Azpikultura

Azpikultura terminoa soziologian eta antropologian erabiltzen da portaera eta sinesmen multzo adiezgarri bat duen pertsona-talde bat definitzeko. Ezaugarri horiek partaide diren kultura nagusiaren barruan desberdintzen ditu.

Azpikultura kideen adinetik, talde etnikotik edo generotik abiatuta eratu daiteke. Azpikultura bat agertzea eragiten duten ezaugarriak estetikoak, politikoak, sexualak edo haien arteko konbinazioa izan daitezke. Azpikulturak, maiz, dagokien kultura nagusiaren balioen aurka daudelakoan definitzen dira, nahiz eta definizio hori ez dagoen unibertsalki onartua, azpikulturaren eta kulturaren artean ez baita beti erabateko aurkakotzarik gertatzen.

 Ezaugarriak 
Azpikultura bat, maiz, adin eta gizarte-klase guztietako pertsonekin lotzen da; pertsona horiek lehentasun komunak dituzte entretenimenduan, erabilitako zenbait sinboloren esanahian eta komunikatzeko, jokatzeko, idiosinkrasiarako eta hizkuntzarako gizarte-bitartekoen erabileran, besteak beste, ez direnak hain nabarmenak. Zentzu horretan, korporazioak, sektak eta gizarteko beste talde edo segmentu asko subkultura gisa behatu eta azter daitezkeela ere esaten da.

Beharrezkoa da gaur egungo azpikulturaren kontzeptuari sexualitatearen giza dimentsioa eranstea; izan ere, agerikoa eta nabaria da mundu osoan hainbat komunitate daudela, beren praktika, mundu-ikuskera, gustu eta lehentasunen arabera identifikatzen direnak, LGBTTIQ+ izeneko gizarte-, erotika- eta sexu-espektro zabalaren ikur diren koloreetako batzuekin.

Dick Hebdigerentzat, azpikultura guztiek ibilbide bera esperimentatzen dute. Eredu horretan, subkulturak erresistentzia komun baten bidez sortzen dira hasieran. Gizarte menperatzaileak erradikal gisa ikusten ditu sarri talde horiek, eta horrek beldurra, eszeptizismoa eta antsietatea sortzen ditu haien erantzunean. Nolabait, horrek subkulturaren erresistentziari botere handiagoa ematen dio, baina soilik une batez, berandu edo goiz gizarte kapitalistak subkulturaren estiloa eta musika merkantilizatzeko modu bat aurkitzen duelako. Denbora gutxian, azpikulturako elementuak eskuragarri daude korronte nagusirako. Horrela, lehen subertsiboa, errebeldea eta erradikala zena, orain zuhurra da. Hori dela eta, sarritan gertatzen da gizarte menderatzailea azpi-kultura bat ezagutzen hasten denean, azpi-kulturaren erresistentzia-boterea hiltzen hasten den unea dela. Azpikulturak kultura menderatzailearekiko oposizio sistematikoa badu ezaugarri, orduan kontrakultura gisa deskriba daiteke.

Garrantzitsua da kontuan hartzea soziologoek adostutako azpikulturaren definiziorik ez dagoela. Teorialari subkulturalek azpikulturen definizioa zabaltzen eta aldatzen jarraitzen dute, talde subkultural gehiago ikertzen dituzten eta esparru subkulturalean desbideratze-teoria soziologikoak sartzen dituzten heinean. Beraz, azpikulturaren definizioa polemikoa da. Teoriko batzuek uste dute kontzeptuak baliagarri izateari utzi diola. Hala ere, lanaren definizio bat beharrezkoa da subkulturen eta teoria subkulturalaren sarrera ulertzeko. Beraz, ondoren deskribatuko diren azpikulturen ezaugarriek akademiko azpikultural nabarmenen kontzeptuak eta teoriak jasotzen dituzte; baina inolaz ere ez dute behin betiko "egiaztapen-zerrenda" osatzen, azpikultura definizioan zer sartzen den eta zer ez zehazteko.

 Terminoaren jatorria 
Euskaltzaindiaren Hiztegiak honela definitzen du azpikultura, antropologia soziologiko eta kulturalari dagokionez: "Kultura talde baten barnean jarrera edo sineste bereziak dituen azpitaldea". 

