Cebus

Cebus edo tximino kaputxino arinak Erdialdeko Amerikako eta Hego Amerikako Platyrrhini taldeko primate genero bat da, tximino kaputxinoen subfamiliako kideak (Cebinae), Sapajus generoarekin batera. Txikiak dira, 45 bat zentimetroko luzerakoak. Isatsa bere baitan bil daiteke eta, beraz, isatsetik eskegi daitezke zuhaitzetako adarretatik. Uste denez bere ahaideen artean argiena da.

 Espezieak 
Cebus generoa
 Cebus aequatorialis 
 Cebus albifrons
 Cebus albifrons albifrons
 Cebus albifrons trinitatis
 Cebus brunneus
 Kaputxino eztarrizuri, (Cebus capucinus)
 Cebus cesarae
 Cebus cuscinus
 Cebus imitator
 Cebus kaapori
 Cebus leucocephalus
 Cebus malitiosus 
 Cebus olivaceus
 Cebus unicolor
 Cebus versicolor
 Cebus yuracus

 Historia taxonomikoa 
Philip Hershkovitz eta William Charles Osman Hillek tximu kaputxinoen taxonomiak argitaratu zituzten 1949an eta 1960an, hurrenez hurren. Taxonomia horiek lau tximino kaputxino espezie ezarri zituzten Cebus generoan. Espezie horietako bat, Cebus apella, kaputxino mardula da eta orain Sapajus generoan sartzen da. Beste hiru espezieak Cebus albifrons, Cebus nigrivittatus eta Cebus capucinus espezie tipoa ziren. Cebus nigrivittatus Cebus olivaceus deitzen da orain. Cebus kaapori horren subespezietzat hartzen zen baina Grovesek (2001 eta 2005) eta Silvak (2001) espezie bereizi gisa sailkatu zuten.

 Historia ebolutiboa 
Cebus generoa, kaputxino guztiak bezala, Cebidae familiakoak dira, saimiriak ere barnebiltzen dituen familia. Ustez, bi taldeen arteko desberdintzea duela 13 milioi urte gertatu zen. Lynch Alfarok 2011n zuzendutako ikerketa genetikoen arabera, kaputxinoen generoak duela 6,2 milioi urte inguru banandu ziren. Lynch Alfarok susmatzen du dibergentzia Amazonas ibaiaren sorrerak eragin zuela, Amazonas iparraldeko tximinoak banandu baitzituen, kaputxino arinetan eboluzionatu zutenak, eta Baso Atlantikokoak ibaiaren hegoaldean, kaputxino sendoetan eboluzionatu zutenak.

 Morfologia 
Cebus kaputxinoek gorputz-adar luzeagoak dituzte beren gorputz-tamainari dagokionez, Sapajusekin alderatuta. Kaputxino arinek ere garezur biribilagoak dituzte, eta beste desberdintasun batzuk garezur-morfologian. Cebusek ez ditu Sapajusek intxaur gogorrak irekitzeko dituen hainbat egokitzapen. Hortz eta barailetan aldeak daude, eta ez dago gandor sagitalik. Kanpoko desberdintasunen artean, eme batzuek buruan ile-gandorrak badituzte ere, Cebus ar bakar batek ere ez dituela, Sapajusek baduten bitartean. Cebusek ez dute bizarrik.

 Banaketa 
Tximu kaputxino arinek banaketa zabala dute Erdialdeko Amerikan eta Hego Amerikako ipar eta ipar-mendebaldean. Cebus imitator da espezierik iparraldekoena, Erdialdeko Amerikan dagoena Hondurastik Panamaraino. Cebus capucinusek ere iparraldeko banaketa du Kolonbian eta Ekuadorren, Andeetatik mendebaldera. Cebus albifrons eta berarekin lotutako espezieak Kolonbiako, Peruko eta Brasilgo mendebaldeko zati handietan dago, baita Venezuela hegoaldean eta Bolivia iparraldean ere. Cebus olivaceus Venezuelako zati handi batean eta Guyanetan dago, baita Brasil iparraldeko zati batean ere.Cebus kaapori beste kaputxino arinen banaketa disjuntoa du, Brasil iparraldean bizi da Pará eta Maranhão estatuen barruan. Karibeko uharteetan bizi den espezie bakarra Cebus trinitatis da.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Cebidae