Iñaki Azkune

Iñaki Azkune Mendia (Zestoa, Gipuzkoa, 1945eko urtarrilaren 15a) euskal idazlea eta itzultzailea da.

Industria ingeniaritza teknikoko ikasketak egin zituen, eta alor horretan lan egin zuen zenbait urtetan. Gero, irakasle aritu zen Donostiako Santo Tomas lizeoan; eta, 1980ko hamarkadaren erdialdetik aurrera, Elhuyar Kultur Elkartean —gero Elhuyar Fundazioa bihurtuko zena— jardun zuen. 

Era askotako liburuak eta materialak idatzi ditu: irakas materiala, narrazio historikoak, Itzulpenak zientziaz eta pentsamenduaz, hiru hiztegi tekniko... Gainera, oso erabilia izan zen Elhuyar euskara-gaztelania hiztegiaren lehen edizioaren zuzendari teknikoa izan zen Antton Gurrutxagarekin batera.

Elhuyarreko sortzaileetako bat izateagatik 2022ko CAF-Elhuyar Merezimenduzko saria jaso zuen.

 Elhuyar hiztegia 

Iñaki Azkune Elhuyar euskara-gaztelania/castellano vasco hiztegiaren lehen edizioaren zuzendari teknikoa izan zen Antton Gurrutxagarekin batera (1996, ISBN; 14-87114-06-7). Lehen edizio hartan zuzendariak Miren Azkarate, Xabier Kintana eta Xabier Mendiguren Bereziartu euskaltzainak izan ziren; Antton Gurrutxaga eta Iñaki Azkune Mendia izan ziren zuzendari teknikoak; eta lantaldeko kideak Elisabete Asumendi, Maider Etxaide, Elixabete Etxeberria, Marixabel Ezponda, Ane Goenaga, Aintzane Ibartzabal, Inaki Irazabalbeitia, Mariaje Jauregi, Ana Labaka, Jon Larrañaga, Gema Loizaz, Alfontso Mujika eta Itziar Nogeras.

 Idazlanak 

 Irakas materiala 
Garai horretan euskarazko irakaskuntza orokorreko irakas materialaren falta handia zegoen. Langintza horretan abiatzeko bidea Elhuyar taldearen aldetik lankidetzan zabaldu zuten Hiazinto Fernandorena eta Jose Ramon Etxebarriarekin. Talde-lanean idatzi zuten Haizeak, euria eta klima izeneko liburua, irakaskuntza orokorreko prestaturiko lehenengo irakasmaterialetako bat. Egileen artean zeuden, besteak beste, hauek: Luis Mari Bandres, Iñaki Azkune, Andoni Sagarna, Pedro Miguel Etxenike, eta Mikel Zalbide.

Artean oraindik aditu gutxi zegoela euskarazko B maila jasoa lantzeko materialekin  "B Mailako Ikastaroa " liburua ere argitaratu zuen beste hauekin: Mari Karmen Garmendia Lasa, Dionisio Amundarain Sarasola, Guadalupe Artola Cornu, Patxi Goenaga Mendizabal, eta Karlos Otegi Lakunza.

 Narrazio historikoak 
Bere idazle-ibilbidearen hastapenetan, narrazio historikoak idatzi zituen: 

 Eneko Arista (1975), Amaia (1975), 
 Katalin Erauso (1976). 1986an, 
 Maquiaveloren Printzea euskaratu zuen, 
 1989an Euskal Herriko zezenketaren gaineko ikerketa bat argitaratu zuen, Zezenak Euskal Herrian izenburupean liburuak zezenek Euskal Herrian dituzten erro luze-ezkutuak deskribatzen ditu, Jose Azurmendiren hitzaurreaz. 
 Zientzia biografien bidez. Pilar Kaltzadarekin idatzita (1995).  Besteak beste, biografia hauek dokumentatu zituen:  Einstein, Francis Bacon, Torriceli, Blaise Pascal, André-Marie Ampère, Georg Ohm, Robert Koch, Agustín-Louis Cauchy, Edwin Armstrong, Marie Eugène Dubois, Alexander Fleming, John Dalton, Denis Diderot, Gaspard-Gustav Coriolis, etab.

 Zestoa mendetan zehar 2009an argitaratu zuten interneten Azkuneren ikerlana, Euskalerriaren Adiskideen Elkartearekin egindakoa. Bertan erabilitako dokumentu historiko garrantzitsuenen transkripzioa ere prestatu zuen eta, atala bukatzeko, aurkibide onomastiko eta toponimikoa. "Zestoaren Historia" CD-romean argitaratu zuen udalak eta ale bakan batzuk paperean, liburutegietan-eta jartzeko.

