Presa

Presa horma sendoa da, ibaietan ura biltzeko edo desbideratzeko egiten denaPresa sarrera Euskaltzaindiaren hiztegian (kontsulta: 2020-10-31). Urtegia sortzen du lurrak ureztatzeko, biztanleriaren hornidurarako edo energia elektrikoa sortzeko.

Ingeniaritzan, harrizko, hormigoizko edo beste material aske batzuez eginiko eustorma bat da, gehienetan ibai edo erreka baten gaineko haitzartean eraikia. Ur-maila igotzen da ura ureztatze-kanalizazioetara bideratzeko, presapeko guneetan uholdeak eragozteko edo energia potentziala energia zinetiko bilakatu eta gero, horren bitartez, energia mekanikoa, elementu mugikor bat uraren indarrarekin eragitean. Energia mekanikoa erroten modura erabil daiteke, edo, zentral hidroelektrikoak egiten duten modura, energia elektrikoa sor daiteke zeharkako modu batean.

Historia
Antzinako presak
Lehen presak Mesopotamian eta Ekialde Ertainean eraiki ziren. Presak ur mailak kontrolatzeko erabiltzen ziren, Mesopotamiako klimak Tigris eta Eufrates ibaiei eragiten baitzien.

Ezagutzen den lehen presa Jordaniako Jawa presa da, Amman hiriburutik 100 km ipar-ekialdera. Grabitate-presa horrek harrizko horma bat zuen, hasieran, 9 metrokoa (29,5 oin) eta 1 metrokoa (3,3 oin), eta 50 metroko (164 oin) zabalerako lur-harresi batek eusten zuen. Egitura K.a. 3000. urtekoa daGünther Garbrecht: "Wasserspeicher (Talsperren) in der Antike", Antike Welt, 2nd special edition: Antiker Wasserbau (1986), pp.51–64 (52)S.W. Helms: "Jawa Excavations 1975. Third Preliminary Report", Levant 1977.

Antzinako Egiptoko Sadd el-Kafara presa, Wadi Al-Garawin, Kairotik 25 km hegoaldera, oinarrian, 102 m luze eta 87 m zabal zen. Egitura K.a. 2800Günther Garbrecht: "Wasserspeicher (Talsperren) in der Antike", Antike Welt, 2ª edición especial: Antiker Wasserbau (1986), pp.51 -64 (52f.) edo 2600http://www.fao.org/docrep/005/y4357e/y4357e14.htm urtearen inguruan eraiki zen uholdeak kontrolatzeko desbideratze-presa gisa, baina, eraiki zutenean edo geroxeago, eurite gogorrek suntsitu zuten.​​ K.a. XIX. mendeko XII. dinastian, Sesostris III.a, Amenemhat III.a eta Amenemhat IV.a faraoiek, Egipto ertainean, Fayungo Oasia eta Nilo lotzen zituen 16 km-ko luzera zuen kanal bat induskatu zuten. Ekialdetik mendebaldera zihoazen Ha-Uar izeneko bi presa eraiki ziren urteroko uholdean urari eusteko eta ondoren inguruko lurretan askatzeko. Mer-wer edo Birket Qarun aintzirak 1700 km² betetzen zituen, eta, gaur egun, Birket Qarun izenez ezagutzen da.

Kristo aurreko hirugarren milurtekoaren erdialdean, ura kudeatzeko sistema korapilatsu bat eraiki zen Dholaviran, gaur egungo Indian. Sistemak 16 urtegi, presak eta ura bildu eta gordetzeko hainbat kanal zituenhttps://web.archive.org/web/20160821053324/http://old.himalmag.com/component/content/article/1062-the-reservoirs-of-dholavira.html .

