Manuel María

Manuel María Fernández Teixeiro, ezagunagoa Manuel María izenaz (Outeiro de Rei, 1929ko urriaren 6a - Coruña, Galizia, 2004ko irailaren 8a) galizierazko olerkaria izan zen, Espainiako Gerra Zibilaren ostean Galizian izan den olerkari handienetako bat, Uxío Novoneyrarekin batera. Galiziar poeta, galizierazko literaturaren erreferente nagusietakoa,  kultur eta literatura arloko pertsona garrantzitsua da. “Zeruko Argia” aldizkariak elkarrizketa bat eskaini zion 1977ko azaroan, bertan hobeto ezagut dezakegu poeta.    

Manuel Maria Galiziako kulturaren eta hizkuntzaren alde konprometitutako idazlea zen, frankismo garaia ondoren galizieraren zapalkuntza bizi izan zuen belaunaldikoa, berak ulertzen zuen literatura herriari eta nazioari lotzen zaion gauza bat bezala. Manuel Maríaren poesiagintzan, hasieran existentzialismoa eta ondoren gizarteko arazoen salaketa dira gaiak. Harreman estua izan zuen Euskal Herriarekin, Gabriel Arestiren bidez. Kontakizunak eta antzerki-lanak ere idatzi zituen. 

Hizkuntzari dagokionez Manuel Maríak elkarrizketan oso argi uzten du hizkuntza ez dela komunikatzeko tresna soil bat, baizik eta herri baten oinarrizko zutabea. Dio galiziera Galiziaren arima dela: herri baten historia, pentsatzeko modua eta mundua ikusteko era hizkuntzan bertan daudelako. Horregatik, hizkuntza zapaltzea herria zapaltzea dela dio: frankismoan galiziera baztertzea ez zen kasualitatea, baizik eta Galizia kulturalki eta politikoki ahultzeko estrategia. Literaturari funtzio oso garrantzitsua ematen dio: 

Literaturak hizkuntza normalizatzen du , hizkuntza idatziz, literaturaren bidez, bizirik eta duin mantentzen da, horregatik, galizieraz idaztea berarentzat ekintza politiko eta kultural kontzientea da.  

Manuel Maríaren elkarrizketako alderdirik azpimarragarrienetako bat literaturari ematen dion funtzioa da. Bere ustez, literatura ez da inoiz neutrala, idazketa beti baitago testuinguru historiko, sozial eta kultural jakin bati lotuta. Idazle batek ezin du bere burua errealitatetik kanpo kokatu, bere garaiko gatazkek eragin zuzena dutelako eta bere herriaren egoerak bere sormen lana baldintzatzen duelako. Horregatik, Manuel Maríaren esanetan, idazleak jarrera bat hartzen du nahita edo nahi gabe. 

Ikuspegi horretatik, konpromiso literarioaren beharra azpimarratzen du. Beraren iritziz, idazleak erantzun bat eman behar dio bere herriari, bere hizkuntzari eta bizi duen garaiko arazoei. Hala ere, konpromiso hori ez du propaganda politiko gisa ulertzen, baizik eta kontzientzia pizteko modu gisa. Horregatik hitz egiten du poesia konprometituaz, mezu sinple edo leloetan oinarritu gabe, baizik eta hausnarketa eta sentimenduak lantzen dituenean. 

Azkenik, poesiari funtzio sozial garrantzitsua egozten dio. Poesiak emozioak sortzeko, identitatea sendotzeko eta memoria kolektiboa eraikitzeko gaitasuna du, eta, testuinguru zapaltzaileetan bereziki, herritarrak kontzientziatzeko eta herri baten nortasuna bizirik mantentzeko tresna eraginkorra izan daitekeela defendatzen du. 

