Vatikanoko Liburutegia

Vatikanoko Liburutegia, ofizialki Vatikanoko Liburutegi Apostolikoa (latinez: Bibliotheca Apostolica Vaticana) Vatikano Hirian dagoen liburutegi ospetsua da. Sortu zen unetik "Apostolikoa" izena du, "Aita santuaren Liburutegitzat" hartzen den erakundea baita, berea baita zuzenean. Munduko liburutegi zaharrenetako bat da, eta testu historikoen bilduma oso garrantzitsua gordetzen du.Mendelsohn, Daniel (2011). «God's Librarians». The New Yorker 86 (42): 24. ISSN 0028-792X. 1.600.000 liburu inguru ditu, 180.000 eskuizkribu, horietatik 8.600 inkunableak direnak, 300.000 monetak eta dominak, 150.000 argazki baino gehiago...https://es.catholic.net/op/articulos/26690/biblioteca-apostlica-vaticana.html#modal

 Kokapena eta ezaugarriak 
Vatikanoko Jauregi Apostolikoan dago kokatuta; bertara sartzen da Belvedere patiotik. Sixto V.a aita santuak (1585-1590) Vatikanoko Liburutegiaren handitzeko eraikin berria enkargatu zuen, hiru solairuko hegal bat eraikiarazi zuen Bramanteko Belvedereko patioaren parean, honela bitan zatituz eta Bramanteren obra nabarmen aldatuz.https://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians 

Lehenengo erdisotoan papiro gela bat eta eskuizkribuen biltegi bat daude. Lehenengo solairuan zaharberritze-laborategia dago, eta bigarren solairuan argazki-artxiboa. Liburutegiak 42 kilometro apalategi ditu.https://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 Liburutegia 2007ko uztailaren 17an itxi eta 2010eko irailaren 20an ireki zen bermoldaketak egiteko. Berrikuntzak hiru urte iraun zuen eta 9 milioi euroko kostua izan zuen. Horren ondorioz, liburutegia erabat itxi zuten gela klimatizatuak jartzeko.

Vatikanoko Liburutegian 200 irakasle aldi berean sar daitezke, eta urtean 4.000 eta 5.000 ikertzaile artean hartzen ditu, gehienak graduondoko ikerketak egiten dituzten akademikoak.https://www.nbcnews.com/id/wbna39193265#.U9aubW9X-uY

 Historia 
1448an Nikolas V.a aita santuak sortu zuen liburutegia, 350 kodize greko, latino eta hebrear bilduz, tartean Codex Vaticanus ospets . Kodize horiek bere aurrekoengandik jaso zituen bere erosketekin, besteak beste, Konstantinoplako liburutegi inperialeko zenbait eskuizkribu. Fundazioa bera Sixto IV.ak, Ad decorem militantis Ecclesiae buldarekin (1475eko ekainaren 15a), aurrekontu bat esleitu eta 1481ean lehen katalogo bat egin zuen Bartolomeo Platina liburuzain izendatu zuenean gertatu zen. Liburutegiak, orduan, 3.500 eskuizkribu baino gehiago zituen, eta horrek mendebaldeko handiena bihurtzen zuen. 1587 inguruan, Sixto V aita santuak Domenico Fontana arkitektoari liburutegia gordetzeko eraikin berri bat egiteko eskatu zion; eraikin hori oraindik erabiltzen da.

XVII. mendearen hasieran, Vatikanoko Artxibo Apostolikoa liburutegitik bereizi zen, hau da, Vatikanoko Artxibategi Sekretua gisa ezagutzen dena. Horrek egun 150.000 testu inguru ditu. 1623an, Bavariako Maximiliano I.a Handiak, Hogeita Hamar Urteko Gerran Gregorio XV.ak eman zion laguntza eskertzeko, Heidelbergko jauregiko liburutegian zeuden 3 500 eskuizkribu Vatikanoko Liburutegiari oparitu zizkion. 1657an Urbinoko duke-etxearen eskuizkribuak ere eskuratu ziren.https://www.vaticanlibrary.va/it/la-biblioteca/la-storia-della-BAV.html 1661ean, Leone Allacci intelektual greziarra liburuzain bihurtu zen. 1689an Kristina Suediako erreginaren bildumak jaso ziren liburutegian.

