Wim Wenders

Ernst Wilhelm "Wim" Wenders (Düsseldorf, 1945eko abuztuaren 14a) alemaniar zinemagilea eta argazkilaria da.

 Biografia 
Municheko Zinema Eskolan ikasketak egiten ari zela sei film labur egin zituen. Zinema-kritikak eta rockari buruzko artikuluak idatzi zituen. Summer in the City (1970) du lehen film luzea. Peter Handke idazlea ezagutu zuen eta haren eleberri batean oinarriturik, Die Angst des Tormanns beim Elfmeter (1971, Atezainaren beldurra penaltiaren aurrean) filma egin zuen. Gero, Nathaniel Hawthorneren eleberri batean oinarritutako film bat egin zuen, Der Scharlachrote Buschtabe (1972, Gutun eskarlata). Alice in den Stadten (1973, Alice hirietan), Falshe Bewegung (1974, Gezurrezko higidura), Im Lauf der Zeit (1975, Denbora joan ahala) filmek osatutako trilogia bikainak arrakasta handia izan zuen nazioartean.

1977an Patricia Highsmithen eleberri bat egokitu zuen zinemarako, Der Amerikanische Freund (Amerikar laguna), arrakasta handia izan zuen filma. 1978an AEBetara joan zen Coppolak ekoitzitako film bat egitera, Hammet (1982), idazlearen biografian oinarritutako filma, estudioarekin liskarrak eragin zizkiona. Bitartean, Nick's Movie / Lightning Over Water (1980, Nicken filma / Tximista ur gainean) egin zuen, Nicholas Ray zinemagilearen heriotzari buruzko dokumental zirraragarria. 1982an, Der Stand der Dinge (Gauzen egoera) egin zuen Portugalen, eta 1983an, Tokyo-Ga, Ozu zinemagileari buruzko filma. 1984an Paris, Texas egin zuen, arrakasta handiko film bikaina. Der Himmel über Berlin (1987, Zerua Berlin gainean) eta Bis ans Ende der Welt (1991, Munduaren amaieraraino) ditu azken filmak. 1990eko hamarraldian egin dituen filmetan, aurrekoetan bezala, metafora berezien bidez ageri da bere filmetan islaturik Alemaniaren aldaketa: In weiter Ferne, so nah! (1993, Hain urruti, hain gertu). Bestalde, musikaren inguruko hainbat lan ere egin ditu azken urteotan; besteak beste, Lisbon Story (1994, Madredeus portugaldar taldearen ingurukoa); Buena Vista Social Club (1999, Kubako musikaz); eta Pina (2011, Pina Bausch dantzariaz).

 Hastapenak 
Wenders Düsseldorfen jaio zen 1945. urteko abuztuaren 14an familia katoliko tradizional batean. Aita, Heinrich Wenders, kirurgialaria zuen.Wim, Wilhlm edo Willem bataio izenen laburdurak, amaren jatorri herbeheretarra erakusten du. Izenaren bertsio hori baina, ez zuten garai hartako erregistro zibileko arduradunek onartu, alemaniar jatorrikoa ez izanagatik. Oberhausengo institututik igaro ondoren medikuntza (1963-1964) eta filosofia (1964-1965) ikasi zituen Friburgo eta Düsseldorfen hurrenez-hurren. Alabaina, unibertsitate ikasketak alde batera utzi eta Parisera aldatu zen 1966ko urrian, eta margolari bilakatu zen bertan. Wendersek ez zuen Frantziako Film Eskola Nazionalerako IDHEC (gaur egun La Fémis) azterketa gainditu eta horren ondorioz, grabatzaile bilakatu zen Johnny Friedlander estatubatuar artistaren Montparnasseko grabaketa estudioan. Garai horretan liluratu zuen Wenders zinemak: hiriko zineman, eguneko bost film ere ikusten zituen.

