Kristian IV.a Danimarkakoa

Kristian IV.a (Hillerød, 1577ko apirilaren 12a - Kopenhage, 1648ko otsailaren 28a) Danimarka eta Norvegiako erregea izan zen (1588-1648).

Danimarkako heroi militar handienetakoa izan zen, parte hartu zuen gerratan emaitza onik lortu ez bazuen ere. Erreforma administratibo eta militar ugari egin zituen Danimarka inperio kolonial izateko asmoarekin. Gaur egun ikusgai dauden jauregi eta gaztelu gehienak berak altxatu zituen.

 Biografia 

Frederiksborg gazteluan jaio zen 1577. urtean eta Frederik II eta Mecklemburgoko Sofiaren seme zaharrena zenez 11 urterekin aita hil zitzaionean bera bihurtu zen Danimarkako errege. 1597. urtean Prusiako dukearen alaba zen Ana Katalinarekin ezkondu zen.

Herbehereetako ingeniarien laguntzarekin hainbat gotorleku eraiki zituen. Armada sendotu zuen eta itsas flota ere handitu zuen, 1596an hogei ontzi izatetik 1610ean 60 izatera pasa baitzen. Europako estatu kolonialistei jarraituz Ekialdeko Indiako Daniar Konpainia (Danks Ostindisk Kompagni) sortu zuen 1616. urtean, Indiako Trankerbar herrian egoitza zuena.

 Gerrak 

1611. urtean Suediaren aurkako gerra hasi zuen, Kalmarreko gerra izenaz ezagutzen dena, Kalmar herria konkistatzea lortu baitzuen Gustavo II Adolfok Knäredeko Bakea (1613) sinatzean.

1620. urtean Alemania eraso zuen Elba eta Weser ibaien kontrola eskuratzeko eta Hanburgok Holstein eskualdea eman behar izan zion Danimarkari. Alemanian katolikoen indarra handitzen zihoanez Hogeita Hamar Urteko Gerra sortu zen eta Kristian IV.ak bertan parte hartu nahi izan zuen baina katolikoek 1626an garaipen handia lortu zuten eta Jutlandia osoa eskuratu zuten. Egoera honen aurrean Kristian IV.ak Suediako Gustavo II Adolfori laguntza eskatu zion eta bien indarrari esker 1629.ko Lübeckeko Itunean lurrik ez galtzea lortu zuen.

Danimarkak Eskandinavia eta Itsaso Baltikoaren kontrola galtzeko arriskua ikusirik, Alemania eta Suediarren arteko harremanak ekiditen saiatu zen. Suediar parlamentua haserretu egin zen eta 1643. urtean suediarrek Danimarka erasotzeko aukera ikusi zuten beren aliatua zen Bohemiatik eraso zutelarik. 1644. urterako Jutlandia eskuratua zuten jadanik. Kristian IV.k hasieran lortu zuen suediarrak Fioniara ez iristea baina herbeheretarrek suediarrekin bat egin zuten eta Daniar-Norvegiar armada suntsitu zuten.

1645. urtean Brömsebroko Bakea sinatzean Danimarkak Gotland eta Saamara uharteak galdu zituen eta Norvegiak Jämtland eta Härjedalen probintziak.

 Azken urteak 

Kopenhagen hil zen eta Roskildeko Katedralean ehortzi zuten. Hiri asko fundatu zituen, bere izena daramatenak, hala nola Christianhavn (Gaur egun Christiania hiri librea dagoen Kopenhageko auzoa) eta Christiania (gaur egun Oslo deitzen dena, Norvegiako hiriburua).

Hainbat jauregi eta gaztelu eraiki eta berriztu zituen. Kopenhageko Rosenborg jauregia eta Børsen (Burtsa) jaso zituen eta Frederiksborg eta Kronborg gaztelua berriztu zituen.

