Carmen Kurtz

Carmen Kurtz (jaiotza-izena: Carmen de Rafel Marés; Bartzelona, 1911ko irailaren 18a – ibidem, 1999ko otsailaren 5a) katalan idazlea izan zen. Hainbat literatur sari irabazi zituen bere nobelengatik —Planeta, besteak beste—, eta ospe handia lortu zuen 60ko hamarkadan haurrentzako liburu batzuekin. Horien pertsonaia mutiko bat zen, Oscar, eta maskota gisa antzara bat zuen, Kina. 

Gainera, Espainiako gerraosteko emakumearen egoerarekin konprometitutako idazlea izan zen.

 Bizitza 

 Familia eta ikasketak 
Carmen de Rafael Marés familia kosmopolita batean jaio zen. Ameriketako Estatu Batuetan, Mexikon eta Kuban bizi izan ziren emigranteen biloba eta birbiloba zen. Aita Habanan jaioa zen eta ama Baltimoren. Bere hezkuntzaren zati bat Erresuma Batuan jaso zuen eta, zalantzarik gabe, herrialde horretan izandako esperientzia batzuk bere liburuetan islatu ziren.

 Ibilbidea 
1935ean, ikasketak Londresen egin ondoren, Pierre Kurtz frantziarrarekin ezkondu zen, eta idazten hasi zenean, haren abizena hartu zuen. Ezkondutakoan Frantziara joan ziren. Senar-emazteek hantxe igaro zuten Bigarren Mundu Gerra. 1943an Espainiara joan ziren bizitzera, baina Bigarren Mundu Gerran senarra gerrara deitu zuten. Alemanek atxilo hartu zuten eta bi urte eman zituen kontzentrazio-esparru batean. Gatibualdiak haren izaera garraztu zuen, eta 50eko hamarraldian bereizi egin ziren. Esperientzia hori El desconocido (euskaraz: Ezezaguna) eleberrian kontatu zuen; 1956ko Planeta saria jaso zuen. Aurrerago, En la punta de los dedos (1968, Hatzen puntan) argitaratu zuen, Segoviako gerra ondoko giroaz. Ezkonduta egon zen garaiko azken urteak Segovian eman zituen, eta hantxe hasi zen haurrentzako ipuinak idazten; baina Carmen Laforeten Nada eleberriak izan zuen arrakastak helduentzat idaztera bultzatu zuen. Horrelaxe sortu zen Duermen bajo las aguas, Bigarren Mundu Gerraren garaiko Frantzia okupatuari buruzko oroitzapenen bilduma.

 Idazle 
Bartzelonako La Prensa egunkarian eguneroko zutabe bat mantendu zuen hainbat urtez.

1955ean bere lehen eleberria argitaratu zuen, Duermen bajo las aguas (1955, Urpean egiten dute lo), Bartzelona Hiria saria jaso zuena, eta bertan ondoko herrialdean bizi den emakume baten bizitza kontatzen du, senarra gerrara doala ikusten duena, eta bere buruaz eta semeaz arduratu behar duena. Senarraren oroimena defendatzen du Pilarrek, eta harekin harreman bat dutenak baztertu egiten ditu, eta, azkenean, Espainian bizi da seme-alabekin, hura noiz itzuliko zain. "Urpean lo" lanak egiten duena esan gabeko hitzak dira, oroimenean geratu zirenak, "itoak", esan behar zen eta isiltasunean geratzen den adierazpen oro horrelakoa baita. Ideiek, hitzen bidez bizia dutenek, horiek esanda arnastu behar dute, eta ez “urpean lo egin”. 

Planeta Saria irabazi zuen El desconocido (euskaraz: Ezezaguna) (1956) gizon baten istorioa kontatzen du: Dibisio Urdinean borrokatu ondoren Espainiara itzultzean, bere emaztea, kanpoan egon den hamabi urteetan leiala izan zaiona, jada ez da gai berarekin lotzen zuten loturak berriro hasteko. Zintzotasun zatikatuaren kolpez, eta norbere bizitza elkarren arteko maitasunaren salneurri gisa arriskatuz, emeki-emeki senar-emazteen batasuna zuzentzen dutela dirudi. Egileak, hala ere, amaiera zabalik utzi zuen.

1958an Tras la piedra argitaratu zuen, akusazio arbitrario batengatik espetxeratutako errugabe baten istorioa.

