Ramón Zallo

Ramón Zallo Elgezabal (Gernika, Bizkaia, 1948ko apirilaren 10a) Euskal Herriko Unibertsitateko Ekonomia eta Komunikazio irakasle emeritua da Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatean.

Zuzenbidean (1970) eta Ekonomian (1971) lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean eta Informazio Zientzietako doktoregoa lortu zuen EHUn (1987). Egitura, ekonomia eta ikus-entzunezko, kultura eta komunikazio politiketan espezializatua da. Kultura eta komunikazioaren, ekonomia eta politikaren inguruko lanak kaleratu ditu, eta hainbat agerkaritan artikuluak idazten ditu. EHUko Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatean, Kulturaren eta komunikazioaren ekonomiaren irakaslea (1978-2019) eta Ikus-entzunezko Komunikazioaren Sailean katedraduna izan da, (1994-2018), eta 2019tik katedradun emeritua da. 

 Irakasle jarduerak 
1978an hasi zen irakasle gisa Leioako Informazio Zientzien Unitatean. EHUko Gizarte eta Komunikazioaren Zientzien Fakultatearen sortzaileetako bat izan zen, eta Fakultateko Ekonomia Saileko zuzendaria (1983-84), dekanordea (1987-89) eta Ikus-entzunezko Komunikazio Saileko zuzendaria (1990-95). 

Erdialdeko Amerikako Unibertsitateekiko Lankidetzarako EHUko ordezkaria izan zen (1989-1995), eta EITBko Administrazio Kontseiluko kidea, gizarte-ordezkaritzaren bitartez (1999-2002). 

 Kultura-aholkularia 
Eusko Jaurlaritzan Kultura aholkularia izan zen komunikazio, ikus-entzunezko eta kultura gaietarako 2002-2009 urteen arteko legegintzaldietan, Juan Jose Ibarretxe lehendakari eta Miren Azkarate kultura sailburu zituela. 2003ko Euskadiko Ikus-entzunezkoen Liburu Zurian sortzen parte hartu zuen, eta Kulturaren Euskal Behatokiaren sustatzaileetako bat izan zen. Kulturaren Euskal Planaren erredaktore nagusia izan zen 2004an. Ikus-entzunezkoak eta tokiko telebista digitala finantzatzeko dekretuak onartu ziren legealdi horietan. Onartu gabe geratu ziren ikus-entzunezkoen kontseiluaren legea eta FMen dekretua. 

Urte batzuk geroago EH Bilduko aholkularia izan da kulturari, EITBri buruzko diagnostikoari, Ikus-entzunezko Kontseiluaren lege-proposamenari, estatutu politiko berriari eta Ikus-entzunezko Komunikazioari buruzko Lege Orokorrari buruzko ponentzian. 

Komunikazioaren Ikerketaren Espainiako Elkartearen (, AE-IC) "Komunikazio-egitura eta politikak" ataleko zuzendaria izan zen 2011tik 2018ra, eta Informazioaren, Komunikazioaren eta Kulturaren Ekonomia Politikoaren Latindar Batasunaren (, ULEPICC) Espainiako saileko presidentea. Bi elkarteek omendu egin zuten, eta horien Ohorezko Bazkidea da.

 Ikertzailea 
1987an aurkeztu zuen doktore-tesia, "Kultur industrien ekonomia kritikorako oinarriak. Lan- eta balorizazio-prozesuak". Bere bertsio laburtua 1988an argitaratu zuen Akalek, “Economía de la comunicación y la cultura” izenarekin, lan klasikoa eta aitzindaria kulturaren eta komunikazioaren azterketa ekonomikoetan, bai Espainiar estatuan, bai Lationamerikan. Ekarpen hori eta ondoren etorri zena, Enrique Bustamante eta Ramón Zallo koordinatzaile zirela, “Las Industrias culturales en España” (1988) izan zen, eta Daniel E. Jonesek 1989ek esan zuenez, bertan “herrialdeko kultura- eta komunikazio-sektore guztien azterketa egin zen lehen aldiz, kontzentrazio eta transnazionalizazio ekonomiko gero eta handiagoa aztertzea helburu nagusitzat hartuta”. Horrela, ordura arte argitaratu gabeko egiturazko eta sektorekako analisi ekonomikoen ikuspegi berri bat aktibatu zen (komunikabideak, edizioa, fonografia, zinema, publizitate-sektorea). Bi liburuak erreferenteak dira geroztik. Ordura arte informazio-enpresen mikroekonomia baino aztertzen ez zelarik, ordutik, komunikazio eta kulturaren ekonomia eta politikaren alorra ireki zen.

