Teresa del Valle

Teresa del Valle Murga (Donostia, Gipuzkoa, 1937ko apirilaren 1a - Asteasu, Gipuzkoa, 2025eko apirilaren 8a) antropologoa, irakaslea eta ikertzailea izan zen. Antropologian eta feminismoan nabarmendu zen bereziki; izan ere, emakumearen eta generoaren inguruan ekarpen garrantzitsuak egin zituen. Euskal Herriko Unibertsitatean, Antropologia Sozialeko lehenengo katedraduna izateaz gain, Emakumearen Ikasketen Mintegia sortu zuen. 2018an Euskal Herriko curriculum nabarmenenei ematen zaien Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxaren Humanitate, Kultura, Arteak eta Gizarte Zientzien Saria jaso zuen.

Euskal Herriko antropologia feministan bereziki garrantzitsua izan zen Del Valleren Mujer vasca. Imagen y realidad («Euskal Herriko emakumea. Irudia eta errealitatea») azterlana, Euskal Herrian antropologia feminismora hurbiltzeko bidea zabaldu zuelako.

 Bizitza 
ezkerrera|thumb|Teresa del Valle 1978an
1958an, Berrizko Mesedetakoetan moja sartu zen. 1960an, Estatu Batuetara joan zen, Mikronesiara misiolari joateko behar zuen prestakuntza eskuratzera. Han zegoela, ikasketekin jarraitu zuen zenbait alorretan. Levenworth College ikastetxean Historian eta Arteetan (Antropologian) graduatu zen, eta, ondoren, master bana burutu zituen Saint Louis eta Hawaiiko unibertsitateetan. 1968tik 1972ra Guam-eko unibertsitateko Historia Saileko irakasle lan egiten zuen bitartean Mikronesia aldeko Ikerketa Gunean ikerlari jardun zuen. Doktoretza 1978an erdietsi zuen Hawaiiko Unibertsitatean. Europara itzuli eta 1980an Geografia eta Historian lizentziatura eskuratu zuen (Bartzelonako Unibertsitate Autonomoa) eta 1981n doktoretza (EHU).

Irakasle eta ikerlari jardun zuen zenbait unibertsitatetan: Guamen (Instructor, Researcher, 1971/1972), Princetonen (Visiting Felow, 1986) eta Nevada-Reno Unibertsitateko Basque Studies Programan (1985/1991). Estatu Batuetan hainbat urte eman ondoren, 1979an itzuli zen, eta Euskal Herriko Unibertsitatearekiko (EHU) harremana hasi zuen. Gizarte Antropologia irakasteko kontratatu zuten lehen pertsona izan zen. Bertan 1984. urtean antropologia feministaren alorreko lehen ikastaroa eman zuen, Diferenciación y jerarquización sexual izenburupean. 1988. urtean, EHUko Gizarte Antropologiako lehen katedra lortu zuen. Urte hartan bertan, EHUko Gizarte Antropologiako Saileko zuzendari izendatu zuten. Emakumearen Ikerketen Mintegia sortu zuen 1981ean, eta haren zuzendaria izan zen 1990tik 1994era eta 1992tik 1994ra. EASAko (European Association of Social Anthropologists) sortzaileetariko bat izan zen, eta haren lehen presidenteordea. Eusko Ikaskuntza erakundean ere Gipuzkoako presidenteordea izan zen (2006-2010).

Doktoretza-ikastaroak, bestelako ikastaroak eta euskal antropologiari buruzko hitzaldiak eman zituen hainbat unibertsitatetan, bai Europan bai Estatu Batuetan.

Teresa del Valle EHUko Gizarte Antropologiako katedradunak Mikronesia eta Euskal Herria izan zituen ikergai hainbat gaitan: antropologia feminista, antropologia politikoa, erritualak, gizarte aldaketa, baita espazio eta denbora kategoriak ere, hurrenez hurren. Irakaskuntza eta ikerketa uztartu zituen. Bere ikerketak Euskal Herrian, Hawaiin, Mexikon eta Ipar Amerikan garatu zituen, batik bat. Esan bezala, espazioarekin eta denborarekin zerikusia duten gaiak landu zituen bereziki, besteak beste: jabetza eta ahaidetasunari buruzkoak; etnizitatea eta erritualak; sozializazio berrien eragina harreman eta egitura paritarioetan; eta, emakume eta gizonen botereari buruzko teorizazioa.

Bere ikerlari- eta irakasle-lanak zirela eta Emakunderen Berdintasunerako Saria eman zioten 2010. urtean, eta EHUn Gizarte Antropologiako katedradun emeritua zen.

