Euskal Herriko kastroak

{
  "type": "ExternalData",
  "service": "geopoint",
  "marker-size": "small",
  "query": "SELECT ?id ?geo ?idLabel ?img ?herriaLabel (?idLabel as ?title) (concat(?herriaLabel, '\\n', 'File:', substr(str(?img), 52, 400), '200px') as ?description) ('small' as ?marker_size) ('#228b22' as ?marker_color) ('landmark-JP' as ?marker_symbol) WHERE {\n  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language \"eu,es,fr,en\". }\n  ?id wdt:P31 wd:Q744099.\n  ?id wdt:P131*/^wdt:P527 wd:Q47588;\n  wdt:P625 ?geo.\n  OPTIONAL { ?id wdt:P18 ?img .}\n  ?id wdt:P131 ?herria.\n}"
}
Euskal Herriko kastroak, herri harresituak, herri gotortuak edo eremu harresituak edo gotortuak —Ipar Euskal Herrian eta Nafarroa Garaiko zenbait kasutan, gaztelu zaharrak deituak— Mendebaldeko Europako beste gaztelu zahar bezala, Burdin Arokoak dira gehienetan. Batzuk, Erdi Arokoak izan daitezke. Horietariko asko, agi denez, Brontze Aro Amaieran sortu ziren.

Aditu batzuen ustez, Euskal Herriko herri gotortu garaiak eraikitzaileen indoeuropar kulturaren eraginaren ezaugarri dira.

Gehienak ez dira induskatu. Kasu batzuetan, lurrazaleko miaketa egin da, eta beste batzuen kasuan zundaketa batzuk. Beraz, datu asko falta dira haien egitura ezberdinak, funtzioak edo garaiak zehazteko.

 Izena 
Euskal Herriko toponimian izen edo izen osagai hauek agertu dira: gaztelu mendi, muruMurugain, Murumendi, Murugain, Muru... muino edo mendi horietan Burdin Aroko herri harresitu bat dago., gazteluzahar edo gazteluzar eta beste. Gaztelaniazko toponimoa duten lekuetan, "castillo" (gaztelu) askotan errepikatzen da. Literatura zientifikoan eta dibulgaziozkoan, kastro izenez gain, beste hauek ere erabiltzen dira: esparru itxi, barruti gotortu, barruti protohistoriko, gotorleku, herrixka gotortu, herri gotor, herri harresitu, muino gotortu (colline fortifiée). Horietako batzuk bakarrik dira oppidum (plurala: oppida).

Kastro hitza Iberiar penintsulako iparraldeko toponimian agertzen da, asturieraz, galegoz eta gaztelaniaz, eta hortik igaro zen idazki akademikoetara. Euskal Herriko toponimia zaharrean oso urriak dira: Euskaltzaindiaren leku-izenen zerrendan bi agertzen dira, bat Faltzesen, XVIII. mendekoa, eta bestea Sopuertan, baina XX. mendeko erreferentzia instituzionaletan. Gaztelaniazko idazki akademikoen eta dibulgatzaileen eraginez, euskaraz idatzitako Hegoaldeko idazlanetan izen hori agertu da. Iparraldean, ordea, ez da erabiltzen. Horren ordez, toponimian, muru/moru/moro eta gaztelu agertu ohi diraIkus zerrenda.

Azkenik, oppidum izena erabiltzen da kastro edo herri harresitu hauetako batzuentzat, handienak eta antolatuen zeudenak, hain zuzen.

 Askotariko errealitatea 
Bestalde, kontuan hartu behar da, kastro hitzaz ezaugarri ezberdinak izan ditzaketen hainbat esparru harresitu mota izendatzen direla. Adibidez, Galizia eta Asturias aldean izan zen kastroen kulturan, herriak harresiz inguratuta daude eta etxeak zirkularrak dira; Bizkaian, Gipuzkoan, Araban, Nafarroan, Errioxan eta beste hainbat lekutan ikertutako Burdin Aroko herri harresituetan, ordea, etxeek lauki forma izan ohi dute (nahiz eta hori garai historiakoaren arabera aldagarria izan), eta gaztelu zaharrak izenaz ezagutzen direnak, ordea, mota batekoak zein bestekoak izan daitezke, nahiz eta horiek ez diren apenas induskatu eta barruko egiturei buruz gutxi esan daiteke. Juanjo Cepeda eta Miguel Unzueta arkeologoentzat, oinarri laukizuzeneko etxeak iberiarren urbanismoaren eraginaz egin ziren. Leku batzuetan herri handiak eta konplexuak dira eta beste batzuetan, ordea, txikiagoak dira, eta agian soilik eskualdearen zaintzarako egin ziren, hau da, bertan garnizio txiki bat egongo zen, ez herri oso bat. Francis Gaudeul lapurtar arkeologoak, proposatu du, adibidez, berak erregistratu zituenen artean, batzuk artzaintza lanetarako sasoi motz batean erabilitako barrutiak izan zitezkeela. Azkenik, kastro gisa identifikatu diren batzuk, sakonago ikertu dituztenean, erromatar garaiko behin-behineko kanpalekuak zirela ikusi dute: adibidez, Arabako Delikako Santa Agedakoa edo Bizkaiko Nabarniz herrian dagoen Illunzar.

Bestalde, Burdin Aro osoan ez zuten zertan egitura bera mantendu. Adibidez, badakigu Arrola edo Marulezako oppidumak azken urteetan bere defentsak indartu zituela.

 Defentsa sistemak 
Kokatzeko egokia den tokia aukeratu ondoren, babes-egitura batzuk eraikitzen zituzten, neurri handikoak inolaz ere, etxebizitzak altxatuko zituzten ingurua eta, batzuetan, soroak eta abereentzako larreak egongo ziren eremuak babesteko. Zuraz gain harria eta lurra erabiliz, azalera desberdineko espazioak mugatuko zituzten harresiak, lubanarroak eta lubetak eraikiz; haietako batzuek gaur egun arte iraun dute, oso modu ikusgarrian. Sarritan babes hauek herria inguratzen zuten, eta harresi edo lubanarro-lerro paraleloak ere izan zitzaketen. Herria kokatzeko aukeratutako tokia berez, modu naturalean alegia, babestuta zegoenean, itxitura osatu egiten zuten biztanleek, nekez eta asko kostata eraikitako egituren bidez. Intxurreko herrian, adibidez harresiak 1.500 metrotik gorako luzera ducc-by-sa lizentzipean: .

Obra hauen trazatuak eta egiteak berak lan hauetarako espezialistak beharko zituen, ongi garatutako antolamendu kolektibo batez eta denbora handi samarraz gain. Hala eta guztiz ere, gaur egun ziurtasunik ez dugu esateko horien guztien eginkizun bakarra balizko etsaien aurrean babestea ote zen; eraikin horien monumentu izaerak, agian, botere edo ospea islatuko zuen, inguruko zein urruneko lurraldeetako jendeen aurrean. Lubanarroak nabarmen ageri dira Intxurreko herrian, eta toki batzuetan lau metro sakon izatera heltzen dira; guztira 650 m-ko luzera dute, eta mendiaren gailur biak inguratzen dituzte, horien oinarrian zehar. 

Harresiak, oro har, bi horma atalez osatuta daude; horiek egiteko neurri desberdineko harriak erabili dituzte, eta mortairurik gabe jarri; bi paramentuon arteko hutsunea, berriz, harkoskoz eta lurrez beteta dago. Lodieran 2 eta 2,5 m bitartekoak dira, eta garaieran, berriz, kasu batzuetan 2 m-koak direla kalkula dezakegu; hauei erantsi behar, hala ere, bere garaian izan zitzaketen zurezko altxadurak, babes eginkizuna eraginkorrago egingo zutenak. Batzuetan, azaleratutako haitzak baliatzen zituzten babesen trazatuan sartzeko (Intxurren eta Buruntzan), horrenbestez batetik eraikuntza-lana murriztuz, eta bestetik obrari sendotasun handiagoa emanez. Kasu guztietan, badirudi harresia altxako zuten inguruko lurraren aurretiazko prestakuntza zegoela, hain zuzen sendoago izan zedin eta, hala, egituren erorketa saihestearren; izan ere, mendi hauetako malkarretan egiturak behera joatea ez zen aparteko kontua izango.

Zail egiten da esparru hauetako sarrerak non izango ziren zehaztea. Harresietan zabaldutako ateak neurri handi batean desitxuratuta daude, urteen joanagatik, eta aurkitzeko ere indusketa lan luzeak egin behar dira egitura hauetan. Sarreron kokapena, dena den, zeharo lotuta dago bai babestu nahi den erliebe motari bai babesaren beraren diseinuari.

 Euskal mitologian 
Batzuetan, antzinako eraikitzaile hauek jentilekin edo euskal mitologiako beste izakiekin identifikatzen dira herri sinesmenean. Horrela, Altzain (Zuberoa) gotorlekuak Maide korralea izena du, Maide izakiena, alegia.

