Teila

Teila eraikuntzen estaldura egiteko erabiltzen den pieza da, buztin egosiz egin ohi dena. Badaude teilatuak egiteko beste erak, baina, izenak dioen bezala hau estaldura nagusia da Euskal Herrian.

Bere erabilera zaharra da oso. Antzinako Grezian hasi omen ziren, izan ere, Atenasen Kerámikon izeneko errebal bat omen zegoen, bertan zeramikazko teilak egiten zituztelako. Europan, Erdi Aroan zabaldu zen haien erabilera, eta ordutik hirigintzaren paisaian elementu esanguratsua izan dira. Asian, bereziki Txinan eta Japonian, tradizio luzeak daude teilak erabilera apaingarri eta funtzionaletarako baliatzeko.

 Historia 
Teilaren lehenengo erabilera K.A. 640. urtean izan zen, Antzinako Grezian. Buztinez egindakoak izaten ziren, eta harrizko labeetan egosten zituzten. Lastoak baino hobeto ekiditen zuten ura, eta gainera ez zuten surik hartzen. Hala, haien erabilera hedatu egin zen, eta eraikin publiko eta erlijiosoak estaltzeko erabiltzen zituzten. Erabili zituzten lehenengo teilek 30kg inguruko pisua zuten, eta erabakigarria izan zen aurreko Adobearen ordez harria erabiltzea eraikinetako paretak egiterako garaian. Bestela, ezinezkoa izango zatekeen materialen pisuari eustea. 

Hurrengoak teila erabiltzen erromatarrak izan ziren, baina hainbat hobekuntzarekin. Bi motatako teilak egiten ziren garai horretan:

 Inbrex: Bi tegularen gainean jartzen dena.
 Tegula: Teila laua.
 Antefixi: Teilatuaren goikaldean jartzen zen dekoraziorako elementua. 

Kokatzerako garaian, egurrezko teilatuaren gainean jartzen ziren; lehenengo Inbrexa, gero Tegula eta azkenik Antefixia goiko partean. Eredu hori hedatuz joan zen mediterraneoan zehar, bere eboluzioa jarraituz. 

 Teilak eraikuntzan 
Teila eraikuntza-elementua da, normalean zeramikazkoa, hormigoizkoa edo bestelako materialez egina, eta teilatuetan erabiltzen da eraikinak eguraldiaren eraginez (euria, elurra edo eguzkia) babesteko. Teilak funtzionaltasunagatik ez ezik, balio estetikoagatik ere erabiltzen dira, eta historia luzea dute arkitekturaren esparruan.

Formaren arabera, honako teilak daude:
 Erromatar teila.
 Hodi teila edo arabiarra: Kanal tronkokonikoaren forma eta 30-50 bat zentimetroko luzera duena.
 Teila lau edo zapala: Forma angeluzuzena eta azpiko ertza biribildua daukana.
 Teila mistoa.
 Teila plastikoa, material honetaz egina delako.

 Materialak 

Teilak egiteko erabiltzen diren materialak anitzak dira, eta haien aukeraketa funtzionaltasunaren, estetikaren eta ingurunearen arabera alda daiteke. Tradizioz, buztin egosia izan da erabiliena, bere porositate eta transpiragarritasunagatik; hala ere, gaur egun beste material batzuk ere ohikoak dira. Hormigoia, adibidez, sendoa eta ekonomikoki eskuragarria da, eta gero eta gehiago erabiltzen da. Metalak, hala nola altzairu galbanizatua edo aluminioa, arinak eta iraunkorrak izateagatik nabarmentzen dira, batez ere arkitektura modernoan. Beira, bere aldetik, kasu apaingarrietan edo argiztapen berezirako erabiltzen da, eta azkenik, polimero plastikoek edo material birziklatuek osatutako konposite-materialek gero eta presentzia handiagoa dute jasangarritasuna bilatzen duten eraikuntzetan.

 Kokapena eta funtzioa 
Teilak egurrezko edo metalezko egitura baten gainean jartzen dira, gainjarrita, urak ongi isur dezan. Estankotasunaren funtzioaz gain, teilak isolamendu termiko eta akustikoan ere lagungarri dira.

 Euskal kulturan 

Teilak hainbat modutara agertzen dira Euskal Herriko kulturan eta ospakizunetan.

Bermeoko Madalen Eguneko unerik esanguratsuenetako bat alkateak teila bat itsasora botatzea da. Ekitaldi horrek Bermeoko lurralde-mugaketa sinbolizatzen du, eta herritarrak itsas nortasunarekin lotzen ditu, Izaro uhartearen inguruko tradizioa eta festa uztartzen dituen ospakizunean. 2024an teila berezi bat bota zuten, Nestor Basterretxea artista bermeotarraren Izaro eskulturarekin apainduta zegoena, haren jaiotzaren mendeurrena ospatzeko. Horrela, teila pertenentziaren, artearen eta oroimen kolektiboaren sinbolo bihurtzen da.
Segurako baserri batera egindako bisita etnografiko batean, teila soil batek balio sinboliko handia hartu zuen, puerperioaren berrogeialdiarekin lotutako antzinako ohituretan funtsezko elementu gisa agertu zelako. Garai batean, erlijio-kontuengatik emakumeek erditzearen ondoren itxialdia gorde behar zutenean, kanpora irteteko baimena ematen zitzaien buruan teila bat zeramatenean, etxeko ikurra. Praktika horrek erakusten du teila, bere eraikuntza-funtzioaz haratago, etxearekiko lotura eta etxeko eremuaren babesa irudikatzen zuen kultura-irtenbide bihurtu zela. Historiak agerian uzten du teila bezalako objektu arruntek esanahi sakonak izan ditzaketela iruditeria herrikoi eta erlijiosoaren barruan, arkitektura, generoa, erlijioa eta memoria kolektiboa lotuz.

Itsas ondarearen eta ondare arkitektonikoaren testuinguruan, teilak funtsezko eginkizuna izan du eraikuntza-elementu gisa nabigazioari eta kostaldeko industriari lotutako eraikinetan. Adibide aipagarria da Pasaiako (Euskal Herria) Albaola fundazioak San Juan ontzia berreraiki izana, Kanadan aurkitutako XVI. mendeko euskal baleontzi baten erreplika. Ontziak, berez, ez zuen teilarik erabiltzen, baina portu-instalazioek, ontzigintzako biltegiek eta lantegiek, ontzi horiek egiteko erabiltzen zirenek, teilak zituzten, klima atlantikotik babesteko. Erabilera horrek agerian uzten du teilak garrantzi handia duela egitura funtzionalak eta historikoak babesteko, eta azpimarratzekoa da zer paper duen landa-arkitekturan eta industria- eta ondare-arkitekturan.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 


Kategoria:Eraikuntzako materialak
Kategoria:Zeramika