Teoria subkulturala 1920ko hamarkadan garatu zuten lehen aldiz soziologiako akademikoek Chicagoko Eskolan. Chicagoko Eskolak "desbideratutako" portaeraren existentzia aztertu zuen, eta desbideratzea gizarte barruko arazo sozialen ondorio gisa eztabaidatu zuen. Birminghamgo Eskolak bat egin zuen teoria subkulturalarekin, gizabanakoak desbideratze modu kolektiboetan —azpikultura deiturikoetan— parte hartu zuten taldeekin bat egiteko moduak ikertuz. Gaur egungo teorialarien ustez, kontzeptua bera eztabaidagarria da, eta batzuek "post-subkultura" ikuspegiarekin bat egiten dute; horrek iradokitzen du subkulturak ez dituela jarduera kolektiboak deskribatzen. Soziologoek azpikulturak aztertzen jarraitzen dute,  zergatik sortzen diren jakiteko, zergatik aukeratzen duten azpikultura desberdinetako kideek talde-portaera desbideratu batean parte hartzea, eta zer jarduera subkultural esan diezagukeen gizarte osoari buruz.

1950ean, David Riesmanek bereizi egiten zituen «pasiboki komertzialki proportzionatutako estiloak eta esanahiak onartzen zituen gehiengo bat eta estilo minoritarioa aktiboki bilatzen zuen azpikultura bat... eta balio subertsiboen arabera interpretatzen zuen».Middleton 1990

Birminghameko Unibertsitateko Kultura Ikasketa Garaikideen Zentroa (CCCS) 1960ko hamarkadaren erdialdean sortu zen, Bigarren Mundu Gerraren osteko Britainia Handian gazteen azpikulturen sorrera azaltzeko asmoz, hala nola Teddy Boys, Mods, Skinheads eta Rockers. Han, Richard Hoggartek zuzendutako soziologo talde bat langile klaseko gazteria azpikulturalaren alderdi ezberdinak aztertzeari ekin zion.

Hoggart-ek eta Raymond Williams-ek aurretik egindako ikerketek Birminghameko ikasketa azpikulturalak genero enfokatuago batera katapultatu zituzten, eta, horren bidez, hainbat hipotesi informal garatu zituzten, 2002an eskola itxi arte bere lanaren erdigunean egon zirenak. Lehenik, CCCSko akademikoek subkulturak klasean oinarrituriko fenomeno gisa hartzen zituzten, inolako zalantzarik gabe; izan ere, jakinarazi egin zuten ikertu zituzten subkulturetako kide gehienak klase ertain baxuko gizon zuri gazteak zirela. Gainera, azpikultura ezberdinetako kideak batu zituena balio kultural nagusi hegemonikoei aurre eginez "jarduteko" grina kolektiboa izan zela iradoki zuten. Bizi-maila hobea lortzeko oztopo sozioekonomikoek zapuztuta, langile klaseko gazteak batu egin ziren gero, klase egiturarekiko zuten bazterketaren eta erresistentziaren ondorioz. Azkenik, taldekideen estilo eta erritual ikusgarrietan halako erresistentzia argiago agertzen zela esan zuten ikerlariek. Hala ere, Birminghameko Eskolak, irudimenezko gisa nagusi zen bizimodu burgesaren arbuio sinboliko subkulturala ikusi zuen. Izan ere, akademikoek esan zuten erresistentzia subkultural sinbolikoak eragin gutxi edo bat ere ez duela benetako aldaketan, eta, berez, gizartean duen estatus baxua indartzeko balio dezakeela.

Birminghameko Eskolak ikerketa azpikulturalei ekarpen esanguratsuak egin badizkie ere, CCCSk kritika garrantzitsuak jaso ditu. Bereziki, soziologo askok kritikatu dute zentroa, erresistentzia, klasea eta estiloa gehiegi nabarmentzen dituelako, baita edozein azpi-kultura femenino edo queer azpi-irudikatzeagatik ere. Agian, aurkikuntzen eta hartutako ikuspegien mugarik garrantzitsuena ikerketa etnografikoko metodoen falta da. Subkultura ezberdinetako kideengana hurbildu beharrean, CCCSko teorialariek urrutitik estiloaren analisi semiotikoen bidez egin zuten ikerketa, norbaiten estiloa eta praktikak potentzialki gaizki interpretatuz (edo gehiegi nabarmenduz).

