Ananda

Ananda (sanskritoan, आनन्द, ānanda, 'poza, zorion gorena') (K.a. VI.-V. mendeak) Sakyamuni Budaren lehengusu eta jarraitzaile izan zen. Haren zerbitzaria, ez zuen maisua utzi harik eta Sakyamuni Budak nirvana lortu zuen arte. Budismoaren hamar santuetako bat (arhant), Theravada deituriko budismoaren oinarrizko testuen egiletzat hartzen dute bide horren jarraitzaileek.

Jakintsuak eszeptiko ageri dira Anandaren bizitzako gertaera askoren historikotasunaz, bereziki Lehen Kontseilua, eta oraindik ez da horri buruzko adostasunera iritsi. Kontakizun tradizional bat atera daiteke lehen testu, iruzkin eta kronika kanonikoen ondorengoetatik. Anandak paper garrantzitsua izan zuen bhikkhunien ordenaren ezarpenean (sanskritoan: भिक्षुणी, alfabeto latinoz: bhikṣuṇī, literalki, 'emakume eskale') Budaren  adopziozko amaren izenean, Mahāprajanpati Gautamiren (sanskritoan: महाप्रजापती गौतमी, Mahāprajāpatī Gautamī), ordenatua izaten uztea eskatu zionean Budari. Anandak Budari lagundu zion bere bizitzako azken urtean ere, eta, beraz, Budak hil aurretik transmititu zituen dogma eta printzipio askoren lekuko izan zen, komunitate budistak bere irakaskuntza eta diziplina babesleku gisa hartu behar dituela dioen printzipio ezaguna eta ez zuela buruzagi berririk izendatuko barne. Budaren bizitzaren azken aldiak ere erakusten du Ananda Budaren pertsonarekin oso lotuta zegoela, eta tristura handiz hartu zuen Budaren heriotza.

 Biografia 
Kapila Vastu eskualdean jaio zen, sakiarren tribuan eta Kshatriya kastaren barruan; amaren izena Mriguí zen, eta aitarena, bertsio ezberdinen arabera, Amitodana edo Sukkhodana (dena den, biak Suddhodanaren, Budaren aitaren, anaiak ziren).

Sanghara batu zen, Anuruddha bere anaia eta beste sakiar noble batzuekin batera, 37 urte zituenean, Budaren predikazioaren bigarren urtean, zeinak, ondoren, bere jarraitzaileen artetik pertsonalki aukeratu zuen bere laguntzaile pertsonala izan zedin.

Ananada ados egon zen bere maisuari zerbitzatzearekin, hala ere, bere karguagatik beste ikasleengan bekaizkeriarik eta harrotasunik sor ez zedin, zenbait baldintza bete zitezela eskatu zuen: ez zuen pribilegiorik izango, hala nola opariak, janaria, arropa edo ostatu berezirik; ez zion Budari lagunduko zenbait lagunek lausengatzen zuten gonbidapen pertsonaletan; bestalde, bere okupazioek bide espiritualetik ez aldentzeko, Budari eskatu zion edozein momentutan kontsultatu ahal izatea dharmaren (betebehar erlijiosoa) inguruan sor zitzaizkiokeen zalantzei buruz, bai eta maisuak, bera kanpoan zela, emandako irakaspenak berriro entzuteko aukera izatea ere; azkenik, bera izan zedila maisuaren aurrera bisitan zetozkion kanpoko pertsonak aurkeztuko ziona.

Budak bere baldintzak onartu, eta Ananda bere ondoan egon zen hil zen arte eta dedikazio handiz hogeita bost urtez zerbitzatuz, Canon Palin jasotzen denez. Hala ere, zerbitzaria baino askoz gehiago izan zen, eta Budarekin izan zuen harremana adiskidetasun estua izatera iritsi zen.

Ananda aintzakotzat hartzen zuten gainerako monjeek, eta, sarritan, Budak irakatsi ondoren, azalpen zehatzen bila joaten ziren berarengana Dharma argi eta garbi erakusteko zuen ospea zela eta; batzuetan, maisua ordezkatzera ere iritsi zen, ondoren, Budaren beraren mirespen eta poz hitzak jasoz.

