Autobiografia

Autobiografia pertsona batek bere bizitzari buruz egiten duen idatzizko narrazioa da. Biografia bezala, literatura generotzat jotzen da. Autobiografia mota bat dira oroitzapenak izenekoak, non idazleak bere bizitzako kontu eta pasarte intimoak kontatzen dituen.

 Autobiografia kontzeptua 
Autobiography hitza, ingelesez, neologismo kulto bezala Ingalaterran, XIX. mendearen hasieran agertu zen. Dena dela, ez dago garbi zein izan erabili zuen lehendabizikoa. Batzuen ustez, lehena 1809ko artikulu batean Robert Southey poeta izan zen. Georges Gusdorf frantses kritikariaren arabera, hitza Friedrich Schlegel filosofoak erabili zuen lehen aldiz, 1798an idatzitako testu batean.Puertas Moya, Francisco Ernesto (2003): La escritura autobiográfica en el fin del siglo XIX: el ciclo novelístico de Pío Cid considerado como la autoficción de Ángel Ganivet. 39.or. http://media.cervantesvirtual.com/s3/BVMC_OBRAS/ffe/3cf/f08/2b1/11d/fac/c70/021/85c/e60/64/mimes/ffe3cff0-82b1-11df-acc7-002185ce6064.pdf Agustin Hiponakoaren Confessiones liburua idatzitako lehendabiziko autobiografia bezala ezagutzen da, bestetik.

 Autobiografia ospetsu batzuk 
 Agustin Hiponakoa (351-430). Confessiones
 Abd Al·lah ibn Buluggin (XI. mende), Memoriak
 Leon Battista Alberti (1404-1472) Autobiografia
 Benvenuto Cellini (1500-1571). Bizitza
 Alonso de Contreras (1582-1641). Nire bizitzaren diskurtsoa
 Teresa Ávilakoa (1592-1641). Bizitzaren liburua
 Louis de Rouvroy, Saint Simon dukea (1675-1755). Memoriak
 Diego de Torres Villarroel (1694-1770). Bizitza
 Jean-Jacques Rousseau (1712-1778). Aitorpenak
 Giacomo Casanova (1725-1798). Nire bizitzaren historia
 Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832). Poesia eta egia
 François-René de Chateaubriand (1768-1848). Hilobiko memoriak
 Stendhal (Marie-Henry Beyle) (1783-1842). Henry Brularden bizitza
 José Zorrilla (1817-1893). Antzinaroko oroimenak
 Lev Tolstoi (1828-1910). Haurtzaroa, nerabetasuna eta gaztetasuna
 André Gide (1869-1951). Egunerokoa
 Gaziel (Agustí Calvet Pascual, 1887-1964). Tots els camins duen a Roma
 Josep Maria de Sagarra (1894-1961). Memòries
 Josep Pla (1897-1981). El quadern gris
 César González Ruano (1903-1965). Mi medio siglo se confiesa a medias
 Frank McCourt (1930–2009). Angelaren errautsak.
 Benjamin Franklin (1706–1790). Autobiografia
 Thomas De Quincey (1785-1859). Opiofago ingeles baten aitortzak.
 Robert Graves (1895-1985). Agur hori guztiari. Autobiografia bat.
 Primo Levi (1919-1987). Hau gizon bat baldin bada.
 Paul Bowles (1910-1999). Gelditu gabe.
 Pablo Neruda (1904-1973). Confieso que he vivido: Memorias eta Para nacer he nacido.
 Ingmar Bergman (1918-2007). Linterna magikoa.
 Santiago Ramón y Cajal (1852-1934). Ene bizitzaren oroimenak.
 Carlos Barral (1928-1989). Memoriak.
 Gabriel García Márquez (1927-2014 ). Vivir para contarla.
 Charles Darwin (1809-1882). Autobiografia.
 Pio Baroja (1872-1956). Desde la última vuelta del camino.
 Rafael Alberti (1902-1999). La arboleda perdida.
 Elias Canetti (1905-1994). Mihia aske.
 Lorenzo da Ponte (1749-1838). Memoriak.
 Gertrude Stein (1874-1946). Alice Toklasen autobiografia.
 Thomas Edward Lawrence (1888-1935). Jakinduriaren zazpi zutabe.
 Jean-Paul Sartre (1905-1980). Hitzak.
 Bertrand Russell (1872-1970). Autobiografia
 John Dos Passos (1896-1970), Urte ahaztezinak.
 Ernest Hemingway (1899-1961), Paris festa bat zen
 Arturo Barea (1897-1957), La forja de un rebelde I, II eta III.
 Helen Keller (1880-1968), Nire bizitzaren historia
 Malcolm X (1925-1965), Malcolm Xen autobiografia, Alex Haleyren laguntzaz.

 Autobiografia euskaraz 
Generoa dezente landu da euskaraz, esaterako Antonio Zavalak zuzendutako Auspoa bilduman asko plazaratu dira. Hemen adibide batzuk jasoko ditugu:

 Sebastian Salaberria: Neronek tirako nizkin (1964), Auspoa.
 Jon Oñatibia: Neke ta poz (1983), Edili.
 Jose Luis Alvarez Enparantza: Gertakarien lekuko (1985, Haranburu)
 Txomin Jakakortajarena: Bizitzan bi goiasmo. Kardaberaz Bilduma, 42. Tolosa, 1990.
 Julen Madariaga: Egiari zor (2014), Erein.
 Manuel Olaizola, Uztapide: Sasoia joan da gero (1976, Auspoa).

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Autofikzioa.
 Biografia.

 Kanpo estekak 

Kategoria:Literatura generoak
Kategoria:Testu tipologia
Kategoria:Biografia
Kategoria:Autobiografiak
Kategoria:Historiari buruzko lanak