Alfredo Etxabe

Alfredo Etxabe Nazabal —gaztelaniaz, Alfredo de Echave y Nazábal—, izengoitiz Iturribidekoa (Bilbo, Bizkaia, 1872ko otsailaren 8a – ib., 1926ko urtarrilaren 22a) antzerkigilea, kazetaria, libretista eta kultura-kudeatzailea izan zen. Euskaraz jardun zuen antzerkigintzan; gaztelaniaz, bestelako testugintzan. XX. mendearen hasierako Bilbon kultura-jarduera bizia garatu zuen eta Bilboko Koral Elkartearen lehendakaria izan zen. Haren ekimenez, operara hurbildutako euskal antzerki lirikoaren sorrera bultzatu zen. Gaztetatik, Euskal Herriaren gaia ardatz hartuta, polemista eta antzerkigile ospetsua. 1898an hasi zen antzerkira zaletzen, Resurreccion Maria Azkuek sortutako Euzkeldun Biltokia elkartean. Etxaberen obra onena Peru Gixon dela esan ohi da, bi ekitaldiko komedia kostunbrista.Bernardo ESTORNES LASA: «Alfredo Etxabe», Auñamendi Eusko Entziklopedia. Haren beste lanik aipatuenak Bide Onera, Lide ta Ixidor eta Mirentxu dira.Sociedad Coral de Bilbao – Euskal Opera. Euskal antzerki lirikoaren sustatzailetzat hartua, Bilboko Udalak 2010. urtean kale bati jarri zion haren izena, Txurdinaga auzoan.«Kale berriak, Eulalia Abaitua eta Alfredo Etxaberi eskainiak», Berton, 138. zenbakia, 2010eko abendua.

 Bizitza 
1872ko otsailaren 8an jaio zen, Bilboko Estufa kalean. Tomas Etxabe Zarraga bilbotarraren eta Dominga Nazabal Etxabe oriotarraren laugarren semea izan zen. «Alfredo Echave», Biografiak, Bilboko Euskal Museoa. Merkataritza ikasi zuen eta hasieran merkataritza-arloko lanean aritu zen, Bartzelonan Basconia Sozietatearen ordezkari izateraino. 1911n Buenos Airesera bidaiatu zuen Bilboko Merkataritza Ganberaren ordezkari gisa, Banco Vasco sortzea sustatzeko asmoz.Bilboko Merkataritza Ganbera, 1911.

Laster antzerkigintzara bideratu zuen bere ibilbidea. Resurreccion Maria Azkuek sortutako Euzkeldun Biltokia elkartean, sainete eta ohituretako piezak aurkeztu zituen, hala nola La marcha de las antorchas edo Lenago il. 1898an, La Horda idatzi zuen, inoiz estreinatu ez zena, baina 1900ean Lenago il lanerako oinarri izan zena; azken hori 1905ean antzeztu zen, Aureliano Valleren musikarekin. Urte berean, Bide Onera hiru ekitaldiko zarzuela ere aurkeztu zuen.

1904an Bilboko Koral Elkartean agertoki bat instalatzea bultzatu zuen eta bertan La Alianza Republicana sainetea estreinatu zuen. Handik aurrera, euskal ohituretan, historian eta kondairan inspiratutako antzerkia defendatu zuen. Bere ekoizpen kostunbristak sainetea erabili zuen satira eta kritika sozialerako tresna gisa, eta horrek publikoarekin lotura erraztu zuen.

1908 eta 1909 artean Bilboko Koral Elkarteako lehendakaria izan zen, eta bertatik Idilios vascos izenez ezagututako proiektu liriko ausarta bultzatu zuen. Testuinguru horretan, Maitena pastoralaren estreinaldia sustatu zuen, eta genero hori sendotuko zuten partitura berriak enkargatu zituen: Mendi-Mendiyan (Jose Maria Usanditzaga / José Power), Lide ta Ixidor (Santos Intxausti / Alfredo Etxabe) eta Mirentxu (Jesus Guridi / Alfredo Etxabe). Guztiak 1910eko maiatzean estreinatu ziren, Campos Eliseos antzokian.«Euskal opera: Bilboko Koral Elkartearen proiektu kultural bat». Jesus Guridi Fundazioa.

Juventud Vasca de Bilbao elkartearekin ere lankidetzan jardun zuen. Bere obra asko bertako antzerki-taldeak estreinatu zituen: Udabarri eta Matilde (1914), En la fronda eta De la vida rústica (1915) eta Pedro Mari (1922), 1908 eta 1922 artean Bide Onera sei aldiz antzezteaz gain.

