Ezpata-lore

Ezpata-lorea, oilar buztana edo gladioloa (Gladiolus) Iridaceae familiako landare loredunen genero baten izen arrunta da. Mediterraneo itsasoko Europatik, Asiatik, Afrika tropikaletik eta hegoaldeko Afrikatik hedatuta dago.Goldblatt, P. &, J.C. Manning. Gladiolus in southern Africa : Systematics, Biology, and Evolution. Fernwood Press, Cape Town; 1998.Goldblatt, P. A monograph of the genus Gladiolus in tropical Africa. Timber Press, 1996 Oenostachys, Homoglossum, Anomalesia eta Acidanthera generoak, antzinean independenteak zirenak, egun Gladiolusen barne daude.GOLDBLATT P. & DE VOS M. P. The reduction of Oenostachys, Homoglossum and Anomalesia, putative sunbird pollinated genera, in Gladiolus L. (Iridaceae-Ixioideae). Bulletin du Muséum national d'histoire naturelle. Section B, Adansonia 11 (4): 417-428, 1989.

 Izen generikoaren jatorria 
Generoaren izena Pliniori esleiten zaio, eta, alde batetik, landare horien hostoen formari egiten dio erreferentzia,  izeneko erromatar ezpataren antzekoa. Bestalde, erromatarren garaian gladioloaren lorea batailan garaile ateratzen ziren gladiadoreei ematen zitzaiela ere aipatzen du; horregatik, lorea garaipenaren ikurra da.

 Deskribapena 
Ezpata-lore espezieek lore arinak edo nabarmenki zigomorfoak eta hermafroditak dituzte. Perigonioa 6 tefalo azpiberdinak osatzen dute, hedatuak, erreklutatuak, oinarrian elkartuak, espeziearen arabera gutxi gorabehera nabarmena den hodi bat osatuz. Hiru lorezil ditu, alde bakarretik antolatuta eta okertuta. Lorezilen harizpiak filiformeak eta libreak dira. Anterak linealak dira. Obulutegia inferoa da, trilokularra, eta lobulu pluriobulatuak ditu. Estiloa filiformea eta trifidoa da. Fruitua 3 balbako kapsula deshiszente bat da. Lur azpiko zurtoina ubarroa duten landare belarkarak dira. Ubarroa bere buruaren gainean berritzen da ziklo begetatibo bakoitzean. Ziklo bat amaitzean, landarea lurpetik ateratzen bada, ubarro zaharra eta deshidratatua berriaren azpitik ikus daiteke. Ubarro bakoitza trinkoa da, eta zuntz-tegumentuzko geruza finez estalita dago. Zurtoinak lautuak dira eta hostoak ensiformeak. Loreak, oso ikusgarriak, hostoak baino luzeagoak diren galburu terminal luzeetan jarrita daude. Landareen altuera 30 cm-tik 1 m-ra bitartekoa da, espeziearen arabera.Dimitri, M. 1987. Enciclopedia Argentina de Agricultura y Jardinería. Tomo I. Descripción de plantas cultivadas. Editorial ACME S.A.C.I., Buenos Aires.

 Espezieak 
Gladiolus generoa hainbait azpigenerotan banatuta izan da. Hala ere, sailkapen hori ez da zehatza.

 Gladiolus abbreviatus Andrews
 Gladiolus acuminatus F.Bol.
 Gladiolus aequinoctialis Herb.
 Gladiolus alatus L. (sect. Hebea)
 Gladiolus aleppicus Boiss.
 Gladiolus anatolicus (Boiss.) Stapf
 Gladiolus andringitrae Goldblatt
 Gladiolus angustus L. (sect. Blandus)
 Gladiolus antandroyi Goldblatt
 Gladiolus antholyzoides Baker
 Gladiolus appendiculatus G.Lewis
 Gladiolus aquamontanus Goldblatt & Vlok
 Gladiolus arcuatus Klatt
 Gladiolus atropurpureus Baker
 Gladiolus atroviolaceus Boiss.
 Gladiolus aurantiacus Klatt
 Gladiolus aureus Baker
 Gladiolus bellus C. H. Wright
 Gladiolus benguellensis Baker (sect. Ophiolyza)
 Gladiolus bilineatus G. J. Lewis
 Gladiolus boehmii Vaupel, 1882
 Gladiolus bojeri (Baker) Goldblatt
 Gladiolus brachylimbus Baker, 1893
 Gladiolus brachyphyllus Bolus f.
