Josefina Castellví

Josefina Castellví i Piulachs (Bartzelona, Herrialde Katalanak, 1935eko uztailaren 1a - ibidem, 2026ko otsailaren 2a), kataluniar itsas biologo, ozeanografo, idazlea, irakaslea eta ikertzailea izan zen. Horretaz gain, CSIC ikerkuntza zentroko irakaslea ere izan zen. Besteak beste, Antartikan egindako ikerketengatik da ezaguna. 1984an, bera eta Marta Estrada Miyares izan ziren Antartikan nazioarteko espedizio batean parte hartu zuten lehenengo espainiarrak. 1957an lizentziatu zen eta 1969an zientzia biologikoetan doktoratu zen Bartzelonako Unibertsitatean. 1960an Bartzelonako Itsas Zientzien Institutuan lan egiten hasi zen. Gainera, Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Goreneko (CSIC) ikerketa-irakaslea ere izan zen, eta erakunde horren ordezkaria izan zen Katalunian bi urtez (1984-1986).

1984. urtetik aurrera, Antartikako ikerketaren antolaketan parte hartu zuen, eta Espainiako Juan Carlos I.a  antartikar basea Livingston uhartean ezartzen lagundu zuen. Base horretako zuzendaria izan zen 1989tik 1993ra, Antoni Ballester ozeanografoaren ordez. 1989tik 1995era, Antartikako Ikerketa Programa Nazionala zuzendu zuen Madrilen, eta, ondoren, 1994an eta 1995ean, Bartzelonako Itsas Zientzien Institutua.

Besteak beste, sari hauexek irabazi zituen: Bartzelonako Urrezko Domina 1994an, Sanduzelaiko Gurutzea 2003an, IECeko Ingurumen Saria 2006an eta CONCAko Sari Nazionala 2013an.

 Bizitza 
Josefina Castellví i Piulachs Bartzelonan jaio zen Errepublika garaian, Espainiako Gerra Zibila (1936-1939) hasi baino hilabete batzuk lehenago. Montserrat Institutuan ikasi zuen. Geroago, 1957an, Biologian lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitatean. 1960an, ozeanografian espezializatu zen Parisko Sorbona unibertsitate historikoan. Nazioarteko ospea du unibertsitate horrek, Oxford, Bolonia eta Salamancako unibertsitateekin batera, eta munduko unibertsitate zahar eta ospetsuenetakoa da. Aurrerago, 1969an, Josefina zientzia biologikoetan doktoratu zen Bartzelonako Unibertsitatean.

Josefina eta bere ahizpa nagusia oso goiz hasi ziren eskolan, hasieratik Eixample inguruan hasi ziren, jaio eta familia ere bertan bizi zen eta. Geroago, mojen ikastetxe batera eraman zituzten, eta han batxilergoko bigarren mailara arte ikasi zuten. Azkenik, Sant Gervasi auzoko Montserrat Institutuan amaitu zituzten oinarrizko ikasketak, eta Josefina hantxe prestatu zen unibertsitatean sartzeko. Herrialdea gerraostean eta pobrezian murgilduta zegoen arren, Josefinaren haurtzaroa eta nerabezaroa nahiko normaltasuneko garaiak izan ziren, txandaka Bartzelonan eta gurasoek etxe bat zuten Castelldefels herrian bizi izan zituen.

1953an, 18 urte inguru zituela, Josefina biologia ikasten hasi zen Bartzelonako Unibertsitatean, klase txiki batzuetan. Bere ikasturtean 12 pertsona baino ez ziren matrikulatu. Bi ikastaro egin zituen batean, eta 1957an lizentziatu zen, 22 urte besterik ez zituenean. Bi lagunek baino ez zuten amaitu karrera urte hartan: berak eta moja batek. Ondoren, ikasketekin jarraitu zuen, ikerkuntzan sakonago aritzeko. 