Jarrera politikoari dagokionez, ez dago alderdi jakin bati lotuta, baina argi eta garbi definituta dago bere pentsamenduan. Ez du bere burua politikari profesional gisa aurkezten, baizik eta kulturaren bidez konpromisoa duen idazle gisa. Bere ustez, herri batek hizkuntza, kultura eta memoria propioa baditu, herri horrek bere etorkizuna erabakitzeko eskubidea ere badu. Ikuspegi horretatik ulertzen da bere nazionalismo kulturala, zeina ez den bortitza edo propagandistikoa, baizik eta kulturaren eta literaturaren bidez garatzen den konpromiso modu bat. 

Elkarrizketan, Manuel Maríak Galiziaren egoera Euskal Herriarena eta Kataluniarena bezalako beste nazio historikoekin alderatzen du, estatu zentralistek herri horiengan izan duten eragina aztertuz. Bere iritziz, estatuek kultura txikiak uniformizatzeko joera dute, eta horrek hizkuntza propioen eta nortasunaren ahultzea dakar. Horren aurrean, herrien autodeterminazioa defendatzen du, herri bakoitzak bere bidea libreki erabakitzeko eskubidea izan behar duela azpimarratuz, inolako inposaketarik gabe. Manuel Maríak ez du diskurtso erradikal edo bortitza erabiltzen, baizik eta argudio kultural eta historikoetan oinarritutako gogoeta bat eskaintzen du. 

 Lan nabarmenak 

Lan azpimarragarriak: Muñeiro de bretemas (1950, Laino errotaria), Advento (1954), Terra Cha, Morrendo a cada intre (1952), Documentos personaes (1958) Mar maior (1963, Itsaso nagusia), Proba documental (1968), Versos pra un país de minifúndios (1969), Remol (1970, Hauspea), Brétemas de muiñeiro (2000), Camiños de luz e sombra (2000).

1985ean, Koldo Izagirrek Manuel Maríaren bi antzerki-lan argitaratu zituen euskaraz Berengela izeneko otarantza baten ibilketak eta biribilketak eta Maiatza zorabiatuaren pastorala izenburuekin, Antzerti aldizkarian argitaratuta.BERENGELA IZENEKO OTARANTZA BATEN IBILKETAK ETA BIRIBILKETAK eta MAIATZA ZORABIATUAREN PASTORALA(deskargatu pdf fitxategia, 2Mb) 72. zk., 1985eko ekaina.

2005ean Koldo Izagirrek Manuel Maríaren 32 poema itzuli zituen euskarara, eta hizkuntza bietan argitaratu zituzten Pasaiako udalak, Gipuzkoako Galiziako etxeek eta Fato Cultural Daniel Castelao elkarteak Antoloxía homenaxe 32 poemas galegos coa sua traducción ao éuscaro liburuan.