 Gladiolus brevifolius Jacq. (sect. Linearifolius)
 Gladiolus brevitubus G. Lewis
 Gladiolus buckerveldii (L. Bolus) Goldblatt
 Gladiolus bullatus Thunb. ex G. Lewis
 Gladiolus caeruleus Goldblatt & J.C. Manning
 Gladiolus calcaratus G. Lewis
 Gladiolus calcicola Goldblatt
 Gladiolus canaliculatus Goldblatt
 Gladiolus candidus (Rendle) Goldblatt
 Gladiolus cardinalis Curtis (sect. Blandus)
 Gladiolus carinatus Aiton
 Gladiolus carmineus C. H. Wright (sect. Blandus)
 Gladiolus carneus F.Delaroche (sect. Blandus)
 Gladiolus caryophyllaceus (Burm. f.) Poiret
 Gladiolus cataractarum Oberm.
 Gladiolus caucasicus Herb.
 Gladiolus ceresianus L. Bolus
 Gladiolus citrinus Klatt
 Gladiolus × colvillei
 Gladiolus communis L. (sect. Gladiolus)
 Gladiolus communis subsp. byzantinus (sect. Gladiolus)
 Gladiolus communis subsp. communis (sect. Gladiolus)
 Gladiolus conrathii Baker, 1898
 Gladiolus crassifolius Baker
 Gladiolus crispulatus L. Bolus
 Gladiolus cruentus T. Moore (sect. Ophiolyza)
 Gladiolus curtifolius Marais
 Gladiolus cylindraceus G. Lewis
 Gladiolus cymbarius Baker
 Gladiolus dalenii Van Geel (sect. Ophiolyza)
 Gladiolus debilis Ker Gawler (sect. Homoglossum)
 Gladiolus decaryi Goldblatt
 Gladiolus decipiens Vaupel
 Gladiolus decoratus Baker
 Gladiolus delpierrei Goldblatt
 Gladiolus densiflorus Baker
 Gladiolus deserticolus Goldblatt
 Gladiolus dichrous (Bullock) Goldblatt
 Gladiolus dolomiticus Oberm.
 Gladiolus dracocephalus Hook.f.
 Gladiolus dregei Klatt
 Gladiolus dzavakheticus Eristavi
 Gladiolus ecklonii Lehm.
 Gladiolus edulis Burchell ex Ker Gawler
 Gladiolus elliotii Baker (sect. Ophiolyza)
 Gladiolus emiliae L. Bolus
 Gladiolus engysiphon G. Lewis
 Gladiolus equitans Thunb. (sect. Hebea)
 Gladiolus erectiflorus Baker
 Gladiolus exiguus G. Lewis
 Gladiolus flanaganii Baker
 Gladiolus floribundus Jacq.
 Gladiolus fourcadei (L.Bolus) Goldblatt & M.P.de Vos
 Gladiolus × gandavensis (sect. Ophiolyza) [= G. dalenii × 'G. oppositiflorus]
 Gladiolus garnierii Klatt
 Gladiolus geardii L. Bolus
 Gladiolus goetzii Harms
 Gladiolus gracilis Jacq. (sect. Homoglossum) - reed bells
 Gladiolus gracillimus Baker
 Gladiolus grandiflorus Andrews (sect. Blandus)
 Gladiolus gregarius Welw. ex Baker (sect. Densiflorus)
 Gladiolus griseus Goldblatt & J.C. Manning
 Gladiolus gueinzii Kunze
 Gladiolus guthriei F. Bol. (sect. Linearifolius)
 Gladiolus halophilus Boiss. & Heldr.
 Gladiolus harmsianus Vaupel
 Gladiolus heterolobus Vaupel
 Gladiolus hirsutus Jacq. (sect. Linearifolius)
 Gladiolus hollandii L. Bolus
 Gladiolus horombensis Goldblatt
 Gladiolus huillensis (Welw. ex Baker) Goldblatt
 Gladiolus hyalinus Jacq.
 Gladiolus illyricus W.D.J.Koch
 Gladiolus imbricatus L.