 Zerrenda 
Herri harresitutzat kalifikatuta ez dauden garai hartako beste herriak ez dira sartu. Dena den, Burdin Aroan, harresiz inguratua zeuden edo harresirik ez zuten eta toki zelaian edo lautadetan eraiki ziren herrietan ere bizi izan zen jendea, baita Euskal Herrian ere. Toki zelaian baina harresituta zeuden herriak ere sartu dira edo sartzen ari gara zerrendan.

 Hego Euskal Herrikoak 

 Arabakoak 
1984. urtean Arkeologiarako Arabar Institutuak argitaratu zen Arabako karta arkeologikoan 51 herri gotortu jaso zituzten. Jagoba Hidalgok, 2018ko bere Gradu Amaierako Lanean, Bizkaiko eta Arabako Burdin Aroko herrixka gotortuak sailkatuta ditu eta bertan bibliografia erreferentziala eman du bakoitzeko.  Bestalde, Maite Guilarte Murok bere Gradu Amaierako Lanean GIS bidez aztertu ditu garaiko hainbat herrixka. Trebiñukoak barne hartzen dira.

Arabako herri harresituak Query: https://w.wiki/AhLv

 Izena Kokapena TamainaKasu batzuetan hesi barruko azalera osoa ematen da, eta beste batzuetan, horrez gain, eraikinez okupatua izan zen azalera, hau da, bizitzeko erabili zena. Eraikinik aurkitu ez diren hektareak, ganadua bazkatzeko edo gordetzeko erabiliko zirela uste da. Garaieraimgm-tan emana Kultura/Garaia Oharrak Henaioko gaztelua25x25pxQ56062312Dulantzi 2,7 ha (27.000 m2) 664 mBrontze Aro Amaiera etaBurdin Aroa XIX. mendearen hasieratik ezaguna. Bisita daiteke.
CAA: 276 (75. or.)Kutzemendi edo Olarizu
25x25pxQ123908305Gasteiz  7ha709 mBrontze Aroa edo Burdin Aroa Jose Migel Barandiaranek 1926an aurkitua. Horko zeramikak "zeltiberiarrak" (Bigarren Burdin Arokoak) dira.
CAA: 3507 (246 or.) Oroko Haitzak25x25px Q121464246Atxabal-Oro (Zuia)   860 mBrontze Aro amaiera eta Burdin Aroa Jose Migel Barandiaranek 1918an aurkitua. Lanak 1964 eta 1967 artean. Etxe zirkularrak eta eliptikoak
CAA: 8001 (360 or.) Lastrako kastroa25x25pxQ123914223Karanka (Gaubea)  832 m Brontze Aro Amaiera, Burdin Aroa. Erromatartzea. Erdi Aroa. Litekeena da autrigoien Uxama Barca izateaAlbertos, M. L. (1978): “A propósito de la ciudad autrigona de Vxama Barca”. Estudios de Arqueología Alavesa, 9. Arabako Foru Aldundia, Vitoria-Gasteiz,  281-291 or..
CAA: 6006 (342 or.)Trincheras de los Moros25x25pxQ123916878Monzarrate gainan, Durruma Kanpezu13 ha 
(132.100 m2)992 mBurdin AroaCividad25x25pxQ123938763Angostina, Bernedo3 ha (30.624 m2)784 mBurdin AroaErromatar garaiko inskripzioak topatu dira ondoan dagoen San Bartolome baselizan.
CAA: 3515 (250 or.)El Muro25x25pxQ124306456Orbiso, Kanpezu/ Zuñiga, Nafarroa4,5 ha

(45.500 m2)650-700 mAntzinako Burdin Aroa (?) eta Burdin Aro Amaiera (Armendarizen klasifikazioa)Armendariz (2008): 191. zenbakiaHorma25x25pxQ124310150Santikurutze Kanpezu1,2 ha

(12.6002 m2)692 mBurdin AroaBabio25px Q117288722Izoria10 ha582 mBurdin Aroa1982. urtean aurkituta, 2018an egin ziren sundaketak eta 2019an indusketa hasi zen Jon Obaldiaren gidaritzapean.CAA 3322 (209 or)Carasta25x25pxQ52189963Caicedo Sopeña27 ha
(270.000 m2)

17 ha(170.000 m2)750 mBrontze Aroa, Burdin Aroa eta Erromatar garaiaLlanos Ortiz de Landaluze, Armando . 1990. "La  Edad  del  Hierro  y  sus  precedentes,  en  Alava  y  Navarra". Munibe (Antropologia - Arkeologia), 42, 167-179 or.  Donostia. ISSN 0027 - 3414.Inguruan, prospekzioan, dekorazioa duen estela bat aurkitu zen.
CAA: 6002 (339 or.)Arkiz-Iruña25x25pxQ124331278Tresponde560 mI. Burdin Aroa, 
II. Burdin Aroa 

Erromatartzea Lubakiak eta harrizko harresiaren santsuak. Iruña-Veleia hiria erromatar hiria garatu zen oso gertu, ekialdera.
CAA: 3505 (244 or.)Perigaña 25x25pxQ124304824Perigaña mendia, Ozeka, Aiara4,6 ha
(46.605 m2)

(10.329 m2 barruko harresi barrukoa)625 mBurdin AroaBi harresi. Zeramika, silexezko laska eta punta batCAA: 3519 (251 or.)Atxa 25x25pxQ8208868Lakua, Gasteiz524 mII. Burdin Aroa eta ErromatartzeaInduskatuaBerbeako kastroa 25x25pxQ54865486Barrio851 mBukaerako Brontze Aroa-II. Burdin Aroa. Erromanizazio hasiera..2021. urtean indusketak hasi ziren berriz.
CAA: 3514 (249 or.)Buradongo kastroa 25x25pxQ20492229Buradon634 mBukaerako Brontze Aroa-Igo Burdin AroaEuskadiko kultura ondarea. Kategoria:     Monumentu Multzoa. Arabako Errioxako ardoaren eta mahastien paisaia kulturala. Babes-maila:     Sailkatuta. Azken buletina: EHAA 2014/06/13
CAA: 3517 (250 or.)CAA: Arabako Karta Arkeologikoa. 1984 arteko aurkikuntzak jaso zituen. PDF formatuan jaitsi daiteke Arkeologiarako Arabar Institutuaren web orri honetan.Valdeportilla25x25pxQ124310250Ozio625 mBurdin Aroa IJuan Antonio Madinabeitiak ikertua. 
CAA: 3526 (253 or.) La Ermita25x25pxQ124334270Zabalate664mBurdin Aroa II, Erromatar garaia eta Erdi Aroa.Armando Llanosek ikertua 1970an. 
CAA: 3502 (243 or.). Zabalateko gaztelua/Castillo de Portilla25x25pxQ2888199Zabalate754mBurdin Aroa I eta II, Erromatar garaia eta Goi Erdi Aroa.ikerlariak: Francisca Sáenz de Urturi eta Armando Llanos.
CAA 3501 (242 or.).Alto de Castejon / Castejon gaina25x25pxQ124335252Navaridas540mNeolitoa, Brontzea, Burdin Aroa, Erromatarra, Erdi AroaMonumentu multzo izendapena du. 
Ikus: EHAA 112. zk. (2013-06-12)