Antzinako munduko ingeniaritzaren mirarietako bat izan zen Yemengo Maribeko presa handia. K.a. 1750 eta 1700 urteen artean hasi zen eraikitzen, eta lur trinkotuz egina –sekzio triangeluarrekoa, 580 m luze eta, hasieran, 4 m garai– alde banatan bi arroka-multzoren artetik zihoan, eta, haiei, harrizko lan handi batez lotuta zegoen. Hainbat alditan, konponketak egin ziren, batez ere K.a. 750 inguruan, eta, 250 urte beranduago, presaren altuera 7 m-ra igo zen. Sabako erresumaren amaieraren ondoren, presa Himyaritar erresumaren kontrolpean erori zen (K.a. 115 ing.) Beste hobekuntza batzuk egin zituzten, eta egitura hau sortu zuten: 14 m-ko altuera, bost gainezkabide, harlangaitzez sendotutako bi konporta, dekantazio-urmael bat eta 1000 m-ko kanal bat banaketa-biltegi bateraino. Lan horiek ez ziren K.o. 325. urtera arte amaitu, presak 101,2 km² ureztatu ahal izan zuenean.

Eflatun Pìnar presa bat eta iturburu hitita duen tenplu bat da, Konyatik gertu (Turkia). Hititen Inperiokoa dela uste da, K.a. XV. eta XIII. mendeen artekoa.

Kallanaiko presa landu gabeko harriz egina dago; 300 m baino gehiagoko luzera, 4,5 m altu eta 20 m zabal ditu, Tamil Naduko (hegoaldeko India) Kaveri ibaiaren korronte nagusian. Oinarrizko egitura K.o. II. mendekoa da, eta ura desbideratzeko edo erregulatzeko erabiltzen den egiturarik zaharrenetako bat dela jotzen da.​ Presaren helburua zen Kaveri ibaiaren urak deltaren eskualde emankorrean desbideratzea kanalen bidez ureztatzeko.

Du Jiang Yan Txinan gordetzen den ureztatze-sistemarik zaharrena da, eta barne hartzen zuen ur-fluxua zuzentzen zuen presa bat. Eraikitzea, K.a. 251. urtean amaitu zen. Sunshu Ao Chu estatuko lehen ministroak egindako lur-presa handi batek gaur egungo Anhui probintziaren iparraldeko haran bat urperatu zuen. Anhui probintziak irrigazio urtegi erraldoi bat sortu zuen (99,8 km-ko zirkunferentzia duena), gaur egun ere bertan jarraitzen duen urtegiaNeedham, Joseph (1986). Ciencia y civilización en China: Volumen 4, Parte 3. Taipei: Caves Books, Ltd..

Erromatar ingeniaritza
Presa erromatarren eraikuntzak «erromatarrek eskala handiko ingeniaritza-eraikuntza planifikatzeko eta antolatzeko zuten gaitasuna» izan zuen ezaugarri.​ Erromatarren plangintzagileek, urtaro lehorrean, hiri-kokalekuetarako ur-hornidura iraunkorra berma zezaketen presa handien kontzeptu berritzailea sartu zuten orduan;.​ Uraren kontrako morteroa eta, bereziki, hormigoi erromatarra modu aitzindarian erabilita, presen egiturak aurrekoak baino askoz handiagoak eraiki ahal izan ziren, hala nola Homs aintzirako presa, seguruenik ordura arteko ur-hesirik handiena eta Harbaqako presa, biak Siria erromatarrean. Erromako presarik altuena, Subiacoko presa izan zen, Erromatik gertu. Haren 50 m-ko altuera errekorra ezin izan zen gainditu 1305ean ustekabean suntsitu zen arte.

Ingeniari erromatarrek antzinako diseinu estandarrak erabili ohi zituzten, hala nola lubeta-presak eta harlangaitzezko grabitate-presak.​ Horretaz gain, asmamen maila handia erakutsi zuten, ordura arte ezezagunak ziren presen oinarrizko beste diseinuak gehituz. Horien artean daude: arku-grabitateko presak;, arku-presak      , kontrahormetako presak eta kontrahormetako arku anitzeko presak  ;, guztiak ezagunak eta K.o. II. mendean erabiliak. Erromako lan-indarrak ere zubi-presa eraikitzen lehenak izan ziren, hala nola Irango Valerianoko zubia.

