Sulfuro

Sulfuroa sufrearen anioi ez-organikoa da, S^2- formula kimikoa duena, edo S^2- ioi bat edo gehiago dituen konposatua da. Sufre gatzen disoluzioak korrosiboak dira.

 Propietate kimikoak 
Sulfuro ioia, S^2-, ez da Na2S gatzaren ur-disoluzioetan agertzen. Sulfuroak urarekin erreakzionatzen du hidrosulfuroa emanez. 

S^2- + H2O -> SH- + OH-

Ingurune azidoan, sulfuro gatzak hidrogeno sulfuro bihurtzen dira.

S^2- + H+ -> SH-

SH^- + H+ -> H2S

Sulfuroen oxidazioa ez da hain sinplea. Baldintzen arabera, oxidazioan sufrea, polisulfuroak, sulfitoak edo sulfatoak lor daitezke, besteak beste. Metal sulfuroek halogenoekin erreakzionatzen dutenean, metal haluroak eta sufrea eratzen dira.

8 MgS + 8 I2 -> 8 MgI2 + S8

 Sulfuroen prestaketa 
Sulfuroen konposatuak prestatzeko modu bat baino gehiago daude: 

1. Elementuen konbinazio zuzena

Adibidez: Fe(s) + S(s) -> FeS (s)

2. Sulfatoen erredukzioa

Adibidez: MgSO4(s) + 4C(s) -> MgS (s) + 4CO(g)

3. Metal sulfuro disolbaezinen hauspeaketa

Adibidez: M^2+ + H2S(g) -> MS(s) + H+(aq)

 Metal sulfuroak 
Ur-disoluzioan dauden trantsizio metalen katioiek sulfuro iturriekin erreakzionatzen dute eta sulfuro gatzak hauspeatzen dira. Sulfuro gatz horiek disolbagarritasun txikia izan ohi dute uretan eta mineral gisa aurki daitezke naturan (ikus beherago sulfuro mineralen atala). Gatz deitzen diegun arren, trantsizio metalen eta sufrearen arteko loturak izaera kobalente sendoa du. Horregatik, erdi-eroaleak dira eta kolore iluna dute. Esaterako, zilarra oxidatzen denean sortzen den korrosio-geruzaren osagai nagusia Ag2S da (ikus beherago adibideen taula). Beste sulfuro batzuk pigmentuetan, fotozeluletan eta katalisian erabiltzen dira. Aspergillus niger onddoak metal astunen sulfuroen disolbagarritasunean eragiten du.

 Adibideak 
FormulaUrtze-puntua (°C)Irakite-puntua (°C)CAS zenbakiaH2SHidrogeno sulfuroa oso gas toxiko eta korrosiboa da. Usteldutako arrautzaren usaina izaten du.−85.7−60.207783-06-4CdSKadmio sulfuroa fotozeluletan erabil daiteke.17501306-23-6Kaltzio polisulfuroa lorezaintzan erabiltzen den fungizida ohikoetako bat da.CS2Karbono disulfuroa konposatu organosulfuratuen aitzindaria da.−111.64675-15-0PbSBerun sulfuroa sentsore infragorrietan erabiltzen da.11141314-87-0MoS2Molibdeno disulfuroa, molibdenita minerala, erregai fosiletatik sulfuroa erauzteko katalizatzaile moduan erabiltzen da.1317-33-5Cl–CH2CH2–S–CH2CH2–ClZiape sulfuroa (ziape gasa) konposatu organosulfuratu bat da, Lehen Mundu Gerran arma kimiko gisa erabili zena.13–14217505-60-2Ag2SZilar sulfuroa zilarraren korrosio-geruzaren osagaietako bat da.21548-73-2Na2SSodio sulfuroa kraft paperaren manufakturan erabiltzen da eta konposatu organosulfuratuen aitzindari gisa ere bai.92011801313-82-2ZnSZink sulfuroa lenteetan zein beste gailu optiko batzuetan erabiltzen da.11851314-98-3C6H4SPolifenilen sulfuroa "Sulfar" izenez ezaguna den polimeroa da. Monomeroak tioeter loturen bidez lotzen dira.26125-40-6
25212-74-2SeS2Selenio disulfuroa antifungiko gisa erabiltzen da.<1007488-56-4FeS2Pirita mineral arrunta.6001317-66-4

 Segurtasuna 
Metal sulfuro gehienek disolbagarritasun txikia dute uretan eta hori dela eta, ez dira oso toxikoak. Metal sulfuro batzuek, azido sendoen presentzian, toxikoa den hidrogeno sulfuroa aska dezakete. Hori gerta daiteke adibidez metal sulfuroak azido gastrikoen presentzian daudenean.

Sulfuro organikoak oso sukoiak dira. Sulfuro bat erretzen denean sulfuro dioxido (SO2) gasa askatzen da.

Hidrogeno sulfuroak, sulfuro gatz batzuek eta sulfuro organiko gehienek ustel usaina izaten dute.

 Sulfuro mineralak 
Sulfuroak, ekonomikoki etekina duten mea metaliko gehienak dituen mineral talde bat dira. Sulfuroak, sufre (S) eta metal bat edo gehiagoren atomoez osatutako konposatuak dira, oxigeno (O) gabekoak. Batzuetan, sufrea ordezkatu egiten da selenio (Se), teluro (Te), artseniko (As), antimonio (Sb) edo bismuto (Bi) atomoekin.

Sulfuro gehienak metalikoak dira; kolore eta marra biziak dituzte, disdira metalikoa, eta opakoak dira. Dentsitate altua izan ohi dute, eta metal hutsak baino hauskorragoak dira.

Hauek dira hainbat sulfuro:

Bestalde, aipatu beharra dago sulfogatzak deiturikoak ere existitzen direla: Mineral hauen kasuan, As, Sb eta Bi erdi-metalak metalen lekua hartzen dute kristal egituran. Sulfuruen kasuan, aurreko elementu hauek sufrearen lekua hartzen dute. Sulfogatzak urre (Ag), kobre (Cu) edota berun (Pb) mineralak izaten dira. Kopuru txikian eta beste sulfuroekin batera egon izan ohi dira.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Mineralogia
Kategoria:Sulfuroak