Anguttara-nikayaren (3.78) arabera, Anandak azalpenak eman eta bileratik joan ondoren, Budak monjeen aurrean esan zuen: «Ananda oraindik trebakuntzaren bidean dago. Hala ere, zaila da jakindurian berdinduko duen inor aurkitzea».

Idatzita dago emakumeak ordena budistan sartu ahal izan zirela Anandaren esku-hartzeari esker; diotenez, Mahāprajāpati Gautamik, Budaren izeba eta adopziozko amak, bere senarra hil ondoren bizitza mundutarra uzteko erabakia hartu, eta, beste hainbat emazte sakiarren buru gisa, ordenatzen uzteko eskatu zion maisuari, hark hiru alditan uko egin ziolarik.

Emakumeek oinez jarraitu zioten Budari Kapilavastutik Vesasiraino, berriro bere aurrean agertuz gorputza hautsez estalirik eta oinak hanpaturik eta Sangha-ko kide izateko desioa behin eta berriro errepikatuz; Anandak, hunkituta, haien alde egitea erabaki zuen, eta berak egin zion Budari eskaria, maisuaren ezezkoa jasoz ere; etsi gabe, Anandak behin eta berriz galdetu zion ea bizitza mundutarra uztea erabaki eta arau monastikoen arabera bizi ziren emakumeek lorpen espiritualik eta, azkenik, Arahant egoera lor ote zezaketen, eta baietz erantzun zion; ondoren, azpimarratu zion haurra zenean, bere ama Mahamaya hil ondoren, Mahāprajāpati-k zaindu zuela; argudio horrek Buda konbentzitu zuen, eta, une horretatik aurrera, emakumezkoen ordena eratzea onartu zuen.

Anandak ikusi zuenean Budaren paranirvana hurbil zegoela, bere atsekabea adierazi zuen Arahant estatura iritsi ez zelako bere maisuarengandik hain hurbil egon arren, eta hark kontsolamendu hitzak eman zizkion, bere zerbitzura igarotako hogeita bost urteetan jakinduria eta meritu asko irabazi zituela adieraziz eta gehixeago ahalegintzeko erregutuz saria laster jasoko baitzuen.

Komunitate budistaren gainerakoek onartutako bere oroimen apartekoa dela eta, Anandak oso paper garrantzitsua bete zuen Budismoaren Lehen Kontzilioan, Budaren heriotzaren ondoren Mahakashyapak Rajgir-en deitua bere doktrina bildu eta antolatzeko asmoz.

Diotenez, Anuruddhak proposatu zuen, Anandaren presentzia ezinbestekoa izan arren, joaten ez uztea askapena lortu ezean; horrela Anandak erretiroan sartu eta bere indar guztiekin helburu hori lortzeko lanean hastea erabaki zuen; kontzilioaren eguneko goizaldean, lortu nahi zuena lortu ez zuela ikusita, lotara joatea erabaki zuen, Arahant egoerara une horretan iritsiz.

Honela, Anandak bere burua Kontzilioan aurkeztu zuen, eta, bere oroitzapenei esker, Sutra-pitaka (lit.: ‘diskurtsoen saskia’) egin zen, Tripiaka edo Pāli Canon deiturikoa osatzen duten hiru zatietatik bigarrena, eskritura budista ofizialak direnak.

Eskritura horietan, lehen lau «Nikayetan», Budaren hitzen aurretik, maiz irakur daiteke: «Horrelaxe entzun nuen nik esaten» esaldia; «Ni» hori Anandak esaten duela suposatzen da, zeina Budaren bigarren ondorengo bihurtuko litzatekeen, Mahākāşyaparen ondoren.

Canon Palik ez du Anandaren heriotza aipatzen; hala ere, Faxian monje budista txinatar ospetsuak, Indiara egindako erromesaldian, tradizio zahar bat jaso zuen, eta, horren arabera, Anandak 120 urte inguru zituenean eta bere heriotza susmatuz, bere oinordeko izendatu zuen Śānavāsika, eta Rājagṛhatik Vesāli bidaia bat egitea erabaki zuen, eta, behin hara iritsita,Ganges ibaiaren erdian dagoen uharte batean ostatu hartzea erabaki zuen.

Vesanayko printze eta biztanleak Anandaren presentziaz ohartu bezain laster, ibaiertz batetik ikustera etorri zitzaizkion; beste ibaiertzean, Áyata Shatru (Magadhako erregea) eta bere jarraigoa azaldu ziren, Rājagṛhatik Anandaren atzetik joanak zirenak.