 Lan ibilbidea 

 Frantzia eta Antartika 
Karrera amaituta, Josefina Castellví Frantziara joan zen bi urtez ikastera. 1960 inguruan, ozeanografian espezializatu eta doktoratu zenean, 25 urte zituen eta bere abentura zientifikoa hasi zuen: bere lehen espedizio ozeanografikoetan parte hartu zuen Frantziako bandera zuen itsasontzi batean eta lan praktikoen irakasle izan zen Sorbonako Unibertsitateko ikastaroetan. Urte horretatik aurrera, Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Goreneko Itsas Zientzien Institutuan lan egin zuen. Erakunde horretako zuzendaria izan zen 1994an eta 1995ean, eta Kataluniako ordezkaria ere izan zen. 1984an, Antartikako nazioarteko espedizio batean parte hartu zuen Espainiako lehen emakumea izan zen. Azpimarratzekoa da Antonio Ballester Nollarekin batera saritu zuten ikerketaren antolaketan parte hartu zuela, baita Livingston uhartean Juan Carlos I antartikar base espainiarraren instalazioan ere. Erakunde horretako zuzendaria izan zen 1989tik 1993ra, eta, horri esker, Espainia lehen aldiz sartu zen Itun Artikoko kide gisa (1988).

 Bartzelonara itzuli 
Bartzelonara itzuli zenean, Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Gorenean (CSIC) jarraitu zuen ikertzen. Lehenik eta behin, laborategian esperimentuak egiten; izan ere, garai hartan Espainiak ez zuen itsasoak arrazionalki eta zuzenean esploratzeko ontzi ozeanografikorik eta batiskaforik. 

 Espainia eta Antartika 
Gero, 1971tik aurrera, zientzialariek beren ikerketetarako Espainiako lehen ontzi ozeanografikoa izan zutenean, Josefina Castellvik itsasotik egin ahal izan zuen bere lana, hantxe baitzeuden aztergaiak eta hantxe azter zezakeen nola jokatzen zuten itsas korronteen artean.

1987an Antonio Ballesterrek, Josefina Castellvik eta beste zazpi lagunek Espainiako lehen basea jarri zuten martxan Antartikan, Livingstone uhartean sortu eta Juan Carlos I.a izenarekin bataiatu zutena. Josefina Castellvik 52 urte zituen eta 1989 eta 1993 artean basea zuzentzeaz arduratu zen, urtean lau hilabetez 12 pertsona bizi zirelarik bertan. Antartikako ikerketak ezagutza eta emozio handiak eman zizkion aldi berean. Antartika laborategi naturala da, non izotzetan Lurrak duela milioika urtetik hona izandako bizipenak idatzita dauden eta idazkera horiek aztertzen jakiteak gure planetaren bizipenak partekatzeko aukera ematen digun.

 Espainiara itzuli 
Madrilen, 1989tik Ikerketa Antartikako Programa Nazionalaren ardura zuen lekuan, bizi izan zen urte batzuetan. 1995ean Bartzelonara itzuli zen Josefina Castellví, CSICeko Itsas Zientzien Institutua zuzentzera. Bere lan-bizitza osoan zehar, ikerketa-lana dibulgatzeko hitzaldiekin eta liburuen idazketarekin uztartu zuen, eta horien artean nabarmentzekoa da 1996an argitaratutako Yo he vivirdo en la Antártida (euskaraz: Ni Antartikan bizi izan naiz) izenburukoa.

 Heriotza 
2026ko otsailaren 2an hil zen Bartzelonan, 90 urte zituela.

 Lanak 
Josefina Castellvík liburuak idatzi zituen, 70 artikulu zientifiko baino gehiago idatzi zituen estatuko eta nazioarteko aldizkarietan, eta ozeanoekin eta Antartikarekin lotutako nazioarteko hainbat batzorde eta batzorderen buru izan zen. Bere liburuen artean honako hauek daude:

 Liburuak 

 1967: Ecología marina
 1996: Yo he vivido en la Antártida

 2005: El Paper que juguen els oceans en l'equilibri del planeta Terra (El papel que juegan los océanos en el equilibrio del planeta Tierra)