 Idazlanak 

 Galegozko idazlanak 

 Lan poetikoak 
eskuinera|300x300px
 Muiñeiro de brétemas (1950, Colección Benito Soto).Páxina coas portadas dalgúns dos seus libros de poesíaPode consultarse a lista coa maioría da súa obra na súa ficha na RAG.
 Morrendo a cada intre (1952, La Voz de la Verdad, Lugo).
 Advento (1954, Ediciones Galicia, Centro Galego de Buenos Aires).
 Terra Chá (1954).Imaxe da portada da 2ª ed. (1967) modificada e aumentada  de Terra Cha.
 Libro de cantigas (1955, Lugo).
 Documentos personaes (1958, Celta).
 Libro de pregos (1962, Celta).
 Mar Maior (1963, Colección Salnés, Galaxia).Imaxe da portada  de Mar maior.
 Versos frolecidos en louvanza de Foz (1967).
 Proba documental (1968, Xistral).
 Manuel María. Poemas ditos coa súa voz (1969, Edigsa/Xistral, Barcelona). Disco de vinilo de 45 r.p.m..Imaxe da portada  de Manuel María. Poemas ditos coa súa voz.
 Versos pra un país de minifundios (1969, Editorial Nós, Buenos Aires).
 Versos pra cantar en feiras e romaxes (1969, Patronato da Cultura Galega de Montevideo.
 Remol (1970 Nós, Buenos Aires).
 Canciós do lusco ao fusco (1970, Xistral, Monforte de Lemos).Ficha de académico no sitio web da RAG Edicións bilingües en francés, neerlandés e bretón.
 99 poemas de Manuel María (1972, Razão Actual, Porto).Imaxe da portada  de 99 poemas de Manuel María.
 Odas nun tempo de paz e de ledicia (1972, Razão Actual, Porto).Odas nun tempo de paz e de ledicia en Google Books.
 Aldraxe contra a xistra (1973, Roi Xordo).
 Informe pra axudar a alcender unha cerilla (1973, Patronato da Cultura Galega, Montevideo).
 Laio e clamor pola Bretaña (1973, Roi Xordo).
 Seis pétalos de rosa en xeito de retrato (1973, edición do autor). Asinado co pseudónimo Xohán Carneiro.
 Cantos rodados para alleados e colonizados (1976, Xistral).Imaxe da portada  de Cantos rodados para alleados e colonizados.
 Poemas ó outono (1977, Xistral).
 Poemas para construír unha patria (1977, AN-PG).
 O libro das baladas (1978, Follas Novas).
 Catavento de neutrós domesticados (1979, Alvarellos).Imaxe da portada  de Catavento de neutrós domesticados
 Brétemas do muiñeiro e poema da neboa aferrollada (1980, Xistral).
 Versos de trinta outonos: (escolma 1950-1979) (1980, Xistral). Escolma de Camilo Gómez Torres.
 Escolma de poetas de Outeiro de Rei (1982, Xerais).
 Versos do lume e do vagalume (1982, Galiza Editora).Imaxe da portada  de Versos do lume e do vagalume.
 Cantigueiro do Orcellón (1984, A. C. Avantar, O Carballiño).
 A luz ressuscitada (1984, AGAL).
 O camiño é unha nostalxia (1985, Arracada Galería de Artes).Imaxe da portada  de O camiño é unha nostalxia.
 Poemas da labarada estremecida (1985, Xistral).
 Oráculos para cavalinhos-do-demo (1986, Caixa Ourense).
 Ritual para unha tribu capital do concello (1986, Follas secas).
 As lúcidas lúas do outono (1988, Vía Láctea).Imaxe da portada  de As lúcidas lúas do outono.
 Sonetos ao Val de Quiroga (1988, Concello de Quiroga).
 Saturno (1989, Asociación Cultural Rosalía Castro de Barakaldo). Edición bilíngüe galego-éuscaro.
 Cancioneiro de Monforte de Lemos (1990, Concello de Monforte).
 Homenaxe ao regato do Cepelo (1990, edición do autor).
 Compendio de orballos e incertezas (1991, El Correo Gallego).
 Hinos pra celebrar ao século futuro (1991, Editorial Compostela).
 Panxoliñas (1992, Asociación Cultural Xermolos).
 Antoloxía poética (1993, Espiral Maior).
 Os lonxes do solpor (1993, publicado póstumamente en 2012).Ficha do libro
 Poemas a Compostela (1993, El Correo Gallego).
 A primavera de Venus (1993, Espiral Maior).
 Cantigas e cantos de Pantón (1994, Concello de Pantón).Imaxe da portada  de Cantigas e cantos de Pantón.
 Poemas para dicirlle a dúas lagoas (1994, Espiral Maior).
 O Miño, canle de luz e néboa (1996, Espiral Maior).
 Antoloxía poética (1997, AS-PG/A Nosa Terra).
 Sonetos á casa de Hortas (1997, Espiral Maior).
 MiniEscolma (1998, edición do autor).
 Camiños de luz e sombra (2000).
 Obra poética completa I (1950-1979) e II (1981-2000) (2001, Espiral Maior).
 Elexías á miña vida pequeniña (2004, Instituto de Estudos Chairegos).
 Cecais hai unha luz (2010, Fundación Manuel María).Ficha do libro