Batzuek zein besteek, Anandari eskatzen zioten bere ibaiertzera joan zedila hiltzera, eta berak, bere eskuzabaltasuna eta errukia erakutsiz eta alde bien artean inolako liskarrik sor ez dadin, bere ahalmen psikikoak erabili zituen airean gora igoz bere gorputza suak irentsi zezan, azkenik, bere errautsak ibaiaren bi aldeetara eror zitezen.

 Ondarea 
Ānanda hizlari trebe gisa irudikatzen da, sarritan «ni»ari eta meditazioari buruz irakasten zuena.​ Testu budista ugari daude Anandari egotzita, besteak beste, Atthakanāgara Sutta, nirvana lortzeko meditazio-metodoei buruzkoa; Bhaddekaratta Suttaren bertsio bat (sanskritoz: Bhadrakārātrī; pinyinez, Shanye), orainaldia bizitzeari buruz;​​ Sekha Sutta, Budaren dizipulu baten goi-mailako prestakuntzari buruz; Subha Suttanta, Budak beste batzuei jarraitzeko iradoki zien praktikei buruz.​ Gopaka-Mogallānasuttan, badago Ānandaren, Gopaka-Mogallah brahmanaren eta Vassakara ministroaren arteko elkarrizketa bat, azken hori Magadha eskualdeko funtzionariorik altuena zelarik.​​ Buda hil eta gutxira gertatu zen elkarrizketa hartan, Vassakarak galdetu zuen ea erabakita ote zegoen nork ordezkatuko zuen Buda. Anandak erantzun zuen ez zela haren ondorengorik izendatu, baina horren ordez erantzun zuen komunitate budistak Budaren diziplina eta irakaspenak hartzen zituela babeslekutzat.​​ Gainera, sagharrak, dagoeneko, ez zuten Buda maisutzat, bertutetsuak eta konfiantzazkoak ziren monjeak ohoratzen baitzituzten.​ «Sutta» horietaz gain, Theragatharen atal bat Ānandari egozten zaio.​ Budari berari egotzitako testuetan ere, batzuetan, testu jakin bati izena emanez irudikatzen da Ananda, edo Budari buruzko alderaketa bat iradokiz bere irakaskuntzetan erabil zezan.

Ekialdeko Asiako budismoan, Ānanda hamar dizipulu nagusietako bat da.​ Indiako eta ekialdeko Asiako testu sanskrito askotan, berriz, Budaren irakaspenak transmititu zituen leinuko bigarren patriarkatzat hartzen da, lehena Mahākassapa eta Majjhantika edo Saṇavāsī hirugarrena izanik. Sarvāstivāda eta Mūlasarvāstivāda testu-tradizioetatik datorren kontakizun batek dioenez, Mahākassapak, hil baino lehen, Budaren irakaskuntza autoritate-eskualdatze formal gisa Annandari eman zion, esanez irakaskuntza transmiti ziezaiola Annandaren ikasle zen Saṇavāsīri​​. Gero, Ānandak, hil baino lehentxeago, Mahākassapak esandakoa egin zuen.​ Akira Hirakawa eta Bibhuti Baruah ikerlari budistek, hala ere, eszeptizismoa adierazi dute Mahākassapa eta Ānandaren arteko harreman maisuari buruz, bien artean ezadostasuna zegoela argudiatuz, lehen testuetan adierazten den moduan.​​ Nolanahi ere, testuetan argi geratzen da irakaskuntzen transmisio-harreman bati buruzkoa dela, eta ez antolamendu-leinu batean «upajjhāya» harreman bati: iturri bakar batek ere ez du adierazten Mahākassapa Anandaren «upajjhāya» izan zenik.​ Ikonografian mahāyārrean, Ananda Budaren eskuin aldeko alboan irudikatzen da askotan, ezkerrean Mahākassaparekin batera.​ Ikonografia theravadarrean, ordea, Ānanda ez da horrela irudikatzen, eta, Dhammaren transmisioaren arrazoia patriarken zerrenda baten bidez, ez dago Pāli iturrietan.

thumb |upright |8.a, IX. mendeko txinatar pintura bat, bi monje zatiz egindako jantziak jantzita irudikatzen dituena. Pali tradizioak dio Anandak monje budistaren jantzia arroz-soroen egituran oinarrituta diseinatu zuela..|alt=Pintura bi monjerekin, bat, aurpegiera erdialdeko Asiakoa duena, hatz erakuslea hatz lodiaren kontra helduta; bestea, ekialdeko Asiako ezaugarriak dituena, eskuak aurretik gurutzatuta.