CAA: 3510 (247 or.)Alto del Fraile25x25pxQ124336487Atauri (Arraia-Maeztuko )659 mBurdina IEzin izan dira harresiak identifikatu, lurra asko mugitu baita, han egon den asfalto mehatzeagatik. Ikerlariak: Juan Antonio Madinabeitia eta José ElejaldeCAA: 3512 (248 or.)Pedrigales
25x25pxQ124338990Oteo (Kanpezu)693 mBurdina ISakonune forma duen goi ordoki lautua. Ikerlariak: Juan Antonio Madinabeitia eta José ElejaldeEz da induskatu.
CAA: 3520 (251 or.)San Formerio25x25pxQ124336628Pangua (Trebiñu)750 mBurdina I eta IIAmildegi baten gainena dagoen herrixka, iparraldeko magaletan. Defentsa zentrokideak eta lurrezko harresiak. Aipatua: Armando Llanos.
CAA: 3527 ( 253 or.)Castillo de Ocio25x25pxQ124339564Ozio
(Zambrana)631mBurdina I, Erromatartzea eta Goi Erdi Aroa (Lanosko gaztelua)Mendi-hegalean egindako herrixka, Jungalez ibaiaren bazterrean, hegoaldera jotzen duten terrazez egina
CAA: 3509 ( 247 or.)Conchas de la Puebla25x25pxQ124347741Argantzon645mBurdin AroaZadorra ibaiaren gaineko igarobide estu baten gainean,. Amildegi soila,  eta defentsa zentrokideak, lurrez egindako harresiak. Ez da induskatu.
CAA: 3521 (251 or.)Custoia25x25pxQ124347762Ozana (Trebiñu)580 mBurdina IMendi-hegalean eraikitako gune txikia, defentsa txandakatuekin. Ez da induskatu.
CAA: 3523 (252 or.)Santuste25x25pxQ124347847Ozilla-Ladrera (Trebiñu)745 mBurdina I, II eta erromatartzeaMuinoan eta hegoaldeko hegaletan landutako eremua, non harresi zentrokideak eta lubetak dauden. Iparraldetik, oso irisgarria ez den malkar baten bidez defendatzen zen.
CAA: 3506 (245 or.)Los Castillos25x25pxQ124353429Torre (Trebiñu)651 mBurdina I, II, Erromatartzea eta Goi Erdi AroaMendi txikia, iparraldean aldapa leuna du eta handiagoak hegoaldean eta mendebaldean. Terraza artifizialki, lubeta modukoak
CAA: 3508 (247 or.)El Cerrado25x25pxQ124355407Imiruri631 mBurdinaOrdoki motako muino ttipia. Defentsa soilak. Goiko partean, ertz batek perimetro osoa ixen du.
CAA: 348 (89. or)Martinzabala25x25pxQ124358178Obekuri (Trebiñu)822 mBurdinaOrdoki motako muinoko bizilekua, defentsa zentrokideekin. Terrazak artifizialak  espazio osoan nabarmenak dira eta eraztun zentrokideak osatzen dituzte.
CAA: 349 (89. or.)Pico de San Pedro25x25pxQ124358333Uribarri Gaubea860 mBurdinaEzproian egindako herria. 
CAA: 346 (89. or.)Castillo de Astúlez 25x25pxQ124834520Astúlez,Gaubea3 ha (harresi eta terrazak kontuan hartuta)675 - 770 mBrontze Aro Amaiera, Antzinate Bernatiarra eta Erdi Aroa (gaztelua bera) Erdi Aroko gaztelutik oso gertu. Paquita Sanz de Urturik proposatzen du Bigarren Burdin Aroan, herri honetako biztanleak Lastrako herrira aldatuko zirela.
CAA 3518 (251 or.)Portillo de la Casilla/Portillo de la Caseta 25x25pxQ123945486Durruma-Kanpezu969 mBurdina I, II eta Goi Erdi AroaBi haitzen artean kokatua, ohiko mendi-lepoan, defentsen artean, tarteka, harrizko euste-hormak ditu.
CAA: 3511 (247. or.)Medropio25x25pxQ124656491Gaubea940 mBurdin Aroa I eta IIBaronatarren dorretik gertu
CAA: 3504 (243. or) El Castro25x25pxQ125733248 Igai, Erriberabeitia  609 m Burdina I, Goi Erdi Aroa Aurkikuntza: Juan Antonio Medinabeitia, 1972
CAA: 3513 (248. or)Fuentepudia25x25pxQ125733951Pobes, Erriberagoitia620 mBurdina I, ErromatarraOndarea babestua. Balizko Arkeologia Gunea; Ustezko arkeologia-eremua. EHAA 131. zk. (1997-07-10)
CAA: 3516 (250. or)Peña Mayor25x25pxQ125753652Subilla Gasteiz, Gasteiz 802 mBurdina ICAA: 3522 (252. or)Korosparri25x25pxQ125753117Galarreta, Donemiliaga753 mBurdina ICAA: 3524 (252 or.)Olivan25x25pxQ125753126Molinilla, Lantaron572 mBrontze Aro Amaiera, Burdin Aroa I, Erromatar Goi Inperioa eta Erdi AroaCAA: 3525 (252 or.)Aldaia25x25pxQ125753465Arroiabe, Arratzua-Ubarrundia620 mBurdina I, ErromatarraHiruki formako orladun  estela bat aurkitu dira, bertan, Karastan aurkitutakoen antzekoak. Bia eta ume baten hezurdura, besteak beste. Sondeoak egin dira.
CAA: 3528 (253 or.)San Cristobal25x25pxQ125753531Moreda Araba482 mBurdina I eta IICAA: 3529 (254 or.)Txurriturri25x25pxQ127596135Gebara, Barrundia869 mEneolitoa-Brontze Aroa, Burdina I eta IICAA: 3500 (242 or.)San Andrés de Argote 25x25pxQ127686301Argote,
Trebiñu560 mBurdina II eta Erromatar garaiaCAA 6007 (344 or.)Pago de Eskide25x25pxQ127688142Eskide, Ekora 700 mBrontza Amaiera, Burdin Aroa I eta II, Erroamtar garaia eta Erdi AroaCAA 8006 (363 or.).Enmenetu25x25pxQ127688389Andagoia, Kuartango800 mBurdin AroaCAA: 8005 (362 or.)Urisolo 25x25pxQ127688493Letona, Zigoitia780 mBrontze Amaiera eta Burdin Aroa IOro, Kutzemendi eta Atxako herrixkak lerro zuzenean ikusten dira. Zundaketak egin dira. 
CAA: 8004 (362 or.)Santa Marina25x25pxQ127690915Iruña Oka, Langraiz Oka520 mEneolitoa, Brontze Aroa eta Burdin AroaCAA 2507 (135 or.)La Llosa
25x25pxQ127773955Leziñana Oka, Erriberagoiti475 mKalkolitoa eta Brontze Aroa ICAA 2005 (130-131 or)Castro (El Castro barruti gotortua II)
25x25pxQ127773955Paul, Erriberagoitia810 mBurdin AroaCAA 350 (89-90 or.)San Quiles
25x25pxQ127867731San Quiles,
Mañueta520 mBurdin AroaCAA 353 (90 or.)Zabalgana
25x25pxQ127867731Zigoitia616 mBurdin AroaCAA 352 (90. or.)Corral Nuevo
25x25pxQ127963197Labraza763 mBurdina I eta IICAA 356 (91. or.)Venta Bullón
25x25pxQ127967926Erriberabeitia500 mEneolitoa, Brontze AroaCAA 293 (80 or.)Allaran Surbi
25x25pxQ127968642Ilarduia,
Asparrena750 mEneolitoa, Brontze Aroa, Burdin aroa, Erdi AroaAztarnategia suntsituta dago.
CAA 246 (68. or.)La Hoya
25x25px Q6463144Guardia620 mBrontze aro Amaiera, Burdin aroa I eta IICAA 3153 (178. or.)Pieza Redonda
25x25pxQ127968550Lantziego496 mBrontze aro Amaiera, Lehen Burdin aroa eta Erdi aro ostekoa
Katalogo batzuetan herri harresitu gisa kalifikatuta dagoen eta gaur egun erromatar kanpaleku moduan identifikatuta dagoen hau ez da sartu:
 Izena Kokapena Tamaina Garaiera Garaia OharrakSanta Ageda (Delika)25x25pxQ125428269Delika9 ha525 mK.a. III-II mendea.Aldi baterako erromatar kanpalekua da (Castra aestiva).
CAA 352
Bestalde, "kastro" ez direnak, hau da, kokagune garai batean eta harresituta dagoen herria ez diren beste Burdin Aroko herri batzuk daude.
 Izena Kokapena Tamaina Garaiera Garaia OharrakLa Hoya25x25pxQ6463144Guardia4 ha601 mBrontze Aroa eta Burdin Aroa

 Bizkaikoak 
Bizkaiko herri harresituen zerrenda, bi argitalpen hauetan oinarrituta dago:  Jagoba Hidalgoren 2018ko Gradu Amaierako Lana eta Juanjo Cepeda eta Mikel Unzuetaren 2020ko artikulua.
 Izena Kokapena Tamaina Garaiera Kultura/Garaia Oharrak Arrola edo Marueleza25x25pxQ16544867Nabarniz, Arratzu eta Mendata artean 19 ha535imgm La Tène kultura (Burdin Aroa II) (k.a. III eta k.a. I mendeen artekoa), zeltiberiar motako zeramika.(I. mendea) erromatar hondarrak.  Malmasin25x25pxQ16544867Malmasin (Arrigorriaga) 1 ha
(barrukoa) 361 m Burdin Aroa Bi eremu ditu, kanpokoa eta barnekoa, biak harresidunakMalmasingo gotorlekuaren Kultura Ondasun izendapena EHAAn Bolunburu25x25pxQ104610335 Bolunburu haitza 
(Zalla)0,5 ha 
(5.000 m2) Burdin Aroa 1970eko hamarkadan aurkitua Pico Moro25x25pxQ124388842Galdames 3 ha 360 m  Burdin Aroa II San Esteban Galdameseko mendebaldean kokatuta, Barbadun eta Deobriga-Flaviobriga galtzadatik gertu. 1975ean lanak egin zituzten Luxar25x25pxQ124392947Gueñes 1,2 ha540 m  Burdin Aroa
Espainiako 1936ko GerraDeobriga-Flaviobriga gurutzadatik gertu kokatutaFernández Palacios, Fernando. 2005. "Lenguas y culturas del Asón al Cadagua en torno al cambio de Era y hasta el siglo IV d. C.", Acta Palaeohispanica IX. Palaeohispanica 5, 619-636 or. El Peñón25x25pxQ124432551 Muskiz  178 m Burdin Aroa La Arena hondartzatik gertu kokatuta. Brontze Aroko aztarnategi batetik oso hurbil Berreaga25x25pxQ106977682 Mungia eta Zamudio artean  9 ha (osorik)
3,7 ha (bizitokia)>360 m  Burdin Aroa eta Erromatar garaiaHerrixka eta nekropolia dauzka, eta estela multzo bat aurkitu da bertanFernández Carvajal, José Ángel. "Berreagako kastroa". Arkeoikuska 2011.. Kosnoaga 25x25pxQ124397770  Kosnoaga (edo Aixerrota) mendian, Lumo 1,9 ha (bizitokia) 275 m Burdin Aroa I eta IIGuztiz induskatu gabe, zundaketak egin ziren 90. hamarkadan Tribisburu25x25pxQ25411248Sollube mendian    Suntsitua dago. Jagoba Hidalgok (17-18) zerrendan sartzen du, Cepeda eta Unzuetak (2020), ordea, ez.Motrolluko gaina25x25pxQ124409029MunitibarBurdin AroaInduskatu gabe, erabat baieztatu gabe. 2005ean aurkitua.Trumoitio25x25pxQ124409610Garai1,3 ha
(bizitokia)439 mBurdin Aroa1988an aurkitu zutenIlunbe25x25pxQ124409789Dima2,3 ha
(oro har)
2 (barruko gunea)445 mBurdin AroaInduskatu gabe, miaketak eginda.Santa Kristina25x25pxQ127690434Urduña400 mBurdin Aroa CAA 8002 (Arabako karta arkeologikoa)