 Gladiolus inandensis Baker
 Gladiolus incospicuus Baker
 Gladiolus inflatus Thunb.
 Gladiolus inflexus Goldblatt & J.C. Manning
 Gladiolus insolens Goldblatt & J.C. Manning
 Gladiolus intonsus Goldblatt
 Gladiolus invenustus G. J. Lewis
 Gladiolus involutus D.Delaroche (sect. Hebea)
 Gladiolus iroensis (A. Chev.) Marais
 Gladiolus italicus P. Mill. (sect. Gladiolus)
 Gladiolus johnstoni Baker (s. d.)
 Gladiolus jonquilliodorus Ecklon ex G. Lewis
 Gladiolus junodi Baker
 Gladiolus kamiesbergensis G. Lewis
 Gladiolus karendensis Baker
 Gladiolus katubensis De Wild.
 Gladiolus klattianus Hutch.
 Gladiolus kotschyanus Boiss.
 Gladiolus kubangensis Harms
 Gladiolus lapeirousioides Goldblatt
 Gladiolus laxiflorus Baker
 Gladiolus leptosiphon Bolus f.
 Gladiolus liliaceus Houtt. (sect. Homoglossum)
 Gladiolus linearifolius Vaupel
 Gladiolus linearis N.E.Br.
 Gladiolus longanus Harms
 Gladiolus longicollis Baker (sect. Homoglossum)
 Gladiolus longicollis subsp. longicollis (sect. Homoglossum)
 Gladiolus longicollis subsp. platypetalus (sect. Homoglossum)
 Gladiolus loteniensis Hilliard & Burtt
 Gladiolus louiseae L. Bolus
 Gladiolus lundaensis Goldblatt
 Gladiolus luteus Lam.
 Gladiolus macneilii Oberm.
 Gladiolus macowani Baker
 Gladiolus macowanii Baker (s. d.)
 Gladiolus macrospathus Goldblatt
 Gladiolus maculatus Sweet
 Gladiolus magnificus (Harms) Goldblatt
 Gladiolus malangensis Baker, 1879
 Gladiolus malvinus Goldblatt & J.C. Manning
 Gladiolus marlothii G. Lewis
 Gladiolus martleyi L. Bolus (sect. Homoglossum)
 Gladiolus meliusculus (G. Lewis) Goldblatt & J.C. Manning
 Gladiolus melleri Baker (sect. Ophiolyza)
 Gladiolus micranthus Baker, 1901
 Gladiolus microcarpus G. Lewis
 Gladiolus microsiphon Baker
 Gladiolus milleri Ker Gawler
 Gladiolus mirus Vaupel
 Gladiolus monticola G. Lewis ex Goldblatt & J.C. Manning
 Gladiolus mortonius Herb. (sect. Densiflorus)
 Gladiolus mostertiae L. Bolus
 Gladiolus muenzneri F. Vaup
 Gladiolus murielae Kelway (syn. G. callianthus)
 Gladiolus natalensis (Eckl.) Hook.
 Gladiolus nerineoides G. Lewis
 Gladiolus newii Baker
 Gladiolus nigromontanus Goldblatt
 Gladiolus niveus Goldblatt & J.C. Manning
 Gladiolus nyasicus Goldblatt
 Gladiolus oatesii Rolfe
 Gladiolus ochroleucus Baker (sect. Densiflorus)
 Gladiolus odoratus L. Bolus
 Gladiolus oliganthus Baker
 Gladiolus oppositiflorus Herbert (sect. Ophiolyza)
 Gladiolus orchidiflorus Andrews (sect. Hebea)
 Gladiolus oreocharis Schltr.
 Gladiolus pallidus Baker
 Gladiolus paludosus Baker
 Gladiolus palustris Gaudin
 Gladiolus papilio Hook. f. (sect. Densiflorus)
 Gladiolus pappei Baker (sect. Blandus)
 Gladiolus pardalinus Goldblatt & J.C. Manning
 Gladiolus parvulus Schltr.
 Gladiolus patersoniae Bolus f.
 Gladiolus pavonia Goldblatt & J.C. Manning
 Gladiolus permeabilis Delaroche (sect. Hebea)
 Gladiolus perrieri Goldblatt
 Gladiolus persicus Boiss.