Aldi berean, jarduera kazetaritza bizia garatu zuen. Euzkadi egunkariko erredaktoreburua izan zen eta «Iturribidekoa» ezizenarekin artikulu ugari sinatu zituen. 1913tik aurrera Titirimundi bilbaíno atala argitaratu zuen, non «Josetxu, Iturribidekoa» pertsonaiaren bidez Bilboko ohitura eszenak marrazten zituen. La Tarde eta Madrilgo El Sol egunkarietan ere kolaboratu zuen.

1900. urtean, Clotilde Kukullu Ganbe bilbotarrarekin ezkondu zen, eta lau seme-alaba izan zituzten; emaztea azken umea erditzean hil zen, 1906ko irailaren 25ean.

Etxabe 1926ko urtarrilaren 22an hil zen, tuberkulosiak jota, Bilbon, Somera kaleko 14. zenbakiko etxean. 1926ko otsailaren 7an, omenaldi bat eskaini zioten Campos Eliseos antzokian; haren familiaren alde dirua biltzeko ekitaldia izan zen.

 Euskal antzerki lirikoaren eraikuntza 

Alfredo Etxaberen ibilbidea ezin da ulertu XIX. mendearen amaieratik aurrera Bilbon eta Euskal Herrian bizitza musikal eta antzerkigileak izan zituen eraldaketak gabe. Libretista, antzerkigile eta Bilboko Koral Elkarteako (1908–1909) lehendakari gisa, Etxabe euskal errepertorio liriko baten instituzionalizazio prozesuan funtsezko figura bihurtu zen: tradizio herrikoia, asmo artistiko handiak eta nortasun aldarrikapena uztartu zituen. Aldi horretan, euskal errepertorio liriko bat sortzeko proiektua bultzatu zuen, operaren tankera zuen corpus musikala euskal gizarteari eskaintzeko asmoz.Ferrer, María Nagore (2001). La revolución coral. Instituto Complutense de Ciencias Musicales.

Bilboko Koral Elkartearen historian Alfredo Etxaberen figura nagusitzat jo daiteke XX. mendearen lehen hamarkadetan: bai zuzendaritzan izan zuen parte-hartze zuzenagatik, bai bere lan literarioagatik eta bai programa kultural bat antolatzeko erakutsi zuen gaitasunagatik. Bere ibilbideak erakusten du nola uztartu zituen kudeaketa instituzionala, antzerki-sorkuntza eta ideologia kulturala, euskal errepertorio liriko baten sorreran erabakigarriak izan ziren elementuak. Koraleko kargu ezberdinak bete zituen: liburuzain (1893–1894), lehendakariorde (1903), idazkari (1906–1907), lehendakari (1908–1909) eta batzordekide (1910–1913).

Bere lehendakaritzan, Bilboko Koral Elkarteak bere 25. urteurrena ospatu zuen (1909), eta horrek erakundearen historian inflexio puntu bat markatu zuen. Bere ekimenez eta besteak beste Aureliano Valle, José Power, Jesus Guridi eta Jose Maria Usanditzaga lankide zituela, Korala euskal operaren benetako laborategi bihurtu zen: 1909 eta 1911 artean euskarazko sei obra estreinatu zituen denboraldi lirikoetan.Hermes aldizkaria, 1920.

Etxabek Koralak orfeoi lehiakor hutsa izatetik ikuskizun eszeniko-musikalen ekoizle izatera bilakatu behar zuela aldarrikatu zuen: solistak bertako kideetatik ateratzen ziren, koruak orfeoiaren partaideek osatzen zituzten, eta euskal konpositore eta libretistei obra berriak enkargatzen zitzaizkien. Haren ekimenei esker egin zen, besteak beste, Maitena pastoralaren elkarrizketen gaztelaniazko bertsioa (1909), Bilbon estreinatzeko aukera eman zuena.Ferrer, María Nagore (2001). La revolución coral: Estudio sobre la Sociedad Coral de Bilbao y el movimiento coral europeo (1800-1936). Madril: Instituto Complutense de Ciencias Musicales. ISBN 84-89457-21-2.