Katalogo batzuetan herri harresitu gisa kalifikatuta dagoen, eta gaur egun, erromatar kanpaleku moduan identifikatuta dagoen hau ez da sartu:
 Izena Kokapena Tamaina Garaiera Garaia OharrakIllunzarIlunzar mendia727 mErromatar errepublikaAldi baterako erromatar kanpalekua da.

 Gipuzkoakoak 
IzenaKokapenaTamainaGaraieraKultura/GaraiaOharrakAkutu25x25pxQ124294807Bidegoian eta Errezil3 ha664Burdin Aroa (?)Sonia San Josék identifikatua. Induskatu gabeaIntxur/Iruntxur25x25pxQ118363056 Iruntxur mendia (Albiztur eta Tolosa) 17 ha742 Burdin AroaJose Migel Barandiaranek ikertuaBartandiaran, Jose Miguel. 1957. "El castro de Inchur. I Campaña de excavaciones 1957" Munibe, 9-3.139-143. or.. Xabier Peñalverrek induskatua. Bibliografian Intxur izena ematen zaio. Buruntza
25x25pxQ124299839Andoain 0,7 ha 439Burdin Aroa   Carlos Olaetxeak aurkituaOlaetxea, Carlos (1997) Memoria de las excavaciones arqueológicas en el Poblado del monte Buruntza 1992-1996 (Andoain, Gipuzkoa) MUNIBE (Antropologia - Arkeologia) ISSN:1132 -2217, 49. 111-113 or.Esteban Delgado, Milagros. 2003. La vía marítima en época antigua, agente de transformación en las tierras costeras entre Oiasso y el Divae Itsas Memoria, Revista de Estudios Marítimos del País Vasco, 4. Untzi Museoa. Donostia. 13-40 or. Basagain
25x25pxQ118365290Anoeta2,8 ha  Burdin AroaXabier Peñalverrek iduskatua. Munoaundi
25x25pxQ85965846Azkoitia-Azpeitia 7 ha 385 2. Burdin Aroa Sonia San Josék eta Antxoka Martínezek induskatua.Murugain25x25pxQ124299996Aretxabaleta-Arrasate-Aramaio 4,7 ha   1987 eta 1988an C. Olaetxeak aurkitua eta ikertua Murumendi
25x25pxQ123730997Iruntxurko herrigunetik gertu 1,9 ha   Burdin Aroa  2009tik aurrera Suhar arkeologiak aztertu du. Moru25x25pxQ124296405Elgoibar 3 ha 445  Burdin AroaMurugaingo aztarnategian agertutako bezalako zeramikakBelaku25x25pxQ124290916BeizamaBrontze Aroa - Burdin AroaKatak egitean, ikatzak, suharrizko lanabesak eta eskuz egindako zeramika zataik aurkitu ziren. Harrizko harresia oraindik atzematen da.Santiagomendi 25x25pxQ123933392Santiagomendi, AstigarragaEz da mugatu.297Kalkolitoa, Burdin Aroa, Erromatar garaiaHarresirik ez du. Erdi Aroko eta Aro Modernoko aztarnak ere topatu dira .

 Harresirik gabeko aztarnategiak 
Izena Kokapena Garaiera Garaia OharrakGoiburuko Sanixtoan o Ixtoan (San Esteban ermita)Andoain, Goiburu auzoa184 mBurdin Aroa eta Erromatar Behe InperioaLeuneko ArkaitzakOiartzunBurdin AroaUrteaga ZaharZumaiaII Burdin Aroa eta  Erromatar Behe Inperioa

 Nafarroa Garaikoak 
Nafarroa Garairako informazioa Javier Armendariz arkeologoaren tesiaren argitalpenean ikus daiteke sistematizatuta. Javier Armendarizek bere doktore tesian 261 gune jaso zituen eta horien artean bi herri mota berezi zituen: batetik, leku garaietan egin zirenak (kastroen ezaugarri orokorrak zituztenak) eta, bestetik, toki zelaian egin zirenak. Katalogo hori argitaratu ondorengo urteetan, "Pirinioetako populazio protohistorikoaren azterketa galtzada erromatarraren inguruan" proiektuaren barruan, beste herri asko aurkitu ditu proiektuko ikertzaile taldeak. 

Nafarroa Garaiko herri harresituak Query: https://w.wiki/AvLo 

Beheko taula honetan agertzen direnak lagin bat besterik ez dira:

 PIRINIOAK 
IzenaKokapenaTamainaGaraieraKultura/GaraiaOharrakEl Castillo (Gorraitz)25x25pxQ124745025Artzibar 0,45 ha oro har
(4.500 m2)965-976 mLehen Burdin Aroa - Bigarren Burdin Aroa (?)Javier Armendarizek hiru aro bereizten ditu Nafarroako Burdin Aroan: Antzinako Burdin Aroa, Erdikoa eta Burdin Aro Amaiera.Ez da induskatu eta landareek lurra estaltzen dute. Armendariz (2008): 1. zenbakia.El Castillo (Uskartze)25x25pxQ124745570Galoze 0,3 ha
(3.500 m2)1.000-1.017 mLehen Burdin Aroa - Bigarren Burdin Aroa (?)Ez da induskatu. Armendariz (2008): 2. zenbakia.Los Jeronales25x25pxQ124799686 Longida 0,7 ha
(7.000 m2)1.005-1029 mLehen Burdin Aroa, Bigarren Burdin AroaArmendariz (2008): 3. zenbakia.Peña de Gaztelu25x25pxQ124799686 Longida 8 ha
(80.700 m2)943 - 980 mBurdin Aroa oro harArmendariz (2008): 4. zenbakia.Gaztelualdea25x25pxQ124805501 Urraulgoiti 0,6 ha
(6.600 m2)660 - 714 mBurdin Aroa oro harArmendariz (2008): 5. zenbakia.

