Fields Domina

Fields Domina Nazioarteko Matematika Batasuna erakundeak matematikan euren bizitzetan ordura arte egindako eta etorkizunerako itxaroten den lana saritzeko matematikariei ematen zaien sari bat da. 

Lau urtetik behin banatzen da, Matematikarien Nazioarteko Biltzarraren ospakizunarekin bat eginez, eta gutxienez bi, baina gehienetan lau matematikari saritzen dira, 40 urte baino gazteagoak izan behar diren baldintzapean. 

2006az geroztik, dominarekin batera 15.000 $ CA diru kopurua dago. Sariaren izena John Charles Fields matematikari kanadarraren omenez ezarri zen.

Fields funtsezkoa izan zen saria finkatzeko, domina berak diseinatzeaz gain, diru osagarria jarri zuelako finantzazioako. Matematika arloko Nobel saria dela iapatu da simil moduan, desberdintasun nabarmenak dauden arren, hala nola sarien maiztasuna, sari kopurua eta adinaren muga. Munduko Unibertsitateko Ranging Akademikoak (ARWU) urtero egiten duen Bikaintasun Akademikoaren Inkestaren arabera, Fields Domina mundu osoko matematikaren alorreko sari nagusitzat hartzen da. Baina Nazioarteko Roaming Aditu Taldeak (IREG) 2013-14an ospeari buruz egindako beste inkesta batean, Abel Sariaren ondoren gerturatu zen Fields Domina, matematikako nazioarteko bigarren sari entzutetsuena bezala.

Domina 1936an eman zen lehen aldiz, Lars Ahlfors matematikari finlandiarrari eta Jesse Douglas matematikari estatubatuarrari, eta 1950. urteaz geroztik lau urtetik behin banatzen da. Bere helburua ekarpen handiak egin dituzten matematikako ikertzaile gazteei aitortza eta laguntza bideratzea da. 2014an, Maryam Mirzakhani matematikari iraniarra lehen emakumea izan zen Fields domina lortzen. Orotara, hirurogei laguni eman zaie Fields domina.

Fields dominak 2018ko abuztuaren 1ean eman ziren azken aldiz, Brasilgo Rio de Janeiron egindako IMU Nazioarteko Kongresuaren inaugurazio ekitaldian. Caucher Birkari, lau irabazleetako bati, ekitaldia amaitu eta gutxira lapurtu zioten domina. Kongresuko antolatzaileek ordezko bat eman zioten egun batzuk geroago.
 Sariaren baldintzak 

Nobel Sariak urtero ematen diren bitartean, Fields Domina lau urtean behin baino ez da banatzen. Bestalde, Fields dominak adin muga du: hartzaileak berrogei urte baino gutxiago izan behar ditu domina ematen den urteko urtarrilaren 1ean.

Berrogei urtetik beherakoen araua Fieldsen nahian oinarritu zen: "Dagoeneko egindako lana aitortzen bada ere, hartzaileek emaitza gehiago lortzeko bultzada izan nahi du, eta ahalegin berriaren pizgarri bilakatuz." Gainera, hartzaileari Fields Domina bakarra eman ahal izango zaio, saridunek ezingo dituztelako etorkizunean domina gehiago jaso.

Lehen aldiz 1936an eman zen saria, eta ondoren 60 pertsonek irabazi dute domina 2018ra arte. Fisikako PhD doktore bat izan ezik (Edward Witten), beste irabazle guztiak matematiketan doktoretza zuten pertsonak izan dira.

