Madeleine Larralde

Madeleine Larralde (Sara, 1759 – 1794ko irailaren 19a) irulea izan zen, 1794ko Lapurdiko errepresio aldian exekutatua. Bere inguruan sortu zen kondairak martiri bilakatu zuen, 16 urte zituen euskal kristau on gisa aurkeztua. 

 Biografia 

XIX. mendeko zenbait aditu katolikoren arabera (Cesar Duvoisin, Pierre Hariztoi, Anton Abadia), ustez fede katolikoa aitortzeagatik hilarazi zuten hamabost urteko neska bat izan zen. Kontakizun kristau-foruzale hori La Flor de Larralde obra idatzi zuen Arturo Kanpionek. Larralderen inguruan sortutako kondairaren arabera, Frantziako Iraultzak gurtza lekuak itxi zituenean, neska gaztea Berara joan zen, kaputxinoen elizan meza entzutera. Konbentzioaren gudarosteak Berara iritsi zirenean, bertan aurkitu zuten eta bere fedean tinko mantendu zen. Larralde Donostiara, lehenengo, eta Donibane Lohizunera eraman zuten, ondoren, eta bertan exekutatu zuten.

Victor Pierre Dubarat apaizak eta Jean-Baptiste Daranatzek 1926an erakutsi zutenez, emakume hark 35 urte zituen preso hartu zutenean. Nafarroako Beran ari zen lanean irule gisa, eta ez zuten fede katolikoagatik hil. Prozesuaren inguruko bi dokumentu berreskuratu eta aztertu zituen Daranatzek, ‘’Condamnation à mort’’ alde batetik, non adina eta lanbidea aipatzen diren eta Berara joana zela, etsaiarekin tratuak egitera, eta bestetik, “Verbal de mort. Exécution’’, exekuzioa jasotzen duena.CASTAINGTS-BERETERVIDE, Mayi.- La terreur et la déportation des basques du Labourd 1794. — Donibane Lohitzune : Ikuska, cop. 1994, 103-107 orr. 

Bere epaiketa eta betearazpena jasotzen duen dokumentuak Beran emigratu gisa lan egiten zuen 35 urteko irule saratar bati buruz hitz egiten du. Emigratu hitzaren aipamena, Frantziako Iraultzaren testuinguruan, arrazoi politikoengatik ihes egitearen parekoa zen, delitua zena. Frantzia gerran zegoen Espainiarekin, eta Konbentzioaren Gerra Berara iritsi zenean, bertan aurkitu zuten Larralde. Etsaiari oihalak saltzea eta haria erostea, eta iraultzaren aurkariekin bat etortzea egotzita, atxilotu eta heriotza-zigorra ezarri zion auzitegi militarrera eraman zuten. Gillotinaz burua moztuta hil zuten Chauvin-Dragonen (Donibane Lohizune), 1794ko irailaren 19an, arratsaldeko 5etan.

 Literaturan 
 Bertsoak 
Haren heriotza hainbat bertsoren gai izan zen, Anton Abadiak 1894ko Donibane Garaziko Lore Jokoetarako Larralderik omenaldia egitea proposatu zuenean, exekuzioaren mendeurrenean. 1895ean Beran eta 1896an Maulen ospatu ziren Lore Jokoetan ere Madeleine Larralde izan zen aukeratutako gaia. Guztietan ontzat ematen da kristau martiriaren ideia, eta hamabost urteko neska zela, gillotinaz lepoa moztu ziotenean Salve Regina abestera ausartu zena. Bertsio guztietan Jacques Pinet militar frantsesa da heriotza-zigorraren erantzule. 

 1894, Donibane Garazi 
 , Jean Erramouspe, Bankakoa
 , Mañex Etxamendi, Ezterenzubikoa
 , Jean Iribarnegaray Xetre, hazpandarra
 , Joanes Oxalde
 , Pierre Erguy de Lasse
 , Duhaldebehere Saratarra
 , Haramboure, Ziburuko xantrea
 , Lapurtar bat
 , Diharasarry & Daguerre, Baigurako bi artzain

 1895, Bera 
 , anonimoa
 , Marianna Hargain
 , Frantzisko Santisteban
 , Pedro Mari Otaño
 , anonimoa
 , Piarres Ibarrart
 , Duhaldebehere Saratarra
 , anonimoa
 , anonimoa

 1896, Maule 
 , Felipe Arrese Beitia
 , Hippolyte Pie, Hazpandarra
 , Frantzisko Lopez
  Laurent Diharasarri, Ortzaizeko erretora

 Antzerkian 
Arturo Kanpionek euskal kristautasunaren fikzioan sakondu zuen La flor de Larralde lanean. Bertan Jean Isidore Harizpe eta Madeleine Larralde kontrajartzen ditu. Lehenengoa, Baigorriko burgesiako kidea, Frantziako Iraultzak liluratuta 1792an boluntario sartu zena Pirinioetako mugak babesteko sortu ziren Euskal Herriko Ehiztariak izeneko lau konpainietako batean. 1793an, Espainiaren aurkako Konbentzio Gerra hasi zelarik, Euskal Herriko Ehiztarien konpainia bateko kapitain izendatu zuten Harizpe. Harizpe eta Larralderen arteko aldea Manex Goienetxe historialariak ere aztertu du. 

Antzerkian, Larralde mugaz bestaldera doa meza entzutera, eta bertan atxilotzen dute iraultzaileek. Harizpe Larraldeko Lorea ezagutu, maitemindu eta askatu zuen. Konbentzioaren indarrek Madeleine eta Harizpe aurkitu zituzten, lehenengoa guduan hil eta Madeleine atxilotu zuten. Kanpionek eman nahi duen mezua euskaldunen arteko bateratzearena da, kanpotik datozen ideologietatik haratago, Iruñeko foruzale eta nabarzaleen artean nagusi zen ideologia.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Saratarrak
Kategoria:Konbentzioaren Gerra
Kategoria:Exekutatutako emakumeak
Kategoria:XVIII. mendeko emakumeak