 IRUNBERRI-AOIZ ARROA 
IzenaKokapenaTamainaGaraieraKultura/GaraiaOharrakEl Alto25x25pxQ125472395Ibargoiti0,5 ha
(5.500 m2)750-768 mAntzinako Burdin Aroa (?), Erdikoa (?) eta Amaierakoa (Kontraesanak daude bibliografian)Armendariz (2008): 6. zenbakia.El Castillo (Besolla)25x25pxQ125472745Ibargoiti eta Urraulbeiti0,7 ha
(7.300 m2)780-794 mAntzinako Burdin Aroa (?) eta AmaierakoaArmendariz (2008): 7. zenbakia.Muru25x25pxQ124848929Turrillas, Itzagaondoa 1,8 ha
(18.500 m2)625-636 mBurdin Aroa I eta IIArmendariz (2008): 8. zenbakia. Montemuru25x25pxQ124870161 Beortegi, Lizoainibar-Arriasgoiti 1,3 ha
(13.000 m2)610-623 mBurdin Aroa I eta IIArmendariz (2008): 9. zenbakia.El Castillo (Longida)25x25pxQ124905208Mugeta, Longida0,5 ha
(5.200 m2)485-502 mBurdin Aroa I eta IIArmendariz (2008): 10. zenbakia.Murillo25x25pxQ125484032Murillo, Longida0,8 ha
(8.000 m2)475-482 mAntzinako Burdin Aroa - Burdin Aro AmaieraArmendariz (2008): 11. zenbakia. Ezproian eraikia, Erdi  Aroko eta gaur egungo herri bezala. Inguruan material solteak aurkitu dira.Moriskoa25x25pxQ125486978Longida0,2 ha
(2.500 m2)700-713 mAntzinako Burdin Aroa eta Burdin Aro AmaieraArmendariz (2008): 12. zenbakia.Iturrotz25x25pxQ125491105Billabeta
(Longida)1,5 ha
(15.000 m2)495-499 mAntzinako Burdin Aroa, Burdin Aro Amaiera eta Erromatarra.Armendariz (2008): 13. zenbakia. Nahiko suntsitua dago.Irunberri25x25pxQ125504770Irunberri8,5 ha
(85.000 m2)455-464 mBurdina, Erromatarra,Erdi  Aroa eta Aro Modernoa.Armendariz (2008): 14. zenbakia. Cerro de la Peña25x25pxQ125504859Erromantzatua0,7 ha
(7.100  m2)705-725 mErdiko Burdin Aroa, Burdin Aro Amaiera, Erromatarra eta Erdi Aroa Armendariz (2008): 15. zenbakia.El Castillo25x25pxQ125568643Murillo Berroia, Erromantzatua0,6 ha
(6.000  m2)490-500 mBrontze Aro Amaiera, Antzinako Burdin Aroa, eta Erdi AroaArmendariz (2008): 16. zenbakia. Basaba25x25pxQ125569206Naxurieta, Untzitibar0,5 ha
(5.300  m2) 655-664 m  Brontze Amaiera, Antzinako Burdin Aroa eta Modernoa (ermita)Armendariz (2008): 17. zenbakia.Iruaga25x25pxQ125578078Naxurieta, Untzitibar0,9 ha
(9.350 m2 lehen barrutia, 3.000 m2 bigarrena eta 700 m2 kastro-aurrea. Osorik, 13.050 m2)780-793 mErdiko Burdin Aroa eta Burdin Aro AmaieraBasabakoa husten denean sortzen da honakoa. Armendariz (2008): 18. zenbakia.Tabar25x25pxQ125621333Urraulbeiti0,6 ha
(6.000 m2)520-533 mErdiko Burdin Aroa eta Burdin Aro AmaieraArmendariz (2008): 19. zenbakia.Gazteluzar25x25pxQ125621520 Arrípodas, UrraulbeitiEzin da zehaztu480-487 mAntzinako Burdin Aroa-Burdin Aro Amaiera eta ErromatarraArmendariz (2008): 20. zenbakia.Puyo25x25pxQ125663703 San Vicente, Urraulbeiti0,8ha
(8.600 m2)490-496 mAntzinako Burdin Aroa, Amaierakoa eta Erromatarra. Erdi Arokoa (induskatutako herri hustua)Armendariz (2008): 21. zenbakia.Muru25x25pxQ125678854 Santsoain eta eta 17. patzuergoa, Urraulbeiti2,5 ha (25.500 m2: 7.500 goiko barrutia eta 18.000 behekoa)665-690 mBurdin Aroa zehastasunik gabeErromatar konkistarekin, badirudi bertako jendea "Caserío de Muruko " deituriko lekura joan zela.
Armendariz (2008): 22. zenbakia

 IRUÑERRIA 
IzenaKokapenaTamainaGaraiera Kultura/GaraiaOharrakArtikagain25x25pxQ125678854 Antsoain eta Artika (Berriobeiti)1,8 ha (18.000 m2 -azalera erabilgarria-)525-562 mAntzinako Burdin Aroa eta AmaierakoaArmendariz (2008): 23. zenbakiaAlto de Santa Cruz edo Arangurengo erromatar kanpalekuaAranguren3 ha
(30.000 m2)660-663 mErromatar kanpalekua da (castra), ez herri gotortuaArmendariz (2008): 24. zenbakia Gaztelu25x25pxQ125141056 Aranguren 1,3 ha 565-586 m Antzinako Burdin Aroa- Burdin Aro Amaiera eta Aro Moderno (baseliza) Armendariz (2008): 25. zenbakia.Irulegi25x25pxQ115205363Irulegi (Aranguren)10 ha893 mBrontze Aroa,
Burdin Aroa I eta II (Azken Burdin Aroa barne)Indusketak martxan daude. Ingurune horretan bertan, Irulegiko Erdi Aroko gaztelua dago.
Armendariz (2008): 26. zenbakia.Belaskoain25x25pxQ125703991 Beraskoain1,6 ha
(16.000 m2)430-442 mBurdin AroaArmendariz (2008): 27. zenbakia.Sardeako gaztelua/Larragetako haitza25x25pxQ124460242Berriobeiti3,5ha
(35.000m2)600-661 mBurdin AroaArmendariz (2008): 28. zenbakia.
Erdi Aroko gaztelua eta garai modernoko baseliza ere izan ditu.Santixusti25x25pxQ125704195Gendulain (Zizur) 2 ha (20.000 m2)525-538 mBurdin Aroa I, Burdin Aro Amaiera, Erromatar Goi InperioaArmendariz (2008): 29. zenbakia.Urri edo Eurri25x25pxQ17625576Ibiriku, Eguesibar 3,2 ha oro har
(32.400m2)
1,7 ha barrukoa
1,5 ha kanpokoa625-666 mBurdin Aroa I, II eta ErromatartzeaArmendariz (2008): 31. zenbakia.Sarriguren
25x25pxQ136565854Sarriguren, Egues1,1 ha ?
(11.000 m2)450-465 mBurdin Aroa I, II, Erromatartzea. Erdi AroaArmendariz (2008): 32. zenbakia.Epertegañeta
25x25pxQ136565934Unanu, Ergoiena1 ha ?
(10.000 m2)690-719 mBrontze Aro Amaiera, Lehen Burdin Aroa eta Burdin Aroa ErtainaArmendariz (2008): 33. zenbakiaMiravalleseko gaztelua
25x25pxQ136603844Miravalles/ Oiana mendia, Uharte (Iruñerria)0,4 ha (?)
(4.500 m2)580-597 mBrontze Amaiera, Lehen Burdin Aroa, BA Ertaina (?), BA Amaiera. Erdi Aroa (gaztelua). Aro Modernoa: San Migel ermita (XVI-XVIII ) eta gotorlekua Karlistaldian (XIX).Armendariz (2008): 34. zenbakia
Historiaurreko okupazioa nabarmen suntsitu zuten , ondorengo eraikienek.El Castillo
25x25pxQ136611475Andrikain, Elortzibar0,7 ha
(7.000 m2)595-603 mLehen Burdin Aroa, Burdin Aro AmaieraArmendariz (2008): 35. zenbakiaPuno
25x25pxQ136612851Ezperun eta Gerendiain, Elortzibar1,7 ha
(17.500 m2) (Teorian)550-568 mLehen Burdin Aroa, Burdin Aro AmaieraArmendariz (2008): 36. zenbakiaSanto Domingo
25x25pxQ136645431Imarkoain, Elortzibar2,41 hektarea
(24.100 m2)550-573 mLehen Burdin Aroa, Burdin Aro Amaiera
Aro Modernoa (ermita)Armendariz (2008): 37. zenbakiaEl Cerrado
25x25pxQ124355407Otano eta Zabalegi, Elortzibar1,5 ha
(15.000 m2)495-503 mLehen Burdin Aroa, Burdin Aro AmaieraArmendariz (2008): 38. zenbakia Irunzu25x25pxQ125138414 EsteribarEzkabarte 7,3 ha 715-771 m Antzinako Burdin Aroa eta Burdin Aro Amaiera  Armendarizek oppidum izaera ematen dio.
Armendariz (2008): 39. zenbakia.Legin (Etxauri)25x25pxQ124459728Etxauri eta Ibero, Oltza zendea0,85 ha (8.500 m2)450-460 mLehen Burdin Aroa Armendariz (2008): 40. zenbakia. San Quiriaco 25x25pxQ125148701 Etxauri 0,03 ha (300 m2) 674 m Neolitoa, Brontze Aroa, Antzinako Burdin Aroa, Burdin Aro Amaiera, Erromatarra, Erdi Aroa (?) leta Modernoa (ermita). Armendariz (2008): 41. zenbakia.Santo Tomas
25x25pxQ136647313Etxauri0,55 ha 
(5.500 m2)450-453 mBrontze Amaiera, lehen Burdin Aroa. Antzinaro Berantiarra, Goi Erdi AroaArmendariz (2008): 42. zenbakia.Erausogaña
25x25px Q136649620Eusa, Ezkabarte1,1 ha
11.000 (barruko eremua soilik)570-581 mBurdin Aroa, Erromatar garaia, XX: mendea (36ko gerra)Armendariz (2008): 43. zenbakia.Espartza (Galar)
25x25pxQ136650174Espartza, Galar0,65 ha
(6.500 m2)540-548 mBurdin Aroa eta ondorengo herri modernoaArmendariz (2008): 44. zenbakia.Allomendi
25x25pxQ136650408Getze (Galar)2,5 ha (teorikoki)
(25.000 m2)505-516 mBehe paleolitoa, Erdi Paleolitoa. Antzinako Burdin Aroa eta Burdin Aro AmaieraArmendariz (2008): 45. zenbakia.San Kristobal/Kostobaro
25x25pxQ136650575Subitza, Galar1,77 ha 
(17.700 m2: 13.700 lehen eremua y 4.000 barrukoa)460-475 mAntzinako Burdin Aroa eta Amaierakoa. Erdi Aroa, Aro Modernoa (ermita)Armendariz (2008): 46. zenbakia.El Castillo
25x25pxQ136650655Getze , Ibargoiti0,7 ha
(7.000 m2)585-991 mAntzinako Burdin Aroa eta Amaierakoa. Erdi Aroa (gaztelua)Armendariz (2008): 47. zenbakia.El Montico25x25pxQ136653407Idotzin, Ibargoiti0,7 ha
(7.000 m2)635-650 mAntzinako Burdin Aroa eta Amaierakoa. Armendariz (2008): 48. zenbakia.Arriaundi/San Gregorio
25x25pxQ136653498Itza (Larunbe) eta, Txulapain (Otsakar)1,9 ha
(19.000 m2, 5.000 akropolia eta 14.000 2. eremua )905-944 mAntzinako Burdin Aroa eta Amaierakoa, Erdi Aroa (monasterioa), Aro Modernoa (San Kristobal ermita).Armendariz (2008): 49. zenbakia.
XXI. mendean indusketak egin dira.Eloko gaztelua
25x25pxQ136653864Elo0,8 ha
(8.000 m2) (estimazioa)590-612 mAntzinako Burdin Aroa eta Amaierakoa, Erdi Aroa (gaztelua)Armendariz (2008): 50. zenbakia.Oskuain
25x25pxQ136654025Elo1 ha
(10.000 m2)720-741 mAntzinako Burdin Aroa (?) eta AmaierakoaArmendariz (2008): 51. zenbakia.Garitoain
25x25pxQ136654116EloEzin da mugatu540-548 mNeolitoa, Kalkolitoa, Antzinako Burdin Aroa eta AmaierakoaNafarroako ubidea egiteko desmuntatu zen 2003an.
Armendariz (2008): 52. zenbakia.Gaztelu/Castillo de Orraregui
25x25pxQ136654669Iltzarbe, Ollaran0,24 ha
(2.400 m2) (Tontorrean dagoen lautada)990-1.001 mBrontze Amaiera. Antzinako Burdin Aroa eta Amaierakoa (?). Erromatar Behe Inperioa, Erdi Aroa (gaztelua).Armendariz (2008): 53. zenbakia.Gaztelu/Castillo de Garaño
25x25pxQ136654916Saldise, 
Ollaran0,2 ha
(2.000 m2)580-591 mBrontze Amaiera. Antzinako Burdin Aroa eta Amaierakoa (?), Erdi Aroa (gaztelua).Armendariz (2008): 54. zenbakia.Isterria
25x25px 136655818Ibero, Oltza3,65 ha
(36.500 m2)400-406 mHistoriaurre berria. Antzinako Burdin Aroa eta Amaierakoa, Erromatarra, Erdi AroaArmendariz (2008): 55. zenbakia.Santa Cruz
25x25pxQ136656035Oltza, Oltza0,8 ha
(8.000 m2)575-586 mBrontze Amaiera,  Antzinako Burdin Aroa eta AmaierakoaArmendariz (2008): 56. zenbakia.Mendillorri
25x25pxQ136656199Mendilorri, IruñeaZehaztezina. 1 eta 3 ha artekoa izan zitekeen485-490 mBrontze Amaiera, Antzinako Burdin Aroa eta Amaierakoa (?), Modernoa ( XVIII. mendeko gotorlekua). XX mendea (ur biltegia)Armendariz (2008): 57. zenbakia.Iruñea25x25pxQ124785412Iruñea4/4,5 ha  I. Burdin Aroan
8 ha  II. Burdin Aroan

