Huasteko hizkuntza

Huasteko hizkuntza edo téenek maia hizkuntza bat da, haren familiako azkena. Mexikoko golkoaren iparraldean hitz egiten da, bereziki San Luis Potosí, Veracruz eta Tamaulipas estatuetan. 174.000 hiztun inguru ditu. Huastekoaren ezaugarri berezienetariko bat maia geografiatik at egotea da, hau da, Mexiko hego-ekialdetik urruti. Horren ondorioz, agian, maien arteko hizkuntza desberdinena da. "Huasteko" izena nahuatl hizkuntzatik dator eta hortik espainierak jaso zuen.

 Dialektoak 
Egun galduta dagoen Chicomuceltec hizkuntza familia berekoa zen. Gaur egun téenekek hiru dialekto ditu, bestetik:

 Mendebaldekoa edo Potosinoa — 48.000 hiztun, hiri hauetan: Aquismón, Huehuetlán, Tancanhuitz, Tanlajás, San Antonio, Tampamolón, Tanquian eta Tancuayalab, guztiak San Luis Potosí estatuan.
 Erdikoa (Veracruz) — 22.000 hiztun Veracruz estatuko Tempoal eta Tantoyuca hirietan.
 Ekialdekoa edo Otontepec — 12.000 hiztun Veracruz estatuko Chontla, Tantima, Tancoco, Chinampa, Naranjos, Amatlán eta Tamiahua hirietan.Instituto Nacional de Estadística, Geografía, e Informática (INEGI). 2005. 2005 Mexikoko populazioaren errolda

 Hipotesiak 
Huastekoaren isolamendua justifikatzeko bi hipotesi planteatu dira:
 Lehen tartean baziren gaur egun desagertuta dauden beste maia hizkuntza, bereziki golkoaren kostaldean.
 Populazio isolatu hori maia lurraldetatik iparraldera eginiko migrazio baten ondorio da.

 Ezaugarri batzuk 
Beste maia hizkuntzak moduan huastekoak ergatiboaren erabilera du ezaugarri. Ergatibo horren bidez 1., 2. eta 3. pertsona markatu daiteke, baita ere numeroa (singularra edo plurala), denbora (ekintza burutua edo ez burutua)... Bestetik azentua markatzen duen hizkuntza da; normalean azentua azken bokal luzean erortzen da.
 Bokalak 
 Aurrekoa Erdikoa Atzekoa Itxia i  ii    u  uu     Erdikoa e  ee     ä  o  oo  Irekia   a  aa  

 Kontsonanteak 
EzpainbikariHorzkariAlbeolarSabaikariBelarEzpain-belarGlotalHerskariakGor p      t   k  kw  ’ Eiektibo    tʼ  kʼ  kwʼ   Ozen b     Frikariak th  s   x    j      AfrikariakGor  tz   ch     Eiektiboak  tzʼ   chʼ   Sudurkariak m   n       Urkariak  l   Dardakariak  r    Erdibokalak w   y     

 Hiztegia 
 Zenbakiak 
 0 - p'opo, ou
 1 - jun
 2 - tsaab, chaaf
 3 - oox
 4 - tse', chee'
 5 - bo'
 6 - akak
 7 - buk
 8 - waxik
 9 - beleju
 10 - laju
 11 - laju jun
 12 - laju tsaab, laju chaaf
 13 - laju oox
 14 - laju tse', laju chee'
 15 - laju bo'
 16 - laju akak
 17 - laju buk
 18 - laju waxik
 19 - laju beleju
 20 - jun inik
 30 - jun inik k'al laju
 40 - tsaab inik

 Hitz batzuk 
 Agurra - nenek (eskuaz)
 Egun on - taj kanenek
 Arratsalde on - wakla neneck
 Ikusi arte - tai ku tzu ushin
 Bai - alwa itz
 Ez - ibvaa, yabaa
 Zenbat da? - jai is tam ¿jat'ua?
 Non dago? - jutá ti kuajat, ¿jonti kuajat?
 Eskerrik asko - kgack namal itz tam, jalbint'zis
 Ez dut ulertzen - yab uh eshbayal
 Ni huasteko mintzatzen naiz - naná in kau teének
 Ongi etorriak - alwa kixk hulich
 Noiz orduan? - jadal tam
 Gose naiz - in k'ahilich
 Banoa - nechich tam, nechich na
 Nola duzu izena? - ¿janta' bi?
 Gizona - hinick
 Emakumea - Husum

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Maia hizkuntzak
Kategoria:Eremu urriko hizkuntzak
Kategoria:Mexikoko hizkuntzak
Kategoria:Hizkuntza eranskariak