Askatasunaren Domina Presidentziala

Askatasunaren Domina Presidentziala (ingelesez Presidential Medal of Freedom) Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak emandako sari bat da, Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuko Urrezko Dominaren baliokidea, eta Estatu Batuetako sari zibil gorena da. "Estatu Batuen segurtasun nazional edo interesen mesedetan, munduko bakearen mesedetan, kulturaren mesedetan edota beste ekimen garrantzitsu publiko edo pribatutan eginiko merituzko ekarpena" egin duten pertsonen errekonozimendu bezala diseinatua dago. Agindu exekutiboz (eta ez Estatu Nagusiko Nagusi Batzarraren erabakiz) ematen den sari zibil bat den arren, domina hau militarrei ere eman dakieke, uniformean eraman dezaketena.

 Sariaren historia 
Harry Truman presidenteak ezarri zuen 1945ean Bigarren Mundu Gerran zehar eginiko zerbitzua ohoratzeko 9590 dekretu exekutiboaren bidez, 1945eko uztailak 21ean sinatua, 10 FR 9203 Erregistro Federala, 1945eko uztailak 25. John Fitzgerald Kennedy presidenteak dominaren ematea aldatu zuen 1963an dekretu exekutibo baten bidez, 11085a, dominaren ematearen asmoa hedatuz.

Domina urtero ematen da, Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Egunaren bezperan, eta beste batzuetan Presidenteak erabakitako egun batean. Onuradunak Presidenteak aukeratuak dira, honen ekimenez edo gomendioak jarraituz. Dominaren berraktibatzearen xedeak Zerbitzu Zibilaren Batzarraren tamaina eta ardurak ere handitu zituen saria ezberdintzeko, eta, beraz, gomendio iturri garrantzitsu bezala balio zezakeen.

Domina pertsona bati behin baino gehiagotan eman dakioke (John Kenneth Galbraith eta Colin Powell adibidez) eta hil ondoren ere eman daiteke (John Fitzgerald Kennedy, Roberto Clemente eta Paul Bryant esaterako).


 Domina 
Askatasunaren Domina presidentzialaren intsigniak bost puntako izar baten forma du, urre zuriz esmaltatua, horren atzean kolore gorriz esmaltatutako pentagono bat duela; diskoak hondo urdin esmaltatuan hamairu urrezko izar ditu (Estatu Batuetako Zigilu Handitik hartua), eta barnean urrezko eraztun bat. Amerikako urrezko arranoak luzatutako hegoekin izarraren puntuetan. Lepoan eramaten da ertzean zerrenda zuriak dituen zinta urdin batekin.

Dominaren serie berezi bat dago, distintziodun Askatasunaren Domina Presidentziala bezala ezagutua, dominak izarra du, eta zinta banda bezala erabiltzen da eskuin sorbaldan, bere errosetarekin (urdina ertz zuriekin, bere erdian dominaren diskoa daramana). Domina paparraren ezkerrean ere erabil daiteke, Amerikako zilarrezko arrano batekin distintziodun domina baten kasuan.

 Saria jaso dutenak 
Ez da zehazki ezagutzen zenbatek jaso duten sari hau, baina 20.000tik gora dira behintzat.

