Fermin Leizaola

Fermin Leizaola Calvo (Donostia, Gipuzkoa, 1943ko azaroaren 13a - 2025eko ekainaren 16a) etnografoa eta espeleologoa zen. Aranzadi Zientzien Elkarteko kidea, Eusko Ikaskuntzakoa, Euskalerriaren Adiskideak elkartekoa, Etniker Taldeko idazkaria eta Donostiako San Telmo Udal Museoko Patronatuko batzordeko eleduna izan zen.

 Datu biografikoak 
Donostian egin zituen oinarrizko ikasketak eta ikasketa teknikoak (analisi kimikoa). Ogibidez, obra zibiletako analisi-laborategi bat eraman zuen.Gorosabel, Oier. Fermin Leizaolari elkarrizketa 2018-XII-26.

 Karstaren zientziak 

Familian mineralogiaz zaleturik, hamasei urterekin Aranzadi Zientzia Elkartera jo zuen Espeleologia Sailean sartzeko; halere, sail horrek jarduerarik ez zuenez, Arkeologia Sailean sartzea proposatu zioten. Han, Jose Miguel Barandiaran, Jesus Elosegi, Tomas Atauri, Perico Espada, Louvelli, Angel Laburu, Francisco Fernandez Garcia de Diego edo Jose Juan Iraola bezalako kideekin aritu zen hiru urtez, piezak sailkatzen eta kobazuloetan eginiko indusketetan parte hartzen.

Haiekin hiru urtez ibili eta gero, Leizaolak Espeleologia Saila berpizteko deialdia egin zuen Gipuzkoako mendi taldeen artean. San Telmoko lokalean 43 bat pertsona bildu ziren; haietako hamahiruren artean osatu zuten Espeleologia Sail berria; haien artean, Pedro Sistiaga, Juan Cruz Vicuña, José Carlos Iribarren, Miguel Angel Laburu, José Mari Clavero, Jose Antonio Martinez, Juan Antonio Barea eta Leizaola bera. Denbora gutxira, Gipuzkoako Foru Aldundiko Azpiegitura Saileko kide baten proposamenaz (Jose Mari Elosegi), Gipuzkoako lurpeko uren prospekzio sistematikoa abiatu zuten, ur edangarri hornikuntzara begira; lan horren truke, Aldundiaren babesa, azpiegiturak eta diru laguntzak eskuratu zituzten. Leizaolak Espeleologia Saila koordinatzeko ardura hartu zuen (Felix Ruiz de Arkauteren lekukoa hartuz), eta aurrerantzean, hidrogeologiaz gain, karstaren zientzietako beste hainbat arlo lantzen aritu zen, hala nola entomologia, kiropteroak, etnografia, karaitz motak, uraren gogortasuna, hidrotrimetria, kaltzimetria, tenperatura edo psikrometria. Arkauteren eskutik, Larra-Belaguako mendi multzoan eginiko nazioarteko zenbait espeleologia kanpainatan ere parte hartu zuen, besteak beste 1964an San Marti Harriko Leizean munduko sakonera errekorra hautsi zuena.QUEFFELEC, Corentin. 1968. Jusqu’au fond du gouffre. Record du monde à la Pierre Saint-Martin. Tome 1. Spéléo éditions, Bonnieux, 1994. Urte berean, haren taldeak Altxerriko labar-artea aurkitu eta ikertu zuen.Barandiaran JM. La cueva de Altxerri y sus figuras rupestres. Munibe 1964 vol.16 fasc.3-4 p.91-140.

Espeleologia ikerketan artzain eta baserritarrekin izandako etengabeko harremanak etnografiarekiko interesa areagotu zion; 1970eko hamarkadatik aurrera, pixkanaka horixe bihurtu zen haren ikergai nagusia.HABE. 1991. Fermin Leizaola: "Bapatean, ezagutzen ez nuen herri batekin egin nuen topo; neure herriarekin". HABE aldizkaria 194:36-39.

 Etnografia 
Etnografiari buruzko hitzaldi asko eman zituen Euskal Herrian eta Euskal Herritik kanpo egindako kongresu eta bilkuretan. Lan ugari eman zituen argitara Munibe, CEEN, Pyrenaica, Oarso, Dantzariak eta Zainak aldizkarietan. Euskal Herriko Atlas Etnografikoa egin zuen Jose Migel Barandiaranen zuzendaritzapean. Jose Migel Barandiaran Saria jaso zuen 1975ean Etor argitaletxeak Euskalerriko artzaiak izenburupean plazaratu zuen lanari esker. 2009. urtean Gipuzkoako Foru Aldundiak I. Ondare Saria eman zion, kultura-ondarearen ikerketan eta zabalkundean egindako lanarengatik.


Ikerkuntzan eta euskal ondarearen zabalpen-lanetan segitu zuen azken urteotan. Besteak beste, Gipuzkoako eskulangintza-Artesanía en Gipuzkoa liburua argitaratu zuen 1997an, eta 1999an, berriz, Gipuzkoako artzantza-El pastoreo en Gipuzkoa, Gema Arrugaeta argazkilariarekin lankidetzan, 35 urtean egindako lana bildu zuen azken horretan. Lan horiez gain, Zaharkinak izeneko herri-ondarea berreskuratzeko egitasmoa zuzendu zuen azken urteotan. Aranzadi Zientzia Elkarteko Etnografia Sailaren baitan bideratutako egitasmo hori herriz herri landu da, lekuan lekuko tresna eta altzari zaharrak bilduz, aztertuz eta sailkatuz.

 Sariak 

 2017: Eusko Ikaskuntzak antolatzen duen Manuel Lekuona Saria jaso zuen, «euskal etnografian urteetan zehar egin duen lan paregabe eta emankorra» zela eta.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Andoni Urbistondoren Fermin Leizaolari buruzko erreportaia Gara egunkarian, 2023/05/11.
 Kristina Berasainen elkarrizketa Berria egunkarian, 2024/03/10.

Kategoria:Donostiarrak
Kategoria:Eusko Ikaskuntzako kideak
Kategoria:Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kideak
Kategoria:Aranzadi Zientzia Elkarteko kideak
Kategoria:Espeleologoak
Kategoria:Euskal Herriko etnografoak