Erdi Aroa
Herbehereetan, altitude baxuko herrialdea, askotan, presak eraikitzen zituzten ibaiak blokeatzeko, uraren maila erregulatzeko eta itsasoa urtegietan sar ez zedin. Presa horiek herri edo hiri baten sorkuntza markatu ohi zuten leku horretan ibaia zeharkatzea erraza zelako, eta, askotan, Herbehereetako toponimoetan eragina zuten. Herbehereetako egungo hiriburua, Amsterdam (izen zaharra, Amstelredam), Amstel ibaian presa batekin hasi zen, XII. mendearen amaieran, eta Rotterdam Rotte ibaian –Nieuwe Maas ibaiaren adar txiki bat– presa batekin hasi zen. Amsterdamgo erdiko plazak, 800 urte dituen presaren jatorrizko kokalekua estaltzen duenak, Presaren plaza edo, besterik gabe, Presa izena darama oraindik.

Industria-iraultza
Erromatarrak izan ziren arkudun presak eraikitzen lehenak. Horietan, pilarearen erreakzio-indarrak egitura egonkortzen dute kanpoko presio hidrostatikoaren aurrean, baina, XIX. mendera arte, ez ziren eskala handiko lehen arku-presak eraiki ingeniaritza-ezagutzarik eta eraikuntzarako materialik ez zegoelako.

XIX. mendearen hasieran, Britainiar Inperio osoan aitzindariak izan ziren hiru arku-presa eraiki ziren. Henry Russelek, errege-ingeniari taldekoak, Mir Alam presaren eraikuntza gainbegiratu zuen 1804an, Hyderabad hiria urez hornitzeko (oraindik ere erabiltzen da). 12 m-ko altuera zuen, eta argi aldakorreko 21 arku zituen.

1820ko eta 30eko hamarkadetan, John By teniente koronelak Rideau ubidearen eraikuntza ikuskatu zuen Kanadan, gaur egungo Ottawatik gertu, eta harrizko presa kurbatu batzuk eraiki zituen bide nabigagarrien sistemaren parte gisa. Bereziki, John Redpath-ek eraikitako Jones Falls presa, 1832an Ipar Amerikako presarik handiena eta ingeniaritzaren miraritzat hartu zen. Eraikuntza garaian ura kontrolpean mantentzeko, presan bi esklusa –ura eramateko kanal artifizialak– irekita mantendu ziren. Lehena, urtegiaren oinarritik hurbil zegoen, ekialdean. Bigarren esklusa, berriz, presaren mendebaldean jarri zen, oinarria baino 6,1 m gorago. Beheko esklusatik goikora aldaketa egiteko, Arena aintziraren irteera blokeatu zuten.

Aro modernoa
ezkerrera|thumb|Hoover presa, Arizona eta Nevada arteko mugan, AEBn, grabitate-arku motakoa 
Presa handien aroa Egiptoko Aswango presa eraikitzean hasi zen, 1902an, grabitatezko harlangaitzeko horma-presa, kontrahormen presa Nilo ibaian. 1882an Egipto inbaditu eta okupatu ondoren, britainiarrek, 1898an, eraikuntzari ekin zioten. Proiektua Sir William Willcocksek diseinatu zuen, eta garai hartako hainbat ingeniari ospetsuk hartu zuten parte, besteak beste, Sir Benjamin Baker eta Sir John Aird, zeinaren enpresa, John Aird & Co., izan baitzen kontratista nagusia. ​Kapitala eta finantziazioa Ernest Casselek jarri zituenFinance, Jewish Encyclopedia, c.1906.​ Hasieran eraiki zenean, 1899 eta 1902 artean, inoiz egin gabe zegoen halako saiakerarikFrederic Courtland Penfield, Century Magazine/Volumen 57/Número 4/Encauzar el Nilo|"Encauzar el Nilo", The Century Magazine, Vol. 57, Núm. 4 (febrero de 1899). Bukatzean, munduko harlangaitzezko presarik handiena zen.

