Nepalera

Nepalera () Nepalgo hizkuntza ofiziala da, baina mugakide diren lurretan ere hitzegiten da, hala Indian (batik bat Arunachal Pradesh, Assam, Himachal Pradesh, Manipur, Mizoram eta Uttarakhand estatuetan, 3 milioi hiztun inguru), nola Sikkimen eta Bhutanen (populazioaren laurden nat inguru). Indoeuropar hizkuntza da, indoariar taldekoa.

Sanskritoan du bere jatorria eta lexikoaren gehiengoa hizkuntza honetatik datorkio, nahiz eta hitz dezente ere badituen arabiera eta persieratik, hindi eta urdu hitzegiten zuten merkatariek ekarrita. Azken urteotan ingelesetik mailegu asko hartu ditu.

Alfabetoa Devanagaria du. Nepaleko toki askotan ez da beste idazkerarik ikusten.

 Alfabetoa 

Hizkuntzak sei bokal ahokari eta bost sudurkari ditu. Hamar diptongo ditu bestela: /ui/, /iu/, /ei/, /eu/, /oi/, /ou/, /ʌi/, /ʌu/, /ai/, eta /au/.

Kontsonanteei dagokienez, [j] eta [w] alofonoak ez silabikoak dira, [i] eta [u], hurrenez hurren. Kontsonante guztiak, [j], [w], /l/ eta /ɦ/ izan ezik, bokalen artean geminazioa daukate. /ɳ/ eta /ʃ/ existitzen dira mailegu batzuetan, /baɳ/ बाण "arrow" eta /nareʃ/ नरेश "king" bezala, baina soinu hauek batzuetan Nepalerazko fonemek ordezkatzen dituzte.

 Dialektoak 
Acchami, Baitadeli, Bajhangi, Bajurali, Bheri, Dadeldhuri, Dailekhi, Darchulali, Darchuli, Doteli, Gandakeli, Humli, Purbeli eta Soradi nepaleraren dialektoak dira.

Bestela, Jhapali eta Syangjali hizkuntza hurbilak dira.

 Literatura 

Nepaleradunek garatu zuten literatura esanguratsua 100 urteko tarte labur bana emankor batean XIX. mendean. Eztanda kultural honetan Erdi Aroko "Adhyatma Ramayana" izeneko testua, "Sundarananda Bara" (1833), "Birsikka" (folk ipuinen izengabeko bilduma) eta "Ramayana" antzinako indiar epikaren bertsioa, Bhanubhakta Acharya-k eginda (1814-1868), aipatzekoak dira.

Lekhnath Paudyal, Laxmi Prasad Devkota eta Balkrishna Sama saridun hirukoteak nepalerazko literatura aberastu zuen XX. mendearen lehendabiziko erdialdean. Herrialdetik kanpo bizi diren idazleen lana ere nabarmentzekoa da, bereziki Darjeeling eta Varanasi-n, Indian.

 Oinarrizko hiztegia 

 Namaste - Kaixo.
 Namaskar - Agur.
 Shuva pravat - Egun on.
 Shuva ratri - Gabon.
 Ho, hunchha - Bai.
 Hoina, hudaina - Ez.
 Sayad, sambhawata - Beharbada.
 Dhanyabad - Eskerrik asko.
 Kehi chhaina - Ez horregatik.
 Mero naam Suku ho - Nire izena Pryanka da.
 Ma eklai yatra garchhu - Bakarrik bidaiatzen ari naiz.
 Tapaai english bolnuhunchha? - Badakizu ingelesez?

 Ikus, gainera 
 Xerpera

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Nepali language (Encylopaedia Britannica).
 "Learn the most important words in Nepali".

Kategoria:Indo-ariar hizkuntzak
Kategoria:Nepalgo hizkuntzak
Kategoria:Indiako hizkuntzak
Kategoria:Bhutango hizkuntzak