Maite Barnetxe

Maite Barnetxe, jatorrizko izenez Maite Ameztoi Castorene (Bidarrai, 1941 – Biarritz, 1986ko abuztua), euskal herritar kazetari eta zinegilea izan zen. Euskarazko telebistaren aitzindaritzat hartzen daArozamena Ayala, Ainhoa, Maite Barnetxe Auñamendi Eusko Entziklopedia. Euskomedia.org.

 Biografia 

 Haurtzaroa 
Maite Ameztoi Castorene Bidarraiko Barnetxe baserrian jaio zen 1941ean, eta Aña Castorene, Xuhurraenekoaren eta Ameztoi zurgin Begiederrekoaren alaba izan zen. 

Garai hartan urik ez zeukaten baserrian, bertatik 100 bat metrora zeukaten punpa batean hartzen zuten ura egunero. Argindarra ere gerra pasa arte ez zuten izan; ordura arte petrolio lanpara batez argitzen zuten etxea.

Gerra garaian, gainera, alemanek Bidarrai hartuta zeukaten, eta kalera irteteko debekua zuten. Behin, esaterako, Maite Barrenetxe txikia zela, gaixotu egin zen, eta haren ama laguntza eske atera zenean, soldadu alemanek geldiarazi zuten; azkenean, Donibanetik etorritako medikuak artatu ahal izan zuen, eta haurra osatu ahal izan zen.

6 urterekin lehenbiziko ikasketak egiten hasi zen baserritik bi kilometrora zegoen herriko eskolan; eta oinez egin behar izaten zuen egunero bide hori Maite Barnetxek. 6 urtez ibili zen horrela, Kolegiora joateko garaia iritsi zitzaionean, ordea, nahiz eta ikasketetan ona zen, etxean geratu behar izan zuen, familiak ez baitzuen diru nahikorik horretarako.

Baina Arbeletxe izeneko erretor berriak Maite Barrenetxeri galdetu zion ea nahiko lukeen harmoniuma jo elizan, eta neska gazteak baietz erantzun zion. Beraz, jotzen ikasteko Uztaritzeko mojen ikastetxera joaten hasi zen astean bitan. Bertan musika eta idazkaritza ikasi zuen.https://files.eke.eus/pdf/maite_barnetxe.pdf

 Gaztaro eta helduaroa 

 Hegazkin lantegia 
Maite Barrenetxeren auzoko emakume batek Biarritzeko Bréguet hegazkin lantegian ari zen lanean, eta berak aholkatuta eskatu zuen bertan lana Barrenetxek, eta lortu; Yves Bruno, hegazkin berrien entseguak egiten zituen pilotuaren idazkari aritu zen, hain zuzen. Beraz, Bidarraitik Angelura, apartamendu batera, joan zen bizitzera neska gaztea. Breguet Atlantique hegazkinaren entseguak egitean, baina, Yves Brunok istripua izan zuen eta bertan hil zen. Orduan, hasi zen Maite Barrenetxe beste lan baten bila.Arbelbide, Xipri, Maite Barnetxe Bidegileak saila. Euskomedia.org

 Irratia 
1963an Côte Basque frantsesezko irratian idazkari lanpostua lortu zuen. 1966an, egunero bost minutuko saioa euskaraz egitea erabaki zutenean, Maite Barnetxeri eskaini zioten horren ardura. Eginkizun horretan, besteak beste, Janbattitt Dirassar, Ramuntxo Kanblong eta Gexan Lantziri izan zituen kolaboratzaile.

Lantaldea txikia zenez, idazkaritza lanaz gain, Barnetxek emankizun batzuk ere animatu zituen frantsesez; magazina gisako emanaldiak, hain zuzen ere. Emankizunetako gaia aski librea zen, horregatik gazteei zuzendutako emanaldi bat sortu zuen Maite Barnetxek asteartero, Euskal Herriko gazteak elkarrizketatu zituen bertan.Bedaxagar, Maider, "Maite Barnetche (1941-1986): euskarazko irrati eta telebistaren ama" Mintzoak.eus

Garai berdintsuan, bizi pribatuari doakionez, Guy Barnetchekin ezkondu zen Izpuran, eta harekin Chantal izeneko alaba bat izan zuen.