Hoover presa hormigoizko grabitate-arku presa handi bat da, Coloradoko Arroila Beltzean eraikia, Arizona eta Nevada estatuen arteko mugan, 1931 eta 1936 artean, Depresio handiaren garaian. 1928an, AEBko kongresuak onartu zuen uholdeak kontrolatuko zituen, ureztatzeko ura emango zuen eta energia hidroelektrikoa sortuko zuen presa bat eraikitzeko proiektua. Presa eraikitzeko eskaintza irabazlea Six Companies, Inc. izeneko partzuergo batek aurkeztu zuen. Inoiz eraiki gabe zegoen halako hormigoizko egitura handirik, eta teknika batzuk frogatu gabe zeuden. Udako klima beroak eta handik gertu instalaziorik ez egoteak ere zailtasunak sortzen zituzten. Hala ere, Six Companies partzuergoak 1936ko martxoaren 1ean entregatu zion presa gobernu federalari, aurreikusitakoa baino bi urte lehenago.

1997an, mundu osoan 800.000 presa zeudela kalkulatzen zen, horietako 40.000 inguruk 15 m-tik gorako altuera dute. 2014an, Oxfordeko Unibertsitateko zenbait akademikok –datu-multzo handienean oinarrituta– presa handien kostuari buruzko ikerketa bat argitaratu zuten. Txosten horretan, presa gehienetan gainkostu handiak zeudela adierazten zen, eta zalantzan jartzen zen etekinek presen kostuak konpentsatu ohi dituzten.

 Atalak
Presa batek ondorengo atalak izan ahal ditzake:
 Urtegia: Presak atxikitzen duen ur-bolumena da.
 Dikea: Urezko gorputz bat geldiarazten duen horma artifizial edo natural bat da.
 Presa bera edo eustorma: Berez, oinarrizko funtzio hauek ditu. Batetik, eraikuntza osoaren egonkortasuna bermatzea uraren bultzada hidrostatikoa jasanda, eta, bestetik, ura iragazten ez uztea. Era berean, presan honako hauek bereizten dira:
 Paramentuak edo ezpondak: Urarekin kontaktuan dagoen presaren gorputza mugatzen duten bi gainazal bertikal (edo inklinatu) nagusiak dira, barnealdea edo ibaian gorakoa eta kanpoaldea edo ibaian beherakoa.
 Goialdea edo gailurra: Presa gainetik mugatzen duen azalera da.
 Presa-bularrak: Eustormaren alboak dira, eta bere kontra jarrita dagoen lurrarekin kontaktuan daude.
 Zimenduak: Presaren egituraren zatia da, eta, horren bidez, lurrari kargak transmititzen zaizkio, bai presio hidrostatikoak eragindakoak, bai egituraren berezko pisuarenak.
 GainezkabideaElhuyar hiztegia edo isurbideaZehazki hiztegia: Ur soberakinak gainezka egiten duen egitura hidraulikoa da presa beteta dagoenean.
 Uhateak: Presaren bidez, ur-emaria erregulatzeko gailu mekanikoak dira.
 Hondoko hustubidea: Emari ekologikoa presatik behera mantentzeko eta, behar izanez gero, presa husteko aukera ematen du (adibidez, presak huts egin dezakeelako arriskua badago).
 Hartuneak: Presatik ura ateratzeko erabiltzen dira, zentral hidroelektriko bat edo hiri bat hornitzeko, adibidez.
 Esklusak: Presan barrena nabigatzea ahalbidetzen dute.
 Arrainen eskailera: Arrainen migrazioa ahalbidetzen du, korrontearen goranzko noranzkoan.

 Energia sorkuntzarako instalazioa
2005. urterako, energia hidroelektrikoa, nagusiki presetatik datorren energia, munduko energia elektrikoaren sorkuntzaren % 19 da, eta energia berriztagarriaren % 63 baino gehiago. Neurri handi batean, energia hidroelektrikoa presa handietan ekoizten da. Hala ere, Txinak, nahiz eta eskala txikian sortu, munduko energia hidroelektrikoaren % 50 sortzen du.

