Belgikako eta Estatu Batuetako unibertsitateetan. Erizaintzako ikerketaren defendatzaile sutsua, AEBetako aholkulari gisa aritu zen. Zirujau Nagusia, AEBetako Aire Armada eta Osasun Mentaleko Institutu Nazionala. Politika publikoak egiten zituzten hainbat taldetan parte hartu zuen. Ameriketako Estatu Batuetako Erizainen Elkarteko presidentea izan zen 1970etik 1972ra, eta bigarren presidenteordea 1972tik 1974ra.  Rutgersetik erretiroa hartu ondoren, irakasle bisitari gisa aritu zen Belgika-ko Lovainako Unibertsitatean 1975ean eta 1976an.

 Bizitza pertsonala 
1944an, Peplauk Estatu Batuetako armadako psikiatra bat ezagutu zuen, Ingalaterrako 312. Field Ospitalean denbora labur batez egon zena. Psikiatra borroka-osteko estresaz arduratzen zelarik, eta Peplau bera, bikotea ezagutu eta gutxira, amaren ustekabeko heriotzak desasentatuta, haien arteko harremana azkar garatu zen eta Peplau haurdun geratu zen. Hala ere, psikiatra beste norbaitekin ezkonduta zegoenez, harreman hori behin-behinekoa zen. Peplauk alaba guraso bakar gisa hazteari ekin zion. Oso gutxitan hitz egiten zuen aitaz beste batzuekin, nahiz eta oso ondo hitz egiten zuen hartaz hil baino lehentxeago.  Letitia Anne Peplau 1945ean jaio zen, geroago UCLAko psikologia irakasle izateko hazi zen, eta literatura zientifikoan eragin handiko kolaboratzailea izan zen. Letitia jaio ondoren, Peplauk erromantze serioagorik ez izatea aukeratu zuen, eta bere denbora eta energia eskaini zizkion alabari eta bere ibilbideari. 

1999an, Peplau lasai hil zen, Sherman Oaks-eko (Kalifornia) bere etxean lo zegoela. 

 Lan teorikoa 
Pertsonen arteko harremanen teorian, Peplau doktoreak erizainaren eta bezeroaren arteko harremana azpimarratu zuen, harreman hori erizaintzaren praktikaren oinarria zela esanez. Bere liburua, Pertsonen arteko harremanak erizaintzan, 1948an amaitu zen.  Argitalpenak lau urte gehiago behar izan zituen, batez ere Peplau-k sendagile egilerik gabeko lan akademiko bat idatzi zuelako, 1950eko hamarkadan erizain batek ezagutzen ez zuena. Garai hartan, erizainaren eta bezeroaren arteko harremanak gidatzea eta azpimarratzea iraultzailetzat jotzen zuten askok. Peplau-ren teoriaren funtsa erizainaren eta bezeroaren arteko esperientzia partekatu bat sortzea zen, bezeroak tratamendua pasiboki jasotzearen aurka (eta erizainak pasiboki medikuaren aginduak betez). Erizainek, pentsatu zuen, behaketaren, deskribapenaren, formulazioaren, interpretazioaren, baliozkotzearen eta esku-hartzearen bidez erraztu zezaketen hori. Adibidez, erizainak bere bezeroari entzuten dion heinean bezeroaren egoeraren inpresio orokorra garatzen du. Erizainak, orduan, bere inferentziak balioztatzen ditu, bezeroarekin zehaztasuna egiaztatuz. Emaitza esperientzia-ikaskuntza, aurre egiteko estrategien hobekuntza eta hazkunde pertsonala izan daiteke bi aldeentzat.

 Peplau-ren eredua 

 Peplau-ren erizaintzako sei rolak 
Peplauk fase desberdinetara eramaten duten sei erizaintza-rolak deskribatzen ditu:

 Rol arrotza: Peplau-k erizaina eta pazientea lehen aldiz elkartzen direnean, bata bestearekiko arrotzak direla adierazten du. Beraz, pazientea errespetuz eta kortesiaz tratatu behar da, edonork espero bailuke artatua izatea. Erizainak ez du pazientea aurrejuzgatu behar, ezta gaixoari buruzko usteak egin ere, gaixoa dagoen bezala hartu baizik. Erizainak gaixoa emozionalki egonkor gisa tratatu behar du, ebidentziak kontrakoa adierazten ez badu.
 Baliabide-rola: erizainak batez ere osasun-informazioari buruzko galderei ematen dizkie erantzunak. Baliabideko pertsona gaixoari tratamendu-planari buruzko informazioa berriz emateaz ere arduratzen da. Normalean, galderak arazo handiagoetatik sortzen dira; beraz, erizainak zehaztuko luke zer erantzun mota den egokia ikaskuntza konstruktiborako. Erizainak erantzun zuzenak eman behar ditu aholkularitzari buruzko informazioa ematean.
 Irakaskuntza-rola: Irakaskuntza-rola rol guztien konbinazioa den rola da. Peplau-k zehaztu zuenez, bi dira irakaskuntza-rolak osatzen dituen kategoriak: Instrukziozkoa eta esperimentala. Instrukzionala pazienteei ematen zaien informazio ugari ematean datza eta esperimentala ikaslearen esperientzia abiapuntu gisa erabiltzea da, ondoren pazienteak bere esperientziei buruz egiten dituen ikaskuntzako produktuak osatzeko.
 Aholkularitza funtzioa: Peplauren ustez, aholkularitzak erizaintza psikiatrikoan du enfasirik handiena. Orientatzailearen rolak gaixoari egungo bizi-egoeretan zer gertatzen ari den eta zer gertatzen ari zaion ulertzen eta gogoratzen laguntzen dio. Baita aldaketak egiteko orientazioa eta bultzada ematea ere.
 Rol subrogatua: Pazientea erizaina rol subrogatuan jartzeaz arduratzen da. Erizainaren jokabideek eta jarrerek sentimendu tonu bat sortzen diote gaixoari, aurreko harreman batean sortutako sentimenduak pizten dituena. Erizainak pazienteari erizainaren eta iraganeko harremanaren arteko antzekotasunak eta desberdintasunak ezagutzen laguntzen dio.
 Lidergo-funtzioa: Pazienteak tratamenduaren helburuak betetzeko erantzukizun handiena bere gain har dezan laguntzen du, elkar asetuz. Erizainak helburu horiek betetzen laguntzen dio pazienteari, erizainarekin lankidetzan eta aktiboki parte hartuz. 

