Eresoinka

Eresoinka euskal musika eta dantzako talde bat izan zen, Eusko Jaurlaritzak 1937an sortua, Espainiako Gerra Zibilean Hego Euskal Herrian bizi zen egoera munduan azaltzeko asmoz.

 Sorrera 
1937an, kolpistek Bilbo hartu aurreko egunetan, Jose Antonio Agirre lehenbiziko Eusko Jaurlaritzako lehendakariak euskal musikari bati egoeraren larritasuna aitortu zion; Agirreren arabera, Euskal Herriak gerra plano militarrean galdu arren, kultura eremuan jarrai zezakeen. Horrela sortu zen munduan zehar enbaxada artistiko bat bidaltzeko ideia, «askatasunaren alde hiltzen ari zen» herri baten ordezkaritzat. Horretara, erbestera joan aurretik, Parisen Eusko Jaurlaritzaren ordezkariei (Rafael Pikabea eta Felipe Urkiola) idatzi zien Agirrek, gutuna eramango zien Gabriel Olaizolari asmo horretan ahal bezainbeste lagundu ziezaioten.Txomin Laxalt, Pays Basque Magazine n° 57, p. 67. Jaurlaritzan Arte Ederretako zuzendari izandako Jose Maria Uzelai eta Manuel de la Sota intelektualek ere ikuskizunaren sorreran parte hartu zuten.

 Ezaugarriak 
Eresoinkak ahozko musika zein instrumentala erabiltzen zituen, koreografiekin eta dekoratu ikusgarriekin. Talde hartan emakumeek zein gizonek hartu zuten parte. Guztira 110 kidek osatzen zuten. Ikuskizunetan Euskal Herriaren ikuspegi katoliko eta tradizionala aurkezten zen, faxisten erasoei kontrajartzen zitzaiena. 

Hau zen taldearen organigrama orokorra; ikus daitekeenez, zenbait artistak arlo batean baino gehiago parte hartzen zuten.

 Zuzendaritza 

 Manuel de la Sota: zuzendaritza orokorra, ekoizpena eta promozioa (1937 amaierarako, oraindik taula gainera igo gabe, Eresoinkak ikuskizun-agenda betea izatea lortu zuen). Espektakuluetan aurkezle paperak ere egiten zituen.
 Enrique Jordá: musika zuzendaritza orokorra.
 Gabriel Olaizola: abesbatzaren zuzendaritza. 
 Txomin Olano: pianoa.
 Jose Etxabe: abokatua, Zumaiako udal idazkari izandakoa, eta Oldarra abesbatzaren zuzendari bihurtuko zena.
 Jesus Luisa Esnaola: koreografia. 

 Musikagintza 

 Jose Olaizola.
 Jose Uruñuela.
 Enrique Jordá.
 Alejandro Valdés Goikoetxea.