Energia hidroelektriko gehiena, pilatutako uraren energia potentzialetik dator. Pilatutako ura turbina batera eramaten da, eta turbina horrek energia mekanikoa energia-sorgailu bati igortzen dio. Fluidoa bultzatzeko eta sorrera-gaitasuna hobetzeko asmoz, ura karga-hodi baten bitartez igarotzen da, eta, horrela, bere diseinuari esker, sor litezkeen energia-galerak gutxitzen dira. Eskari elektriko gutxiko uneetan, badira, ponpen bitartez edo bertako turbina erabiliz, presara ura itzultzeko gai diren zentralak, itzulitako ura eskari handiko uneetan berrerabiltzeko. Zentral horiei zentral hidroelektriko itzulgarri edota ponpaketa-zentral deritze.

 Sailkapena
Presak sailkatzeko, irizpide anitz erabil daitezke; hala nola erabilitako materiala, uraren bulkadari aurre egiteko modua, eta abar. Hauek dira horietako batzuk:

 Erabilitako materiala
Presak eraikitzeko erabiltzen diren materialik ohikoenak naturalak dira: harria, lurra, harea eta abar. Edonola ere, badira material artifizialekin egindakoak ere.
 Hormigoizkoak.
 Harlanezkoak (harlanduak eta harlangaitzak).
 Material askekoak (harri-lubeta, buztin nukleoduna, pantaila asfaltikoduna, homogeneoa).
 Presa puzgarriak, kulunkariak (baskulagarriak) eta biragarriak (pibotagarriak); horiek tamaina txikiagoa dute.

 Ur-bulkadari aurre egiteko modua
Sailkapen hori egiteko, kontuan hartzen da urtegian dagoen uraren bulkadari nola egiten dion aurre presaren gorputzak. Lau mota nagusi bereizi ohi dira: grabitatezkoak, material askekoak, horma-bulardunak eta arkuzkoak. Baina kontuan hartu behar da hori ez dela sailkapen itxia, eta mota hauen arteko nahasketak egon daitezke, adibidez, arku-grabitatezko presak.

 Grabitate-presak
Grabitate-presak gehienbat hormigoiz (baina, batzuetan, harri adreiluz ere) egindako presak dira. Gehienetan masiboak izaten dira, ur bolumen handiak eusten dituztelarik. Presa mota horiek zuzenak dira ardatz longitudinalean, eta presaren sekzio bakoitza orekan dago; hau da, beste sekzioekiko independentea da.

Presaren aurkako uraren bultzada horizontala jasateko, grabitatezko presek beren pisu altua baliatzen dute. Marruskadura indarra, pisuarekiko, zuzenki proportzionala da; beraz, presa zenbat eta pisutsuagoa izan orduan eta uraren bultzada horizontal handiagoa jasateko gai izango da. Hori dela eta, presa horiek grabitatezkoak direla esaten da. Izan ere, grabitateak eragiten duen beheranzko indarrak lurzoruarekin eusten du presa.
Presa bat egokia izateko, ezinbestekoa da orekan egotea. Horretarako, indar horizontalen batura eta indar bertikalen batura 0 izan behar du. Gainera, iraulketa saihesteko, indar momentuen batura edozein punturekiko 0 izan behar du. Azken ezaugarri hau bete dadin, grabitatezko presen sekzioak triangelu itxura dauka, non malda handieneko aldea urarekin kontaktuan dagoena den eta malda txikiagoko aldea berriz ur beherakoa.

Grabitatezko presak oso erabiliak dira, zabalak zein estuak diren haranetatik doan ibaia blokeatzeko. Azkenik, presa mota hori gogorra den arroka-amaren gain eraikitzea oso garrantzitsua da, presaren zimenduek presio nahiko handia transmititzen diotelako zoruari.

 Horma-bulardun presak
Horma-bulardun presak grabitatezko presen diseinu efizienteagoa dira; izan ere, material gutxiago behar da horiek eraikitzeko. Grabitatezkoak bezalaxe, hormigoi zein harrizko adreiluzkoak izan daitezke; haran zabal zein estuetarako baliagarriak dira, eta ezinbestekoa da arroka-ama solidoaren gain eraikitzea.

