Maria Helena Vieira da Silva

Maria Helena Vieira da Silva (Lisboa, Portugal, 1908ko ekainaren 13a – Paris, Frantzia, 1992ko martxoaren 6a) margolaria izan zen. Bigarren Mundu Gerran Brasilera emigratu behar izan zuen, eta Europara itzuli ondoren, Parisen finkatu zen behin betiko.

Arkitektura-eskemetatik sortutako forma lineal abstraktuak dira bere obraren ezaugarri nagusia. Lisboan sortu zen, baina Frantzian bizi izan zen bere margolari-bizitzako parterik handienean, Bigarren Mundu Gerran Brasila erbesteratu zen aldia izan ezik. 1956an lortu zuen frantses herritartasuna. Eskultura ikasketak egin zituen Parisen, eta Fernand Léger eta Stanley William Hayterren irakaspenen bidez iritsi zen pinturara. Apaindura sobera erabiltzeagatik kritikatua izan zen, bere lehen obretan hutsuneak garrantzi handia hartu zuen. Bere lanetan, lerro bertikal eta horizontalen bitartez irudizko hiri-paisaien sentipena sortzen da: Hiri urrezkoa (1956).

 Bizitza 
Maria Helena Vieira da Silvak haurtzaro zaila izan zuen, aitak bi urte zituela hil baitzen. Bere amak eta izebak hezi zuten, musika ikasiz eta arte plastikoen aurkikuntzaren bidez etengabeko sentsibilitate artistikoa iratzarri baitzioten. 1919an, Vieira da Silva Lisboako Arte Ederren Akademian sartu zen, eta Medikuntza Fakultatean anatomiako eskolak eman zituen, Emilia Santos Bragarekin marrazketa ikasteko. 1928an Parisera joan zen bere heziketa jarraitu ahal izateko, Grande Chaumière Akademiako Emile-Antoine Bourdelle-ren eskultura ikastaroan izena emanez. Urte berean Italia bisitatu zuen lehen aldiz. Izan ere, bere bizitzan ohikoa zen bidaiak egitea Hala ere, bere ekoizpen artistiko gehiena, Brasilen igarotako denbora kenduta, Portugal eta Frantzian bizi izandakoari dagokio.

 Margolari ibilbidea 
Parisen egon zen bitartean, eragin ugaritan murgildu zen, Cercle et Carré (Circle and Square, 1929-1933) eta Joaquín Torres-Garcíaren abstrakzio geometrikotik Pierre Bonnarden dekorazio-estiloraino.  

Massimo Campigli pintore italiarra izan zen bere lehen eroslea. Honek 1934ko olio-pintura bat erosi zuen Jeanne Bucher-en galerian (Paris) izan zuen lehen erakusketaren arrakastaren ondorioz. 

 Portugalen 
Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, Maria Helena eta bere senarra, Árpád Szenes margolaria, Portugalera joan ziren, Rio de Janeirora (Brasil) joan aurretik. Zazpi urtez bizi izan ziren han. 

Maria Helena Vieira da Silvaren lehen pinturek eragin ezberdinak izan zituzten, bere estiloak kubismoa, futurismoa eta konstruktibismoa uztartzen zituelako. Bere lehen lanek, eragin hauek bere erritmo eta patroi zentzu zorrotzarekin uztartuta, bere pintura helduenetan osagai nagusi bihurtu zen sentiberatasuna islatu zuten. 

1933an izan zuen lehen bakarkako erakusketa, Parisko Jeanne Bucher Galerian. Haurrentzako liburu bateko ilustrazioak eta zenbait pintura erakutsi zituen.  

 Brasilen 
1943an, New Yorkeko Art of this Century Peggy Guggenheim arte galerian egin zen The Exhibition by 31 Women erakusketan parte hartu zuen. Brasilen, pintatzen eta erakusten jarraitu zuen, bera eta bere senarra 1947an Parisera itzuli ziren arte.

Bi protagonista hauen familiaren etxea bertako intelektual eta margolarien topaleku bihurtu zen, Martin Gonçalves, Navarra edo Sciar kasu. Vieira da Silvaren lana oso baloratua izan zen Hego Amerikako herrialdean, Askanasy galerian Rio de Janeiron eta Belo Horizonteko Udal Jauregian erakutsi baitzen. Vieira da Silva hasiera batean Portugalera itzuli zenean, Oliveira Salazar diktadoreak portugaldar nazionalitatea ukatu zion senarrari, eta hori Maria Helenak sorterria uzteko abiarazlea izan zen. Frantziar nazionalizatu zen eta Parisen kokatu zen behin betiko. 

 Parisen 
Garai horretako ekoizpenean garbi ikusten da Fernand Léger eta Paul Kleeren eragina. Kritikari batzuen ustez, artistak bere lanetan atmosfera batzuk Lisboako paisaiak ekartzen ditu gogora, bertan igaro baitzuen haurtzaroa.