 1946: John Kenneth Galbraith
 1947: Marlene Dietrich
 1954: John Steinbeck
 1956: John von Neumann
 1959: John Foster Dulles
 1963: Joan XXIII.a (hil ondorengoa) – John F. Kennedy (hil ondorengoa) – Andrew Johnson – Edwin Herbert Land (Gründer der Firma Polaroid) – Ludwig Mies van der Rohe – Jean Monnet – Thornton Wilder - Luis Muñoz Marin - Pau Casals
 1964: Dean Acheson - Aaron Copland – Walt Disney – Willem de Kooning – T. S. Eliot - Lewis Mumford
 1967: Ellsworth Bunker
 1969: Neil Armstrong – Michael Collins – Duke Ellington - Gregory Peck
 1970: Earl Behrens – Edward T. Folliard – William M. Henry – Arthur Krock – David Lawrence – George Gould Lincoln – Raymond Moley – Adela Rogers St. Johns
 1976: Arthur Rubinstein
 1977: Donald Rumsfeld – Henry Kissinger – Martin Luther King (hil ondorengoa) – James Watson – Lady Bird Johnson – Arthur Fiedler - Irving Berlin - Will Durant
 1980: Ansel Adams – John Wayne (hil ondorengoa) – Lyndon B. Johnson (hil ondorengoa) – Rachel Carson (hil ondorengoa) - Tennessee Williams
 1981: Charles B. (Tex) Thornton – Morris I. Leibman – Walter H. Judd – Bryce N. Harlow – Ella T. Grasso – Eubie Blake – Warren Christopher – Kirk Douglas
 1983: George Balanchine - Billy Graham
 1984: Ralph Bunche (hil ondorengoa) – Anwar as-Sadat (hil ondorengoa) – Eunice Shriver – Henry M. Jackson (hil ondorengoa) – Norman Vincent Peale
 1985: Count Basie (hil ondorengoa) – Jacques-Yves Cousteau – Jerome Holland (hil ondorengoa) – Sidney Hook – Jeane Kirkpatrick – George M. Low – Paul Nitze – Frank Reynolds (hil ondorengoa) – Dillon Ripley – Ama Teresa – Frank Sinatra – James Stewart – Albert Wedemeyer – Chuck Yeager – Juan Trippe (hil ondorengoa)
 1986: Walter Annenberg – Earl H. (Red) Blaik – Barry Goldwater – Helen Hayes – Matthew B. Ridgway – Vermont C. Royster – Albert Sabin – Vladimir Horowitz
 1988: Milton Friedman
 1989: Lech Wałęsa
 1991: Dick Cheney – Friedrich August von Hayek – H. Norman Schwarzkopf junior – Javier Pérez de Cuéllar – Luis A. Ferré – Margaret Thatcher – Vernon A. Walters
 1992: Isaac Stern – Audrey Hepburn – Elie Wiesel – David Brinkley – Richard Petty – Sam Walton – Ella Fitzgerald
 1993: Arthur Ashe (hil ondorengoa) – William Joseph Brennan – Marjory Stoneman Douglas – James William Fulbright – Thurgood Marshall (hil ondorengoa) – Colin Powell – Joseph L. Raugh (hil ondorengoa) – Martha Raye – John Minor Wisdom – Ieoh Ming Pei
 1994: Herbert Lawrence Block – César Chávez (póstumo) – Arthur Flemming – James Grant – Dorothy Irene Height – Barbara Jordan – Joseph Lane Kirkland – Robert H. Michel – Robert Sargent Shriver
 1995: Peggy Charren – William Thaddeus Coleman – Joan Ganz Cooney – John Hope Franklin – A. Leon Higginbotham – Frank M. Johnson – C. Everett Koop – Gaylord Nelson – Walter P. Reuther – James W. Rouse – William C. Velasquez – Lew Wasserman
 1996: Joseph Bernardin – James Brady – Millard Fuller – David Hamburg – John M. Johnson – Eugene Lang – Jan Nowak-Jeziorański – Antonia Pantoja – Rosa Parks – Ginetta Sagan – Morris Udall
 1997: Bob Dole – William Perry
 1998: Arnold Aronson – Brooke Astor – Robert Coles – Justin Dart, Jr. – James Farmer – Frances Hesselbein – Fred Korematsu – Sol Linowitz – Wilma Mankiller – Margaret Murie – Mario G. Obledo – Elliot L. Richardson – David Rockefeller – Albert Shanker (hil ondorengoa) – Elmo R. Zumwalt
 1999: Lloyd Bentsen – Edgar Miles Bronfman senior – Jimmy eta Rosalynn Carter – Evy Dubrow – Sr. M. Isolina Ferre – Gerald Ford – Oliver Hill – Max Kampelman – Edgar Wayburn – Helmut Kohl
 2000: Aung San Suu Kyi – James Edward Burke – John Chafee (hil ondorengoa) – Wesley Clark – William Crowe – Marian Wright Edelman – John Kenneth Galbraith – George Higgins – Jesse Jackson – Mildred Jeffrey – Mathilde Krim – George McGovern – Daniel Patrick Moynihan – Cruz Reynoso – Gardner Taylor – Simon Wiesenthal