Armendarizentzat ezin da jakin.448 mBrontze Aro Amaiera,
Burdin Aroa I eta II

eta ondoren: Erromatarra, Erdi Aroa, Aro Modernoa... egun arte.García Barberena, M.;  Velaza, J. eta Unzu, M.(2015): "Esgrafiado en signario paleohispánico hallado en Pamplona"Armendariz (2008): 58. zenbakia.Santa Luzia
25x25pxQ136658841Iruñea2,7 ha
(27.000 m2)465-469 mHistoriaurre Berantiarra, Azken Brontze Aroa, Antzinako eta Amaierako Burdin AroakArmendariz (2008): 59. zenbakia.Murugain
25x25pxQ125498512Muru Artederreta0,8 ha620-633 mAntzinako Burdin Aroa,  Amaierakoa eta ErromatarraArmendariz (2008): 60. zenbakia. Burdin Aroko zeramikez gain, Goi Inperioaren garaikoak ere eman ditu.Tiebaseko gaztelua
25x25pxQ136658992Tebas, Artederreta0,6 ha
(6.000 2)550-561 mAntzinako Burdin Aroa (?), Erdikoa eta Amaierakoa, Erromatarra (?), Erdi Aroa (gaztelua).Armendariz (2008): 61. zenbakia.San Cristobal
25x25pxQ136659189Bidaurreta3,5 ha
(35.000 m2)500-523 mKalkolitoa, Azken Brontzea,  Antzinako Burdin Aroa,  Amaierakoa, Erromatarra, Aro Moderno (ermita).Armendariz (2008): 62. zenbakia.Matxamendi
25x25pxQ136659196Ubani, Zabaltza (Etxauribar)1,15 ha
(11.500 m2. 5.500 lehenengoa eta 6.000 bigarrena)525-549 mAntzinako Burdin Aroa,  AmaierakoaArmendariz (2008): 63. zenbakia.