XVIII. mendean zehar, liburutegia erosketa berriekin aberastu zen eta liburutegiko eskuizkribuen katalogo oso bat argitaratzeko lehen proiektua sortu zen. Hala ere, proiektatutako hogei liburukietatik hiru baino ez ziren argitaratu. 
Mendearen amaieran, liburu batzuk Napoleonen Frantziari eman behar izan zitzaizkion gerrako zerga gisa. Hala ere, gehienak Napoleonen porrotaren ondoren itzuli ziren, 1815ean.

 Liburutegiaren garaiak 
Ikerlariek bost garai bereizten dituzte:

 Laterango baino lehen: Liburutegiaren hasierak, Elizaren historiaren lehen etapari dagozkionak, hondoak Laterango Jauregian kokatu aurretik. Oso liburu gutxi daude garai horretatik.

 Liburuak eta eskuizkribuak Laterango Jauregian gorde zirenean hasi zen, eta XIII. mendearen amaiera arte iraun zuen, Bonifazio VIII.aren Aita Santuaren garaian.

 Avignon (Frantzia). Garai horretan, Avignonen bizi izan ziren aita santuen liburu eta artxiboen bildumak nabarmen hazi ziren, Bonifazio VIII.a hil eta 1370 bitartean, aita santuaren egoitza Erromara itzuli arte.

 Vatikano aurrekoa. 1370 eta 1447 artean liburutegia sakabanatu egin zen, eta Erroman, Avignonen eta beste leku batzuetan banatu zen.

 Vatikanoa. Gaur egun, 1448an hasi zen, liburutegi osoa Vatikanora lekualdatu zenean.

