Boni Fernandez

Bizialdia 
Umezurtz gelditu eta Bilboko Misericordia etxean eman zituen urte asko eta asko. Bertan dantzak irakasten zituzten eta orduan sortu zitzaion txistua jotzeko grina. Hala ere, aita musikaria izan zuen, herriz-herri ibiltzen zen horietakoa, eta berak gutxi ezagutu bazuen ere, odoletik zetorkiola musikarako zaletasuna esaten zuen. Txistua jo baino lehen trikitrixa ikasi zuen, baina berak nahiago zuen txistua eta horretan bakarrik aritu zen gero.

Lanbidez jostuna zen. Txistua  ikasi zuen, 23 urterekin soldaduskan oso aspertuta zegoelako, txistu-ikastaro edo metodoa erabiliz.

1947an soldadutza egiten zegoela Vellido musika-dendara jo, txistu bat eta Aita Hilario Olazaranen ikas-metodoa erosi, eta jotzen ikasi hasi zen bere kaxaz. Izatez jostuna zenez txistua ikasteko ez zuen denbora askorik izan baina soldadutzan denbora libre asko izan zuenez, txistuari ekin zion. Soldadutza Santanderren egin behar izan zuen, beste euskaldun multzo batekin batera, eta behin amaituta Bilborako bueltan algaraka ospatu zuten. Hamaiketan Bilbora heldu berri zirela, txistua eta danbolina hartu eta egun osoan zehar ibili ziren tabernaz taberna. Ezagutzen zituen auzoko asko zur eta lur gelditu ziren Boni txistua jotzen ikustean.

 Txistulari eta txistu-maisua 
Hamarkada askotan zehar Bilboko Txistulari Bandaren eta Bilboko Txistulari Akademiaren zuzendaria izan zen. Atzerrian Etorki eta Gaztedi taldeekin batera txistu emanaldiak eskaini zituen,  Victor Olaeta balleta eta Ondarreta Abesbatzarekin batera ere bai.

Manuel Landaluce, Victoriano Goitia eta Jesús Villar-ekin batera Txistu, Alboka eta Panderetako Udal Akademia sortu zuen Bilbon 1957an. aurrekari ona izan zen Euskal Herri mailan, hurrengo urtean 1958an Iruñekoa sortu zuten. 1961ean txistua Iruñeko Kontserbatorioan ere sartu zen eta Baionakoa sortu; Gasteizen ere garai berean. Isidro Ansorena, Boni Fernandez, Polikarpo Garay eta Felix Ascasso sonatuak izan ziren hegoaldeko hiriburuetako eskola haien gidariak, eta Baionan Iñaki Urtizberea gazteak hartuko zuen lan hura. 1960ko hamarkadaren hondarretan eta 1970ekoan, herri askotan ere txistu eskolak egonkortzen hasi ziren. Eskola berritu haien metodo nagusia, Isidro Ansorenaren Txistu ots gozoa, nola…? liburua izango zen.

Bonik hiru hamarkadetan parte hartu zuen Bilboko hamaika kultur ekitalditan, Bilboko Aste Nagusian, esaterako. Igandero aritzen zen alborada jotzen Bilboko udaletxetik San Anton elizaraino. 

 Diskoak 

 FERNANDEZ ORTIZ, B. (1973). Boni txistulari de Bilbao [K]. CPS 9239 Columbia. L.G.: M-35760-1972.
 FERNANDEZ ORTIZ, B. (1973). Antología del txistu. Boni [LP]. CBS. S 65 637.

 Sariak eta errekonozimenduak 

 1989: Behin erretiroa hartuta, urte hartako Bilboko Inauterietako Zaranbola.
 1989: Aste Nagusiko pregoilari izendatu zuten. 
 1999: Ohorezko Txikitoa eman zioten.
 Euskal Herriko Txistularien Elkarteko Urrezko Domina. Besteak beste, domina hau irabazi zuten beste txistulari hauek ere: Hilario Olazaran, Isidro Ansorena, Maurizio Elizalde, Sandalio Tejada eta Jose Maria Gonzalez Bastida

 Bilbo eta Begoñako beste txistulari batzuk 
Francisco Arzuaga Bilboko Danbolintero Nagusiaren kargua bete zuen 56 urtez jarraian 1828tik 1884a arte. ‘Txango’ ezizenarekin ezaguna zen ia sumatu ere egiten ez zen herrentasun batengatik, eta ‘Sorgin’ atabalariarekin batera aritzen zen. Biak, Txango eta Sorgin hilezkortu zituen Manuel Losada margolariak Sociedad Bilbainaren aretoetan ikus daitekeen “pastel” batean. Tolosan jaioa zen Txango, 1800eko abuztuaren 14an, eta 28 urterekin aldatu zen Bilbora, euskal txirula eta danbolina erabiltzen zuen trebetasunagatik Hiriko Danbolintero Nagusiaren kargua irabazi zuenean. ‘Txango’k presentzia izugarria zuen eta ezagutza musikal handia. Hori dela eta, txistu, txistu, bigarren txistu, silbote eta atabalerako hainbat konposizio sortu zituen, eta horien artean Sua-Dantza nabarmentzen da. Oso ospetsua izan zen. Bilbon hil zen, 1881ean.

Martin Elola (Idiazabal, 1867 - Bilbo, 1935) Begoñako Udaleko azken txistularia 1908tik 1925 eta Bilbokoa gero 1935era arte. Maixu, zuzendari eta txistu-egilea ere izan zen, Euskal Herriko Txistulari Elkartea sortzeko lan egin zutenetako bat. Hari zor zaio inoizko txistu grabaziorik zaharrena, 1905ekoa. Manolo Landaluzek laguntzen zion, eta  igande goizetako paseoaren tradizioari eutsi zion, Bilboko udaletxetik ibaian gora San Anton elizaraino. 

Txelu Etxebarria txistulariak txistu metalikoaren asmatzailea eta bizkaitar dantzen inguruko liburuen egilea izan zen. Garaizar auzoan Ramon Etxebarria, Joseba Pinilla, Iñaki Monge edo Tomas Sarazibar bezalako txistulariekin jotzen zuen.

Javier Leiva txistularia Indautxuko koruko zuzendaria ere izan zen, akordeoia ere jotzen zuen, eta akuarela margotzen zuen. Frankismo-garai latzetan folklorearen alde gogor borrokatu zuten Dindirri taldeko txistularik (Elías Pradera, Beni Ayastui eta Jon Egiguren) eta Gaztedikoek (‘Piti’ Andoio, Lejarzatar anaiak, ‘Txutxu’ Basterra, Javi Valencia eta Isusi).

Bilboko Zazpi Kaleetan nagusi ziren ‘Txistulito’ eta Jon Ajuria. Auzoetako ekitaldi ugaritan aritu ziren zenbait txistulari "nekaezin": Gerva Bilbao (Mallona-Begoña),  Patxi Zorrozúa, Gotzon Tueros, Pedrín Aróstegi, Jose Jaúregi, Joseba Resines...

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Hilario Olazaran
 Isidro Ansorena
 Maurizio Elizalde
 Jose Ignazio Ansorena

 Kanpo estekak 
 Boni Fernandezen biografia. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org 
 Boni Fernandez bilbotar txistulari ezaguna hil da. Elcorreo.com 

Kategoria:Txistulariak
Kategoria:Bilbotarrak
Kategoria:Bilbon hildakoak