 Fields dominaren irabazleak 
Urte batzuetan, Fields dominadunak lorpen matematiko jakin batzuengatik saritu dituzte ofizialki; beste urte batzuetan, berriz, ez da zehaztapen horirik eman. Hala ere, domina eman den urte bakoitzean, matematikari ezagunek Matematikarien Nazioarteko Biltzarran (ICM) hitzaldiak eman dituzte saridun bakoitzaren lanari buruz. Ondorengo taulan, ahal denean aipu ofizialak jasotzen dira (hain zuzen ere, 1958, 1998 eta 2006tik aurrerako urte guztietarako). 1986ra arteko beste urteetarako, Donald Albers-ek, Gerald L. Alexanderson-ek eta Constance Reid-ek idatzitako ICM hitzaldien laburpenak aipatzen dira.Albers, Donald J.; Alexanderson, G. L.; Reid, Constance. International mathematical congresses. An illustrated history 1893–1986. Rev. ed. including ICM 1986. Springer-Verlag, New York, 1986 Gainerako urteetan (1990, 1994 eta 2002), ICM hitzaldiaren testuaren zati bat aipatu da. Nazioarteko Batasun Matematikoaren 2026ko Nazioarteko Biltzarrean egingo den Fields Dominaren hurrengo banaketa Filadelfian egitea aurreikusi da.

