Trapujale

Trapujale Lezoko (Gipuzkoa) inauterietako pertsonaia nagusia da,Mikel Susperregi eta Lander Zurutuza (1990): Trapujale, Lezoko ihauteria, Lezoko Kultur Batzordea. 1988an sortua.Joseba Presentacion Barandiaran: Lezoko ihauteria, Lezo aldizkaria 4 zenbakia (ekainak 1990) Erdi gizon, erdi betizu eta erdi zaldi den izakia da. 

 Jatorria 
Garai batean, gosetea eta eskasi hedatua zegoenean, lezoarrak bereziki txiroak omen ziren. Horrela, jatekorik ez zutenez, inguruko herrietakoek trapujale esaten zieten lezoarrei. Trapujale pertsonaia, honenbestez, Lezotarrei deitzen zitzaien aspaldiko goitizenetik sortua da.

 Kondaira 

Trapujalek lezotarren izpiritua sinbolizatzen du, ez baitugu ahaztu behar azken batean, lezoar guztiok trapujaleak garela. Jaizkibel mendiko leize-zulo batean bizi da Trapujale, eta urtean behin, Lezora jeisten da bertako inauteriei hasiera emateko. Udaletxe aurrean pregoia bota eta ondoren “arranpuila” (hur eta intxaur botatzea udaletxeko balkoitik) egiten da.

Jaizkibelen ere, Marinazkane izeneko sorgina bizi da. Honek betidanik bertako artzaiei abisatu egiten die ekaitz eta enbaten etorreraz, beraien artaldeak babes ahal izan ditzaten. Ordain moduan bertako artzainek zazpi ardi ematen dizkiote. Bere agindutara zazpi ziriku ditu: Munttar, ziriku nagusia, eta Ixku, Aller, Sumi, Tiñel, Sats eta Let, beste seiak.

Behin ez omen zuen ekaitzik egin eta sorginak ez zien artzainei abisurik eman. Lanik egin behar ez zuenez, artzainek ez zioten urteroko zerga ordaindu, eta Marinazkane biziki haserretu zen artzainen jarrera ikusita. Arrunt minduta mendekua iragarri zuen. Garai hartan Inauteria hastekoa zen eta Trapujale eta artzainak Lezoko bidean zirela baliatuz, sorginak bere zirikuei zazpi ardi lapurtzeko eta hiltzeko agindua eman zien. Honela egin zuten, ardiak lapurtu, larrutu, erre eta jan egin zituzten. Zirikuak bere larru berriekin apaindurik herrira jaitsi ziren inauterietan parte hartzera. Artzainak, beren ikurrak zirikuen larruetan ikusirik, beren ardienak zirela konturatu ziren, baina sorginaren beldur, ez zuten deus esan.

Zirikuek berriz, sorginak honela agindurik, lapurra Trapujale zela zabaldu zuten Lezoko lau haizetara, herritarron artean mesfidantza sortaraziz. Jendeak ez zituen zirikuen hitzak gehiegi sinisten, baina hala ere, herri epaiketa antolatzeko beharrean aurkitu ziren. Epaiketaren eguna asteartebeltz izango zen. Epailearen iritziz lekuko bakarrak zirikuak zirenez, epaileak erruduntzat jo zuen Trapujale. Kateaturik, herrian zehar eraman zuten Herio Bidaian deitutakoan, eta ondoren plazan, Subanbada izeneko ekintzari hasiera emanaz, igitai zorrotz batez lepoa moztu zitzaion eta udaletxeko balkoitik bere burua erakutsi ondoren, sutara bota zuten. Bat-batean ahots bat aditu zen, honela ziona:

"Trapujale maiteok, ez gehiago negarrik egin. Burua moztu diate baina ni, oraindik bizi naiz. Ez ahaztu trapujaleen ispiritua naizela, inork inoiz akabatu ez duen ispiritua. Alaitu beraz zuen aurpegiak, abestu eta dantzatu, ni datorren urtean berriro itzuliko bait naiz. Hor duzuen Trapujale gorputzetik txorizoa eta ardoa aterako dira. Jan eta edan ezazue nahi haina, badago eta! Agur trapujaleok, datorren urterarte!Ondo izan lagunak!"

 Pertsonaiak 

 Trapujale
 Marinazkane sorgina
 Tiñel zirikua
 Aller zirikua
 Ixku zirikua
 Sats zirikua
 Let zirikua
 Sumi zirikua
 Munttar ziriku nagusia.
 Epailea
 Aguazila

Zirikuak sorginaren esanetara dauden izakiak dira eta izenak Jaizkibelgo zazpi muinoetakoak dira (Tiñelu, Allerru, Ixkulin, Sahatsa, Lete, Sumillondo, Munttar).

 Inauteri egunak 

Ostegunetik asteartera izaten dira inauteriak eta egun bakoitzak bere izen berezia du (koloreen esanahia inauterien intentsitatea adierazten du):

 Ostegunzuri
 Ostiralori
 Larunbatgorri
 Igandeubel
 Astelehenarre
 Asteartebeltz

 Erreferentziak 

 Ikus gainera 
 Lezo
 Jaizkibel
 Inauteriak

 Kanpo estekak 
lezokultura.wordpress.com orrian trapujaleren irudia (Juan Luis Landa)

Kategoria:Euskal Herriko inauterietako pertsonaiak
Kategoria:Lezoko kultura