Bilboko Koral Elkartearen baitan, Etxabek defendatu zuen euskal kantuen eta gaien erabilera sistematikoak bermatu behar zuela errepertorioaren sendotzea, Aureliano Vallek hasitako eta Jesús Guridik jarraitutako norabidearekin bat eginez. 1908an proposatu zuen euskal musikaren Jaia —nahiz eta azkenean gauzatu ez— argi erakusten du konpositore eta publiko euskaldunentzako espazio propioa sortzeko borondatea, eta Bilbon laster abiarazitako euskal antzerki lirikoaren denboraldiaren aurrekari argia izan zen.  

1906 eta 1909 bitartean Bilboko Koral Elkarteako Zuzendaritza Batzordean zuen kargutik, gizartearen 25. urteurrenaren ospakizuna (1909) aprobetxatu zuen ekoizpen eszeniko-musikalerantz bideratzeko. XIX. mendearen amaierako orfeoi lehiakorretik aldenduta, Etxaberen etapak «antzerki lirikoaren emanaldi sorta» bat abiatu zuen, Maitena pastoralarekin hasita eta 1910–1911ko denboraldietan sendotua. Erabaki honek Koralaren izaera aldatu zuen, euskal konpositore eta libreto egileei enkarguak eginez, tokiko eszenografoak eta, nagusiki, bertako orfeoiko solistak erabiliz.

 Euskal antzerki lirikoaren bultzada eta sare instituzionalak 

Etxabek bere sorkuntza eta antolaketa-jarduna «euskal arimadun antzerki» batera zuzendu zituen, nahiz eta gaztelaniaz idatzi. Itxurazko paradoxa hori —Guridi musikagileak eta beste batzuek ere partekatua— Bilboko lehen nazionalismo kulturalaren ezaugarri izan zen.  
Programa hori praktikan jarri zuen: landa- eta kondaira-gaiak aukeratu zituen, identitatea melodia ezagunetan oinarritu, eta eszenaratze ikusgarriari (dekoratuak, argiztapenak, kartelak) garrantzi berezia eman zion. Horrela, euskal kultur abertzaletasunaren arteko hiru nodo nagusitan «zubi agente» gisa jardun zuen:

 Centro Vasco (1898): prentsa abertzaleak «hasiera-emaile, antolatzaile eta arima» gisa aurkeztu zuen bere jarduera eszenikoan. Bertan, zarzuela eta ohituretako piezak bultzatu zituen, besteak beste Azkue eta Viar ondoan zituela.
 Bilboko Koral Elkartea: Orfeoiaren berrantolaketa lirikoaren bultzatzaile izan zen. Bere rola bikoitza izan zen: libreto-egile (adib. Mirentxu) eta koordinatzaile (denboraldi lirikoen diseinua, eszenografia-taldeen antolaketa, eszenaren eta koruaren zuzendaritza).
 Juventud Vasca de Bilbao: gazte abertzalearen ekosisteman —Antzerki eta Musika Batzordeak, orfeoi propioa, kantu koadernoak eta ikastaroak— Etxabek libretoak eta testuak eskaini zituen talde dramatikoak behin eta berriz estreinatu zituenak; gainera, Valle, Guridi eta Intxaustirekin batera, antzerkia, koru-kantua eta nazionalismoaren pedagogia uztartzen zituen zirkuituan aritu zen.

euskal antzerki lirikoaren sorreran funtsezko figura gisa, bere lanak hiru ardatz uztartu zituen: kudeaketa instituzionala, sorkuntza literarioa eta ideologia kulturalaren formulazioa:
 1908an euskal musikaren Jaia izeneko ekitaldia proiektatu zuen, Aurrerá goiburuarekin, kataluniar eta galiziar lehiaketetan inspiratua; konpositore eta interprete euskaldunak bildu nahi zituen. Azkenean ez zen gauzatu, baina 1909–1911ko denboraldietan gauzatutako programaren aitzindaria izan zen.
 Hermes aldizkarian 1920an argitaratutako saiakeran, generoa bertan sendotu behar zela aldarrikatu zuen, nazioarteko agertokietara esportatu aurretik, euskal antzerki lirikoaren tradizio propioa sortzearen garrantzia azpimarratuz.
 Mirentxu eta Bide Onera lanen libreto-egile gisa, hizkuntza musikal nazionalista berri baten adierazpenerako marko literario egokia eskaini zien konpositoreei: landa-, kondaira- eta ohituretako gaietan oinarritua.

