Zezensuzko

Zezensuzkoa pertsona batek gainean eramaten duen zezen itxurako gailu pirotekniko bat da, Euskal Herriko eta inguruko jaietan bereziki gauez piztu eta inguruan dabilen jendearen aurka oldartzen dena, txinpartak saihesteko jende horri korrika eginarazteko. Zezensuzkoaren lehenengo erreferentziak XVII. mendeko Sanferminetan daude.

Buru gainean eramaten den zezen figura izan ohi da ohikoan, baina zezen gurpildunak ere erabiltzen dira toki batzuetan..

Ezaugarriak

Zezena metalezko edo zurezko egitura edo armazoi batekin eginda dago, pertsona batek sorbalda gainean garraiatzeko moduan. Zezenaren irudia harri-kartoiz edo, azken aldian, beira-zuntzez egina dago. Aurre ldean bi adar ditu, batzuetan benetako animalienak.

Zezenaren bizkar gainean piroteknia-pieza gehitzen zaio. Pieza hori animaliaren bizkarrezurrean zehar doa, zeinak bi ziri hariztatu dituen, eta horiei eusten zaie, dagozkien azkoinekin. Pieza bera zurezko armazoi batez eta modu berezian komunikatutako kartutxo batzuez osatuta dago. Aurrealdean 30 cm inguruko listoi bertikal lodi bat jartzen da maiz, azken efektuei eusteko, adibidez gurpil Baraka ri bat. Kartutxoak konposizio normal edo distiratsuarekin kargatzen dira, baina, batzuetan, burdin-hauts gutxirekin, jendeari erredurak ez sortarazteko.

Zezensuzkoak egunez edo gauez egiten dira, nahiz eta ohikoena gauez izan. Behin metxa piztuta, zezensuzkoa kaleetan edo plazetan bildutako publikoaren atzetik ibiltzen da, bertakoak harritzen saiatuz eta txinpartekin izutuz.

Donostiako zezensuzkoak
300px|thumb|Serafin Barojak Donostiako zezensuzkoari jarritako bertsoak (1879)
Donostiakoak dira piroteknia-zezensuzko antzinakoenak egungo itxurarekin, XIX. mende amaierakoak, nahiz eta XIX. mende hasieran ere aipatzen diren.

Egun, Donostiako Aste Nagusia erabiltzen dira eta 6 zezensuzkok parte artzen dute:
Meltxor: 11kg, karamelatua, adarzabal xamarra
Sua: 11,5kg, adarberdea, adarzabala
Artillero: 12kg, adarbeltza, adarsardi xamarra, adar-mutur iraulia
Sebas: 11,5kg, adarzuria, adarsardia
Blas: 12,5kg, adarzuria, adarzabala
Txistu: 13kg, adarbeltza, adarsardi xamarra

Su artifizialen nazioarteko lehiaketaren ondoren, berezko entzierro bat hasten da: sei zezensuzkoak irteten dira Miramar kaletik, argi eta bolboraz beteriko lasterketa batean. Egiturak beira-zuntzez eginak dira, eta bizkarraldean daramatzate suziri eta bestelako piroteknia gailuak. Mutil talde batek sorbaldetan eramaten ditu, zezenmutilen laguntzaz. Horrela zeharkatzen dituzte hiriko kaleak, karga piroteknikoak agortu arte.

Lehen zezensuzkoaren irteera suziri baten bidez iragartzen da, eta ondorengoak pixkanaka ateratzen dira. Azkena Boulevarrera iristen denean, bigarren suziri batek amaiera adierazten du, eta zezenak euren zezendegira itzultzen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Jaiak
Kategoria:Piroteknia
Kategoria:Euskal Herriko jaiak
Kategoria:Tauromakia