 Urtea ICM egoitzaSaridunak Erakundea (saria jasotzean) Erakundea (gaur egun/azkena) Arrazoiak 1936 Oslo, Norvegia 60px  Helsinkiko Unibertsitatea, Finlandia Harvard Unibertsitatea, AEB "Funtzio osoen eta funtzio meromorfikoen alderantzizko funtzioen Riemann gainazalekin lotutako estaldura-gainazalei buruzko ikerketagatik saritua." 60px  Massachusettseko Teknologia Institutua, AEB New Yorkeko City College, AEB "Lan garrantzitsuak egin zituen Plateau problemaren inguruan, gainazal minimoak aurkitzeko helburuarekin." 1950 Cambridge, AEB 60px  Nancyko Unibertsitatea, Frantzia Paris VII Unibertsitatea, Frantzia "Distribuzioen teoria garatu zuen, fisika teorikoko Dirac-en delta funtzioak bultzatutako funtzio orokortuaren nozio berria." 60px  Institute for Advanced Study, AEB Institute for Advanced Study, AEB "Viggo Brun-en bahe-metodoen orokortzeak garatu zituen eta emaitza garrantzitsuak lortu zituen Riemann-en zeta funtzioaren zeroei buruz." 1954 Amsterdam, Herbehereak 60px  Princetongo Unibertsitatea, AEB Tokioko Unibertsitatea, Japonia "Emaitza nagusiak lortu zituen integral harmonikoen teorian eta aplikazioak egin zituen barietate aljebraikoetan." 60px  Nancyko Unibertsitatea, Frantzia Collège de France, Frantzia "Emaitza garrantzitsuak lortu zituen esferen homotopia-taldeetan eta aldagai konplexuko teoria hedatu zuen sorten bidez." 1958 Edinburgo, Erresuma Batua  University College London, Erresuma Batua Imperial College London, Erresuma Batua "Zenbakien teoriako problema ospetsu bat ebazteagatik, Thue-Siegel ezberdintasuneko berretzaile zehatza zehazteagatik." 60px  Estrasburgoko Unibertsitatea, Frantzia Institut des Hautes Études Scientifiques, Frantzia "Cobordismoaren teoria sortzeagatik, barietate diferentziagarrien topologian sakontzeko bide berriak ireki zituena." 1962 Stockholm, Suedia 60px  Stockholmeko Unibertsitatea, Suedia Lundeko Unibertsitatea, Suedia "Operadore diferentzial linealen teoria orokorrean egindako ekarpenengatik." 60px  Princetongo Unibertsitatea, AEB Stony Brook Unibertsitatea, AEB "7 dimentsioko esferak hainbat egitura diferentzial izan ditzakeela frogatzeagatik; topologia diferentzial eremua sortu zuen." 1966 Mosku, SESB 60px  Oxfordeko Unibertsitatea, Erresuma Batua Edinburgoko Unibertsitatea, Erresuma Batua "K-teorian eta indize-teoreman egindako lan bateratuagatik."  Stanford Unibertsitatea, AEB Stanford Unibertsitatea, AEB "Hautapenaren axioomaren eta kontinuoaren hipotesiaren independentzia frogatzeagatik." 60px  Institut des Hautes Études Scientifiques, Frantzia CNRS, Frantzia "Geometria aljebraikoan egindako funtsezko aurrerapenengatik eta K-teoriaren sarreragatik." 60px  Kaliforniako Unibertsitatea, Berkeley, AEB Hong Kongeko City University, Hong Kong "Topologia diferentzialean Poincaré-ren konjektura orokortua n ≥ 5 dimentsioan frogatzeagatik." 1970 Niza, Frantzia 60px  Cambridgeko Unibertsitatea, Erresuma Batua Trinity College, Cambridge, Erresuma Batua "Gelfond-Schneider teorema orokortzeagatik eta zenbaki transzendente berriak identifikatzeagatik." 60px  Harvard Unibertsitatea, AEB Kyotoko Unibertsitatea, Japonia "Edozein dimentsiotako barietate aljebraikoetan singularitateen ebazpena frogatzeagatik."  Moskuko Estatu Unibertsitatea, SESB Steklov Institutu Matematikoa, Errusia "Topologian egindako aurrerapenengatik, bereziki Pontryagin klaseen inbarientzia topologikoa frogatzeagatik." 60px  Cambridgeko Unibertsitatea, Erresuma Batua Floridako Unibertsitatea, AEB "Talde sinple finitu guztien ordena bikoitia dela frogatzeagatik (Feit–Thompson teorema)." 1974 Vancouver, Kanada 60px  Pisako Unibertsitatea, Italia Institute for Advanced Study, AEB "Zenbaki lehenetan, funtzio unibalenteetan eta gainazal minimoetan egindako ekarpen nagusiengatik." 