1908an Etxabek jadanik proiektu horren oinarriak ezarri zituen: Koralak Maitena pastoralaren libretoa eta partitura eskuratzea lortu zuen (Charles Colinek konposatua, Étienne Decrepten testuarekin) eta 25. urteurrenean taularatzea. Berak gaztelaniara moldatu zituen testu hitzartuak eta estreinaldirako beharrezko materialak prestatu zituen, «euskaraz nahikoa ulertzen zuten abeslari eta publiko falta» zela-eta, entzuleria zabalduz baina euskal abestien soinua mantenduz.

Estreinaldia Campos Eliseos antzokian izan zen, 1909ko maiatzaren 29an, arrakasta handiz eta bederatzi emanaldi jarraiturekin. Obra 1911n berriz taularatu zen, lehenik Bilbon (maiatzaren 19 eta 27an, ekainaren 5ean), eta gero Gasteizen, Iruñean, Donostian eta Hendaian.

Maitenaren arrakastak 1910eko maiatzean estreinaldi-ziklo bati eman zion bide, 1909. urtearen amaieran egindako enkarguen fruitutzat. Sei hilabetean, hiru euskal opera berri konposatu, entseatu eta muntatu ziren Campos Eliseos antzokian:
 Mendi-Mendiyan (Jose Maria Usanditzaga / libretoa, José Power), 1910eko maiatzaren 21ean estreinatua, eta maiatzaren 25ean eta ekainaren 4an eta 14an berriz antzeztua.
 Lide ta Ixidor (Santos Intxausti / libretoa, Alfredo Etxabe), 1910eko maiatzaren 24an estreinatua, eta maiatzaren 26an eta 29an eta ekainaren 10ean berriz antzeztua.
 Mirentxu (Jesús Guridi / libretoa, Alfredo Etxabe), 1910eko maiatzaren 31n estreinatua, eta ekainaren 2an, 7an, 8an, 12an eta 15ean berriz antzeztua.

Mirentxu, Guridiren lanik pertsonalena eta landuena dela jotzen da, eta hainbat aldiz berriz taularatu zen: Bilbon (1911 eta 1912), Bartzelonako Liceu antzoki handian eta Iruñeko Gaiarre antzokian (1913), eta Madrilgo Zarzuela antzokian (1915). Halaxe, euskal antzerki lirikoa modernoa sendotu zen.

Etxaberen bultzada erabakigarria izan zen Bilboko Koral Elkarteak gaur egun ezinbesteko erreferentzia diren lanak estreinatzeko: Maitena, Mendi-Mendiyan, Lide ta Ixidor, Mirentxu eta geroago Amaya (nahiz eta ez zuen berak idatzi, 1920an Koralak estreinatu zuen, bere solista eta koruekin).

Juventud Vasca de Bilbaorekin lankidetza etengabea izan zuen: bertako talde dramatikoak bere lan asko estreinatu zituen (Bide Onera Valleren musikarekin Bilbon), antzerkia, koru-kantua eta nazionalismoaren festa uztartzen zituen gazte-estrategiaren baitan.

 Aitortza eta ondarea 
alt=Txurdinagako Alfredo Etxabe kalea|thumb|Txurdinaga auzoko kalea
Etxaberen papera ulertzeko, ezinbestekoa da XIX. amaierako eta XX. hasierako mugimendu kultural zabalago baten testuinguruan kokatzea. Besteak beste, Aureliano Valle, José Power, Juan Carlos Gortázar, Eloy Garay, Aurelio Arteta, Guridi eta Usanditzaga figurak izan ziren bide berean; hala ere, Etxaberen profila berezia da: kudeaketa-gaitasuna (lehendakari eta eragile instituzional gisa), sorkuntza literarioa (libretoak, itzulpenak, moldaketak) eta ideologia-kulturaren formulazioa (euskal antzerki lirikoa proiektu abertzale gisa defendatuz) uztartu zituen. Horrela, Bilboko Koral Elkartea euskal operaren laborategi bihurtu zuen eraldaketaren egile nagusietako bat izan zen, Bilbo mugimendu kultural honen erdigune bihurtuz.

Konpositorea ez izan arren —eta horregatik Guridiren edo Usanditzagaren pareko osperik ez zuen lortu—, Etxaberen ekarpena ezinbestekoa da euskal antzerki lirikoaren sorrera eta sendotzea ulertzeko. Bere esku-hartzea obra nagusietan (Bide Onera, Mirentxu, Maitena) eta 1906–1909 aldiko estratega gisa izan zuen rola funtsezkoa izan zen Bilboko Koral Elkartea «iraultza korala»ren motor kultural bihurtzeko.Ferrer, María Nagore (2001). La revolución coral: Estudio sobre la Sociedad Coral de Bilbao y el movimiento coral europeo (1800-1936). Madril: Instituto Complutense de Ciencias Musicales. ISBN 84-89457-21-2.