 2001: 'zeremoniarik ez zen egon
 2002: Hank Aaron – Bill Cosby – Plácido Domingo – Peter Drucker – Katharine Graham (hil ondorengoa) – D.A. Henderson – Irving Kristol – Nelson Mandela – Gordon Moore – Nancy Reagan – Fred Rogers – Abraham Michael Rosenthal
 2003: Robert L. Bartley – Jacques Barzun – Julia Child – Roberto Walker Clemente – Van Cliburn – Václav Havel – Charlton Heston – Edward Teller – R. David Thomas – Byron Raymond White – James Q. Wilson – John Wooden
 2004: Paul Bremer – Tommy R. Franks – George Tenet – Edward W. Brooke – Doris Day – Vartan Gregorian – Gilbert M. Grosvenor – Gordon B. Hinckley – Juan Pablo II – Estée Lauder – Rita Moreno – Arnold Palmer – Arnall Patz – Norman Podhoretz – Walter B. Wriston
 2005: Muhammad Ali – Carol Burnett – Vinton G. Cerf – Robert Conquest – Aretha Franklin – Alan Greenspan – Andy Griffith – Paul Harvey – Robert E. Kahn – Sonny Montgomery – Richard B. Myers – Jack Nicklaus – Frank Robinson – Paul Rusesabagina – Anna Walentynowicz
 2006: Ruth Johnson Colvin – Norman Francis – Paul Johnson – B. B. King – Joshua Lederberg – David McCullough – Norman Mineta – John O'Neil – William Safire – Natan Scharanski
 2007: Gary Becker – Oscar Elias Biscet – Francis Collins – Benjamin L. Hooks – Brian P. Lamb – Harper Lee – Ellen Johnson-Sirleaf
 2008: Ben Carson - Anthony Fauci - Tom Lantos - Peter Pace - Donna Shalala - Laurence Silberman
 2009: Tony Blair - Álvaro Uribe Vélez - John Howard - Ted Kennedy - Mary Robinson - Chita Rivera
 2010: George H. W. Bush - Angela Merkel - John Lewis - John H. Adams - Maya Angelou - Warren Buffett - Jasper Johns - Gerda Weissmann Klein - Tom Little (hil ondorengoa) - Yo-Yo Ma - Sylvia Mendez - Stan Musial - Bill Russell - Jean Kennedy Smith - John J. SweeneyPresident Obama Names Presidential Medal of Freedom Recipients
 2011: zeremoniarik ez zen egon
 2012: Shimon Peres - John Glenn - Bob Dylan
 2013: Bill Clinton - Sally Ride (hil ondorengoa) - Mario Molina - Oprah Winfrey- Ben Bradlee
 2014: Isabel Allende - Ethel Kennedy - Meryl Streep - Stevie Wonder - Mildred Dresselhaus
 2015: Gloria Stefan - Emilio Stefan - Barbra Streisand - Katherine Johnson - Steven Spielberg - Evelyn Miralles
 2016: Michael Jordan, Kareem Abful Jabbar - Ellen DeGeneres - Frank Gehry - Maya Lin - Robert De Niro - Tom Hanks - Robert Redford - Cicely Tyson - Diana Ross - Bruce Springsteen - Grace Hopper (hil ondorengoa) - Margaret Hamilton - Lorne Michaels - Bill Gates - Melinda Gates
 2017: Joe Biden
 2018: Elvis Presley (hil ondorengoa) - Babe Ruth (hil ondorengoa) - Antolin Scalia (hil ondorengoa) - Roger Staubach - Alan Page - Iriam Adelson
 2019: Bill Cousy, Arthur Laffer, Edwin Meese, Roger Penske, Mariano Rivera, Jerry West, Tiger Woods
 2020: Dan Hablé, Lou Holtz, Jack Keane, Rush Limbaugh, Jim Ryun
 2021: Babe Zaharias (hil ondorengoa), Devin Nunes, Jim Jordan, Gary Player, Annika Sörenstam
 2022: Simone Biles, Simone Campbell, Julieta García, Gabrielle Giffords, Fred Gray, Steve Jobs (hil ondorengoa), Alexander Karloutsos, Khizr Khan, Sandra Lindsey, John McCain (hil ondorengoa), Diane Nash, Megan Rapinoe, Alan Simpson, Richard Trumka (hil ondorengoa), Wilma Vaught, Denzel Washington, Raul Yzaguirre
 2024: Michael Bloomberg, Greg Boyle, Jim Clayburn,  Elizabeth Dole, Phil Donahue, Medgard Evers (hil ondorengoa), Al Gore, Clarence B. Jones, John Kerry, Frank Lautenberg (hil ondorengoa), Katie Ledecky, Opal Lee, Ellen Ochoa, Nancy Pelosi, Jane Rigby, Teresa Romero, Judy Shepard, Jim Thorpe (hil ondorengoa), Michelle Yeoh, Jens Stoltenberg

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako sariak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako lehendakaritza