 Liburuzainen zerrenda 

 Izena Urteak Izendapena Liburuzain garaiaurl=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=storiahttps://web.archive.org/web/20131023063026/http://www.gcatholic.org/dioceses/romancuria/d91.htmMarcello Cervini1501–1555Bibliothecarius I1550eko maiatzaren 24tik–1955ko apirilaren 9 arte.Roberto de' Nobili1541–1559Bibliothecarius II1555tik – 1559ko urtarrilaren 18 arte.Alfonso Carafa1540–1565Bibliothecarius III1559 – 1565ko abuztuaren 29 arte.Marcantonio da Mula1506–1572Bibliothecarius IV1565 – 1572ko martxoaren 17 arte. https://web.archive.org/web/20171214212103/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1561.htmGuglielmo Sirleto1514–1585Bibliothecarius V1572ko martxoaren 18tik – 1585eko urriaren 16 arte.Antonio Carafa1538–1591Bibliothecarius VI1585 urriaren 16tik – 1591ko urtarrilaren 13 arte.Marco Antonio Colonna1523 ca.–1597Bibliothecarius VII1591 – 1597ko martxoaren 3 arte.Cesare Baronio1538–1607Bibliothecarius VIII1597ko maiatzatik – 1607ko ekainaren 30 arte.https://archive.today/20180109150454/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1596.htm%23BaronioLudovico de Torres1552–1609Bibliothecarius IX1607ko uztailaren 4tik – 1609 uztailaren 8 arte.Scipione Borghese Caffarelli1576–1633Bibliothecarius X1609ko ekainaren 11tik – 1618ko otsailaren 17 arte. artehttps://archive.today/20170523102136/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1605.htm%23CaffarelliScipione Cobelluzzi1564–1626Bibliothecarius XI1618ko otsailaren 17tik – 1626ko ekainaren 29 arte.Francesco Barberini1597–1679Bibliothecarius XII1626ko uztailaren 1etik – 1633ko abenduaren 13 arte.Antonio Barberini1569–1646Bibliothecarius XIII1633ko abenduaren 13tik - 1646ko irailaren 11 arte.Orazio Giustiniani1580–1649Bibliothecarius XIV1646ko irailaren 25etatik – 1649ko uztailaren 25 arte.Luigi Capponi1583–1659Bibliothecarius XV1649ko abuztuaren 4tik – 1659ko apirilaren 6 arte.Flavio Chigi1631–1693Bibliothecarius XVI1659ko ekainaren 21etik – 1681eko irailaren 19 arte. https://web.archive.org/web/20130331151144/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1657.htm#ChigiLorenzo Brancati1612–1693Bibliothecarius XVII1681eko irailaren 19tik – 1693ko azaroaren 30 arte.Girolamo Casanate1620–1700Bibliothecarius XVIII1693ko abenduaren 2 – 1700eko martxoaren 3 arte.Enrico Noris1631–1704Bibliothecarius XIX1700eko martxoaren 26a – 1704ko otsailaren 2 arte.Benedetto Pamphili1653–1730Bibliothecarius XX1704ko otsailaren 26tik – 1730ekomartxoaren 22 arte.Angelo Maria Querini1680–1755Bibliothecarius XXI1730eko irailaren 4tik – 1755eko urtarrilaren 6 arte.Domenico Passionei1682–1761Bibliothecarius XXII1741eko uztailaren 10etik – 1755eko urtarrilaren 12 arte1755eko urtarrilaren 12tik – 1761eko uztailaren 5 arte.Alessandro Albani1692–1779Bibliothecarius XXIII1761ko abuztuaren 12tik – 1779ko abenduaren 11 arte.Francesco Saverio de Zelada1717–1801Bibliothecarius XXIV1779ko abenduaren 15tik – 1801eko abenduaren 29 arte.Luigi Valenti Gonzaga1725–1808Bibliothecarius XXV1802ko urtarrilaren 12tik – 1808ko abenduaren 29 arte.Giulio Maria della Somaglia1744–1830Bibliothecarius XXVI1827ko urtarrilaren 26tik – 1830ko apirilaren 2 arte.Giuseppe Albani1750–1834Bibliothecarius XXVII1830eko apirilaren 23tik – 1834ko abenduaren 13 arte.Luigi Lambruschini1776–1854Bibliothecarius XXVIII1834ko abenduaren 11tik – 1853ko ekainaren 27 arte.Angelo Mai1782–1854Bibliothecarius XXIX1853ko ekainaren 27tik – 1854ko irailaren 9 arte.Antonio Tosti1776–1866Bibliothecarius XXX1860ko urtarrilaren 13tik – 1866ko martxoaren 20 arte.Jean Baptiste François Pitra1812–1889Bibliothecarius XXXI1869ko urtarrilaren 19tik – 1889ko otsailaren 2 artehttps://web.archive.org/web/20131015162753/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1863.htmPlacido Maria Schiaffino1829–1889Bibliothecarius XXXII1889ko otsailaren 20tik – 1889ko irailaren 23 arteAlfonso Capecelatro1824–1912Bibliothecarius XXXIII1890eko abuztuaren 29tik – 1912ko azaroaren 14 artehttps://web.archive.org/web/20170925212859/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1885.htm#CapecelatroMariano Rampolla del Tindaro1843–1913Bibliothecarius XXXIV1912ko azaroaren 26tik – 1913ko abenduaren 16 arteFrancesco di Paola Cassetta1841–1919Bibliothecarius XXXV1914ko urtarrilaren 3tik – 1919ko martxoaren 3 arteFrancis Aidan Gasquet1845–1929Bibliothecarius XXXVI1919ko maiatzaren 9tik – 1929ko apirilaren 5 arteFranz Ehrle1845–1934Bibliothecarius XXXVII1929ko apirilaren 4tik – 1934ko martxoaren 31 arteGiovanni Mercati1866–1957Bibliothecarius XXXVIII1936ko ekainaren 18tik–1957ko abuztuaren 23 arteEugène Tisserant1884–1972Bibliothecarius XXXIX1957ko irailaren 14tik–1971ko martxoaren 27arteAntonio Samoré1905–1983Bibliothecarius XL1974ko urtarrilaren 25tik–1983ko otsailaren 3 arteAlfons Maria Stickler1910–2007Bibliothecarius XLI1983ko irailaren 7tik–1985eko maiatzaren 27 arte1985eko maiatzaren 27tik–1988ko uztailaren 1 arteAntonio María Javierre Ortas1921–2007Bibliothecarius XLII1988ko uztailaren 1etik–1992ko urtarrilaren 24 arteLuigi Poggi1917–2010https://web.archive.org/web/20110131203917/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios-p.htm#PoggiBibliothecarius XLIII1992ko apirilaren 9tik–1994ko azaroaren 29arte1994ko azaroaren 29tik–1997ko azaroaren 25 arteJorge María Mejía1923–2014Bibliothecarius XLIV1998ko martxoaren 3tik–2003ko azaroaren 24 arteJean-Louis Tauran1943–2018Bibliothecarius XLV2003ko azaroaren 24tik–2007ko ekainaren 25 arteRaffaele Farina1933–Bibliothecarius XLVI2007ko ekainaren 25etatik–2012ko ekainaren 9 arteJean-Louis Bruguès1943–Bibliothecarius XLVII2012ko ekainaren 26tik–2018ko irailaren 1 arteJosé Tolentino de Mendonça1965–Bibliothecarius XLVIII 2018ko irailaren 9tik–2022ko irailaren 9 arteAngelo Vincenzo Zani1950–Bibliothecarius XLIX 2022ko irailaren 26tik–

