1,3-Butadieno

1,3-Butadienoa konposatu organikoa da CH2=CH-CH=CH2 formula duena. Likido gisa errazki kondentsatzen den gas kolorge da. Kautxu sintetikoak industrialki ekoizteko monomero gisa baliatzen da. Konjugatutako dienorik sinpleena da.

Nahiz ea butadienoa erraz degradatzen den atmosferan, hiri eta aldirietako airean topatzen da ibilgailuen konbustio-motoreen etengabeko emisioak medio.

Butadienoak isomero bat dut, 1,2-butadienoa, H2C=C=CH−CH3 formula duen aleno bat delarik. Industriaren ikuspegitik ez du inportantziarik.

 Historia 
Butadienoaren lehen aztarnak E. Caventou kimikari frantsesak lortu zituen 1863an amil alkoholaren pirolisiaren emaitzetako bat gisa. 1886an Henry Edward Armstrong estatubatuarrak petrolioaren pirolisiaren emaitzen artean isolatu zuen. Alabaina, aparteko garrantzirik ez zuen izan 1910ean Sergei Lebedev kimikari errusiarrak butadienoa polimerizatu zuen arte. Izan ere, kautxuaren ezaugarriak zituen materiala lortu baitzuen. Erabilera batzuetan kautxu naturala ordezka zezakeen, baina beste batzuetan, automobilen pneumatikoetan adibidez, ez. Horrek mugatu egin zuen polimero berriaren erabilera.

Bi mundu-gerren arteko urteetan egoera aldatu egin zen. Kautxu naturalaren landaketak Britaniar inperioak kontrolatzen zituen eta gerta zitekeen kautxu naturalaren iturriak moztuta gelditzea gerra piztuz gero. Horrek ordezkoak lortzera eraman zituen. 1929an Alemaniako IG Farben enpresarako lanean ziharduten Eduard Tshcunker-ek eta Walter Bock-ek butadienoa estirenoarekin kopolimerizatu zuten, automobilen pneumatikoetan usa zitekeena. Horrek bulkada izugarria eman zion kautxu sintetikoen industriari.

 Ekoizpena 
2020an 14,2 miloi tona inguru butadieno produzitu ziren.

Butadienoa produzitzeko hiru metodo nagusi daude:

 Petrolioaren cradkinga, bereziki, etilenoa eta beste alkeno batzuk ekiozteko lortzeko	baliatzen den lurrun bidezko crackingaren alboproduktu gisa. Hau da bide nagusia.
 Etanoletik. Adibidez, etanola azetaldehidora oxidatzen da zeinek etanolarekin erreakzionatzen duen tantalo katalizatzaile baten bidez 325-350 Ctan.
 n-Butenoaren deshidrogenazio katalitikoaren bidez.

 Erabilera 
Butadienoa kautxu sintetikoak, polibutadienoa bereziki, produzitzeko monomero gisa baliatzen da nagusiki.

Nitxo erabilera batzuk baditu, adibidez zikloalkanoak edo nylona ekoizteko usatzen den adiponitriloa sintetizatzeko.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Dienoak