Chicagoko Eskolak egindako lana zabalduz, Kultura Ikasketa Garaikideen Zentroko (CCCS) akademikoek desbideraketa kontzeptua sakonago aztertu zuten, kulturaren eta hegemoniaren arteko lotura inplizituak nabarmentzean. Dick Hebdigek argudiatzen du azpikulturak desbideratzetik sortzen direnez, gehienetan langile klaseko kulturak eta norbanakoak izaten direla. Funtsean, talde sozialek azpikultura berri bat sortuz eta kultura nagusiaren arauekin bat ez datozen arau berriak ezarriz maneiatzen dituzte beren estatus arazoak. Arau berri horiek esanahi ideologikoak dituzte, eta erresistentzia forma sinbolikoak. Gainera, azpikulturek, askotan, kultura nagusitik hartzen dituzte objektuak eta estiloak, eta bereganatu egiten dituzte esanahi berri bat erakusteko. 1979ko Subculture: The Meaning of Style liburuan, Dick Hebdigek argudiatzen du gerraosteko Britainia Handiko langile klasearen gazte-azpikulturen estiloek aurre egiten dietela ideologia menderatzaileari, hegemoniari eta normalizazio sozialari, erresistentziako forma sinbolikoen bidez, identitate zentzu bat garatuz. Hebdigeren arabera, azpikultura bateko kideek azpikultura horretako kide izatea balioztatzeko, zenbait berezitasun izan behar dituzte; hala nola estiloa, arropa, hizkuntza edota erlazionatzeko modua. Arropa, musika, dantza, makillaje eta drogen konbinazioarenbidez eraikitzen da estiloa. Hebdige-k azpikultura bakoitzeko testuinguru historikoa, sozioekonomikoa, klasekoa, arrazakoa eta masa-komunikabideetakoa azpimarratzen ditu. Adibidez, Hebdigek argudiatzen du punk zuriaren eta reggae beltzaren azpikulturen azpian gai komun bat dagoela; biek Britainia Handiko sinbolismo nazionala arbuiatzen dute. Itxuraz loturarik ez duten arren, Hebdigek puntu hori erakusten du bere estiloetan dauden antzekotasunak nabarmenduz.

 Hiri-tribuak 
«Hiri-tribu» bat hiri-inguruneetan bizi diren, interesak partekatzen dituzten pertsonen eta gizarte-lotura iragankorrak eratzen dituzten talde bat da. Hiri-tribuen kontzeptua neotribalismoan oinarritzen da, non hiri-inguruneetako bizitzak indibidualismoaren eta gizarte-lotura tradizionalen deklinabidea sortzen duen (ahaidetasun gisa), eta, horren ordez, interes komunengatik ordezkatzen dituen. Hiriko tribuak normalean janzkeragatik, ohitura arruntengatik eta antzeko kontsumo-interesengatik identifikatzen dira; adibidez, musikagatik. Gazte bat bere joera eta pentsamendu berak dituen gizarte batean sartzen denean, gazte hori identifikatuta sentituko da, bai taldearekin, bai bere sinboloekin.

 Hiri-tribu batzuen adibideak 
TribuaUrteaJatorriaOspeaGainbeheraMusika-estiloaBuchifresa2020Mexiko2020 - Gaur egungerrako corridoakAlucineak2021Mexiko2021 - Gaur egunaldatutako corridoakGeek1980ko hamarkadaEstatu Batuak1990 - Gaur egunHackerra1980ko hamarkadaEstatu Batuak1990 - Gaur egunGamer1980ko hamarkadaEstatu Batuak1990 - Gaur egunEmo2004Estatu Batuak2005 - 2011
2020 - ?2011Pop punk - MetalcoreMetaleroa1970eko hamarkadaErresuma Batua1970 - Gaur egun1990-1994Heavy metalaScene2005Estatu Batuak2006 - 20112012Crunkcore - ElektropopOtaku1985Japonia2005 - Gaur egunJ-pop:Flogger2006 Argentina2007 - 20102011Elektropop - TeknoHipster2005Estatu Batuak2011 - 20162017Indie pop - Indie rockSwagger2010Estatu Batuak2013 - Gaur egunTrap - ReggaetonRaver1990Erresuma BatuaTekno, acidcoreCumbieroakXXI. mendea ArgentinaAberaskumeak1970EspainiaRaperoak1970Estatu Batuak

 Ikus, gainera 

 Kontrakultura
 Haur-kultura
 Ideologia
 Jolastokia
 Hegemonia kulturala
 Ikasleen jolasaldia
 Kultura
 Kapitalismoa
 Kulturaren soziologia
 Kultura-azterketak

 Kanpo estekak 






 Shot Informativo (Tec de Monterrey) Tribus Urbanas

 Erreferentziak 

Kategoria:Azpikulturak