60px  Harvard Unibertsitatea, AEB Brown Unibertsitatea, AEB "Modulu-barietateen existentzia eta egiturari buruzko problemei egindako ekarpenengatik." 1978 Helsinki, Finlandia 60px  Institut des Hautes Études Scientifiques, Frantzia Institute for Advanced Study, AEB "Weil-en konjekturak ebazteagatik, geometria aljebraikoa eta zenbakien teoria bateratuz." 60px  Princetongo Unibertsitatea, AEB Princetongo Unibertsitatea, AEB "Analisi konplexu multidimentsionalaren azterketan egindako berrikuntzengatik." 60px  Moskuko Estatu Unibertsitatea, SESB Yale Unibertsitatea, AEB "Lie-ren taldeen egiturari buruzko analisi berritzaileagatik." 60px  Massachusettseko Teknologia Institutua, AEB Oxfordeko Unibertsitatea, Erresuma Batua "Goi-mailako K-teoria aljebraikoaren arkitekto nagusia izateagatik." 1982 Varsovia, Polonia 60px  Institut des Hautes Études Scientifiques, Frantzia Collège de France, Frantzia "Operadore-aljebraen teoriari eta geometria diferentzialean dituen aplikazioei egindako ekarpenengatik." 60px  Princetongo Unibertsitatea, AEB Cornell Unibertsitatea, AEB "3 dimentsioko topologia iraultzeagatik eta egitura hiperbolikoen garrantzia erakusteagatik." 60px  Institute for Advanced Study, AEB Tsinghua Unibertsitatea, Txina "Calabi konjekturan eta erlatibitate orokorreko masa positiboaren konjekturan egindako ekarpenengatik." 1986 Berkeley, AEB 60px  Oxfordeko Unibertsitatea, Erresuma Batua Stony Brook Unibertsitatea, AEB "Lau-barietateen topologian egindako lanagatik eta egitura diferentzial exotikoak aurkitzeagatik." 60px  Princetongo Unibertsitatea, AEB Max Planck Institutu Matematikoa, Alemania "Mordell konjekturaren frogagatik, geometria aljebraiko aritmetikoko metodoak erabiliz." 60px  Kaliforniako Unibertsitatea, San Diego, AEB Microsoft Station Q, AEB "Lau dimentsioko Poincaré-ren konjekturaren frogagatik." 1990 Kyoto, Japonia  Low Temperature Physics Institute, SESB Chicagoko Unibertsitatea, AEB "Langlands programan eta talde kuantikoen eremuan egindako aurrerapen erabakigarriengatik." 60px  Kaliforniako Unibertsitatea, Berkeley, AEB Vanderbilt Unibertsitatea, AEB "von Neumann aljebraen eta topologiaren arteko lotura aurkitzeagatik; korapiloen inbariente berria." 60px  Kyotoko Unibertsitatea, Japonia Kyotoko Unibertsitatea, Japonia "Hiru dimentsioko barietate aljebraikoen sailkapenari buruzko Moriren Programagatik." 60px  Institute for Advanced Study, AEB Institute for Advanced Study, AEB "Ikuspegi fisikoa teorema matematiko sakonak lortzeko erabiltzeagatik." 1994 Zürich, Suitza 60px  Institut des Hautes Études Scientifiques, Frantzia Institute for Advanced Study, AEB "Analisi matematikoaren hainbat gai nagusitan (Banach espazioak, PDE) egindako ekarpenengatik." 60px  Paris 9 Unibertsitatea, Frantzia Collège de France, Frantzia "Ekuazio ez-linealetan eta probabilitate-teorian egindako ekarpenengatik." 60px  Paris-Sud 11 Unibertsitatea, Frantzia Collège de France, Frantzia "Sistema dinamikoetan egindako lanagatik eta Brunoren teoremaren frogagatik." 60px  Wisconsineko Unibertsitatea, Madison, AEB Kaliforniako Unibertsitatea, San Diego, AEB "Burnside problema mugatuaren ebazpenagatik." 1998 Berlin, Alemania 60px  Cambridgeko Unibertsitatea, Erresuma Batua Kaliforniako Unibertsitatea, Berkeley, AEB "Aljebran eta forma automorfikoen teorian egindako ekarpenengatik." 60px  Cambridgeko Unibertsitatea, Erresuma Batua Cambridgeko Unibertsitatea, Erresuma Batua "Analisi funtzionalean eta konbinatorian egindako ekarpenengatik." 60px  Institut des Hautes Études Scientifiques, Frantzia Rutgers Unibertsitatea, AEB "Geometria aljebraikoan eta fisika matematikoan egindako ekarpenengatik." 