Landare-olio

Landare-olioak edo landare olioak landare jatorriko lipidoak dira, gantz azidoen glizeridoz osatuta daudenak. Giro-tenperaturan (20 °C) likido direnean olio esaten zaie eta tenperatura horretan solido direnean, berriz, koipe. Denak ez dira jateko onak. Linazi olioa, tung olioa eta errizino olioa, esate baterako, labaintzaileak, margoak, kosmetikoak, farmazia produktuak eta beste industria gai batzuk egiteko erabiltzen dira.

 Osagaiak 
Landare olio eta koipeak %100ean lipidoz osaturik daude (%99an triglizeridoz, eta gainerakoa, batez ere, lezitinak eta E bitamina dira). Ez dute urik eta kaloria ekarpen handia egiten dute. Olio mota bakoitzak gantz azido osaketa desberdina dauka. Gantz azido monoasegabe eta poliasegabeen proportzio handia dutenak hobeak dira osasunerako.

Landare olio ohikoenen ezaugarriak Olio mota Jatorria Gantz azido aseak (%) Gantz azido monoasegabeak (%) Gantz azido poliasegabeak (%) Ke-puntuaSmoke Points of Various Fats Cookingforengineers.comArbendol olioa  Arbendolondoa (hazia)  8,6  73,2  18,2  216 °CArto olioa  Artoa (hazia)  13,6  29  57,4  232 °CEkilore olioa  Ekilorea (hazia) 10,8  20,4  68,8  227 °CEkilore olioa (oleiko ugarikoa)  Ekilorea <small>(hazia) 9  82  9  232 °C Kakahuete olioa  Kakahuetea (hazia) 17,8  48,6  33,6  227 °CKakao gurinaFat Comparison Chart Jivaka.com  Kakaoa (alea) 62  34  3  230 °CKartamo olioa  Zamo txikia (hazia) 6,5  15,1  78,4  232 °CKoko olioa  Kokondoa (hazia) 91,9  6,2  1,9  177 °CKoltza olioa  Koltza (hazia) 7,5  64,1  28,4  204 °CKotoi olioa  Kotoi-landarea (hazia) 27,1  18,6  54,3  216 °CMahats pipiten olioa  Mahatsa (hazia)  10  16,8  73,1  216 °C Oliba olio birjina estra  Olibondoa (fruitua) 14,2  75  10,8  207 °COliba olio findua  Olibondoa (fruitua) 14,2  75  10,8  225 °CPalma olioa  Olio palmondoa (fruitua) 51,6  38,7  9,7  232 °C Palmiste olioaFatty acid composition of common fats and oils Healthy-india.org  Olio palmondoa (hazia) 82  15  2  232 °CSesamo olio (iluna)  Sesamoa (hazia)  14,8  41,5  43,6  177 °CSesamo olio (argia)  Sesamoa (hazia)  14,8  41,5  43,6  232 °CSoja olioa  Soja (hazia) 16,2  23,7  60  232 °CZiape olioa  Ziapea (hazia)  12,6  64,3  23,1  254 °C 

E bitamina liposolugarria da, hots, lipidoetan disolbagarria. Landare olioak, antioxidatzailea den eta zahartzearen aurka eragiten duen bitamina honen iturri garrantzitsuena dira, baina fintze prozesuetan edukiaren parte bat galtzen duteOlibaz, ekilorez, soiaz, artoz... eginiko olioak Eroski Consumer. Hiri dela eta, botilaratu aurretik batzuetan olio finduei E bitamina gehitzen zaie.

 Trans koipeak 
Landare koipe hidrogenatuak (trans koipeak) 1960ko eta 1970eko hamarkadetan sortu ziren, animalia-koipeak ordezteko asmoz. Hidrogenazio prozesuaren bitartez giro-tenperaturan koipea solidoa izatea lortzen da. Horrez gain, koipe hidrogenatuek luzaroago irauten dute zaharmindu gabe. Elikagaien industrian trans koipeak asko erabiltzen dira, kostuak merkatzen dituztelako

Trans koipeek ez dute kolesterolik, lipido hau animalia jatorriko elikagaietan besterik ez dagoelako. Hori dela eta, hasiera batean animalien koipeak baino osasungarriagoak zirela uste zen. Baina, ikerketa zientifiko ugarik agerian jarri dutenez, koipe hidrogenatuak ohiki jateak gaixotasun kardiobaskularrak izateko arriskua handitu egiten du. Izan ere, koipe hauek jaitsi egiten dute kolesterol onaren (HDL) tasa eta igo kolesterol txarrarena (LDL) eta triglizeridoena.

 Ke-puntua 
Ke-puntua olioa glizerol eta gantz-azido asketan desegiten hasten den tenperatura da. Ke-puntura iristen denean olioak ke urdinxka jariotzen du. Sukaldatzean ez da komeni tenperatura horretara heltzea, konposatu toxikoak (bentzopirenoa, akroleina) sortzen direlako.

 Ekonomia 
Bederatzi olio mota hauek dira munduan gehien kontsumitzen direnak. %80 jateko erabiltzen da, eta gainerakoa industrian eta bioerregaiak ekoizteko[https://web.archive.org/web/20120526160202/http://www.bioenergytrade.org/downloads/vegetableoilstudyfinaljune18.pdf A global overview of vegetable oils
with reference to biodiesel] Bioenergytrade.org.

 Olio mota Munduko ekoizpena 2011/12anMajor Vegetable Oils: World Supply and Distribution United States Department of Agriculture. Foreign Agricultural Service(milioi tonak) Palma olioa  50,67  Soja olioa   41,95  Koltza olioa  23,60 Ekilore olioa  14,15 Palmiste olioa  5,84  Kotoi olioa  5,33  Kakahuete olioa  5,27  Koko olioa  3,56 Oliba olioa   3,10

 Erreferentziak 

Kategoria:Landare-olioak
Kategoria:Landareen produktuak