Kandelario

Kandelario«Kandelario», Euskaltzaindiaren Hiztegia. edo Garbikunde egunaGarbikunde, Hizkuntza-baliabideak, Hiztegi orokorrak,  Euskaltzaindiaren Hiztegia. Jesusen Tenpluko Aurkezpena ospatzen duen jai kristaua da, otsailaren 2an. Hala, uste da, jatorria latindarra eta paganoa duela, Antzinako Erromako Luperkalia jaiekin zerikusia duena. Antzina, inauteriei hasiera emateko data zen. Ipar Euskal Herrian, Ganderailu du izena egunak.«Ganderailu», Euskaltzaindiaren Hiztegia.

Eliza katolikoan, ofizialki, Otsailaren 2an ospatzen dena, Andre Mariaren Garbiketaren jaia da, edo Ama Birjinaren Garbikundea , eta hasiera emango dio aldi Kandelario aldiari.

Itun Zaharreko  jasotako arauen arabera, emakume batek mutil batez erditu ondoren bere burua garbitu behar zuen arkume bat sakrifiziorako eskainiz eta uso bat edo usakume bat bekatuaren eskaintza gisa tenpluan (, zazpigarren egunean egin beharreko erdainkuntzatik 33 egunera. Kristauentzat, Ama Birjina, Jesus haurraz erditu ondoren, tenplura otsailaren 2an joan zen, eta horrexegatik egun horretan ospatzen zuten Garbiketaren eguna, Eguberri eguna eta 40 egun geroago, tradizioaren arabera, Eguberri eta Epifania denboraldiaren amaiera dena.

 Ohitura eta sinesmenak 
Herri tradizioaren arabera, neguaren luzea edo laburra neurtzen da egun horretako eguraldiaren arabera: «Kandelario bero, negua dator gero; Kandelario hotz, negua joan da motz» dio atsotitzak. Eguneko ezaugarrien arabera negua luzatuko den ala ez iragartze hori, izatez, AEBetan ospetsu bihurtu den Marmotaren egunari lotuta dago. Izan ere, Kandelario eta Marmotaren Eguna Europako tradizio beretik sortzen diren bi aurpegi dira. Hibernatzen duten ugaztunek lozorroari uztea ala ez uzteko aukera batekin dagoen lotua tradizio hori, eta Euskal Herrian hartz baten esnatzearekin lotu izan ohi da, normalean Inauterien zikloarekin lotuta.

Jai kristaua X. mendean abiarazi bazen ere, Quadragesima Epiphania izenez ezagutzen zen eta IV. mendetik ospatzen zen jaian du jatorri.

Kanariar uharteetan bereziki ospatzen da Kandelarioko Andre Maria, eta haien eraginez Latin Amerikan ere. Frantzian Matahamia jateko ohitura dago.

 Euskal Herrian 
Euskal Herrian kandelak eta argizariak bedeinkatzeko eguna ere bada, urtean zehar eguraldiak ekarritako ezbehar eta gaixotasunetatik babesteko. Bedeinkapena era askotan egin izan da, hala nola atzamarra urtutako argizaritan jarri eta hiru aldiz aitaren eginez eta buruko ile zenbait errez .

Jaiak hainbat izen hartzen ditu. Kandelario-eguna et Kandeallu  ere esaten  zaio. Egun honetako etxeko agapearen jaki bereizgarria ogi-txigortuak dira, esnez aseak edo irin-ahiarekin eginak. Eta ogi-torta bereziak ere egiten ziren leku batzuetan, elizan bedeinkatu eta haurrei banatu. Herri desberdinetan, jaki hauen izena alda daiteke.

Azkoitian modu berezian ospatu egiten da Kandelario eguna, tartean, Frantzisko Xabier Muniberen “Irten ezazu” abestia  abesten dute. Egun horretan ere, aurreko urtean jaiotako haurrak elizan aurkezten dira.

Kandelario-eguna, San Blas eguna eta Santa Agata egunak, elkarrekin gertu daude, eta nolabaiteko multzoa osatzen dute.

 Esaerak 
Hainbat esaera daude egun honekin zerikusia duena, horien artean:
 Kandelarioz elurra, joan da neguaren beldurra.
 Kandelarioz euria, laster da udaberria.
 Kandelario, lario, haitzari hura dario.
 “Kandelario egunean eguzkia ikusi baino, otsoa ardi tartean ikusi nahiago” (9751. atsotitza Gotzon Garateren bilduman). 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 2017ko ots. 2a “Kandelario Eguna”. Ahotsak.eus.Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea Kandelario Eguna Pasarteak (24) Ahotsak.eus.Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea''

Kategoria:Kristau liturgia-egutegia
Kategoria:Inauteriak
Kategoria:Kandelak
Kategoria:Otsaileko ospakizunak