1911ko Bilboko Koral Elkartearen Memoriak honela aitortu zuen Etxaberen ekimena:  
«... eta bere ahaleginen zati bat euskal antzerki lirikoa sortzera eskaintzea. Ekimen honen egilea eta, aldi berean, Koraleko lehendakaria, Etxabe jauna, aspalditik proiektu hori praktikara eramateko lan serioetan aritu zen...».Bilboko Koral Elkartearen 1912ko Batzar Nagusiko Memoria, Bizkaiko Foru Aldundiaren Liburutegian kontsulta daiteke.

Urte askotako dedikazioaren ondoren, 1918an ohorezko bazkide izendatu zuten: koru mistoaren sorrera bultzatu zuen, Orfeón Euskeria eta Bilboko Koral Elkartearen bat-egitean parte hartu zuen, eta Aureliano Valle maisuari etengabeko babesa eman zion. Bere laguntzarekin garatu zen euskal antzerki lirikoaren errepertorioa, Maitena, Mirentxu eta Lide ta Ixidor lanekin.Bilboko Koral Elkartearen 1919ko Zuzendaritza Batzordearen Memoria, Bizkaiko Foru Aldundiaren Liburutegian kontsulta daiteke.

euskal antzerki lirikoaren sorrera ulertzea ezinezkoa da Alfredo Etxaberen ekarpenik gabe; Bilboko Koral Elkarteatik abiatuta eman zion bultzada erabakigarria izan zen.

Urte askoan apenas jaso zuen aitorpen publikorik, 2010ean egin baitzioten lehenengo omenaldi ofiziala: Txurdinaga auzoan, Alfredo Etxaberen izena daraman kalea inauguratu zen. «Alfredo de Echave, periodista olvidado», Deia, 2024ko abenduaren 22a.

Hiru urte geroago, 2013an, haren erretratua Bilboko Euskal Museoaren Bizkaiko Entzutetsuen Galerian sartu zen, Bizkaiko bizitza kultural eta sozialeko pertsonaia garrantzitsuak omentzen dituen bilduman.Bilboko Euskal Museoa: «Bizkaiko Entzutetsuen Galeria».

Alfredo Etxaberen ondorengoen artetik, musika munduarekiko lotura duen bat nabarmentzen da: haren birbiloba, Gexan Etxabe baritono lirikoa. Opera eta zarzuela arloan ibilbidea egin du. 2019an, Mendi-Mendiyan lanean, Gaizto rola antzeztu zuen, Arriaga antzokian (Bilbo) eta Donostiako Kursaal jauregian, bere arbasoari loturiko ondare artistikoan sartuta. «Bieito moderniza Mendi-Mendiyan», El Correo, 2019ko ekainaren 12a.

 Lanak 
 Libreto lirikoak 
 Izenburua  Urtea  Musika  Oharrak La Horda  1898  Santos Intxausti  Estreinatu gabea; Lenago il lanerako oinarria izan zen. Lenago il  1900  Aureliano Valle  Ekitaldi bakarreko zarzuela. 1905ean estreinatua. Bide Onera  1906  Aureliano Valle  Hiru ekitaldiko zarzuela (jatorriz bi ekitaldikoa). 1906ko apirilaren 1ean Bilboko Arriaga antzokian estreinatua. 1907an hirugarren ekitaldia gehitu zitzaion, baita emakumezkoen parte-hartzea ere koruan eta solistetan. On egixu beti  1909  —  Umeentzako opereta, Koral Elkartean antzeztua. Lide ta Ixidor  1910  Santos Intxausti  Umeentzako bi ekitaldi eta epilogo duen ipuin lirikoa. Bilboko Campos Eliseos antzokian estreinatua. Koruen euskarazko itzulpena: Evaristo Bustintza Lasuen Kirikiño. Mirentxu  1910  Jesus Guridi  Bi ekitaldiko euskal idilioa. Bilboko Campos Elíieos antzokian estreinatua. Euskarazko itzulpena: Jose Arrue. Udala  1914  Jose Sainz Basabe  Estreinatu gabeko euskal opera; 1922an pasarte bat Gernikako Eusko Ikaskuntzaren Kongresuan interpretatu zen.
alt=Mirentxuren lehen edizioa – A. Echave, J. Guridi|thumb|Mirentxu, 1. argitaraldia -A. Etxabe, J. Guridi-