Parisko Bigarren Eskolari lotutako bere lanak, XX. mendeko margolari portugaldarrik garrantzitsuentzat har zezaten balio izan zion. Bere margolanak pintura abstraktuaren eta pintura figuratiboaren artean kokatzen dira, primitibismoarekiko interesaren eta kubismo sintetikoaren artean. Horiek guztiak koadro bakoitzean bat egiten duten estilo, ideia eta garapenen amalgama dira. Hori dela eta, oso erraz identifika daitezke.

1950. urtetik aurrerako bere lanen gai piktorikoa gerraostea da: hiri erre edo urpetuak, kalezuloak, ilunabarrak eta paisaiak… “Les façades éboulées, 1957”, “Canaux en Hollande, 1958” edo “Vielle Amérique, 1958” bezalako izenburuekin egindako lanek lekuaren berezitasuna bereizteko balio dute prototipo generikoekin: natura, kultura, hiria… 

Bera gehienbat margolaria izan bazen ere, beste alderdi batzuk ere esperimentatu zituen. Adibidez, 1966an, Frantziako Reims Katedraleko ekialdeko kaperaren absiderako beirate bat diseinatzeko batzorde bat onartu zuen. 1980ko hamarkadan pintatzen jarraitu zuen, eta ondorengo lana argiari begira egin zuen, bai gama kromatikoari bai gaiari berari dagokionez. 80ko hamarkadan bere lanari buruzko pelikula filmatu zuen senarrarekin batera. 

Frantziako herritarra izan zen 1956tik eta 1992ko martxoaren 6an hil zen Parisen.

 Lanak 
 As Bandeiras Vermelhas (1939, 80 × 140 cm)
 A Partida de Xadrez (1943, 81x100 cm)
 História Trágico-Marítima (1944, 81,5 × 100 cm)
 O Passeante Invisível (1949-1951, 132 × 168 cm)
 O Quarto Cinzento (1950, Tate Gallery, Londres, 65 × 92 cm)
 L'Allée Urichante (1955, 81 × 100 cm)
 Les Grandes Constructions (1956, 136 × 156,5 cm)
 Londres (1959, 162 × 146 cm)
 Landgrave (1966, 113,6 × 161 cm)
 Passage des miroirs (1971), Museo de Bellas Artes de Bilbao
 Terre de Sienne (1972), Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, Madrid
 Bibliothéque en Feu (1974, 158 × 178 cm)

 Liburuak 

  Rosenthal, Gisela (1998). Vieira da Silva, 1908-1992 : the quest for unknown space. Taschen. ISBN 3-8228-8269-0. OCLC 40609565.
 Vallier, Dora (1982). Vieira da Silva, chemins d'approche. Ecritures, figures. Galilée. ISBN 2-7186-0227-9. OCLC 260009109.
 Weelen, Guy (1961). Vieira da Silva. Painters of to-day. Methuen. OCLC 12337320. 
 Sariak eta aintzatespenak 

Vieira da Silvaren lana 1954an Kunsthalle Baselen egindako erakusketa kolektibo batean sartu zen, eta lau urte geroago, 1958an, Caracaseko Biurtekoan. Bere lehenengo atzera begirakoa Kestner Gesellschaften (Hannover, 1958) egin zuen. Urte berean Pittsburgheko Internationalean ere erakutsi zuen (gero Carnegie International) eta Guggenheim Nazioarteko Sariaren erakusketan aipatu zuten. 1963an egin zuen lehen beiratea Saint Jacques de Reimserako, eta urte berean Arteen Sari Nazional Nagusia jaso zuen Parisen. Atzera begirakoak izan zituen Frantziako Grenobleko Museoan (1964); Turingo Museo Zibikoan (Italia, 1964); Parisko Ville-ko Musée national d´art moderne (1969-1970); Montpellier-eko Musée Fabre (Frantzia, 1971); Ville-ko Musée d´ar moderne (1977) eta Madrilgo Juan March (1991). 1989an Sao Pauloko Biurteko artista ohoratua ere izan zen.  

Portugalek bere lanaren balioa aitortu zuen eta Arte Ederren Akademia Nazionaleko kide izendatu zuten. 1991. urtean hil zen arte, bere lanak hainbat aipamen jaso zituen eta askotan erakutsi zen. Lehen aipatutako kondekorazioez gain, Portugalgo Santiagoko Gurutze Handia jaso zuen, baina zoritxarrez Lisboako antzinako zetazko manufakturan bere izena daraman fundazioaren inauguraziora joan aurretik hil zen.

2016an, Maria Filomena Molder filosofo portugaldarraren Rebuçados Venezianos saiakera bilduman aipatu zen Viera da Silvaren lana.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 77 margolanez osatutako erakusketa bat zabaldu dute Bilboko Guggenheim museoan Berria, 2025.10.15

Kategoria:Portugalgo margolariak
Kategoria:Frantziako margolariak
Kategoria:Lisboatarrak
Kategoria:Parisen hildakoak
Kategoria:Lisboako Unibertsitateko ikasleak
Kategoria:Emakume margolariak