Azido maleiko

Azido maleikoa edo azido cis-butenodioikoa konposatu organikoa da, HOOC—CH=CH—COOH formula duena azido dikarboxilikoen klasekoa. Azido fumarikoa bere trans isomeroa da. Solido kristalino kolorgea da. Alkoholetan, azetonatan eta azido azetiko glazialetan disolbagarria da. Narritagarria da.

Maleato ioia azido maleikoaren forma ionizatua da. Maleato ioia biokimikan erabilgarria da transaminasen erreakzioen inhibitzaile gisa. Azido maleikoaren esterrak maleato ere deitzen dira, adibidez dimetil maleatoa.

 Historia 
Azido maleikoa 1834an sintetizatu zuen lehen aldiz Theophile-Jules Pelouzek, azido malikoa berotuz. Konposatua industrialki eskuragarria bihurtu zen 1919an, AEBetako Barrett Co enpresak  bentzenoaren oxidazio katalitkoaren bidez ekoitzi zuenean. "Azido maleiko" izena azido malikotik eratorria da (latinezko "malum"etik = sagar)

 Sintesia 
Azido maleikoa bentzenoa oxidatuz sintetizatzen da banadio pentoxidoa katalizatzaile gisa baliatuta.

Anhidrido maleikoa hidrolizatuz ere sintetiza daiteke azido maleikoa.

328x328px

 Erabilera 
Azido maleikoaren erabilera industrial nagusia azido fumariko bihurtzea da. Bihurketa hau, isomerizazioa, hainbat erreaktiboren bidez katalizatzen da, hala nola azido mineralak (azido klorhidrikoa adibidez) eta tiourea.

Azido maleikoa polimeroak, erretxina sintetikoak eta azido maleikoaren esterrak ekoizteko erabiltzen da, kotoiaren akaberan eta tindaketan eta azido amidosulfonikoan edo azido zitrikoan oinarritutako agente deskaltzifikatzaileen osagai gisa.

Farmakologian, antihistaminikoen maleatoen disoluzioek farmako injektagarri gisa balio dute.

 Erreferentziak 

Kategoria:Azido dikarboxilikoak
Kategoria:Konposatu organikoak
Kategoria:Alkenoak