 ZIDAKOS IBARRA 
IzenaKokapenaTamainaGaraieraKultura/GaraiaOharrakOianburu25x25pxQ124498868Artaxoa eta Garinoain0,6ha
(6.000 m2)645-650mBurdin Aroa eta agian, Erromatarra eta Erdi Aroa.Armendariz (2008): 64. zenbakiaEl Cerco
25x25pxQ136666316Beire0,63 ha
(6.300 m2)380-388mAntzinako Burdin Aroa eta AmaierakoaArmendariz (2008): 65. zenbakiaTurbil
25x25pxQ136667109Beire3 ha
(30.000 m2435-455mAzken Brontzea, Antzinako Burdin Aroa, Amaierako Burdin Aroa, Antzinate BerantiarraArmendariz (2008): 66 zenbakiaEl Campillo
25x25pxQ136669559Caparroso0,6 ha
(6.000 m2)325-328mAntzinako Burdin Aroa, Amaierako Burdin Aroa eta ErromatarraArmendariz (2008): 67. zenbakiaMurugain (Garinoain)
25x25pxQ136673776Garinoain2,65 ha
(6.200 m2 lehen eremua, 7.300 bigarrena, eta 13.000 gainontzekoak)505-522mAzken Brontzea, Antzinako eta Amerako Burdin Aroa, Erromatar garaiaArmendariz (2008): 68. zenbakiaSanta Cecilia
25x25pxQ136673776Garinoain0,51 ha
5.100 m2. Baliteke akropoliaren ondoko eremuak  4.000 m2 izatea)565-575mAntzinako Burdin Aroa, Amaierako Burdin Aroa eta Modernoa (ermita).Armendariz (2008): 69. zenbakia. 
AHTren obrek 17 hilobi zirkular atera dituzte argitara; K.a. VI. mendekkoak antza.Gazteluzar
25x25pxQ136674963Munarrizketa eta Iratxeta, Leotz).0.6 ha
(6.000 m2)890-902mAntzinako Burdin Aroa, Amaierako Burdin AroaArmendariz (2008): 70. zenbakiaLas Losas
25x25pxQ136675036Artariain, Leotz1,6 ha
(16.000 m2)675-698mAntzinako eta Amaierako Burdin Aroa, Erromatar garaiaArmendariz (2008): 71. zenbakiaMuruzar
25x25pxQ136677861Bezkitz, Leotz1,25 ha
(12.500 m2)675-684mNeolito amaiera, Kalkolitoa, Burdin Aroa, Erromatarra, Erdi AroaArmendariz (2008): 72. zenbakiaEl Castillo
25x25pxQ136678419Leotz0,61 ha
(6.100 m2)865-879mAntzinako eta Amaierako Burdin Aroa, Erromatar garaiaArmendariz (2008): 73. zenbakiaMendigain
25x25pxQ136678824Makirriain, Leotz0,55 ha
(5.500 m2)630-644mAntzinako eta Amaierako Burdin Aroa, Erromatar garaia, Erdi AroaArmendariz (2008): 74. zenbakiaSan Juan
25x25pxQ136680876Makirriain, Leotz0,25 ha
(2.500 m2)680-690mAntzinako eta Amaierako Burdin Aroa, Erromatar garaia, Aro Modernoa (ermita).Armendariz (2008): 75. zenbakiaMurugain (Uzkita)25x25pxQ124537244Uzkita, Leotz0,41 ha
(4.100 m2)920-936mLehen Burdin Aroa eta agian, Azken Burdin AroaArmendariz (2008): 76. zenbakia. Ez da induskatu.Murillo el Cuende
25x25pxQ136688928Murillo el Cuende1,34 ha
(13.400 m2, 4.800 (lehen eremua, 6.200 (bigarrena) y 2.400 (aurreko eremua).350-367mAntzinako Burdin Aroa eta  Amaierakoa, Erdi Aroa (herri hustua).Sekobirikez legendadun txanpona agertu zen herrian 
Armendariz (2008): 77. zenbakiaFalconera
25x25pxQ136689111Erriberri0,4 ha
(4.000 m2)390-396mKalkolito, Antzinako eta Azken Brontze aroa, Lehen Burdin AroaArmendariz (2008): 78. zenbakiaLa Cañonera
25x25pxQ136689960Erriberri0,58 ha
(5.800 m2)365-373mAntzinako Burdin Aroa, Burdin Aro Ertaina eta Azken Burdin Aroa (?).Armendariz (2008): 79. zenbakiaOlite/Erriberri
25x25pxQ136690762Erriberri2 ha
(20.000 m2)385-392mBurdin Aroa, Erromatarra,  Erdi Aroa, Aro Modernoa eta garaikidea.Armendariz (2008): 80. zenbakiaCasteluzar
25x25pxQ136698974Oloritz eta Orizin, Oloritz1,55 ha
(15.500 m2)645-660mAntzinako Burdin Aroa eta  Amaierakoa, Erromatar garaia, Goi Erdi-Aroa (?).Armendariz (2008): 81. zenbakiaGasteluzar/Irurbe
25x25pxQ136701393Soltxaga, Oloritz0,85 ha
(8.500 m2)735-752mAntzinako Burdin Aroa eta  Amaierakoa. Aro Modernoa ( Santa Cruz baseliza)Armendariz (2008): 82. zenbakiaEl Castillo
25x25pxQ136701639Orizin, Oloritz1,93 ha
(19.300 m2 : 6.300 akropolia (), 3.200, ekialdeko barrutia; 2.100 mendebaldeko lehen barrutia eta 7.700 bigarren barrutia630-639mAntzinako Burdin Aroa eta  Amaierakoa, Erromatar garaia.Armendariz (2008): 83. zenbakiaMurugain
25x25pxQ136701701Orisoain1,33 ha
(13.300 m2:  Gune nausia, 7.600 eta gune osagarria, 5.700)560-575mAntzinako Burdin Aroa eta  Amaierakoa, Erromatar garaiaArmendariz (2008): 84. zenbakiaCerro Juangarcía
25x25pxQ136702900Pitillas0,5 ha
(5.000 m2)365-373mBurdin Aroa eta Erromatar garaiaArmendariz (2008): 85. zenbakiaLa Zorrera
25x25pxQ136702941Pitillas0,35 ha
(3.500 m2 gutxienez)340-347mAntzinako Burdin Aroa eta  AmaierakoaArmendariz (2008): 86. zenbakiaSabasan
25x25pxQ136704379Pitillas0,975 ha
(9.750 m2. 5.000 lehen barrutia -akropolia- eta 4.750 bigarrena)385-402mAntzinako Burdin Aroa eta  Amaierakoa, Erromatar garaia, Erdi Aroa (dorrea eta balizko herri hustua), Aro Modernoa (ermita)Armendariz (2008): 87. zenbakiaArambero
25x25pxQ136706798Puiu0,715 ha
(7.150 m2)475-487.mAntzinako Burdin Aroa eta  Amaierakoa, Erromatar garaiaArmendariz (2008): 88. zenbakiaSanta Lucía/El Castillo
25x25pxQ136709627Tafalla1,8 ha
(18.000 m2 teorikoaki)460-482mAntzinako Burdin Aroa eta  Amaierakoa, Erromatar garaia, Erdi Aroa (gaztelua). Aro Modernoa (ermita eta karlistaldiko gotorlekua)Tafallan "Barscunes" elienda duten 16 txanpon aurkitu ziren.
Armendariz (2008): 89. zenbakiaGerón
25x25pxQ136709628Tafalla1,27 ha
(12.700 m2)400-405mAntzinako Burdin Aroa eta  AmaierakoaArmendariz (2008): 90. zenbakiaValmediano
25x25pxQ136709629Tafalla0,96 ha
(9.600 m2 5.000 lehenego barrutia eta 4.600 bigarrena)450-467mAntzinako Burdin Aroa eta  AmaierakoaArmendariz (2008): 91. zenbakiaCastillo de Guerga
25x25pxQ136709630Untzue1,2 ha
(12.000 m2)945-994mErdiko Burdin Aroa eta  Amaierakoa, Erdi Aroa (Gaztelua)Armendariz (2008): 92. zenbakia

 ARAGOI IBARRA 
IzenaKokapenaTamainaGaraieraKultura/GaraiaOharrakEl Cerco (Aibar)
Q136717427OibarArmendariz (2008): 93. zenbakiaEl Caneluche25x25pxQ124552345Kaseda0,37 ha570-577mLehen Burdin AroaArmendariz (2008): 98. zenbakia. Oso hondatua.Santakriz25x25pxQ48781610Eslaba15.500m2 (6500m2+9.000m2)520-545 mBurdin Aroa. Erromatar garaia. Erdi Aroa. Aro Modernoa (Baseliza)Armendariz (2008): 99. zenbakia.
Hiri erromatarra garatu zen gune berean.Indusi/Murubitarte25x25pxQ124711112Lerga0,53 ha775-785mlehen Burdin Aroa-Burdin Aro Amaiera
Erromatar berantiarra-Goi Erdi Aroa.Armendariz (2008): 105. zenbakiaCapaburros25x25pxQ124714476Uxue0,31ha
(3.150m2)750-764mBurdin AroaArmendariz (2008): 120. zenbakia.

 ARGAKO BEHE ETA ERDIKO ARROA 
IzenaKokapenaTamainaGaraieraKultura/GaraiaOharrakMurugain25x25pxQ124721187Zirauki0,74ha 
(7.400m2)660-668mAntzinako Burdin Arotik Burdin Aro amaierainoArmendariz (2008): 129. zenbakia.Urbe25x25pxQ113481748Zirauki1ha 
(10.000m2)435-453Burdin Aroa, Erromatar garaia, Erdi AroaArmendariz (2008): 130. zenbakia.Gazteluzar25x25pxQ124728559Zirauki eta Mañeru1,8ha 
(18.000m2)390-400Kalkolitoa, Burdin AroaArmendariz (2008): 131. zenbakia.Gorriza25x25pxQ124728559Girgillao0,47ha 
(4.700m2)480-490Brontze Amaiera, Burdin Aroa, Erdi Aroa, Aro BerriaArmendariz (2008): 132. zenbakia.

 EGAKO BEHE ETA ERDIKO ARROA 
IzenaKokapenaTamainaGaraieraKultura/GaraiaOharrak EGAKO BEHE ETA ERDIKO ARROA San Kristobal25x25pxQ124736679Girgillao1,5ha (15.000m2)740-758mBurdin AroaArmendariz (2008): 165. zenbakia.
Aro Modernoko baseliza.Mauriain25x25pxQ124744664Villatuerta2,14ha 
(21.400m2)665-677mBurdin Aroa Armendariz (2008): 168. zenbakia.
Karlistaldian gotorleku bat eraiki zen bertan.

 EGA GOIALDEA ETA UREDERRAREN IBARRA 
IzenaKokapenaTamainaGaraieraKultura/GaraiaOharrak EGA GOIALDEA ETA UREDERRAREN IBARRALa Atalaya25x25pxQ125095411Allin Lizarra1,7 ha
(17.000 m2)
10.000 m2+ 7.000 m2525-557mBrontze Amaiera. Burdin Aro Zaharra-AmaieraArmendariz (2008):  176. zenbakia. Peña de la Gallina25x25pxQ125117425 Gastiain (Lana) eta Zuñiga 2,4 ha
(24.000 m2)
  765-785m Antzinako Burdin Aroa eta Burdin Aro Amaiera Armendariz (2008):  184. zenbakia.
  Pozo de la Mora25x25pxQ125117109 Legaria eta Oko 3,1 ha
( 31.3002, 16.500 lehen esparrua eta 14.800 bigarrena.) 515-534m Antzinako Burdin Aroa eta Burdin Aro Amaiera Armendariz (2008): 185. zenbakia.
Oppidum izaera ematen dio Armendarizek Santa Coloma25x25pxQ125117109 Mendaza 0,2 ha
(2.200m2) 735-750m Antzinako Burdin Aro, Burdin Aro Amaiera, Aro Berria-Garaikidea (ermita) Armendariz (2008): 186. zenbakia. El Castillo (Piedramillera)25x25pxQ125131797 Piedramillera 0,25ha
(2.500m2) 650-672 Erdiko Burdin Aroa - Burdin Aro Amaiaera Armendariz (2008): 187. zenbakia.
Armendarizentzat Pozo de la Morako oppidumeko zelatatze dorrea izan zitekeen.Monjardingo edo Deioko gaztelua25x25pxQ124744790Villamayor de Monjardin1ha
(11.000m2)850-894mAgian, Brontze Aroa eta Burdin Aroa. Ziurtazunea, antzinaro BerantairraArmendariz (2008): 188. zenbakia.
Erdi Aroan gaztelu bat egon zen eta XIX. mendean gotorleku karlista bat.