 Abeslariak 
 1. sopranoak: Aurora Abasolo durangarra, Miren Derteano zornotzarra, Auxilio Lizundia zarauztarra, Andone Olaizola donostiarra, Iñake Olaizola donostiarra, Margarita Trueba zumaiarra, Matilde Zabalbeaskoa pasaitarra (Donostiako Orfeoiko bakarlaria).
 2. sopranoak: Juanita Arias donostiarra, Ramona Azurmendi bilbotarra, Isabel Etxenagusia bilbotarra, Isabel Egurrola donostiarra, Miren Teresa Oñate bilbotarra, Feliza Orbegozo tolosarra, Miren Orrantia bilbotarra, Maitane Trueba zumaiarra, Maria Luisa Zulueta donostiarra.
 1. alti: Miren Abrisketa bilbotarra, Monika Arrillaga tolosarra, Anita Azkarate bergararra, Maria Etxabe zarauztarra, Karmele Etxenagusia bilbotarra, Pilar Sansinenea tolosarra, Margarita Uzelai zornotzarra
 2. alti: Anita Casteres tolosarra, Garbiñe Etxenagusia bilbotarra, Pepita Enbil getariarra, Asun Lizundia zarauztarra, Miren Olaizola donostiarra, Miren Trueba zumaiarra, Karmele Urresti ondarroarra, Aurora Velasco donostiarra, Eugenia Velasco donostiarra.
 1. tenorrak: Eugenio Berasategi zumaiarra, Manuel Etxeberria ondarroarra, Patxi Garate bilbotarra, Ramon Irusta debarra, Ramon Laborda bergararra, Juan Madariaga bilbotarra, Jose Ramon Otero pasaitarra, Txomin Sagarzazu hondarribiarra.
 2. tenoreak: Ixaka Aspiazu elgoibartarra, Isidor Etxeberria ondarroarra, Eugenio Eizagirre pasaitarra, Teodoro Hernandorena zizurkildarra, Pablo Garmendia pasaitarra, Mariano Gonzalez irundarra (Donostiako orfeoiko bakarlaria, gero Luis Mariano izen-deiturez ezagun egingo zena), Eduardo Sesé tolosarra, Tomas Yarza tolosarra, José Antonio Zabala donostiarra.
 Baritonoak: Jose Luis Arriola ondarroarra, Pablo Egibar andoaindarra, Jesus Elosegi tolosarra, Jose Izaga donostiarra, Txomin Olano iruratarra,MUJIKA, Jose Antonio. 2013. Txomin Olano, Herrerako organista. Altza, Hautsa Kenduz XII:225-244. Jose Maria Ormaetxea bilbotarra, Fernando Sesé tolosarra, Paulin Urresti ondarroarra.
 Baxuak: Jose Etxabe zumaiarra, Santiago Insausti donostiarra, Gil Iturrioz donostiarra (Donostiako Orfeoiko kidea), Patxi Iza donostiarra, Blas Labadia tolosarra, Serafin Lakatza eibartarra, Guillermo Lizaso errenteriarra, Ramon Moraiz tolosarra, Gotzon Olalde bergararra, Jose Maria SolabarrietaJesus Elosegiren artxiboan bere argazkia ikusita, ez dirudi izen eta garai bereko Jose Maria Solabarrieta denik, Ondarroako alkatea eta Iñaki Anasagastiren aitaginarreba alegia. ondarroarra.

 Dantzariak 
Haietako batzuk abeslariak ere baziren:

 Emakumezkoak: Haydee Agirre santurtziarra, Josune Alexandre bilbotarra, Maite Cruzado irundarra, Aurea Etxebarria bilbotarra, Garbiñe Etxenagusia bilbotarra, Irune Ibarguen balmasedarra, Iñake Olaizola donostiarra, Miren Olaizola donostiarra, Pili Olaizola donostiarra, Maitane Trueba zumaiarra, Karmele Urresti ondarroarra, Julene Urzelai azkoitiarra.
 Gizonezkoak: Vicente Amunarriz donostiarra, Jose Maria Arregi donostiarra, Esteban Berazadi zarauztarra, Jon BilbaoJesus Elosegiren artxiboan bere argazkia ikusita, ez dirudi izen bereko Jon Bilbao Azkarreta denik, garai bertsuan Euskaditik erbesteratua. bilbotarra, Santos Busto donostiarra, Kepa Garate bilbotarra, Anton Iradi donostiarra, Perico Mungia donostiarra, Jose Oñatibia oiartzuarra, Manuel Otaño donostiarra, Leoncio Pildain bilbotarra, Satur Salegi donostiarra, Jesus Maria Sanchez Azkona, Periko Santamaria, Jose Miguel Saseta, Santiago Urkiola.

 Musikariak 

 Jon Oñatibia oiartzuarra: txistua.
 Anton Bastida donostiarra: txistua.
 Segundo Atxurra getxoztarra: silbotea.
 Kepa Uranga zumaiarra: atabala.

 Arte plastikoa eta jantziak 
Dantza espektakuluetarako, Euskal Herriko bizimodua islatzen zuten dekoratuak egiten ziren: pilota partida bat, herriko festak... Haien diseinuan parte hartu zuten artisten artean aipa daitezke: Jose Mari Uzelai, Antonio Gezala, Julian Tellaetxe, Arrue anaiak, Juan de Aranoa... 

Jantzigintzan hainbat jostunek parte hartu zuten, baita Parisekoak ere, haien artean Coco Chanel eta Pierre Cardin.