Ramon Zallorengan nabarmendu beharreko beste alderdi bat herriarekin konprometitutako intelektualaren profila da, baita arlo sozial eta kulturalean ere. Horrela, “Euskal Herria, gaur. Kultura, historia eta gizartea aniztasunaren eta ezagutzaren aroan,” (2006) bezalako dibulgazio-liburuak burutu izan ditu, euskaraz, gaztelaniaz, frantsesez eta ingelesez publikatu direnak, edo are —Mikel Ayusorekin batera— “Euskal Herria eta bere kultura ezagutu” (2009) Eusko Jaurlaritzak diasporarako eta etorkinentzako 7 hizkuntzatan argitaratua. Era berean, artikulu askotan, eraldatzen ari diren identitate sortzaileen ideiari eutsi dio, edo identitate kulturalen, nazionalen eta politikoen arteko bereizketari, beren tempus desberdinekin.

2015ean, Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailak euskal kulturaren egoerari buruzko txostena eskatu zion ikertzaile nagusi gisa. Hala sortu zen “Balio-katea eta zeharkako ardatzak. Kultur politikako proposamenak” (244 orr). Bertan, Josu Amezaga, Kepa Sojo, Miguel Ángel Casado eta Eneko Lorente irakasleek eta Pablo Malo zinemagileak parte hartu zuten. Txosten horretan, euskal kulturaren egoera aztertzen zen eta kultur politikako neurriak iradokitzen ziren, 2016an Kulturaren Euskal Kontseiluak eztabaidatu zituenak.

UPV/EHUko Nor ikerketa taldearekin kolaboratzen du. UPV/EHUko "Hedabideak, Gizartea eta Hezkuntza (HGH)" ikertaldeko kidea da. Taldearen ikerketa-lerroak hauek dira: Kalitatezko kazetaritza, Kazetaritzaren etorkizuna, Ikus-entzunezko alfabetizazioa, Eremu urriko hedabideak eta hizkuntza, eta Hedabideak eta gatazka. 

Betiko Fundazioaren Patronatuko kidea da, eta parte hartu du Gernika Gogoratuz-en programetako batean (Bizitzarako Lurraldeak). 

Kuantitatiboki, banakako 17 liburu idatzi ditu, beste 14 koordinatzaile eta egilekide gisa, 92 kapitulu liburu kolektiboetan, 83 artikulu kultura eta komunikazioko aldizkari teorikoetan (Telos, Sciences de la Societé, Inguruak, Economía Industrial, Jakin, Ekonomiaz, Idées, RLCS, Zer, CAC...), 64 artikulu pentsamenduko aldizkari politikoetan, 77 parte-hartze idatzizko txostenekin egindako biltzarretan, 16 parte-hartze edo zuzendaritza ikerketa-taldeetan eta 28 tesi-epaimahaietan.

 Biografia politikoa   
Ramón Zallo frankismoaren aurkako militantea izan zen 18 urte zituenetik: Euskal Gazte Ikasle Alkartasuna (JEC-Bilboko Eskolapioak), Euskal Herriko Gazteria Langile Katolikoa (JOC, Etxebarri 1966) eta Euskadi Ta Askatasuna (ETA, 1968-1971). Hiru aldiz atxilotu zuten, 1968an, 1969an –salbuespen-egoeran, kartzelaldi laburra izan zuen eta torturatua izan zen– eta 1976an, eta hiru auzipetze izan zituen, absoluzio batekin eta bi artxibatzerekin. ETA V eta ETA VI-ren zatiketan, borroka armatua baztertzen zuen ETA VI-ren alde jarri zen. Trantsizio garaian, 1979ko hauteskunde autonomikoetan Bizkaiko Liga Komunista Iraultzaileko zerrendaburua izan zen. 1984an, Euskadiko Ezkerraren Nueva Izquierda alderdiarekiko aliantza babestu zuen Auzolan osatzeko. 1985ean Auzolan desegin ondoren antolatutako militantzia utzi zuen.  

Geroztik, unibertsitate ikerketarekin bateragarri eginez, politika, gizarte eta kultura arloko gaurkotasuneko analista izan da, hainbat hitzaldi emanez, aldizkari teoriko eta dibulgaziozkoetako artikuluak idatziz, kazetaritza-artikulu politikoak idatziz 1975tik gaur egunera arte, ETB2 eta Radio Euskadiko tertulietan parte hartuz (Ernest Lluchekin, besteak beste) eta hedabideetan hainbat artikulu publikatuz (Eginetik El Correora, El Mundo del País Vasco, Berria, Gara eta Deiatik pasaz). Viento Sur aldizkarian 100 artikulu argitaratu ditu.  

Ikuspegi arrazionalizatzailearekin beti, kolektibitatearekiko inplikazioarekin eta asmo hezitzailearekin jardun du. “Grina arrazoitua” aldarrikatu ohi du. Hala, bere lumarekin zerikusia dute hirugarren espazioa eta quebectarraren erabakitzeko eskubidearen hedadura bezalako kontzeptuek, edo eta “bakea normalizazioarekin” ideiak. Garai ezberdinetan zehar, herri ekimenen sustatzaile ere izan da (Elkarbide, Elkarri, Lokarri, Erabaki, Sare, Demokrazia Bai). Lehen “El Mundo del País Vasco”-ko Aholku Batzordean parte hartu zuen –Elkarriren tesien antzekoa 1996ra arte–, eta Lizarra-Garaziko (1998) eta Loiolako (2006) bake prozesuen alde egin zuen.  

