Zhou dinastia

Zhou dinastia K.a. 1027. urte aldean, Wen, Zhōu (edo Chou) hiriko printzeak Shang dinastiako erregea aginpidetik kendu zuen, eta bere dinastia, Zhou edo "Mendebaleko Zhouen" dinastia izenaz ezagutzen dena sortu zuen (K.a. 1027-K.a. 771). Errege horrek Luoyira (gaur Luoyang, Honan) aldatu zuen hiriburua.

K.a. VIII. mendearen hasieran, Zhou dinastiakoen erreinuak Hoang Ho ibaiaren erdialde guztia hartzen zuen. Garai horretan zabaldu zen erregeen hitzaldiak, epaiketak, errituak eta kronologiak idatzita uzteko ohitura, hain zuzen ere erregeak eta beste nobleek beren eskribauak, igarleak eta urtekari-idazleak izaten baitzituzten. Aldi berean hiri berriak eraiki ziren eta lehengoak handitu ziren. Hiriak handitu ahala, ordea, noblezia berri bat sortu zen, protokoloei eta gerrari noble gisa hartzeari garrantzi handia ematen ziona. Aintzat hartua izan nahi horrek, VIII. mendearen bukaera aldean, erreinuko erdigunetik urrun ziren hainbat printze-herri eta -hiri erregearen eragin zuzenetik irtetera eraman zituen. Aldi berean iparraldeko herriak (mongoliarrak) Zhou dinastiaren aginpide eremuetan sartzen hasi ziren.

K.a. 771n, Zhou dinastiak ekialdera, ipar-mendebaleko herri horiek eraginik, Luoyi hirira aldatu behar izan zuen hiriburua, Hao, ekialdeko hiriburua utzita. K.a. 771-256 bitarteko aldia "Ekialdeko Zhouen dinastia" izenaz ezagutzen da. Luoyira aldatu zenetik aurrera, bere erresuma inguruko printze-herrien eta -eskualdeetan sortu ziren elkarteen mende egon zen Zhou dinastiako erregea. Hain zuzen, txinatarren eragina hedatzearekin, erregeak bere printze basailuekin zituen harremanen antzekoak lotu baitzituzten beste hainbat printze-herrik eta -hirik ere beren artean. Baina aldi berean, erregearen babesle bihurtu ziren printze horiek, iparraldeko leinuei aurre egin beharrez. Printze horietan indartsuenak Qikoa (Shandong penintsulan) eta Jingoa (Shanxi eskualdean) ziren.

K.a. V.-III. mende bitartean, bi printze horien ereduari jarraituz, beste sei printzerri edo erreinu ere sortu ziren: Qin-goa, ipar-mendebalean; Zhaokoa, Mongoliako mugan; Han-goa eta Wei-koa, Hoang Ho ibaiaren iparraldean; Yan-goa, ipar-ekialdean, eta Chu-koa, Yan Tse Kiang ibaiaren iparraldean (Hubei). "Gudalarien erreinuak" izenaz ezagutzen da V.-III. mendea bitarteko aldi hori. Eraikuntzan eta nekazaritzan lan handiak egin ziren garai horretan: luberrigintza sail berrietara hedatu zen, hiriak handitu eta gotortu ziren, erresumen arteko eta Txinaren iparraldeko mugetako harresiak eraiki ziren. Erreinu horien arteko eta iparraldeko herrien kontrako gerrak etengabeak izan ziren arren, garai horretan sortu ziren Txinan izan diren pentsalari eta filosofia higikunderik aipatuenak, Konfuzio eta konfuzianismoa, Lao Tse eta taoismoa, Mentzio eta bere doktrina. Aldi horretakoak dira, berebat, garaiko gertaerarik handienen kronologiak eta hainbat errituri buruzko idatziak ere.