 Gladiolus pillansii G. Lewis
 Gladiolus pole-evansii Verd.
 Gladiolus praecostatus Marais
 Gladiolus praelongitubus G. J. Lewis
 Gladiolus pretoriensis Kuntze
 Gladiolus priorii (N. E. Br.) Goldblatt & De Vos
 Gladiolus prismatosiphon Schltr.
 Gladiolus pritzelii Diels
 Gladiolus psittacinus Hook.
 Gladiolus puberulus Vaupel
 Gladiolus pubigerus G. Lewis
 Gladiolus pulchellus Klatt
 Gladiolus pulcherrimus (G. Lewis) Goldblatt & J.C. Manning
 Gladiolus punctulatus Schrank
 Gladiolus pusillus Goldblatt
 Gladiolus quadrangularis (Burm. f.) Ker Gawler
 Gladiolus quadrangulus (Delaroche) Barnard
 Gladiolus recurvus L. (sect. Homoglossum)
 Gladiolus rehmannii Baker
 Gladiolus remotifolius Baker
 Gladiolus rigidifolius Baker
 Gladiolus robertsoniae Bolus f.
 Gladiolus rogersii Baker
 Gladiolus roseovenosus Goldblatt & J.C. Manning
 Gladiolus rubellus Goldblatt
 Gladiolus rudis Lichtst. ex Roem. & Schult.
 Gladiolus rupicola F. Vaupel
 Gladiolus saccatus (Klatt) Goldblatt & M.P. de Vos
 Gladiolus salteri G. Lewis
 Gladiolus saundersii Hook. f.
 Gladiolus schlechteri Baker
 Gladiolus schweinfurthii Baker
 Gladiolus scullyi Baker
 Gladiolus serapiiflorus Goldblatt
 Gladiolus serenjensis Goldblatt
 Gladiolus sericeovillosus Hook. f.
 Gladiolus serpenticola Goldblatt & J.C. Manning
 Gladiolus somalensis Goldblatt & Thulin
 Gladiolus speciosus Thunb.
 Gladiolus spectabilis Baker (s. d.)
 Gladiolus splendens (Sweet) Herbert
 Gladiolus stefaniae Oberm.
 Gladiolus stellatus G. Lewis
 Gladiolus subcaeruleus G. Lewis
 Gladiolus sufflavus (G. Lewis) Goldblatt & J.C. Manning
 Gladiolus sulcatus Goldblatt
 Gladiolus taubertianus Schltr.
 Gladiolus tenellus Ecklon
 Gladiolus tenuis M. Bieb.
 Gladiolus teretifolius Goldblatt & De Vos
 Gladiolus thomsonii Baker
 Gladiolus trichonemifolius Ker Gawl. (sect. Homoglossum)
 Gladiolus tristis L. (sect. Homoglossum)
 Gladiolus tristis var. concolor (Salisb.) Baker
 Gladiolus tritoniiformis Kuntze
 Gladiolus uitenhagensis Goldblatt & Vlok
 Gladiolus undulatus L. (sect. Blandus)
 Gladiolus unguiculatus Baker
 Gladiolus usambarensis Marais ex Goldblatt
 Gladiolus uysiae L. Bolus ex G. Lewis
 Gladiolus vaginatus Bolus f. (sect. Homoglossum)
 Gladiolus validissimus Vaupel
 Gladiolus vandermerwei (L. Bolus) Goldblatt & De Vos
 Gladiolus varius Bolus f.
 Gladiolus velutinus De Wild.
 Gladiolus venustus G. Lewis (sect. Hebea)
 Gladiolus vernus Oberm.
 Gladiolus vinoso-maculatus Kies
 Gladiolus violaceo-lineatus G. Lewis
 Gladiolus virescens Thunb. (sect. Hebea)
 Gladiolus viridiflorus G. Lewis
 Gladiolus viridis Aiton
 Gladiolus watermeyeri L.Bolus (sect. Hebea)
 Gladiolus watsonioides Baker
 Gladiolus watsonius Thunb. (sect. Homoglossum)
 Gladiolus woodii Baker
 Gladiolus zimbabweensis Goldblatt

 Galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Iridaceae
Kategoria:Loreak