Entre dos oscuridades (1959) lanak itxuraren eta errealitatearen arteko antitesia jorratzen du, giza justiziaren jardunari dagokionez, eta hiltzera kondenatutako bost pertsonaren bitartez, borreroaren agonian presente egiten direnak, beti obsesionatu zuten galderei erantzuteko.

1962an hasi zen Oscar protagonista zuen haurrentzako ipuin saila. Óscar kosmonautak Kina antzara maskotatzat duen mutil baten istorioa kontatzen du. Kohete bat eraikitzea erabaki du. Abenturaren amaiera ametsa izan zen, baina Óscar beste planeta batzuetara joan da, eta zibilizazio sozialki aurreratuak aurkitu ditu han. Horri esker, egunekotasun handiko eta garai hartarako harrigarriki aurreratutako hainbat gai sartu zituen.

1973tik 1975era bitartean, Al otro lado del mar (1973), El viaje (1975) eta El regreso (1976) lanek osatutako Sic transit trilogia argitaratu zuen. Lan horiek mende horretako historia zeharka zirriborratu zuten. Mende horretako azken urteetan Bartzelonan bizi izan zen.

70eko hamarkadaren bigarren erditik aurrera haur literaturan aritu zen gogotsuago Odile alabaren laguntzaz, ilustratzaile lanetan.

1978an Jose Maria Blancok bere kontakizunetako bat moldatu zuen eta Oscar, Kina eta laserra haurrentzako filma egin zuen.

Bartzelonan hil zen 1999an.

Maruja Torresek bere Planeta Saria eskaini zion 2000. urtean, eta adierazi zuenez, «Carmen Kurtz da azkenean gaur naizenaren erantzule». Kurtz Torresen Bizirik gauden bitartean eleberrian dago irudikatua Carmenen irudian.

 Estiloa 
Carmen Kurtzek zorroztasunez aztertzen du beti errealitatea, berak bizitakoa, askotan, eta bere eleberriek horregatik dute eguneroko baten edo oroimen-liburu baten itxura.

50eko belaunaldikoekin kezka tematiko eta formalak partekatu zituen, nahiz eta hark testigantzazko kontakizuna, jarrera kritikoarena, ekarri zuen. Bere eleberrietan gero eta interes handiagoa dago Espainiako gerraosteko klase ertainaren problematikari buruz, baita Espainia frankistan emakumeak menperatzeari buruzko kritika ere. Diktadurako burges klase hipokritari zuzendutako kritika ere egin zuen eta tabua zuzenean suposatzen zuten gaiak jorratu zituen, hala nola, suizidioa, abortua edo dibortzioa.

Aipagarria da askotariko pertsonaia femeninoak daudela, edozein aurreiritziri ihes egiten diotenak eta Erregimenak emakumeentzat proposatutakoaz bestelako bizi-planteamendua dutenak. Burgesiaren ikuspegi kritikoa islatu zuen, krisian zeuden emakumezko pertsonaietan zentratua, bere senarrean ezezagun bat aurkitzean. Interes ekonomikoarenak beste loturarik ez zegoela zirudien egoera baten aurka matxinatzen ari ziren emakumeak.

 Lanak 

 Eleberriak 

 Ipuinak 


 Oscarren seriea 


 Sariak eta aintzatespenak 

 1954: Bartzelona Hiria Saria, Duermen bajo las aguas lanarekin
 1956: Planeta Saria, Ezezaguna lanarekin
 1963: Café Gijón Sarian Finalista, En la oscuridad lanarekin
 1964: Lazarillo Saria, Color de fuego lanarekin
 1975: Barbastro Hiria saria, Cándidas Palomas lanarekin
 1980: Hans Christian Andersen Nazioarteko Sarirako Espainiako hautagai ofiziala
 1980: CCEI saria, Veva lanarekin

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Espainiako idazleak
Kategoria:Espainiako eleberrigileak
Kategoria:Kataluniako haur literaturako idazleak
Kategoria:Kataluniako eleberrigileak
Kategoria:Gaztelaniazko idazleak
Kategoria:Izengoitiak
Kategoria:Bartzelonarrak
Kategoria:Bartzelonan hildakoak
Kategoria:Emakume eleberrigileak
Kategoria:XX. mendeko emakume idazleak