Haren obsesio bilakatu zena bizibide egiteko asmotan, Wenders Alemaniara itzuli zen eta 1967an Düsseldorfeko Artista Batuen bulegoan lanean hasi. Udazken berean, Municheko Telebista eta Zinema Unibertsitatean "HFF" sartu zen. 1967 eta 1970 urteen artean, Wenders film kritikari lanetan aritu zen Süddeutsche Zeitung egunkari eta Twen eta Der Spiegel aldizkarietan.

Wendersek hainbat laburmetrai grabatu zituen HFF-n bere lehen 16 mm-ko filmarekin graduatu aurretik, Summer in the City (1970) zuri-beltzarekin alegia.

 Ibilbide profesionala 
Wendersek 60ko hamarkada amaieran hasi zuen bere ibilbide profesionala Alemaniar Zinema Berriaren pizkundearekin batera. Bere filmen bereizgarritasuna hein handi batean, Robby Müller zinematografo herbeheretarrarekiko duen epe luzerako elkarlan osoki emankorrari dagokio. Paris, Texas eta Wings of Desire filmak besteak beste Peter Handke eta Sam Shepard zinemagile entzutetsuekiko elkarlanen fruitu dira, bai ikuslego eta baita kritikak ere ondo hartuak. Handkeren The Goalie's Anxiety at the Penalty Kick eleberria Win Wendersek zinemara eramana izan zen The Goalkeeper's Fear of the Penalty filmearen bitartez. Handkek Wing of Desire eta Until the End of the World filmen gidoiak idatzi zituen Wendersekin batera, bietan Solveig Dommartin delarik protagonista.

Wendersek hainbat dokumental entzutetsu ere zuzendu ditu, horien artean musikari kubatarrei buruzko Buena Vista Social Club (1999) eta blues estatubatuarra gaitzat duen The Soul of the Man (2003) nabarmentzen direlarik.

U2 eta Talking Heads bezalako musika taldeentzako bideoklipak ere zuzendu ditu, Stay (Faraway, So Close!) eta Sax and Violins esaterako. Telebistarako iragarkien artean, Carling Premier kanadar garagardoaren Erresuma Baturako iragarkia dago.

Emotion Pictures Wendersen liburua, zinema ikasle garaiko bere egunerokoan oinarritua dena, BBC Radio 3k telebistara egokitu zuen Peter Capaldi hartu zuelarik Wendersen papera. Gina McKee, Saskia Reeves, Dennis Hopper, Harry Dean Stanton, eta Ricky Tomlinson ziren telebista saioko beste aktoreetako batzuk.

Wenders bere aspaldiko lagun, artista eta kazetari zen Melina Camber Porterrekin elkarlanean ari zen Wim Wenders - Visions on Film izeneko dokumentalean Porter bera hil egin zenean. Gaur egun oraindik amaitu gabe dago dokumentala.

Wenders World Cinema Foundationeko kide ere bada. Proiektuak, Martin Scorsesek sortua, historian zehar ukatu izan diren filmen berreskuratzeko helburua du. Filmak estudio digitalean epai moduan ere aritzen da, oraindik aurkitu ez diren filme zuzendarien lana industria profesionalen eskuetara irits dadin.

2011n, Richard Wagnerren Ring der Nibelungen 2013 zikloa, Bayreuthe Festivalen taularatzeko hautatua izan zen, artelan handiei omenaldi egiteko bere gaitasunaren erakusgarri. Halaber, proiektua bertan behera geratu zen 3D-n grabatzera setatu zenean, Wagner familiak garestiegi eta kaltegarritzat jotzeagatik.

2011ko abenduan, Pina bere 3D-ko filmea sustatzen zuen artean arkitekturari buruzko beste dokumental batetan 3D-tan lanean hasia zela azaldu zuen Documentary Channel Blogean. Aldi berean hemendik aurrera 3D-n soilik lan egingo zuela aitortu zuen.

