Berbena

Berbena, berbena-belarra (Verbena officinalis) edo kolpebelarra Verbenaceae familiako landare belarkara da, sendagintzan erabilia. Mundu osoan izaten da baina, Ameriketan batez ere. Garai batean oso ezaguna zen zelten artean, landare sakratutzat baitzeukaten. Berbena arruntak zurtoin tentea du eta lore txiki more-argiak, gerbatan bilduak. Sendagintzan, egosi ondorengo ur mikatza nahiz enplastoa, sukarra kentzeko eta zauriak eta garbitu eta sendatzeko erabiltzen da gehienbat.

Inuntzi, Inuntzi-belar edo irontzi-belar formak ere jasotzen ditu Euskaltzaindiak

Hainbat azpiespezie ditu:
 Verbena officinalis var. africana (R. Fern. & Verdc.) Munir (= V. officinalis ssp. africana R.Fern. & Verdc.)
 Verbena officinalis var. eremicola Munir
 Verbena officinalis var. gaudichaudii Briq.
 Verbena officinalis var. macrostachya (F. Muell.) Benth. (= V. macrostachya)
 Verbena officinalis var. monticola Munir
 Verbena officinalis var. officinalis L. (= V. domingensis)

 Sendabelarra 
Sendabelar gisa, Euskal Herrian, oso ezaguna, miretsia eta maitatua da, eta herri-medikuntzan askotan erabiltzen da. Landare osoaren (freskoa edo lehorra) infusioa hartzen da urdaileko mina, burutik beherakoak, arnasketa-arazoak eta eztarriko mina tratatzeko, era berean antsietateari, urduritasunari eta loezinari aurre egiteko. Bestalde, digestioa egiten laguntzen du. Horrez gain, hostoen eta loreen egosketaren ura zauriak garbitzeko eta sendatzeko erabiltzen dira.

Baina erabiltzeko modurik ezagunena, kataplasmak dira. Hosto fresko zein lehorrez egindako kataplasmak erabiltzen dira gurintxoak, pikortak, ubeldurak, pilotarien kailuak, flemoiak, zornaturiko zauriak, min erreumatikoak zein artikularrak, bihurrituak, kaskatekoak, sinusitisa, burutik beherakoak, eztarriko mina, asma, biriketako arazoak eta pleuresia tratatzeko.

Halaber, landarearen aireko atalekin, oliba-olioarekin eta argizariarekin ukenduak egiten dira zauriak eta larruazaleko beste gaitzak tratatzeko. Zenbait lekutan, ukendu horri beste landareren bat gaineratzen diote, hala nola, pasmo-belarra, tipula, bostorria, kamamila, intsusaren azalaren barruko aldea eta abar.

Etxe-abereen gaitzak tratatzeko ere erabiltzen zen, esaterako, landarearen infusioa oiloak gaixotzen zirenean ematen zitzaien, baita abereen zauriak garbitzeko ere. Halaber, zauriak tratatzeko edo behien errapeen gaitzei aurre egiteko, berbenaren kataplasmak erabiltzen ziren.

Kataplasmak prestatzen da maiz: hostoak ondo zatitu ondoren, olioaz sueztitzen dira zartaginean. Zuringoak elur punturaino jo, eta zartaginera bota. Arrautzopila ohial batean bildu, eta erre gabe baina oraindik bero dagoela, mindutako tokian jartzen da (plastiko batez bildua ezer ez zikintzearren) eta gau osoan jarrita izaten da.

Batzuek, sutan berotu gabe prestatzen dute. Zuringoa elur punturaino jotzen da, ondo zatituriko hostoak bota, eta hamar minutuz uzten da. Ondoren, gaza edo zapi batean zabaldu eta mindutako lekuan gauean jarri. Sinusitisaren tratatzeko ere erabiltzen da, mukia urte eta mina kentzen duelako. Gaitz horiek berbena-kataplasmekin tratatzen direnean, kataplasma biltzen duen zapia zikindu egiten da. Berbenaren indarraren seinalea. Tradizio batzuen arabera, zapi hori erabili ondoren erre egin behra zen gaitza akabatzeko magai naturalaren ondorioz.

Muzilagoak, taninoak, iridoideak, verbenalina izeneko glukosidoa, olio esentzialak, saponina, azido silizikoa zein kafeikoa eta printzipio aktibo mikatzak ditu, besteak beste.

 Ezaugarri magikoak 
Zenbait lekutan, landare magikotzat hartzen zen. San Juan bezperan edo San Juan egunean eguzkia atera baino lehen jasotzen zen. Egun horretan jasotako landareak zoriona eta maitasuna ekartzen zizkion landarea jasotzen zuenari. Hori dela eta berbena hitza, hau da, landarea jasotzearen erritua jaia zen, berbena alegia. Egun, inor ez da gogoratzen landare horretaz, berbena batera joaten denean.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 “Verbena officinalis L.”  Asturnatura
 Verbena officinalis: morfología y ecología. Plantas de interés farmacéutico. © 2001 G. Renobales & J. Sallés. Onlinwe: J. J. Aberasturi: EHU
 Berbena-belar. Auñamendi Eusko Entziklopedia

Kategoria:Verbenaceae
Kategoria:Euskal Herriko flora
Kategoria:Sendabelarrak
Kategoria:Lineok deskribatutako taxonak
Kategoria:1753. urtean deskribatutako landareak
Kategoria:Europako flora