 Antzerki dramatikoa 
 Izenburua  Urtea  Generoa  Oharrak La Alianza Republicana  1905  Ekitaldi bakarreko komedia  Bilboko Centro Vascoko antzokian estreinatua. Lelo  1907  Hiru ekitaldiko drama  Bere garaian estreinatu gabea; Etxaberen lanik esanguratsuenetakoa da, Lelo kantuaren inspirazioz. Peru Gixon  1912  Ohituretako komedia  Bilboko Arriaga antzokian estreinatua. Matilde  1914  Hiru ekitaldiko drama  Bilboko Campos Eliseos antzokian estreinatua. Udabarri  1914  Komedia  Begoñako jaialdian estreinatua. En la fronda  1915  Drama  Bilboko Campos Eliseos antzokian estreinatua. De la vida rústica  1915  Drama  —  Pedro Mari  1922  Lau ekitaldiko melodrama  Arturo Kanpionen eleberrian oinarritua.

 Beste lan batzuk 
 Maitena (1909): pastoral lirikoa. Musika, Charles Colinena; eta libretoa, Étienne Decreptena. Etxabek gaztelaniara moldatua.
 El Bilbao del maestro Valle visto desde la Coral (1920): Aureliano Valleri omenaldia egiten dion obra kostunbrista.
 Libe (1920ko hamarkada): Sabin Arana Goiriren 1903ko testuan oinarritutako melodrama historikoaren antzerki-egokitzapena.

 Kronologia 
 1872: Bilboko Estufa kalean jaio zen.
 1893–1894: Bilboko Koral Elkarteko zuzendaritzan lehen kargua hartu zuen liburuzain gisa.
 1898: Bere lehen lana idatzi zuen, La Horda (estreinatu gabea).
 1900: Lenago il libretoa amaitu zuen, Aureliano Valleren musikarekin.
 1903: Bilboko Koral Elkarteko lehendakariorde.
 1904: Bilboko Centro Vascoko agertokia bultzatu zuen; La Alianza Republicana estreinatu zuen.
 1905: Lenago il Bilbon estreinatu zen. Hiru ekitaldiko Bide Onera zarzuela estreinatu zuen.
 1906–1907: Bilboko Koral Elkarteko idazkari.
 1908–1909: Bilboko Koral Elkarteko lehendakari.
 1909: Maitena estreinatzea bultzatu zuen Campos Eliseos antzokian.
 1910: Mendi-Mendiyan, Lide ta Ixidor eta Mirentxu obren estreinaldiak, Campos Eliseos antzokian.
 1910–1913: Bilboko Koral Elkarteko batzordekide.
 1911: Buenos Airesera bidaiatu zuen Bilboko Merkataritza Ganberaren ordezkari gisa Banco Vasco sustatzeko.
 1912: Peru Gixon Arriaga Antzokian estreinatu zen.
 1914: Matilde eta Udabarri estreinatu zituen.
 1915: En la fronda eta De la vida rústica estreinatu zituen.
 1920: El Bilbao del maestro Valle visto desde la Coral argitaratu zuen.
 1922: Pedro Mari estreinatu zen Bilbon.
 1926: Urtarrilaren 22an hil zen Bilbon, Somera kaleko 14. zenbakiko etxean.
 1926: Otsailaren 7an omenaldi pentsatua izan zen Campos Eliseos antzokian bere familiaren alde.
 2010: Txurdinagan Alfredo Etxaberen izena daraman kale bat inauguratu zen.
 2013: Etxaberen erretratua Bilboko Euskal Museoko Bizkaiko Entzutetsuen Galerian sartu zen.

 Ikus, gainera 
 Bilboko Koral Elkartea
 Euskal antzerki lirikoa
 Jesus Guridi
 Jose Maria Usanditzaga

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
  «Alfredo de Echave, periodista olvidado», Deia, 2024ko abenduaren 22a.
  «Bieito moderniza Mendi-Mendiyan», El Correo, 2019ko ekainaren 12a.

Kategoria:Bilbotarrak
Kategoria:Euskal antzerkigileak
Kategoria:Libretistak
Kategoria:Kazetariak
Kategoria:Bilboko Koral Elkartea
Kategoria:Euskal antzerkigileak
Kategoria:Bizkaiko idazleak
Kategoria:Bilbon hildakoak