 Liburuak 
Guztira 25 liburu inguru argitaratu ditu Zallok. Horietako 15 ekonomiari, kultura- eta komunikazio-politikei buruzko argitalpenak dira; 4, politikari buruz orokorrean; hiru, ekonomia orokorrari buruz; eta, beste hiru, euskal kulturaz.

 Ekonomiari eta kultura- eta komunikazio-politikei buruzko liburuak: 

  Fundamentos para una economía crítica de las industrias culturales. Los procesos de trabajo y de valorización, (Tesia) 1987 
  Economía de la comunicación y la cultura, 1988
  Las industrias culturales en España: grupos multimedia y transnacionales (Enrique Bustamanterekin batera), 1988
  El mercado de la cultura: estructura económica y política de la comunicación, 1992. 
  Industrias y políticas culturales en España y País Vasco, 1995
 Komunikabideak Hemen (Patxi Azpillaga eta Juan Carlos de Miguelekin batera), 2002
 Egunkaria: amets baten egia (Txema Ramirez de la Piscina, Teresa Agirreazaldegi eta Pedro Ibarrarekin batera), 2010
  Estructuras de la comunicación y de la cultura. Políticas en la era digital, 2011 
  Análisis comparativo y tendencias de las políticas culturales de España, Catalunya y el País Vasco, 2011
  Tendencias en comunicación. Cultura digital y poder, 2016 

 Ekonomiari eta kultura eta komunikazio-politikei buruzko artikulu berezi batzuk 

  Decálogo para una deontología de los medios de comunicación en tiempo de crisis (Txema Ramirez de la Piscinarekin batera, eta 100 kazetarik izenpetu dute), Hotel Abando 2010
  La política de Comunicación Audiovisual del gobierno socialista (2004-2009): un giro neoliberal, 2010
  Industrias culturales y creativas en la sociedad del conocimiento desigual, Ekonomiaz 78. zenbakia, 2011
  La comunicación en tiempos de violencia política: el caso vasco, Cuadernos de información y comunicación (CIC) 28. zenbakia, 2023
  La Ley General de la Comunicación Audiovisual a examen crítico, 2023

 Liburu politikoak 

  Euskadi o la segunda transición. Nación, cultura, ideologías y paz en un cambio de época, 1997.
  El país de los vascos: de los acontecimientos de Ermua al segundo Gobierno Ibarretxe, 2001
  El País Vasco en sus encrucijadas: diagnósticos y propuestas (koordinatzailea), 2008
  Mirades sobre el  procés. Del tauler catalá a la cruïlla basca, (Txema Garcíarekin batera) 2018

 Ekonomia orokorrari buruzko liburuak: 

  Dossier Petróleo: economía y crisis de la economía occidental, 1975
  El declive económico de Busturialdea- Urdaibai: dilemas y propuestas, 2021
  Un desarrollo económico y ecosocial para Busturialdea- Urdaibai. Documento de trabajo para un plan de choque y un plan estratégico (2024-2034), 2024

 Euskal kulturari buruzko liburuak 

 (Euskaraz, gaztelaniaz, frantsesez eta ingelesez) Euskal Herria, gaur. Kultura, historia eta gizartea aniztasunaren eta ezagutzaren aroan, 2007
 (Euskaraz, gaztelaniaz, frantsesez, ingelesez, errumanieraz, arabieraz eta txineraz) Euskal Herria ezagutzea. Bertako kulturan, historian, gizartean, eta erakundeetan zeharreko bidaia, (Mikel Ayusorekin batera. Eusko Jaurlaritza) 2009
 Balio-katea eta zeharkako ardatzak. Kultur politikako proposamenak (Josu Amezaga, Kepa Sojo, Miguel Ángel Casado, Eneko Lorente eta Pablo Malorekin batera). Eusko Jaurlaritza 2015.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatea

 Kanpo estekak 

 @r_zallo erabiltzaile-kontua Twitterren
 Ramon Zallo barria.eus egunkarian lau iritzi artikulu.
 Ramon Zallo Kreanta argitaletxean
 «Pentsamendu bakarraren aurrean, prentsa askatasuna: Pablo Gonzalezen kasua erdigunean» (Argia aldizkaria, 2023-03-01). Gernika, Ipes elkarteak antolatutako solasaldia, Oihana Goiriena , Oihana Cabello eta Ramon Zallo hizlari.

Kategoria:Euskal Herriko Unibertsitateko irakasleak
Kategoria:Euskal Herriko ekonomialariak
Kategoria:Gernikar-lumotarrak
Kategoria:Liga Komunista Iraultzaileko kideak