Uraren bultzadak presa iraultzen saiatzen da, eta, hori ekiditeko, ur beherako aldean, arku edo zutabe inklinatuak daude. Zutabe horiek urak eragiten dituen esfortzuen zati handi bat kanalizatu, eta zoruari transmititzen diote. Zutabe inklinatuak distantzia batera daude bata bestetik, eta, horrela, grabitatezkoekin alderatuta, materiala aurreztea lortzen da. Baina egitura konplexuagoa denez, eraikuntza zailagoa eta garestiagoa da; beraz, kasu batzuetan, materialaren aldetik aurrezten dena, ez du eraikuntzan gastatu behar den diru gehigarria konpentsatzen.

 Material askeko presak
Material askeko presak grabitatezko presen antzera lan egiten duten presak dira. Lurrez, arrokaz edota hondakin industrialez eginda egoten dira. Materialak naturalak direnean, gehienetan, inguruko tokietatik ekartzen dira (garraio kostuak txikiagoak izatea lortzeko). Gainera, ahal izanez gero, egokiena da hondeaketa urtegiak beteko duen arroan egitea; horrela, urtegiak gorde ahalko duen ur bolumena handiagoa izango da.
Presa mota horiek muino edo banku itxuran eraikitzen dira, eta hori ondo ikus daiteke ondoko irudiko sekzioan. Presa gehienek material iragazgaitzez egindako nukleo izeneko zonaldea daukate  beren erdian. Nukleo horren funtzioa ura presaren alde batetik bestera igarotzen ekiditea da. Horretarako, material buztintsua edo hormigoia erabili daiteke. Presaren ezponden maldak, ezponda naturalen maldaren antzekoak izaten dira.

Ondoren, material askeak jartzen dira nukleoaren bi aldeetan. Material askea arrokak direnean oso iragazkorrak direnez, urarekin kontaktuan egongo den azalera, askotan, material iragazgaitzarekin estaltzen da. Funtzio horretarako, material erabilienak hormigoia eta hormigoi asfaltikoa dira.

Mota horretako presak, normalean, lurzoru bigunak dituzten haran zabaletarako aukeratzen dira. Presaren oinarria oso zabala denez, esfortzuak zabalera handian zehar banatzen dira, eta zoruari eragiten dion presioa txikia da. Esan beharra dago arroka gogorreko lurzoruetan ere mota horrelako presak eraiki daitezkeela. Bestalde, oinaren dimentsio handiek egitura osoaren estabilitate arazorik ez egotea eragiten dute.

Material askeko presetan, urak inondik inora ezin dezake presaren gainetik ihes egin. Hori gertatzekotan, urak presa osatzen duten material solteak higatuko lituzke, egonkortasun arrisku oso handian jarriz. Hori ekiditeko, hormigoizko gainezkabideak eraikitzen dira, ahal izanez gero lurzoru naturalaren gainetik, ura material askeetatik zenbat eta urrunago igaro dadin.

 Arku-presak
Arku-presak ura dagoen alderantz kurbatutako egiturak dira. Presa mota horiek V itxurako haran estuetan eraikitzen dira, non zoruan zein alboetako paretetan arroka-ama gogorra dagoen, horiek izango baitira presak igorritako esfortzuak jasan beharko dituzten elementuak.
Uraren bultzada horizontala jasateko, arku forma oso forma egoki eta eraginkorra da, alde batetik, bultzada horrek arkua konprimatzen duelako egitura sendotuz, esfortzuak zimenduetara eta batez ere alboko paretetara transmititzen dituelarik. Bestetik, forma hori eraginkorrena da, izan ere, altuera handiko presak egiteko, material gutxien eskatzen duen presa mota da. Grabitatezko edo material askeko presetan ez bezala (material kantitate oso handiak erabiltzean oinarrituta daudenak), arku-presek esfortzuen transmisioaren ikerketetan oinarrituta daude, beharrezkoa den baino material gehiagorik ez erabiltzearren.