 Lan narratiboak 

 Contos en cuarto crecente e outras prosas (1952, Celta).
 O xornaleiro e sete testemuñas máis (1971, Ediciones Galicia. Centro Galego de Buenos Aires).
 Kricoi, Fanoi e Don Lobonis (1973, Editorial Castrelos).
 Os ontes do silencio (1990, Nova Galicia).
 Novena a Santa Isabel, por un devoto de Outeiro de Rei (1995, Asociación Cultural Xermolos).
 Historias do empardecer (2003, Laiovento).

 Lan dramatikoak 

 Auto do taberneiro. 4 ventos (1957. 2ª edición no 1970, en Xistral).
 Auto do labrego. Céltiga nº 4 (1961).
 Barriga Verde (1968, Castrelos. Edición do 1996 a cargo de Santiago Esteban Radío).
 Auto do mariñeiro (brevísima farsa dramática en tres tempos) (1970, Xistral).
 Abril de lume e ferro (1974).
 Unha vez foi o trebón (1976).Unha vez foi o trebón
 Auto trascendental do ensino tradicional (1979).
 Aventuras e desventuras dunha espiña de toxo chamada Berenguela (1979, Cadernos da Escola Dramática Galega, 1981, Xistral). Traducida ao éuscaro.
 Auto do Maio esmaiolado (1985, Cadernos da Escola Dramática Galega). Traducida ao éuscaro.
 Auto do Castromil ou a revolución dos baúles (1992, Contos do Castromil).
 Unha vez foi o trebón e Farsa de Bululú (1992, Biblioteca 114, El Correo Gallego).
 A lúa vai encoberta (1992, Biblioteca de Autores Galegos, Diario 16 de Galicia).
 Edipo (2003, Universidade da Coruña). Edición de Miguel Anxo Mato.
eskuinera|360x360px

 Haur eta gazte literatura 

 Os soños na gaiola (1968, atuoedición. Reeditado en Xerais).Os soños na gaiola Consello da Cultura Galega Traducida ao portugués.
 As rúas do vento ceibe (1979, Xistral).
 A tribo ten catro ríos (1991, S. M.).
 Unha sombra vai polo camiño; Como desapareceu a Atlántida e apareceron os lagartos (1991, Xerais).Ficha do libro
 Cando o mar foi polo río (1992, S. M.).
 Viaxes e vagancias de M. P. (1994, S. M.).
 As ribeiras son escuras (1997, Everest Galicia).
 O bigote de Mimí (2003, Everest Galicia).

 Entsaioak 

 Notas en col da poesía de Fermín Bouza-Brei (1958, separata da Real Academia Galega).
 Noticia da vida e da poesía de Xosé Crecente Vega (1968, Universidade de Coimbra).
 Noticia da poesía galega de posguerra (1972, Sociedade da Língua Portuguesa).
 Andando a Terra (1990, A Nosa Terra). Co pseudónimo de Manuel Hortas Vilanova.
 A Terra Chá: poesía e paisaxe (2003, Real Academia Galega).
 Galiza (2010, Fundación Manuel María).Ficha do libro

 Epistolarioak 

 Correspondencia entre Manuel María e Ramón Otero Pedrayo (1951-1974) (2014, Fundación Manuel María). Edición de Xosé Manuel Sánchez Rei e Estefanía Mosquera Castro.Publícase a Correspondencia entre Manuel María e Ramón Otero Pedrayo (1951-1974)