 Filmografia 
 Urtea Izenburua Deskribapena1970Summer in the City Lehen filma (The Kinksi eskainia)1972Die Angst des Tormanns beim ElfmeterPeter Handkeren eleberriaren egokitzapena1973Der Scharlachrote BuchstabeNathaniel Hawthorneren eleberriaren egokitzapena1974Alice in den StädtenWendersen Road Movie Trilogy hiru filmen artetik lehena1975Falsche BewegungWendersen Road Movie Trilogy hiru filmen artetik bigarrena Nastassja Kinskirekin1976Im Lauf der ZeitWendersen Road Movie Trilogy hiru filmen artetik azkena1977Der amerikanische FreundPatricia Highsmithren Ripleyren jokoa eleberriaren egokitzapena1980Lightning Over WaterNicholas Rayren azken egunei buruzko dokumentala1982HammettDashiell Hammettidazle estatubatuarrari buruzko fikziozko istorioa, Joe Goresen eleberrian oinarritua1982Chambre 666Zinemaren etorkizunaren inguruan hainbat zuzendari elkarrizketatzen dituen dokumental motza. Haien artean, Steven Spielberg, Jean-Luc Godard eta Rainer Werner Fassbinder. Cannesen grabatua1982Reverse AngleHammett filmaren grabaketan zehar Wendersek Coppolarekin izandako tirabirak aztergai dituen film laburra1982Stand der Dinge1984Paris, Texas1985Tokyo-GaYasujiro Ozu filme zuzendari japoniarrari buruzko dokumentala1987Der Himmel über BerlinPeter Handkek idatzia, guardako aingeru bat giza esperientzia hilezkortasunaren gainetik nahiago izatera tentatua da.1989Aufzeichnungen zu Kleidern und StädtenYohji Yamamoto arropa disenatzaileari buruzko dokumentala1990Red Hot + BlueU2 musika taldearen Night and Day kantarako bideoklipa1991Bis ans Ende der Welt1992Arisha, der Bär und der steinerne Ring1993In weiter Ferne, so nah!Der Himmel über Berlin filmaren bigarren zatia1994Lisbon StoryStand der Dinge filmaren bigarren zatia1995Jenseits der WolkenMichelangelo Antonionirekin1995Die Gebrüder Skladanowsky1997The End of Violence1998Willie Nelson at the Teatro1999Buena Vista Social ClubRy Cooderrekin batera eginiko kubatar musikariei buruzko dokumentala2000The Million Dollar Hotel2001Souljacker Part 1Eelsen "Souljacker Pt 1" kantarako bideoklipa2002Viel passiert - Der BAP-FilmCologne rock taldeari buruzko dokumentala2002Ten Minutes Older2003The Soul of a ManBlues musikariei buruzko dokumentala2004Land of Plenty2005Don't Come Knocking2008Palermo Shooting2011PinaBerlin Film Festivalen lehiaketatik kanpo aurkeztua2012Mundo Invisível "Ver ou Não Ver" atala2014The Salt of the Earth Sebastião Salgadori buruzko dokumentala2015Every Thing Will Be Fine Drama2016The Beautiful Days of Aranjuez2017Submergence JM Ledgarden eleberriaren egokitzapena2023Perfect Days 

 Wendersek esanak 
 «Sexua eta oldarkeria ez ditut sekula gustuko izan; beti izan ditut nahiago saxofoia eta biolina» (Ingelesez, sex - sax eta violence - violins hitz jokoak darabiltza.
 «Ozu nire bizitzako maisu handitzat dut»
 «Film pertsonalak egin nahi ditut, ez pribatuak»

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

  Wim Wendersen web-orria

Kategoria:Düsseldorfeko jendea
Kategoria:Alemaniako zinema zuzendariak
Kategoria:Zinema kritikariak
Kategoria:Dokumentalgileak
Kategoria:Zuzendari Onenaren BAFTA saridunak