1966-1967 artean Radio Côte Basque Biarritzetik Baionara lekuz aldatu zen, eta orduan hasi ziren bere irratsaioak egonkortzen: irratiak, udako programazioaz gain, urte osoan emititzen du. Une hartan zenbait euskaltzale, esaterako, Piarres Larzabal, Roger Idiart, edota Pantxoa Etxezaharreta, frantses irratiaren kontra asaldatu ziren eta euskarak egunero 5 minutuko tartea izatea dezan lortu zuten. Puntu horretan, hain zuzen ere, irratiko buruak Barnetxeri irratian euskaraz mintzatzeko proposamena egin zion; lehen aldiz,  hortaz, frantses irrati bateko uhinetan, Maite Barnetxek euskarazko hitzak hedatu zituen.

 Telebista 
1971an, Mixel Intxausperen ahaleginari esker, Frantziako Telebista Publikoa hilabetero 15 minutuko bi saio euskaraz ematen hasi zen. Emankizun horiek egiteko Maite Barnetxe hautatu zuten. Ondoko bi hamarkadetan 300 emanaldi inguru egin zituen, 75 ordu denetara, eta ETB sortu arte hori izan zen euskarazko telebista bakarra. Dena bere gain izaten zuen: saioen gidoiak egitea, filmatzea, aurkeztea eta editatzea. Horrez gainera, saio horiek garai hartako paregabeko testigantza dira: pastoralak, Etxahun-Iruri, Leon Dongaitz pilotaria, Lekorneko iruleak, ikastolen hasiera, Xalbador eta Mattin bertsolariak, Francoren heriotza, Piarres Lafitte euskalaria, Hazparneko zapatagintzaren krisia, Mixel Labéguerie, Estitxu, Errobi, Niko Etxart, Maite Idirin eta Pantxoa eta Peio kantariak... Emankizun bilduma osoa Euskal kultur erakundean kontsultagarri dago gaur egun. 1978an, Frantziako Telebistaren errealizatzaile-karnet ofiziala eskuratu zuenAmatiño: Maite Barnetche Eibar.org.

 Heriotza 

Maite Barnetxe 1986ko abuztuan hil zen gaixotasun larri baten ondorioz; Jean Louis Davant xiberotar euskaltzainak zenbait bertso eskaini zizkion orduan:Botz ernea jeiki zen

Emazte begitartez

Esperantzaren oihu

Jalgi hadi kanpora

Botz ederra jalgi zen

Kaiolatik hegalez

Erramua mokoan

Ixilen mezulari

Botz alaia horra zen

Etxekandere bipil

Populu baten ele

Sukaldeko leihoa

Gazte izana gatik

Denen ama joan zara

Ainararik ez dugu

Sukaldeko leihoan

Ez gaitzazula utz Maite

Kabia bat baduzu

Bihotzen axolbean

Sukaldeko leihoanMaite Barnetxe hil eta zenbait urte geroago, haren omenez, 1994an ETBk Maite Barnetxe saria sortu zuenArbelbide, Nora, Omenaldia Maite Barnetxeri Paperekoa.berria.info.

2018tik aurrera posible da 1971 eta 1985 artean FR3 katean hedatu ziren "Euskal Herria Orai eta Gero" 300 telebista emankizunak Euskal kultur erakundeko egoitzan (Lota Jauregia, Uztaritze) ikustea. 

 Aintzatespenak 

 Zendu zenean, Jean Louis Davant xiberotar euskaltzainak bertso batzuk eskaini zizkion.https://files.eke.eus/pdf/maite_barnetxe.pdf
 Haren omenez, 1994an ETBk Maite Barnetxe saria sortu zuen.
 Baionako ibilbide batek bere izena darama.
 2006an, bere heriotzaren 20. urtemugan, omenaldi bat eskaini zitzaion Maite Barnetxe zenari, irailaren 22an, ostiralez, Bidarten. Plaka bat ezarri zen Ilbarritzeko biribilgunean eta bere emankizun eta artxiboez osatutako filma jarri zen herriko zine aretoan.
 2017an Euskal Kultur erakundeak eta INAk (Frantziako ikus-entzunezkoen erakundea) elkarlean EKE-ko egoitzan, Uztaritzen, kontsultagarri jarri zuten haren funtsa.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Bidegileak bilduma: Maite Barnetxe.
 "Euskal Herria Orai eta Gero" (1971-1986) emankizunen zerrenda

Kategoria:Euskal kazetariak
Kategoria:Bidarraitarrak
Kategoria:Nafarroa Behereko kazetariak