 Departamenduak 
Hiru dira nagusiak:https://www.thevaticantickets.com/es/vatican-library/
 Eskuizkribuen Saila
 Liburu Inprimatuen Saila
 Numismatika Saila

 Katalogoa 
Jatorrian, eskuizkribuak indexatzeko erabiltzen ziren koadernoen bidez antolatzen zen bilduma. Bilduma milaka baino gehiagora hazi zenean, apal-zerrendak erabili ziren. Katalogo modernoaren lehen sistema Aita Franz Ehrleren pean jarri zen martxan 1927 eta 1939 bitartean, Estatu Batuetako Kongresuaren Liburutegiko fitxen katalogo sistema erabiliz. Ehrlek ere lan garrantzitsu edo arraroen argazkiak ateratzeko lehen programa jarri zuen martxan. Liburutegiko katalogoa are gehiago eguneratu zuen Leonard E. Boyle agurgarriak, 1990eko hasieran informatizatu zutenean.https://web.archive.org/web/20131208232256/http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html

 Eskuizkribuak 
Liburutegian garrantzi handiko eskuizkribuak gordetzen dira. Hona hemen batzuk:

 Codex Vaticanus
 Barberini Ebanjelioak
 Sacramentarium Gelasianum, Liturgia kristauaren liburu zaharrenetariko bat.
 Joshuako biribilkia
 Lorscheko Codex Aureus
 Menologium Basil II'
 Libri Carolini Vergilius Vaticanus
 Vergilius Romanus
 Vergilius Augusteus
 Euklidesen Elementuak lanaren zatiak 
 De arte venandi cum avibus Borgia Kodexa Ríos Kodexa Liburutegiak Koran''eko hainbat bildumatako 100 eskuizkribu baino gehiago ditu.

 Digitalizazioa 
2014. urtearen hasieratik, eta narriadurak sahiesteko asmoz, Luciano Ammenti Vatikanoko Liburutegikoak koordinatutako taldeak hilean mila eskuizkribu ingururen erritmoan digitalizatzen lan egin du, hamar urteko epean babes kopia oso bat egiteko asmoz. Izan ere, 5.300 inguru kontsulta daitezke jada.https://www.xataka.com/n/la-biblioteca-vaticana-asi-han-contado-la-historia-quienes-poseen-buena-parte-del-saber-universal

 Lotutako liburutegiak 
Vatikanoko Liburutegiarekin zuzenean lotuta beste bi erakunde daude:
 Vatikanoko Artxibo Apostolikoa : Egoitza Santuko dokumentazioaren artxiboa da. Vatikano Hiriko Jauregi Apostolikoan dago.
 Vatikanoko Zinema-liburutegia : Joan XXIII.ak sortua, zortzi mila film baino gehaigo gordetzen du.

 Ondarearen iruditegia 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 :Liburutegiaren digitalizazioaren berri.
 :https://www.vaticanlibrary.va Vatikanoko Liburutegiaren webgune ofiziala.]
 :Vatikanoko Liburutegia barrutik, Youtubeko bideoa.

Kategoria:Liburutegi nazionalak
Kategoria:Vatikano Hiriko eraikinak
Kategoria:Vatikano Hiriko kultura
Kategoria:Vatikanoko Liburutegia
Kategoria:1450ean amaitutako eraikinak