Ananda «bhikkhuni» komunitatearen sorreran instrumentala izan zenez, bhikkhuniarrek ohoratu egin dute budisten historian. Horren lehen aztarnak Faxian eta Xuanzang-en idazkietan aurki daitezke, bhikkhunigek ospakizun eta obserbazio egunetan Anandaren omenezko stupa bati eskaintzak egiten zizkiotela jakinarazi baitzuen. Era berean, V. mendeko Txinan eta X. mendeko Japonian, testu budistak idatzi ziren emakumeei, Ānandaren ohorez eta esker onez, zortzi arau erdimonastikoak mantentzea gomendatzen zietenak. Japonian, «keka» izeneko penitentzia-erritu baten formatuaren bidez egiten zen hori (txineraz: 悔過). XIII. mendean, Japonian, Ānandak gurtzen zuen interesa garatu zen komentu batzuetan, non irudiak eta «estupa»k erabiltzen eta zeremoniak egiten ziren haren omenez. Gaur egun, ikerlarien iritzia bitan banatuta dago: ea bhikkhuniarren artean Ananda gurtzea tradizio monastiko maskulinoarekiko mendekotasunaren adierazpena zen, ala guztiz kontrakoa, haren zilegitasunaren eta independentziaren adierazpena​.

Pāli Vinaya testuek Anandari egozten diote monje-tunika budista diseinatu izana. Budismoak aurrera egin ahala, laiko gehiago hasi ziren tuniketarako oihal garestiak ematen, eta horrek lapurtzeko arriskuan jartzen zituen monjeak. Bere balio komertziala murrizteko, monjeek, tunika bat josi baino lehen, eskainitako oihala moztu egiten zuten. Budak oihal zati txikiekin egindako tunika budista batean pentsatzeko eskatu zion Anandari. Ānandak tunika estandarreko modelo bat diseinatu zuen, Magadhako arroz-soroetan oinarrituta, lur-banku sailetan banatuta zeudenak. Anandarekin lotutako beste tradizio bat​​ da «parittak» errezitatzea. Budista theravādarrek azaltzen dutenez, «paritten» errezitaldian ura ihinztatzeko ohituraren jatorria Anandak Vesālīra egindako bisitan dago, Ratana Sutta errezitatu zuenean eta bere limosna-ontziko ura ihinztatu zuenean.​​ Batzuetan, Ānandari egozten zaion hirugarren tradizioa da budismoan Bodhi zuhaitza erabiltzea. Kāliṅgabodhi Jātaka testuan deskribatzen da Anandak Bodhi zuhaitz bat landatu zuela Budaren argiztapenaren sinbolo gisa, Budari bere begirunea erakusteko aukera emateko jendeari.​​ Zuhaitz eta santutegi hori Anandaren Bodhi zuhaitza gisa ezagutzera iritsi ziren, zeinari buruz esaten den jatorrizko Bodhi zuhaitzaren hazi batetik hazi zela eta Budak argiztapena lortu zuela irudikatzen.​ Asiako hego-ekialdean Bodhi zuhaitza duten santutegi horietako asko eredu horri jarraituz eraiki ziren.​ Gaur egun, batzuetan, Faxian-en erregistroetan oinarrituta, Jetavana-ko (Sāvatthi) hondakinetan dagoen zuhaitz batekin identifikatzen da Anandaren Bodhi zuhaitza.

 Erreferentziak 

Bibliografia
Diccionario Akal del budismo, ISBN 84-460-1771-7
Diccionario de religiones comparadas, ISBN 84-705-7189-3






































 Kanpo estekak 
  Ananda: Guardian of the Dhamma by Hellmuth Hecker
  Buddhism Dictionary

Kategoria:Indiako budistak
Kategoria:Monje budistak
Kategoria:K.a. V. mendeko biografiak
Kategoria:K.a. VI. mendeko biografiak