Grabitatezko presekin alderatuta (non, lehen azaldu dugun moduan, presaren sekzio bakoitza orekan dagoen eta beste sekzioekiko independentea den), arku-presetan oreka lortzen da egitura osoa kontuan hartuta. Horrek esan nahi du presaren sekzio bakoitzak oso dependentzia handia daukala beste sekzioekiko, eta, sekzio batean haustura egotekotan, presa osoa puskatuko litzakete.

Arku-presentzat oinarrizko bi diseinu daude: kurbadura erradio konstantekoak eta erradio aldakorrekoak. Gainera, badaude kurbadura bikoitza daukaten presak ere, plano bertikalarekiko zein horizontalarekiko kurbatuta egonik. Azkenik, normalena, arku bakar handi bat soilik izatea bada ere, hainbat arku txikiagoz eratutako presak ere existitzen direla esan beharra dago.

 Beste batzuk
Hainbat sailkapen mota daude:
 Finkoak edo mugikorrak (puzgarriak, adibidez).

Formaren arabera honako hauek izan daitezke:
 Grabitatezkoak.
 Kontrahormaduna (horma-bular, ostiko eta kontrahorma ere deitua).
 Mistoak; tipologia desberdinez osoturiko atalak ditu.

 Gizarte eragina
Gizartean, presen eragina esanguratsua da. Adibidez, Txinako Ibai Urdineko Hiru Arroiletako presan, 600 kilometroko luzera izango duen urtegi bat egin dute. Hura eraikitzeko, milioi bat pertsonatik gora lekualdatu behar izan dira, eta gune arkeologiko eta kultur gune garrantzitsu asko galdu dira. Kalte ekologiko nabarmenak ere eragin ditu.

Presen eraikuntzaren ondorioz, uste da mundu osoan 40 - 80 milioi pertsona inguru aterarazi dituztela beren etxeetatik gaur egun arte.  Askotan, biztanleriari, ez zaio behar adina informazio ematen. 2010eko abuztuan, herri indigenen eskubideak defendatzen dituen Survival International erakundeak txosten bat argitaratu zuen, non proiektu garrantzitsuen handitze edo eraikuntza-faseak gogor kritikatzen zituen.

 Presak uholdeei aurre egiteko
Presak, ura gordetzeko egiturak diren heinean, uholdeei aurre egiteko tresnak ere badira. Hala, presatik ur-gora euri asko egin eta ibaiak ohikoa baina ur gehiago ekarriko balu, presara iristean, urtegiak ura jaso eta gorde egingo luke denbora batean, presatik ur-beherako isurketa murriztuz. Fenomeno horri laminazioa deritzo.

 Emari ekologikoa

Ibilgu naturaletik dabilen ura, ekosistemen garapen biologikoarentzat oso garrantzitsua da ezinbesteko elementua delako. Bertatik, gizakion beharrak ere asetzeko kontsumitzen da, eta,  kasu askotan, ibilgu naturaletan aldaketak egiten dira. Aldaketa horiek, normalean, presen eraikuntzak dira, eta ekintza horiek induzitutako efektu negatiboak sortzen dituzte, hala nola emari naturala aldatzeagatik, ekosistemaren gaitza. Bertako landarediak eta faunak ingurugiro eta kondizio zehatzak dituzte ibaiaren ibilgutik igarotzen den emariaren menpe; orduan, kurtso naturalean aplikatutako aldaketa kaltegarria da horri aurre egiteko prest ez daudelako.

Hori dela eta, emarien balio minimoak ezartzearen beharra dago, eta, horrekin batera, ingurumen-eskakizunaren kontzeptua agertzen da. Emari ekologikoa ibilguan balio ekologikoak babesteko behar den ur emaria da, horrela:
 Flora- eta fauna-aberastasuna duten habitat naturalak babesteko.
 Zerbitzu ekosistemikoak mantentzeko, hala nola kutsatzaileak disolbatzeko.
 Mutur klimatologikoak eta hidrologikoak moteltzeko.
 Paisaia zaintzeko.