 Artikuluak 

 1963: Pigmentos de la diatomea marina Skeletonema costatum (Grev.) en su dependencia de los factores ambientales y de la dinámica de las poblaciones
 1964: Un sencillo experimento para demostrar la influencia de la concentración de elementos nutritivos sobre la calidad de los pigmentos de las algas
 1981: Aspectos microbiológicos del estudio oceanográfico de la plataforma continental. I. Planteamiento general
 1990: La investigación en la Antártida
 1997: ¿Por qué la Antártida atrae a los investigadores científicos?
 1999: La Antártida
 2002: Españoles en la Antártida
 2007: De cómo España abrió su ruta a la investigación antártica
 2014: El musclo i el seu entorn ambiental
 2015: Fascinación por la Naturaleza

 Sariak eta aintzatespenak 

 1994an, Bartzelonako Hiriko Urrezko Domina jaso zuen.
 2003an, San Jorgeren Gurutzea. Sari hori urtero ematen du Kataluniako Generalitateak, «beren merituengatik, Kataluniari, batez ere, gizarte- eta kultura-arloan, bere identitatearen defentsan zerbitzu nabarmena eman dioten» pertsona eta gizarte-erakundeei ematen diena, eta, horrekin eta Kataluniako Nazioarteko Sariarekin batera, Katalunian ematen den saririk ospetsuenetako bat da. 
 2007an, Mercè jaietako pregoia egin zuen, Bartzelonak itsasoari gehiago begiratzea aldarrikatuz. 
 2010ean, Andorrako Udako Unibertsitateko presidentea izan zen.

 2013ko urriaren 8an, Kataluniako Generalitatearen Kultura Saria jaso zuen. Sari horren bidez, Kataluniako kulturari egindako ekarpenarengatik erakundeen aintzatespena merezi duten pertsonak, erakundeak edo instituzioak nabarmentzen dira, bikaintasuna, berrikuntza, ibilbidea eta proiekzioa lehenetsiz, eta saria eman aurreko urtean egindako ekarpena kontuan hartuta.
 2014ko maiatzaren 13an urteko katalan izendatu zuten.
 2014an Kataluniako Garapen Jasangarrirako Aholku Batzordeko (CADS) presidenteorde izendatu zute
 2015eko martxoaren 5ean August Pi i Sunyer domina jaso zuen UBko Medikuntza Fakultatetik, Emakumearen Nazioarteko Egunaren ospakizunaren barruan. Josefina Castellví ikertzailea izan zen sari hori jaso zuen lehen emakumea.

 2000. urtean erretiroa hartu ondoren, Josefina Castellvík lanean jarraitu zuen Kataluniako Generalitateko Lehendakaritza Saileko Garapen Jasangarrirako Aholku Batzordearekin lankidetzan, eta bere lanari eta Antartikari buruzko hitzaldiak ematen jarraitu zuen. Hitzaldi horietan, jendeari jakinarazi zion desertu izoztu horrek zuen garrantzia. Lekurik hotzena denez, aipatu zuen, leku ezin hobea zen eta da izaki bizidun guztien egokitze mekanismoak aztertzeko, egitura aldatu behar baitute bizirik irauteko, bestela iraungi egiten baitira, Antartidatik desagertu diren zuhaitz eta landareei gertatu zaien bezala. 
 Josefina Castellví izan zen ozeanografian aritu zen lehen emakume espainiarra, eta sari ugari jaso zituen bere ikerketa-lana eskertzeko. "Zailena lehen saria lortzea da", esan zuen berak Ramon Margalef zientzialaria aipatuz, "besteak ekintza mimetikoengatik bezala etortzen direlako". Zituen guztien artean, Josefinak bereziki bi baloratzen zituen: Bartzelona Hiriko Urrezko Domina (1994) eta San Jorge Gurutzea (2003), bere hiriaren eta bere eskualdearen omenaldia esan nahi dutelako. 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Bartzelonarrak
Kategoria:Bartzelonan hildakoak
Kategoria:Emakume biologoak
Kategoria:Espainiako biologoak
Kategoria:Ozeanografoak
Kategoria:Emakume idazleak
Kategoria:Emakume irakasleak
Kategoria:Emakume ikertzaileak