60px  Harvard Unibertsitatea, AEB Harvard Unibertsitatea, AEB "Dinamika holomorfikoan eta hiru-barietateen geometrizazioan egindako ekarpenengatik." 2002 Pekin, Txina 60px  Institut des Hautes Études Scientifiques, Frantzia Institut des Hautes Études Scientifiques, Frantzia "Langlands korrespondentziaren frogagatik GLr taldeen kasurako." 60px  Institute for Advanced Study, AEB Institute for Advanced Study, AEB "Kohomologia motibikoan eta alor aljebraikoen K-teorian egindako lanagatik." 2006 Madril, Espainia 60px  Princetongo Unibertsitatea, AEB Columbia Unibertsitatea, AEB "Probabilitatea, errepresentazio-teoria eta geometria aljebraikoa lotzeagatik." 60px  Bat ere ez Steklov Institutu Matematikoa, Errusia "Ricci fluxuaren egitura analitiko eta geometrikoari buruzko ikuspegi iraultzaileengatik." 60px  Kaliforniako Unibertsitatea, Los Angeles, AEB Kaliforniako Unibertsitatea, Los Angeles, AEB "PDE, konbinatoria, analisi harmoniko eta zenbakien teoria gehitzailean egindako ekarpenengatik." 60px  Paris-Sud 11 Unibertsitatea, Frantzia ETH Zurich, Suitza "Schramm–Loewner bilakaeraren garapenean eta bi dimentsioko Browniar higiduran egindako lanagatik." 2010 Hyderabad, India 60px  Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearra, Israel Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearra, Israel "Teoria ergodikoan eta zenbakien teorian dituen aplikazioengatik." 60px Ngô Bảo Châu Paris-Sud 11 Unibertsitatea, Frantzia Chicagoko Unibertsitatea, AEB "Forma automorfikoen teoriako Oinarrizko Lemaren frogagatik." 60px  Genevako Unibertsitatea, Suitza Genevako Unibertsitatea, Suitza "Perkolazioaren inbarientzia konformea eta Ising eredu planarra frogatzeagatik." 60px  ENS Lyon, Frantzia Lyoneko Unibertsitatea, Frantzia "Landau moteltze ez-linealaren eta Boltzmann ekuazioaren orekarako konbergentziaren frogetatik." 2014 Seul, Hego Korea 60px  Paris VII Unibertsitatea, Frantzia Zuricheko Unibertsitatea, Suitza "Sistema dinamikoen teoriari egindako ekarpen sakonengatik, birnormalizazioa erabiliz." 60px  Princetongo Unibertsitatea, AEB Princetongo Unibertsitatea, AEB "Zenbakien geometrian metodo berriak garatzeagatik eta kurba eliptikoen maila mugatzeagatik." 60px  Warwickeko Unibertsitatea, Erresuma Batua Imperial College London, Erresuma Batua "Ekuazio diferentzial estokastikoen teorian egindako ekarpenengatik."  Stanford Unibertsitatea, AEB Stanford Unibertsitatea, AEB "Riemann gainazalen dinamikan eta geometrian egindako ekarpen bikainengatik." 2018 Rio de Janeiro, Brasil 60px  Cambridgeko Unibertsitatea, Erresuma Batua Tsinghua Unibertsitatea, Txina "Fano barietateen mugatutasunaren frogagatik." 60px  ETH Zurich, Suitza ETH Zurich, Suitza "Garraio optimoaren teoriari eta PDEetan dituen aplikazioei egindako ekarpenengatik." 60px  Bonneko Unibertsitatea, Alemania Bonneko Unibertsitatea, Alemania "p-adiko gorputzen gaineko geometria aljebraiko aritmetikoa eraldatzeagatik." 60px  Stanford Unibertsitatea, AEB Institute for Advanced Study, AEB "Zenbakien teoria analitikoa, dinamika homogeneoa eta topologia bateratzeagatik." 2022 Helsinki, Finlandia 60px  Institut des Hautes Études Scientifiques, Frantzia Genevako Unibertsitatea, Suitza "Fisika estatistikoko fase-trantsizioen teoria probabilistikoan egindako lanagatik." 60px  Princetongo Unibertsitatea, AEB Princetongo Unibertsitatea, AEB "Hodge-ren teoriaren ideiak konbinatoriara ekartzeagatik." 60px  Oxfordeko Unibertsitatea, Erresuma Batua Oxfordeko Unibertsitatea, Erresuma Batua "Analisi zenbaki-teorian egindako ekarpenengatik eta zenbaki lehenen egitura ulertzeagatik." 60px  EPFL, Suitza EPFL, Suitza " sareak 8 dimentsiotan esfera-ontziratzerik trinkoena ematen duela frogatzeagatik."