Kirmen Uriberen Elkarrekin esnatzeko ordua eleberrian (2016) Eresoinkaren nondik norakoak aipatzen dira, besteak beste ikuskizuneko backstagearen irudikapen bizi honekin:

 Beste partaide batzuk 
Artistekin batera, Eresoinkarekin beste pertsona asko mugitzen ziren, era askotako lanetan laguntzen. Haien artean aipa ditzakegu:
 Trini Ibarguen, Eusko Jaurlaritzaren Defentsa kontseiluko kide ohia.
 Juan Thalamas Labandibar.
 Txomin Letamendi: eszenografia eta muntatze-desmuntatze lanak.
 Gaspar Montes Iturrioz: margolaria, Sarako egonaldian lagundu zien.
 Jose Gonzalo Zulaika, Aita Donostia deituraz ezagunagoa.
 Elbira Zipitria irakaslea: Sarako egonaldian lagundu zien.

 Egoitzak 

 Saran 
Taldea sortzeko lehenengo urratsak Saran eman ziren, 1937ko iraila hasieran. Bertan 110 artista inguru bildu ziren eta ikuskizuna prestatzeari ekin zioten. Lanak 1937ko irailean hasi ziren. Artistak Sarako hotel eta etxe desberdinetan aurkitu zuten alojamendua: lehendabizikoak Paul Dutournierrek bere Hôtel de la Posten jaso zituen; Garipuy familiak beste asko jaso zituen Prefetenea etxean. Baita frontoi ondoan dagoen Eskualduna Hotelak ere. Eresoinkako kideak oso maitatuak izan ziren Sarako biztanleen aldetik; otorduak Maitagarria eta Laztiri jatetxeetan egiten zituzten, eta askotan egin zituzten kantaldiak Pleka trinketean, eta herriko plazan. Entseguak Ihartzeartea etxean egiten zituzten; dantza aretoan, Gaspar Montesek zenbait horma-irudiak margotu zituen, Eresoinkako kideak irudikatuz; Ihartzeartea etxea hotela da gaur egun, eta oraindik horma-irudiak han ikus daitezke.

 Le Belloy 
Eresoinka Euskal Herriko benetako enbaxada kulturala bihurtu zen. Horrek Parisetik gertu kokatzea behartu zien; 1938ko udaberrian Paristik gertu dagoen Saint-Germain-en-Layen, Eusko Jaurlaritzak Belloy gaztelua alokatu zuen. Aurrerantzean, biren arteko bilgunea izan zen.

 Birak 
Lehenengo aurkezpena Parisen egin zen, 1937ko azaroaren 20an. Hortik aurrera ikuskizuna behin eta berriro egin zen Parisen eta Europako beste hiriburuetara eraman zuten, baita jakina, Ipar Euskal Herrian ere. 

 1937 

 Azaroaren 20a: Sainte-Geneviève eliza, Paris.
 Azaroaren 25a: Saint-Pierre de Chaillot eliza, Paris.
 Abenduaren 18tik 20ra: Pleyel aretoa, Paris. Emanaldi honek garrantzi berezia izan zuen, abenduaren 20an hainbat goi mailako politikari bertaratu baitziren: Jose Antonio Agirre lehendakaria, Eusko Jaurlaritzako hainbat kiderekin; Manuel Irujo Espainiako Errepublikaren ministroa; Argentinako eta Txileko diplomatikariak; eta Kataluniako Generalitateko ordezkariak hurbildu baitziren ikuskizunera. Egun horretan bertaratu ziren, baita ere: Serge Lifar dantzari ospetsua, Eresoinkako dantzarien maila goretsi zuena; eta Jacques Maritain filosofoa, François Mauriac eta Georges Bernanos idazleekin batera Euskal Herriaren borroka babestu zuena. Ikuskizunaren aurretik, publikoari katalogoak banatu zitzaizkion, Boris Lipnitzkyk entseguetan hartutako argazkiekin.
 Abenduaren 23a: Pleyel aretoa, Paris.
 Abenduaren 26a: Sainte-Geneviève eliza, Paris.

