Fermin Lasala Collado

Fermín Lasala Collado (Donostia, Gipuzkoa, 1832ko uztailaren 17a - Madril, Espainia, 1918ko abenduaren 17a) gipuzkoar politikaria eta historialaria izan zen. Mandasko eta Villanuevako dukea zen, ezkontidea, titulu hori Maria Cristina Fernanda Brunetti Gayoso de los Cobosekin ezkondu zenean eskuratu baitzuen. Ez zuten ondorengorik izan.

Fermin Lasala Collado erabakigarria izan zen Norteko burdinbidea Gipuzkoan barrena pasa zedin. Politikari ibili zen Madrilgo gobernuetan, eta diputatu nagusia izan zen Gipuzkoako Aldundi Nagusian. Euskal Herria mendebaldeko lurraldeek foruak galduta (1876), ekonomia ituna diseinatzeko negoziazioetan aritu zen Canovas del Castillo espainiar gobernuko buruarekin.   

Donostiako Egia auzoan, lurrak erosi zituen eta etxalde bat egin zuen eta, emaztearen omenez, Cristina Enea izena jarri zion. Fermin Lasala Urbieta zuen aita. Hain zuzen ere, aita semeen artean bereizteko, semeari Mandasko duke deitzen zaio gehienetan.

 Bizitza 
Donostiako Puyuelo kalean jaio zen, gaur Fermín Calbetón kalea. Familia dirudun batean jaio zen. Fermin Lasala Urbieta zuen aita, Jean Lassalle izeneko merkatari frantziar baten eta bere emazte euskaldunaren semea, eta osaba, berriz, Jose Manuel Collado Parada, biak ere politikoak eta enpresariak eta Donostiako eta Gipuzkoako oligarkiako kide garrantzitsuenetakoak (batez ere, bigarrena).

Gaztetan zuzenbide ikasketak egin zituen eta laster politikan sartu zen. Madrilgo Gorteetan bi aldiz izan zen diputatu (1857 eta 1869an) eta, Crédito Mobiliariorekin, Norteko burdinbidea Gipuzkoan zehar egitea sinatu zuen Parisen aldundiaren izenean. XIV. Mandas eta Villanuevako dukesarekin ezkondu zen, eta ezkontza horren bitartez Mandaseko duke ezkontide bihurtu zen.

Liberala zen, jarrera iluna agertu zuen euskal foruen aurrean eta monarkiaren alde jokatu zuen beti. Cánovas del Castilloren adiskide eta laguntzailea izan zen foruen behin betiko abolizioaren garaian. Probintzia Baskongadoetako Ekonomia Ituna sortzeko zubi lana egin zuen. 1879-1881 urteen artean, ministroa izan zen Espainian, eta Espainiako enbaxadore Parisen (1890) eta Londresen (1895).
Historiarako zaletasuna zuen eta hainbat liburu argitaratu zituen:
 Vicisitudes de la monarquía constitucional en Francia, 1878
 Discursos leídos ante la Real Academia de Ciencias Morales y Políticas en la recepción pública del Excmo. señor Fermín de Lasala y Collado el domingo 19 de Marzo de 1882, 1882.
 Una agrupación bascongada de 1820 a 1850, 1888
 La separación de Guipúzcoa y la paz de Basilea, 1895
 Última etapa de la unidad nacional: los Fueros vascongados en 1876, obra póstuma del excmo. Sr. D. Fermín de Lasala y Collado, 1924
Oso aberatsa, 85 urterekin hil zen 1918an. Hildakoan, Donostiako hiriari utzi zizkion Cristina Enea etxaldea eta parkea, baita liburutegia ere (18.000 liburukitik gora). Liburutegia Donostiako Liburutegi Nagusian, Konstituzio plazako Udal Liburutegi zaharrean dago, Mandas Dukearen Liburutegia izeneko aretoan. Artxiboa berriz, Foru Aldundiari utzi zion.

 Donostiako toki izenak 
Donostiako Egia auzoan lurrak erosi zituen eta etxalde bat egin zuen. Emaztearen omenez, Cristina Enea izena jarri zion. Bertan kokatzen da gaur egun Cristina Enea Ingurumen Baliabideen Etxea. Aldamenean du Mandasko Dukearen pasealekua, Egia kalea, Alkolea kalexka eta Mundaiz pasealekua elkartzen diren puntuan, Cristina Enea parkearen sarreran. 

Parte Zaharrean dagoen Lasala plazatxoak (erdian lehoi bat duena), ordea, ez omen darama bere izena, aitarena baizik: Fermin Lasala Urbieta. Hain zuzen ere, aita semeen artean bereizteko, semeari Mandasko duke deitzen zaio gehienetan.TXILLARDEGI: "Lasalako lehoina". Irutxuloko Hitza, 2007-VII-6.
 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Norteko Konpainia
 1878ko Ekonomia Ituna
 Estanislao Urkixo Landaluze

Kategoria:Donostiako politikariak
Kategoria:Euskal Herriko historialariak
Kategoria:Euskal Herriko liberalak
Kategoria:Espainiako ministroak
Kategoria:Donostiapedia
Kategoria:Espainiako enbaxadoreak Frantzian
Kategoria:Euskal Herriko diplomazialariak
Kategoria:Espainiako enbaxadoreak Erresuma Batuan
Kategoria:Kristinaenea
Kategoria:Madrilen hildakoak
Kategoria:Espainiako senatariak
Kategoria:Polloeko hilerrian lurperatutakoak