Erizainaren eta bezeroaren arteko harremanaren etapak

Orientazio-fasea

Orientazio fasea erizainak hasten du. Fase horretan, erizainak eta pazienteak elkar ezagutzen dute, eta haien arteko harremanaren tonua ezartzen dute, azkenean pazientea ardatz izango duena. Etapa horretan, garrantzitsua da harreman profesional bat sortzea, harreman sozial baten aldean. Horren barruan sartzen da argitzea pazientea dela harremanaren erdigunea, eta interakzio guztiak direla, eta pazientea laguntzearen inguruan ardaztuko direla.  Fase horrek aurrera egin ohi du erizainaren eta bezeroaren arteko harremanean oso inpresionagarria den fase batean, orientazio-fasea ospitale batean sartu eta gutxira gertatzen delako, bezeroa ingurune berri batera eta pertsona berrietara ohitzen ari denean. Erizaina gaixoa pertsona bakar gisa ezagutzen hasten da, eta gaixoak sentitu behar du erizainak benetan interesatzen zaizkiola. Konfiantza garatzen hasten da, eta bezeroa bere rola, erizainaren rola eta bere harremanaren parametroak eta mugak ulertzen hasten da.

Identifikazio-fasea

Bezeroa harremanetan landu beharreko arazoak identifikatzen hasten da. Erizainaren helburua gaixoari bere interdependente/parte-hartze rola aitortzen laguntzea eta norberarekiko ardura sustatzea da.

Ustiapen-fasea / lan-fasea

Lan-fasean, erizainak eta pazienteak pazientearen potentzial osoa lortzeko lan egiten dute, eta harremanetarako helburuak betetzen dituzte. Orientazio fasetik lan faserako trantsizioa egin den seinale, pazientea baliabide gisa erizainarengana hurbildu daitekeen da, erizainarekiko betebehar soziala sentitu beharrean (Peplau, 1997). Bezeroak konfiantza osoa du erizainarengan, eta erizainaren zerbitzuak eta gaitasun profesionalak erabat erabiltzen ditu. Erizainak eta pazienteak altaren eta bajaren helburua lortzeko lan egiten dute.

Ebazpen-fasea / amaiera-fasea

Erizainaren bezero-harremanaren amaiera-fasea bezeroarentzat indarrean dauden helburuak bete ondoren gertatzen da. Erizainak eta bezeroak beren arteko harremana laburbildu eta amaitu egiten dute. Erizain-bezero harreman baten funtsezko alderdietako bat, gizarte-harreman baten aldean, aldi baterakoa izatea da, eta askotan iraupen laburrekoa (Peplau, 1997). Epe luzeagoko harreman batean, normalean, paziente bati ospitaleko alta ematen zaionean edo paziente bat hiltzen denean gerta daiteke amaiera.  Harreman koiunturalagoetan, hala nola bisita klinikoan, larrialdietako bisita batean edo osasun-autobusaren txertaketa-bisita batean, amaiera gaixoa joaten denean gertatzen da, eta harremana ez da hain konplexua izaten. Hala ere, egoera gehienetan, harremana amaitu beharko litzateke bezeroak bere arazoei aurre egiteko autosufizientzia handiagoa ezarri ondoren. 

 Lanak 
 (Ingelesez) Peplau, Hildegard (1997)."Peplau's Theory of Interpersonal Relations". Nursing Science Quarterly.  [Peplauren pertsonen arteko harremanen teoria]. Erizaintzako Zientziak Hiruhilerokoa. 10 (4). Chestnut House Argitalpenak: 162–167. doi:10.1177/089431849701000407. PMID 9416116. S2CID 1051540.

 Sariak 
 1997 - Christiane Reimann Award [Saria]
 1994 - Living Legend of the American Academy of Nursing [Ameriketako Estatu Batuetako Erizaintza Akademiako Legenda Bizia] [17]

 Ikus, gainera 
 List of Living Legends of the American Academy of Nursing  [Ameriketako Estatu Batuetako Erizaintza Akademiako elezahar bizien zerrenda]

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Papers of Hildegard E. Peplau, 1923-1984. Schlesinger Library, Radcliffe Institute, Harvard University. [Bere paperak]
 Hildegard E. Peplau papers, 1949-1987 PUN.MC 59, University of Pennsylvania: Barbara Bates Center for the Study of The History of Nursing [Erizaintzaren historikoaren ikasketarako Barbara Bates Zentrua] [Bere paperak] 

Kategoria:Pennsylvaniarrak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako erizainak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako irakasleak
Kategoria:Errumaniar estatubatuarrak
Kategoria:XX. mendeko emakumeak
Kategoria:Los Angelesen hildakoak