 1938 

 Urtarrilaren 9a: Saint-Louis eliza, Paris.
 Urtarrilaren 27a: Porte Champerret, Paris.
 Urtarrilaren 31a: Sainte-Geneviève eliza, Paris.
 Otsailaren 3a: grabaketa Unibertsitatean, Paris.
 Otsailaren 7a: Radio Schaerbeek, Brusela.
 Otsailaren 8tik 14ra: Théâtre Royal, Brusela.
 Otsailaren 20a: Église des Pères Blancs, Brusela.
 Otsailaren 22a: Théâtre Royal, Gante.
 Otsailaren 23a: Théâtre Royal, Amberes.
 Otsailaren 24a: Théâtre des Beaux Arts, Brusela.
 Otsailaren 27a: Chapelle Expiatoire, Brusela.
 Otsailaren 28a: Opera, Brujas.
 Martxoaren 2a: Théâtre Royal, Amberes.
 Martxoaren 4a: Stadsschouwburg, Amsterdam.
 Martxoaren 7a: Gebouw Kunsten aretoa, Haga.
 Martxoaren 10a: Grand Théâtre, Amersfoort.
 Martxoaren 12a: Stadsschouwburg, Amsterdam.
 Martxoaren 12a: Gooiland antzokia, Hilversum.
 Martxoaren 13a: Gebouw Kunsten aretoa, Haga.
 Martxoaren 14a: Schouwburg, Utrecht.
 Martxoaren 17a: Stadsschouwburg, Haarlem.
 Martxoaren 18a: Stadsschouwburg, Amsterdam.
 Martxoaren 20a: Gooiland antzokia, Hilversum.
 Martxoaren 21a: Groote Schouwburg, Rotterdam.
 Apirilaren 6a eta 7a: Théâtre de Paris.
 Apirilaren 7a: grabazioa Columbia estudioan, Paris.
 Apirilaren 8a: irrati emanaldia, Paris.
 Apirilaren 8a: Théâtre de Paris.
 Apirilaren 9a: irrati emanaldia, Radio Luxembourg, Paris.
 Apirilaren 9tik 19ra: Théâtre de Paris.
 Apirilaren 24a: Radio Paris.
 Apirilaren 27a: hileta meza Saint-Germain l'Auxerrois elizan, Paris.
 Maiatzaren 22a: Kaputxinoen komentua, Paris
 Ekainaren 13tik 25era: Aldwych antzokia, Londres.
 Ekainaren 27tik uztailaren 9ra: Royal Opera House, Covent Garden, Londres
 Abuztuaren 15a: meza Pont-Marly parrokian.
 Irailaren 13 eta 14: Herri Antzokia, Baiona.
 Irailaren 15a: Biarritzeko kasinoa.
 Irailaren 16a: San Andres eliza, Baiona.
 Irailaren 19a: Paue.
 Irailaren 21a: Donibane Garazi.
 Azaroaren 1a: meza Pont-Marly parrokian.
 Azaroaren 20a: meza Saint-Germain l'Auxerrois elizan, Paris.
 Azaroaren 25a: Saint-Pierre-de-Chaillot eliza, Paris.
 Abenduaren 8a: Madeleine eliza, Paris.
 Abenduaren 11a: Radio Paris.

 1939 

 Urtarrilaren 22a: Tarbeko katedrala.
 Urtarrilaren 29a: meza Le Vésinet parrokian.
 Otsailaren 19a: Parisko Kontserbatorioa.
 Otsailaren 26a: emanaldia Radio Toulousen, Paris.
 Martxoaren 11a: emanaldia Radio Ile-de-Francen, Paris.
 Martxoaren 20a: Pleyel aretoa, Paris.
 Martxoaren 28tik apirilaren 1era: Saint-Germain-en-Layeko antzokia.
 Apirilaren 6 eta 7: Belloy jauregia, Saint-Germain-en-Laye.
 Apirilaren 8a: Radio PTT, Paris
 Apirilaren 9a: Belloy jauregia, Saint-Germain-en-Laye.
 Maiatzaren 15a: herriko festa aretoa, Saint-Germain-en-Laye.
 Maiatzaren 22a: Salle des Expositions, Paris.
 Maiatzaren 26a: kontzertua Elai-Alai taldearekin Chaillot antzokian, Paris.
 Uztailaren 14a: dantza emanaldia Place de l'Opéran, Paris.

 Amaiera 
Taldeak arrakasta handia izan zuen, eta Europako antzoki askotan aritu zen: Frantzian, Belgikan, Herbeheretan eta Erresuma batuan.Chorale mythique Eresoinka Categorynet.com Promozio lan handiari esker, Eresoinkaren espektakulua komunikabideetan asko aipatu zen, beraz esan daiteke hasierako helburua hein handi batean lortu zela: Euskal Herrian gerra militarki galdu arren, kultura eremuan jarraipena ematea.