 Arriskuak
Egiturazko lan guztietan gertatzen den moduan, presak huts egiteko edota ibaian behera dauden herriak urpetzeko arriskua dago. Ingeniaritza zibilak dikearen haustura aukera gutxienekora murrizteko ardura du muturreko egoeratan duen portaeraren azterketa sakonen bidez edota presaren egonkortasuna kalkulatuz, lurrikarak, uholdeak eta bestelako hondamendiak kontuan hartuta.

 Orovilleko presa
Honen harira, Kaliforniako Oroville presan gertatutakoa daukagu. Presa hori material askeko presa da, eta bi gainezkabide dauzka, horietako bat emergentziazkoa bada ere. Gainezkabide nagusia hormigoiz estalita dago, eta emergentziazkotik isurtzen den urak lurzoru naturaletik igarotzen da.

2005 urtean, hainbat adituk emergentziazko gainezkabidea hormigoiztatzearen beharra plazaratu zuten gainezkabide horrek erosioarekiko daukan arriskua azalduz. Baina, hori egiteko inbertitu beharreko dirua oso handia zenez, tokiko administraritzak eskaerari uko egin zion.

2017ko otsailean, gainezkabide nagusian arrakalak agertu ziren. Arrakala horiek handitzea ekiditeko, isurtzen zen ur bolumena txikitzea erabaki zen urtegiko maila igoaraziz. Baina, urtegira sartzen zen ur bolumena oso handia zenez, mailak asko egin zuen gora, eta, otsailaren 11n, presaren 48 urteetan lehen aldiz emergentziazko gainezkabidea funtzionamenduan hasi zen. Gainezkabide horrek arazo bat dauka: horma ez oso altu bat dela eta bere gainetik alde egiten duen ura ez da leku kanalizatu batetik erortzen, baizik eta menditik, hau da, lurzoru naturaletik. Ordu batzuk geroago, hormaren beheko ezponda higatzen, eta erortzen hasi zen arrakala eta zulo handiak sortuz. Horren arazoa zen erosioak jarraituz gero hormaren zimenduak apurtzeko arriskuan zeudela. Otsailaren 13an, presaren ur beherako 188.000 pertsona ebakuatu ziren, emergentziazko gainezkabidearen hormaren apurketak urpetuko lukeen eremuan bizi zen biztanleria, hain zuzen ere. Azkenean, kamioiak eta helikopteroak baliatuta, emergentziazko gainezkabidearen hormaren azpian arroka handiak kokatu ziren, erosioa kontrolatzea lortuz eta hondamendia saihestuz.

 Adibideak
 Munduan
  : Hoover presa (1931-1935) ;
  : Aswango presa, Nilo ibaian ;
  : Ingako presa, Kongo ibaian ;
  : Itaipuko presa, Paraná ibaian, mugan ;
  : Hiru Arroiletako urtegia ;
  : Atatürk urtegia, Eufrates ibaian
  : Jinping I presa, munduko garaiena (305m garai).

 Euskal Herrian

 Erreferentziak

 Bibliografia
 Manuale dell'Ingegnere. Edición 81. Editado por Ulrico Hoepli, Milano, 1987. ISBN 88-203-1430-4
 Handbook of Applied Hydraulics. Library of Congress Catalog Card Number reg.67 25809.
 Engenharia de Recursos Hídricos. Ray K.Linsley & Joseph B. Franzini. Editora da Universidade de Sao Paulo e Editora McGraw-Hill do Brasil, Ltda. 1978.
 Handbook of Applied Hydrology. A Compendium of Water-resources Technology. Ven Te Chow, Ph.D., Editor in Chief. Editora McGraw-Hill Book Company. ISBN 07-010774-2 1964.
 Hidráulica de los Canales Abiertos. Ven Te Chow. Editorial Diana, México, 1983. ISBN 968-13-1327-5
 Uraren historia'' Ana Azpiri Albistegi eta Alberto Gonzalez Sarmiento, Kutxa Fundazioa, ISBN 9788471735249

 Kanpo estekak
 Urtegi
 Energia hidrauliko

Presak
Kategoria:Eraikuntzaren ingeniaritza
Kategoria:Energia biltegiratzea
Kategoria:Ingeniaritza hidraulikoa