 Edizioak 

 Sursum corda. Poesía galego-portuguesa ao Viño (2000, Laiovento).Ficha do libro
 Obra kolektiboa 
 Rosalia de Castro. Antologia poética. Cancioneiro rosaliano, poema A Rosalía. (1963).Catálogo de obras literarias en lingua galega traducidas a outros idiomas. Unha primeira achega
 A nova canción galega a altura do ano 70 en (1971) Galicia ano 70. Ediciones Celta, Lugo. Canda Díaz Pardo, Ánxel Fole et al.Imaxe da portada  de Galicia ano 70.
 II Festival da Poesía do Condado (1982, S. C. D. Condado).Ficha e portada do libro
 III Festival da Poesía no Condado (1983, S. C. D. Condado).Ficha e portada do libro
 IV Festival da Poesía no Condado (1984, S. C. D. Condado).
 VI Festival da Poesía no Condado (1986, S. C. D. Condado).
 VII Festival da Poesia no Condado (1987, S. C. D. Condado).
 VIII Festival da Poesia no Condado. Escolma Poética (1988, S. C. D. Condado).
 IX Festival da Poesia no Condado. Escolma Poética (1989, S. C. D. Condado).
 X Festival da Poesia no Condado. Escolma Poética (1990, S. C. D. Condado).
 12 anos na búsqueda da nosa identidade (1990, Xermolos).Ficha e portada do libro
 XI Festival da Poesia no Condado (1991, S. C. D. Condado).
 XIII Festival da Poesia no Condado (1993, S. C. D. Condado).
 Desde mil novecentos trinta e seis: homenaxe da poesía e da plástica galega aos que loitaron pola liberdade (1995, Ediciós do Castro).
 Construír a paz (1996, Xerais).
 Novo do trinque (1997, BNG).
 Poetas entre a tradición e a modernidade: antoloxía (1997, AS-PG/A Nosa Terra). Coeditor con Anxo Gómez Sánchez.
 16 poemas galegos para Ernesto Che Guevara contra a súa morte (1967-1973) (1997, Universidade de Santiago de Compostela).
 Neste silencio: Arredor de Uxío Novoneyra (2000, Noitarenga).
 Poemas e contos da muralla (2001, A Nosa Terra).
 Poetas e narradores nas súas voces. I (2001, Consello da Cultura Galega).
 Alma de beiramar (2003, Asociación de Escritores en Lingua Galega).
 Antoloxía consultada da poesía galega 1976-2000 (2003, Tris Tram). Por Arturo Casas.
 Homenaxe poética ao trobador Xohan de Requeixo (2003).
 Intifada. Ofrenda dos poetas galegos a Palestina (2003, Fundación Araguaney).
 Negra sombra. Intervención poética contra a marea negra (2003, Espiral Maior).
 23 poetas galegos cantan a don Antonio Machado (2004, Hipocampo).
 Xela Arias, quedas en nós (2004, Xerais).
 Cartafol poético para Alexandre Bóveda (2006, Espiral Maior).
 Do máis fondo do silencio saen voces (2006, Asociación Cultural Panda de Relacións Laborais, A Coruña).
 Poemas pola memoria (1936-2006) (2006, Xunta de Galicia).
 Tamén navegar (2011, Toxosoutos).
 Kolaborazioak Grial aldizkariarekin 

 "A poesía galega de Celso Emilio Ferreiro", revista Grial nº 6 (1964).
 "As augas van caudales", revista Grial nº 9 (1965).
 "Os alugados", revista Grial nº 14 (1966).
 "Raimon, poeta de noso tempo", revista Grial nº 18 (1967).

 Gaztelaniazko idazlanak 

 Obra poetikoa 

 Sermón para decir en cualquier tiempo (1960).Ficha do libro na BNE

 Itzulpenak 

 Los viejos no deben de enamorarse (Os vellos non deben de namorarse),  Castelaorena Manuel María, tradutor de “Os vellos non deben de namorarse”, revista Primer Acto, nº 120 (maio 1970); p. 37-55 .

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Galiziako idazleak
Kategoria:Galizierazko idazleak
Kategoria:Galiziako antzerkigileak
Kategoria:Galiziako poetak
Kategoria:Outeiro de Reitarrak