 Itzulpenak zientziaz eta pentsamenduaz 
Zientzia eta pentsamenduaren arloan liburu hauek euskaratu zituen:

 François Jacoben Posiblearen jokoa 
 Hedwing eta Max Bornen Zientzia eta kontzientzia aro atomikoan 

 Hiztegi teknikoak 
Hiru hiztegi teknikotan parte hartu zuen

 Teknologia mekanikoa /1 eta Teknologia mekanikoa /2. (UZEI,1985)
 Eraikuntza hiztegia. (UZEI,1990) Beste hauekin batera: Santiago Iruretagoiena, Jaime Kortabarria Onaindia.
 Txirrindularitza: kirol hiztegiak. (UZEI,1996) Beste hauekin batera: Jabier Agirre Lasarte, Pello Aiestaran, Kaxildo Alkorta Barrena, Jon Arretxe Perez, Iñaki Elortza, Iñaki Friera Urbistondo, Jose Joakin Gallastegi, Antton Gurrutxaga Hernaiz, Joseba Lezeta, J. Manuel Ormazabal Galartza, Patxi Petrirena Altzuguren, eta Boni Urkizu Arbelaitz.

 Zientzia eta teknologiaren difusiorako artikuluak 
Hasierako Elhuyar aldizkarian eta gero Elhuyar Zientzia eta Teknologia aldizkarian hainbat artikulu idatzi ditu (30 baino gehiago). Artikulu gehienak teknologiaren inguruan aritzen ziren kontzeptuak azaltzeko, baina badira artikulua Teknologiaren terminologiari buruz, teknologiaren historiari buruz, Fisikari buruzko artikulu espezifikoagoak. Adibidez, artikulu hauek: 

 Teknologiako kontzeptuak 
Etorkizuneko ordenagailu biologikoak (2001), Telebista digitala oraingo antenekin (2000)
, DVDa magnetoskopioari aurrea hartzen ari zaio (2000), Orri-erako bateria berriak (2000)
, Concorde, erlojuari aurre hartzen dion hegazkina (1999), Soinuaren abiadura gainditu nahi (1997)
, Kromo/Nikel-Altzairu herdoilgaitzak (1982), Torlojo amaigabea eta gurpil helikoidala (1981)
, Engranaia helikoidalak (1980), Engranaia helikoidalen tailaketa (1980), Engranaia konikoak (1980)
, Ijezketaren teoria (1979), Engranaia zilindriko zuzenak (1979), Engranaia zilindriko zuzenen forma eta tailaketa (1979), Oxiebaketa (1978), Tutugintza (1978), Soldadura oxiazetilenikoa (1977)
, Altzairuen gogortasuna (1976), Zenbakuntza sistemak (1976)

 Fisikari buruz 
Gorbata korapiloak eta matematika (1999)
, Soinuaren abiadura gainditu nahi (1997)
, Espekak (1979)
, Altzairuen karakteristika mekanikoak (1977)
, Automatismoaren inguruan (1977)
, Hotsaren sorrera eta hedaketa (1975)

 Terminologia teknikoari buruz 
Zestoako burdinoletako euskal terminologia (RSBAPeko bolietina, 2015) , eta Teknologia mekanikoaren euskal lexikogintza (RIEV aldizkaria, 1984) 

 Teknologiaren historia buruz 
Untzigintzaren historia (I) (1985) eta Untzigintzaren historia (II): Grezia eta Erroma (1985)

 Bestelako idazlanak 
 Charles Darwin. Eboluzioaren profeta. (Gaiak, 1992). Darwinen gaineko ikerketa baten egilea da.
 Akustika (Elhuyar, 1978).  Luis Maria Bandres-ekin eta Mikel Zalbide-ekin.
 Elkarlanean ere hainbat lan argitaratu ditu: Ezagutu Ipar Euskal Herria (1992), Oinarrizko atlas geografiko eta politikoa (1995).
 Marinel galduaren balada abestiaren hitzak Iñaki Azkunerenak dira. Benito Lertsundik sortu zion doinu bat eta interpretatu zuen Itsas ulu zolia albumean (Elkar, 2008). Honela bukatzen da errima aberatsa duen balada hori: 
Karabela
eder kresal gainetan,
dagoela
haize hegaletan,
begi ninietan.
Hi hintzela
ontzi-belan
maite hindudan eta,
marinela,
hago uhinetan,
ene ametsetan.

 Sariak eta errekonozimenduak 

 2017: Zestoako jaietan txupinazoa botatzeko proposatu zuten, herriko historia ezagutzeko egindako ikerketa lan garrantzitsuengatik.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Elhuyar Fundazioa

 Kanpo estekak 
 Iñaki Azkune: Zestoa mendetan zehar. Iñaki Azkuneren azken ikerlana.

Kategoria:Euskal idazleak
Kategoria:Euskal Herriko itzultzaileak
Kategoria:Zestoarrak
Kategoria:Euskal Herriko ingeniariak
Kategoria:Elhuyar Merezimendu Saridunak