Prentsan nabarmendu daitezke Florent Schmitt ek Le Temps egunkarian egindako gorespenak; baita Le Figaron Stan GolestanPhilippe Salquain, Luis Mariano, la légende basque, Hors-Série de l'hebdomadaire La Semaine du Pays basque, 2010, p. 19 eta André WarnodTxomin Laxalt, Eresoinka, le chœur d'un peuple libre, Pays basque Magazine no 57, p. 68 ere; The Times ingelesak ere artikulua argitaratu zuen.Txomin Laxalt, Eresoinka, le chœur d'un peuple libre, Pays basque Magazine no 57, p. 69 Artikuluotan artisten arteko giroa aipatzen da, ekimenean zuten ilusioa islatzen duena: "Joan den arratsaldean Eresoinkak Parisen emango duen espektakuluaren entsegu batean izan ginen... Taula gainean ez zeuden artistak publikoaren eserlekuetan zeuden. Irri eta solasetan aditzen genituen, haien hizkuntza soinulari eta musikalean... Bitartean, taula gainean abeslariek taldeak egiten zituzten, elkarri itsatsita, benetako giza-organua osatuz..." (Warnod, Le Figaro, 1937ko abendua). 

De la Sotak Ameriketako Estatu Batuetan ere emanaldiak lotuak zituen, baina 1939an, hara zihoazela, Bigarren Mundu Gerra hasi zen, eta Ameriketara eramaten zituen transatlantikoak Europara itzuli behar izan zuen. Azkenik, dirua agortu zenez, taldea desegin zuten.

1939an, mundu gerraren hasierarekin batera, ekimena bertan behera gelditu zen eta partaideak sakabanatu ziren; haietako batzuk erresistentzia antifrankistan engaiatuz, eta gehienak anonimotasunean murgilduz.

 Grabaketak 
1938an "Elai Alai" filma errodatu zuen Nemesio Manuel Sobrevillak Eusko Jaurlaritzaren enkarguz. Bertan Elai-Alai dantza taldea ageri da, Segundo Olaetaren musikarekin eta Eresoinkako haur-koruarekin, Parisko emanaldietako filmazioetan.

1938ko abenduaren 21ean, Espainiako Errepublikako Propaganda Sailaren enkarguz, Canciones Populares de la Guerra de la Independencia de España izeneko 5 disko grabatu ziren Parisen. Musikariak Eresoinkako 9 abeslari eta 4 txistulari izan ziren, eta besteak beste Eusko gudariak kantua grabatu zuten, historian lehen aldiz.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
 Jose Antonio Arana Martija: Eresoinka, embajada cultural vasca, 1937-1939. Gasteiz: Eusko Jaurlaritza, 1986. 269.or.
 Philippe Oyhamburu: De Tbilissi à Getaria, en passant par New York, Suite (1995-2007) des Chroniques saltimbanques (1942-1994), 2008.
 Txomin Laxalt: Eresoinka, le chœur d'un peuple libre, Pays Basque Magazine 57 zk. (2009). 66-69 or.
 Philippe Regnier, Eresoinka, de Sara à Paris : La formidable épopée d'une poignée de réfugiés basques en Iparralde, 1937-1939, éd. Iru Erege, 2013

 Diskografia 
 Chorale Eresoinka, Bakearen Ikurra. CD formatoa. Argitaratzailea: Agorila. Erreferentzia: AG CD 556.

 Kanpo estekak 
 Jesus Elosegi Irazustaren argazki bilduman Eresoinkaren ibilbide osoa jasoa dago.
 Aurtxoa seaskan kanta herrikoia Eresoinkaren bertsioaz:
  "Chorale mythique Eresoinka": 
  Idoia Estornes Zubizarreta Auñamendi Entziklopedian: 
  Eresoinka Auñamendi entziklopedian. Abesbatzaren argazki bat ere badauka.
 Bakearen ikurra Eresoinkaren diskoa, Spotifyn.
 Teodoro Hernandorenaren funtsa Eresbilen (Eresoinkako parteak, partiturak, kantutegiak, prentsa txatalak).

Kategoria:Euskal Herriko frankismoaren erbesteratuak
Kategoria:Euskal Herriko dantzak
Kategoria:Euskal Herriko abesbatzak