 Ezkontzak eta seme-alabak 
1597an, Ana Katalina Brandenburgokoarekin ezkondu zen. Harekin zazpi seme-alaba izan zituen.
+IzenaErretratuaBizitzako datakOharrak–1598Jaiotzean hil zenFrederiko1599ko abuztuaren 15a – 1599ko irailaren 9aKristianthumb|143x143px1603ko apirilaren 10a – 1647ko ekainaren 2a1625ean, Hogeita Hamar Urteko Gerran, jarduneko gobernuburu izendatu zuten, eta kargu hartan 1627ra arte geratu zen.
1634ko urriaren 5ean, Magdalena Sibila Saxoniakoarekin ezkondu zen. Ez zuten seme-alabarik izan.
1647an hil zen Dresdenen.Sofia1605eko urtarrilaren 4a – 1605eko irailaren 7aElisabet1606ko martxoaren 16a – 1608ko urriaren 24aFrederikothumb|127x127px1609ko martxoaren 18a – 1670eko otsailaren 9aKristian IV.aren ondorengoa, Danimarkako eta Norvegiako erregea (1648-1670).
1643ko urriaren 1ean, Sofia Amalia Brunswick-Lüneburgekoarekin ezkondu zen. Zortzi seme-alaba izan zituzten.Ulrikthumb|100x100px1611ko otsailaren 2a – 1633ko abuztuaren 12aSchweringo Printzerria-Gotzaindegiko administratzailea (Ulrik III.a, 1624-1628). 1633an erail zuten.
1615ean, lehen emaztea hil eta hiru urtera, erregea Kirsten Munkekin ezkondu zen modu pribatuan, eta hamabi seme-alaba izan zituzten.
+IzenaErretratuaBizitzako datakOharrak–1615Jaiotzean hil zen–1617Ana Katalina1618ko abuztuaren 10a – 1633ko abuztuaren 20aSchleswig-Holsteineko kondesa. Frands Rantzaurekin ezkondu zen.Sofia Elisabetthumb|100x100px1619ko irailaren 20a – 1657ko apirilaren 29aSchleswig-Holsteineko kondesa. Christian on Pentzekin ezkondu zen.Leonor Kristinathumb|122x122px1621eko uztailaren 8a – 1698ko martxoaren 16aSchleswig-Holsteineko kondesa. Corfitz Ulfeldtekin ezkondu zen.Valdemar Kristianthumb|133x133px1622ko ekainaren 26a – 1656ko otsailaren 26aSchleswig-Holsteineko kondea. 1656an hil  zuten Polonian.Elisabet Augustathumb|121x121px1623ko abenduaren 28a – 1677ko abuztuaren 9aSchleswig-Holsteineko kondesa. Hans Lindenovekin ezkondu zen.Frederiko Kristian1625eko apirilaren 26a – 1627ko uztailaren 17aSchleswig-Holsteineko kondeaKristianathumb|100x100px1626ko uztailaren 15a – 1670eko maiatzaren 6aSchleswig-Holsteineko kondesa. Hannibal Sehestedekin ezkondu zen.Eduvigisthumb|119x119px1626ko uztailaren 15a – 1678ko urriaren 5aSchleswig-Holsteineko kondesa. Ebbe Ulfeldtekin ezkondu zen.Maria Katalina1628ko maiatzaren 29a – 1628ko irailaren 1aSchleswig-Holsteineko kondesa.Dorotea Elisabet1629ko irailaren 1a – 1687ko martxoaren 18aErregeak ez zuen bere alabatzat aitortu eta 1648an bakarrik legitimatu zuen. Katoliko bihurtu zen eta 1646an moja egin zen.
Hainbat seme-alaba natural ere izan zituen Kristian IV.ak.
+AmaIzenaErretratuaBizitzako datakOharrakKirsten MadsdatterChristian Ulrik Gyldenløve1611ko otsailaren 3a – 1640ko urriaren 6aDiplomazialari eta militarra.Karen AndersdatterDorothea Elisabeth Gyldenløve1613–1615Hans Ulrik Gyldenløvethumb|137x137px1615eko martxoaren 10a – 1645eko urtarrilaren 31aItsas armadako ofiziala.
1641eko urriaren 10ean, Regitze Grubberekin ezkondu zen. Ez zuen seme-alabarik izan.Vibeke KruseUlrik Christian Gyldenløvethumb|170x170px1630eko apirilaren 7a – 1658ko abenduaren 11Militarra eta kondea. 1658an hil zen gerran.Elisabeth Sophia Gyldenløve1633–1654Klaus Ahlefeld militarrarekin ezkondu zen.

 Genealogia 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Danimarkako errege-erreginak
Kategoria:Norvegiako errege-erreginak
Kategoria:Danimarkako luterotarrak
Kategoria:Kopenhagen hildakoak