 Lanak 
Hainbat argitalpenetan parte hartu zuen, eta 200 artikulutik gora idatzi zituen Teresa del Vallek. Hauek dira nagusiak:
  1979: Social and Cultural Change in the Community of Umatac Southern Guam. University of Guam, Guam.
  1985: Mujer vasca. Imagen y realidad. Bartzelona: Anthropos (Teresak zuzendutako ikerketa-talde baten emaitza).
  1987: Culturas oceánicas, Micronesia. Bartzelona: Anthropos.
  1987: La mujer y la palabra / Teresa del Valle... [et al.]. Primitiva Casa Baroja, Donostia.
  1988: Korrika: rituales de la lengua en el espacio. Bartzelona: Anthropos.
  1990: Cultura vasca y su diáspora: ensayos teóricos y descriptivos (bil.). Baroja, Donostia.
  1991: Género y sexualidad.
  1991: The importance of the Mariana Islands to Spain at the begining of the nineteenth century. University of Guam, Guam.
  1991: Las mujeres en la ciudad: estudio aplicado de Donostia. Emakumearen Ikerketa Mintegia, Donostia.
  1993: Gendered Anthropology (edit.). London: Rutledge.
  1993: Korrika: a Basque Ritual for Ethnic Identity. Reno: University of Nevada-Reno.
  1997: Andamios para una nueva ciudad. Lecturas desde la antropología.
  1997: Las mujeres en Euskal Herria. Ayer y hoy. Donostia: Orain.
  2000: Perspectivas feministas desde la antropología social. Ariel.
  2001: Emakumeak Euskal Herrian (Erresistentziak eta hausturak). Donostia: Gaiak.
  2001: Modelos emergentes en los sistemas y relaciones de genero. Madrid: Narcea.

 Sariak eta errekonozimenduak 
 2010: Emakunderen Berdintasunerako saria, emakumeen errealitatea ikertu eta zabaltzeagatik.
 2011: Euskal Herriko Unibertsitatearen errekonozimendua, Euskal Herriko unibertsitatearekin izandako konpromisoarengatik eta Gizarte Antropologia Saila emandako sostengu erabakigarriagatik.
 2013: Hitzaldi nagusia, Euskal Herriko Unibertsitateko doktore berriak izendatzeko ekitaldian: "Berdintasuna benetako aurrerapenaren erdigunean".
 2017: Granadako Unibertsitateak antolatzen duen Intelektuala eta bere Memoria zikloan, Teresa del Valle elkarrizketatu zuten.
 2018: Mexikon Oaxakako Benito Juarez Unibertsitatearen «Meritu akademikoarentzako aintzatespena» jaso zuen, bere lidergo akademikoagatik, eta teoria feministari egindako ekarpen esanguratsuengatik.
 2018: Euskal Herriko curriculum nabarmenenei ematen zaien Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxaren Humanitate, Kultura, Arteak eta Gizarte Zientzien Saria.
 2025: "Micronesia revisited. Teresa del Valle (Guam, 1974-1978)" erakusketa antolatu zuten Jone M. Hernández, Margaret Bullen, Carmen Díez, Mari Luz Esteban, eta Miren Urquijo irakasleek. Carlos Santamaría Zentroan (Euskal Herriko Unibertsitatea, 2025).

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia Fakultatea (EHU)

 Kanpo estekak 

 Exposición "Micronesia revisited, Teresa del Valle (Guam, 1974-1978)"  Gipuzkoako Campuseko Liburutegia. Carlos Santamaria Zentroa. (2025)  
 Jone M. Hernández, Margaret Bullen, Carmen Díez, Mari Luz Esteban, Miren Urquijo. «In memoriam Teresa del Valle, bidegilea eta gidaria gogoan» Campusa 

Kategoria:Donostiarrak
Kategoria:Euskal Herriko antropologoak
Kategoria:Emakume antropologoak
Kategoria:Gipuzkoako zientzialariak
Kategoria:Euskal Herriko Unibertsitateko irakasleak
Kategoria:Euskal Herriko gaztelaniazko saiakeragileak
Kategoria:Idazle feministak
Kategoria:Euskal Herriko feministak
Kategoria:Eusko Ikaskuntzako kideak
Kategoria:XX. mendeko emakumeak
Kategoria:XXI. mendeko emakumeak
Kategoria:Emakunderen Berdintasunerako saridunak
Kategoria:Euskal Herriko Unibertsitateko katedradunak