 Erregeen zerrenda 
Izen arruntaHilondoko izenaErreinaldia1Izen historiografikoaJi Fa姬發Wuwang武王 K. a. 1046-10431Zhou WuwangJi Song姬誦Chengwang成王 K. a. 1042-10211Zhou ChengwangJi Zhao姬釗Kangwang康王 K. a. 1020-9961Zhou KangwangJi Xia姬瑕Zhaowang昭王 K. a. 995-9771Zhou ZhaowangJi Man姬滿Muwang穆王 K. a. 976-9221Zhou MuwangJi Yihu姬繄扈Gongwang共王 K. a. 922-9001Zhou GongwangJi Jian姬囏Yiwang懿王 K. a. 899-8921Zhou YiwangJi Pifang姬辟方Xiaowang孝王 K. a. 891-8861Zhou XiaowangJi Xie姬燮Yiwang夷王 K. a. 885-8781Zhou YiwangJi Hu姬胡Liwang厲王 K. a. 877-8411Zhou Liwang　Gonghe (erregeordetza)共和 K. a. 841-828GongheJi Jing姬靜Xuanwang宣王 K. a. 827-782Zhou XuanwangJi Gongsheng姬宮湦Youwang幽王 K. a. 781-771Zhou YouwangMendebaldeko Zhoutarren amaiera/ Ekialdeko Zhoutarren hasieraJi Yijiu姬宜臼Pingwang平王 K. a. 770-720Zhou PingwangJi Lin姬林Huanwang桓王 K. a. 719-697Zhou HuanwangJi Tuo姬佗Zhuangwang莊王 K. a. 696-682Zhou ZhuangwangJi Huqi姬胡齊Xiwang釐王 K. a. 681-677Zhou XiwangJi Lang姬閬Huiwang惠王 K. a. 676-652Zhou HuiwangJi Zheng姬鄭Xiangwang襄王 K. a. 651-619Zhou XiangwangJi Renchen姬壬臣Qingwang頃王 K. a. 618-613Zhou QingwangJi Ban姬班Kuangwang匡王 K. a. 612-607Zhou KuangwangJi Yu姬瑜Dingwang定王 K. a. 606-586Zhou DingwangJi Yi姬夷Jianwang簡王 K. a. 585-572Zhou JianwangJi Xiexin姬泄心Lingwang靈王 K. a. 571-545Zhou LingwangJi Gui姬貴Jingwang景王 K. a. 544-521Zhou JingwangJi Meng姬猛Daowang悼王 K. a. 520Zhou DaowangJi Gai姬丐Jingwang敬王 K. a. 519-476Zhou JingwangJi Ren姬仁Yuanwang元王 K. a. 475-469Zhou YuanwangJi Jie姬介Zhendingwang貞定王 K. a. 468-442Zhou ZhendingwangJi Quji姬去疾Aiwang哀王 K. a. 441Zhou AiwangJi Shu姬叔Siwang思王 K. a. 441Zhou SiwangJi Wei姬嵬Kaowang考王 K. a. 440-426Zhou KaowangJi Wu姬午Weiliewang威烈王 K. a. 425-402Zhou WeiliewangJi Jiao姬驕Anwang安王 K. a. 401-376Zhou AnwangJi Xi姬喜Liewang烈王 K. a. 375-369Zhou LiewangJi Bian姬扁Xianwang顯王 K. a. 368-321Zhou XianwangJi Ding姬定Shenjingwang慎靚王 K. a. 320-315Zhou ShenjingwangJi Yan姬延Nanwang赧王 K. a. 314-256Zhou Nanwang　Huiwang惠王 K. a. 255-249Zhou Huiwang1. Txinako historialariek onartzen duten lehenengo data K.a. 841 da, Gonghe erregeordetzarena. Aurrekoak zalantzazkoak dira eta hemen Xia-Shang-Zhouren kronologian agertzen direnak aipatzen dira.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Txinako dinastiak
Kategoria:Antzinako Txina
Kategoria:K.a. III. mendean desagertutako herrialdeak
Kategoria:Txinako historiako herrialdeak