 Mugarriak 

1954an, Jean-Pierre Serre Fields domina irabazi zuen gazteena izan zen, 27 urte zituela. Bereizketa hori mantentzen du.

1966an Alexander Grothendieckek Moskun egindako ICMri boikota egin zion, Europako ekialdean burutzen ziren ekintza militar sobietarren aurka protestatzeko. Léon Motchane,Frantziako Goi Ikasketa Zientifikoen Institutuaren sortzailea eta zuzendaria bertaratu, eta Grothendiecken Fields domina onartu zuen bere izenean.

1970ean, Sergei Novikov, sobietar gobernuak jarri zizkion murrizketengatik, ezin izan zen Nizako kongresura joan domina jasotzera.

1978an, Gregori Margulis, sobietar gobernuak jarri zizkion murrizketengatik, ezin izan zen Helsinkiko kongresura joan domina jasotzera. Saria Jacques Tits-ek bere izenean onartu zuen, eta ondorengo hitzaldian honakoa esan zuen: "Ezin dut nire etsipena besterik adierazi, zalantza barik hemen jende askok partekatzen duena, Margulis zeremonia honetatik kanpo dagoelako. Helsinkiko hiri honen esanahi sinbolikoa ikusita, banuen itxaropena bere lanaren bidez soilik ezagutzen dudan eta errespetu eta miresmenik handiena sor diodan matematikaria azkenean ezagutzeko aukera izango nuela."

1982an kongresua Varsovian egin beharrekoa izan arren, hurrengo urtera atzeratu zen, 1981eko abenduan Polonian ezarri zuten borroka legeagatik. Sarien berri IMUren bederatzigarren Batzar Nagusian eman zen, eta 1983ko Varsoviako kongresuan banatu ziren.

1990ean, Edward Witten saria irabazi zuen lehen fisikaria izan zen.

1998ko ICM kongresuan, Andrew Wilesek IMUren lehen zilarrezko plaka jaso zuen Fields Domina Batzordeko presidente zen Yuri I. Manin-en eskutik, Fermaten Azken Teoremaren froga aitortzeko. Don Zagierrek plaka "Fields domina kuantifikatua" zela esan zuen. Sari honen kontura maiz aipatzen dute saria ematean, Wilesek Fields dominaren adinaren muga gainditzen zuela. Wilesek 1994an adinaren muga apur bat gainditzen zuen arren, domina irabazteko faboritoa zela uste zen. Hala ere, 1993an frogan hutsune bat aurkitu zuten, gerora gero Taylorrek eta Wilesek berak ebatzitakoa.

2006an, Poincaréren aierua frogatu zuen Grigori Perelmanek Fields domina jasotzeari uko egin zion, eta ez zuen kongresuan parte hartu.

2014an, Maryam Mirzakhani Fields domina irabazi zuen lehen emakumea eta lehen irandarra bilakatu zen. Era berean, Artur Avila Hego Amerikako lehena eta Manjul Bhargava Indiako jatorriko lehena bilakatu ziren. Iraneko Hassan Rouhani presidenteak Mirzakhani zoriondu egin zuen, izandako arrakasta nabarmenagatik.
 Domina 

Aurrealdean Arkimedesen irudia eta latinez irakurtzen den bere aipamena ageri dira: "Transire suum pectus mundoque potiri" ("Norberaren gainetik igo eta mundua harrapatu"). Data zenbaki erromatarrez idatzita dago eta errore bat dauka ("MCNXXXIII" izan behar zen, "MCMXXXIII" baino). Izena grezierazko letra larriz dago: ΑΡXIMHΔΟΥΣ, edo "Arkimedesena".

Atzealdean latinezko honako inskripzioa du:

 CONGREGATI
 EX TOTO ORBE
 MATHEMATICI
 OB SCRIPTA INSIGNIA
 TRIBUERE


Atzealdean, Arkimedesen hilobiaren irudikapena dago, esfera eta zilindroaren teorema azaltzen duten tailuak daudela olibondo adarraren atzean. (Horixe zen hain zuzen Arkimedes harroen zegoen emaitza matematikoa: altuera eta diametro bereko esfera eta zilindro borobildua emanda, beraien bolumenen arteko erlazioa 2⁄3koa da.)

Ertzak saridunaren izena darama.

 Hartzaile emakumeak 
STEM arloetako sari entzutetsuenei dagokienez, proportzio txiki bat baino ez zaie eman emakumeei. Fields domina behin bakarrik lortu du emakume biek, Maryam Mirzakhanik 2014an eta Maryna Viazovskak 2022an, gaur arte guztira hirurogeita lau banatu diren arren.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Matematika
 Abel Saria
 IMU Abacus Saria

 Kanpo estekak 
  Web ofiziala

Kategoria:Matematika sariak