San Telmo su

San Telmo sua ekaitz elektrikoek sortutako eremu elektriko indartsu baten barnean koroi efektuko deskarga elektroluminiszentzia baten bidezko airearen ionizazioak eragindako suzko metereologia efektu bat da. Nahiz eta sua deitzen den, berez eguratsaren potentzial diferentzia elektriko handiak airearen apurketa dielektrikoaren 3 MV/m inguruko balorea gainditzearen ondorioz sortutako dentsitate eta tenperatura erlatiboki baxua duen plasma bat da.

Fenomeno edo gertakari honek San Erasmo Formiakoaren izena darama (Sanct' Elmo = San Telmo), itsasgizon eta nabigatzaileen santu zaindaria. Antzinaroan fenomeno hau ikusi ohi zutenek zorte txarreko iragarpena zela uste zuten. Halere, beste itsasgizon batzuk babes modukotzat jo eta euren santua zen Erasmo Formiakoaren omenez bere izena eman zioten.

Fisikoki dizdira urdin-zurixka da, batzutan su dirudi, sarritan masta, pinakulu eta teilatuetan zorrotada bikoitz eta hirukoitzetan agertuz.

San Telmo sua maiz itsasoko enbata edota ekaitz elektrikoetan zehar itsasontzietako mastetan ikus daiteke, egoera horretan, iparrorratza ere aldatzen zen, tripulazioaren desosegu handiagoa izateko. 1749an, Benjamin Franklinek izaera elektrikoa zuela modu zuzenean nabarmendu zuen. Hegazkin eta baloi gidatuetan ere jazo ohi da. Azken hauen egoera oso arriskutsua zen, hidrogenoz puzturik baitzeuden, su hartzeko arriskua zegoelarik.

Aipatu ohi denez, ekaitz elektrikoetan zehar ganaduaren adarretan ere agertu omen liteke, baita objektu zorrotzetan tornadoak jazotzerakoan ere, halere ez da tximist lobularra izeneko fenomeno berbera, nahiz eta biak Nahiz eta biak batera ager daitezkeen.

 Aipamenak 
Antzinako Grezian, fenomeno natural bat agertzen zenean Helena (grezieraz: ἑλένη), deitzen zen, (euskaraz zuzia)Lyd. Ost. 5; hitza ere hartu zen zumezko otzara bat adierazteko, Atikan erabili zena Aertemis eta Brauroneko kultoan. (Poll. 10.191).. Hala ere, bi izatekotan Kastor eta PoluxHomeroren 33. ereserkian biki hauen azalpena agertzen da, modu kolektiboan Dioskouroi izenekoak. Itsas gizonek, itsasoko ekaitz baten erdian zeudenean, hauek deitzen zituzten. Dirudienez, hegan egiten zuten anbarrezko hegoekin eta lasaitasuna ekartzen zuten izututako marinelei. izena hartzen zuten. Dioskuro izeneko hauek Zeusen seme bikiak ziren, itsasgizonen patroiak, gai zirenak ekaitzak baretzeko. Noizean behin, su greziar eta Parazelsusen elementuekin lotzen zen, arrabioarekin zehatz mehatz edo antzeko izaki batekin acthnicihttps://web.archive.org/web/20120216045811/http://altreligion.about.com/library/texts/bl_mphelementals5.htm izenekoarekin.

San Telmo suari buruzko aipamenak ugariak dira: Julio Zesar (De bello Africo 47), Plinio Zaharra (Naturalis historia ii.101) eta Herman Melville, bai eta Antonio Pigafetta itsasgizonak Fernando Magallanesekin batera burutako bidaiaren egutegian ere.

Beste aipamen bat:

Charles Darwinek HMS Beagle ontzia Río de la Platan gauez ainguratua zegoenean efektua ikusi eta J. S. Henslow-i igorritako gutun batean gertakaria deskribatu zuen:


 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Lurrikara argi
 Koroi efektua
 Sutxakur edo Arima-argiak
 Tximista globularra

 Kanpo estekak 

 San Telmo suaren argazkia, hegazkin baten hegaldiko estalkian
 San Telmo sua, Monona lakuan
 Foo fighter
 Hessdalen lights
 Plasma-fisikako artikuluen zerrenda
 Nagako suzko bola
 Efektu triboelektrikoa
 Corona discharge
 Ball lightning

Kategoria:Fenomeno meteorologikoak
Kategoria:Elektrizitatea
Kategoria:Itsas hiztegia
Kategoria:Argi iturriak
Kategoria:Fenomeno elektrikoak
Kategoria:Kastor eta Polux