 LIZARRALDEA 
IzenaKokapenaTamainaGaraieraKultura/GaraiaOharrak LIZARRALDEAAltikogaña25x25pxQ123570876Eraul Larrion7 ha670-732 mBurdin Aroa
Erromatar garaia (Errepublika)Javier Armendarizek oppidum gisa klasfikatu zuen Armendariz (2008): 189. zenbakia.Bardagorriko haitza25x25pxQ124767936Eraul
Deierri0,9 ha595-615 mLehen Burdin AroaJavier Armendarizentzat, Altikogañako oppidumaren aurrekaria izan zitekeen.
Armendariz (2008): 190. zenbakia. El Muro25x25pxQ124306456 Zuñiga eta Orbiso (Araba) 4,5 ha
(45.500 m2) 650-700 m Antzinako Burdin Aroa (?) eta Burdin Aro Amaiera Ikusi Arabako herri gotortuen artean
Armendariz (2008): 191. zenbakia.Arrosia
25x25pxQ124744732Arroniz3ha
(31.300m2)560-586mBrotze Aroa. Burdin AroaArmendariz (2008): 194. zenbakia.Desoioko San Cristobal25x25pxQ124767894Desoio(17.700m2)700-713mBurdin AroaArmendariz (2008): 200. zenbakia.
XIX. mendera arte baseliza bat egon zen bertan.La Custodia25x25pxQ5475466Viana 12,5 ha oro har
(125.799 m2)405-415 mPaleolitoa, Neolito Amaiera, Kalkolitoa, Brontze Aro Amaiera, Burdin AroaMaterial asko eman ditu: txanponak, teserak, zeramika. etab. Burdin Aroaren amaierako uneetan, Erromako Errepublikak lurraldean egin zituen gerrak ulertzeko aproposa. Askotan, lurralde lauan zegoen hiri gisa klasifikatzen da, eta ez, "kastro" gisa. Armendariz (2008): 227. zenbakia.

 TUTERAKO ERRIBERA. EBROKO EZKERRALDEA 
IzenaKokapenaTamainaGaraieraKultura/GaraiaOharrak TUTERAKO ERRIBERA. EBROKO EZKERRALDEA El Castejón25x25pxQ124807477Arguedas 1,6 ha
(16.200 m2) 285-303 m Antzinako Burdin Aroa, Burdin Aro Amaiera, Erromatarra (Goi Inperioa) Herriko nekropolia bide zena, oso gertu aurkitu zen. 
Armendariz (2008): 228. zenbakia.

 TUTERAKO ERRIBERA. EBROKO ESKUINALDEA 
IzenaKokapenaTamainaGaraieraKultura/GaraiaOharrak TUTERAKO ERRIBERA. EBROKO ESKUINALDEASan Sebastián25x25pxQ124466760Zintruenigo0,88 ha
(8.800m2)410-418mBurdin AroaArmendariz (2008): 242. zenbakia.Alto de la Cruz25x25pxQ120780128Cortes0,7 ha260-267 mBrontze Aro amaiera,
antzinako Burdin Aroa eta ErdikoaArmendariz (2008): 244. zenbakia.Raboseras25x25pxQ125762556Monteagudo1 ha (?)
(10.000 2)415-423 mAntzinako Burdina eta Amaierako Armendarizek bere tesia idatzi zuenean, herriaren aztarnen eremua zabortegi moduan erabiltzen zen harrobi izan ondoren.
Erromatar garaian bertakoak, gaur egungo Monteagudora joan ziren.

Armendariz (2008): 250. zenbakia.

 EBRO IBARRA SESMAN ETA LODOSAN 
IzenaKokapenaTamainaGaraieraKultura/GaraiaOharrak EBRO IBARRA SESMAN ETA LODOSAN El Abad25x25pxQ124807744Lodosa  1 ha  291-370 m  Erdi Burdin Aroa - Burdin Aro Amaiera Armendariz (2008): 254. zenbakia.  Los Cabezos 1 (Sesma)25x25pxQ124938700  Sesma  1.650 m2 gutxienez  400-411 m  Brontze Amaiera (?), Antzinako Burdin Aroa eta  Burdin Aro Amaiera(?)  Los Cabezos 2-rekin erlazionatua. Armendariz (2008): 260. zenbakia. Los Cabezos 2 (Sesma)25x25pxQ124938790Sesma  25 m2  432 m  Burdin Aro Amaiera  Zaintza dorrea bide da, Los Cabezos 1 herri gotortuarekin lotua. Armendariz (2008): 261. zenbakia.

 Armendarizen bilduman jaso ez zirenak 
IzenaKokapenaTamainaGaraieraKultura/GaraiaOharrakAgiñako esparru harresitua25x25pxQ124450338Agiña mendia, Lesaka 0,2 ha 617 m Burdin Aroa
XIX. mendeaHarresia, silexezko lanabesak eta lubanarroa aurkitu dira. Indusketa egin zen arren, euskarri akademikoren batean argitaratutako informaziorik ez dugu topatu. Aikoa25x25pxQ127433129Urraulgoiti1,6 ha (16.000 m2)636 mBurdin AroaZuriñe Iturri Lizoain eta Juan Mari Mtnz Txoperenak aurkitu zuten. "Pirinioetako populazio protohistorikoaren azterketa galtzada erromatarraren inguruan" ikerketa programaren barruan aurkitua.Aixkourrua25x25pxQ124431272Otsagabia0,88 ha
(8.869 m2) 1024 m Burdin AroaProspekzioan aurkitua,  "Pirinioetako populazio protohistorikoaren azterketa galtzada erromatarraren inguruan" ikerketa programaren barruan.Prospekzio bisuala egin da baina ez zundaketarik ezta indusketarik ere..Alto Redondo25x25pxQ127424633Irañeta0,25 ha (2.500 m2)444 mBurdin AroaMiguel Echegarai, Iñaki Ertze y Patxi (Kirru) Sarobek prospekzioan aurkitua.Angiruerreka 25x25pxQ127427615Agoitz0,37 ha (3.760 m2)648 mJuan Mari Martínez Txoperenaren prospekzioan aurkitua, "Pirinioetako populazio protohistorikoaren azterketa galtzada erromatarraren inguruan" ikerketa programaren barruan.Gazteluzar25x25pxQ124796148Eguesibar4.450m2754 mBurdin Aroa"Pirinioetako populazio protohistorikoaren azterketa galtzada erromatarraren inguruan" ikerketa programaren barruan aurkitua.Irurreko gaina25x25pxQ124431272Gesalatz1,25 ha682 mLehen Burdin Aroaprospekzioan aurkitua, "Pirinioetako populazio protohistorikoaren azterketa galtzada erromatarraren inguruan" ikerketa programaren barruan.Illarraga-Burte25x25pxQ124796230Irañeta5,69 ha (56.900 m2)515-576 mBrontze amaiera, Burdin Aroa"Pirinioetako populazio protohistorikoaren azterketa galtzada erromatarraren inguruan" ikerketa programaren barruan aurkitua.Legin (Itzagaondoa)25x25pxQ124459510Itzagaondoa1,71 ha (17.150m2)783 mBurdin Aroa, Erdi Aroa (Legingo gaztelua)"Pirinioetako populazio protohistorikoaren azterketa galtzada erromatarraren inguruan" ikerketa programaren barruan aurkitua.Murugain (Longida)
25x25pxQ124796236Longida5ha 
(50.518 m2)624 mBurdin Aroa II"Pirinioetako populazio protohistorikoaren azterketa galtzada erromatarraren inguruan" ikerketa programaren barruan aurkitua.Santa Agueda
25x25pxQ124796236Zabalza0,5 ha
(4.415 m2)533 mBurdin AroaMiguel Echegaray Agara, Zuriñe Iturri Lizoain eta  Juan Mari Martínez Txoperenak prospektatua eta dokumentatua

 Ipar Euskal Herrikoak 
Ipar Euskal herriko monumentu hauek azterketa eta inbentarioa Francis Gaudeulek egin zuen 1997an. 2004an, Jacques Blotek, Inventaire des monuments protohistoriques en Pays Basque lanean arkeologoaren kartografia jasotzen hasi zen hainbat liburuxkatan. Inbentarioa on-line ikus daiteke, "Projet Blot" webgunean, non bere Inventaire de monuments protohistoriques en pays basque par Jacques Blot jaso da.

Lapurdiko muino gotortuak  https://w.wiki/Azyg

Nafarroa Beherakoak https://w.wiki/AzyL

Zuberoakoak  https://w.wiki/Azxy

 Lurrezko hesiekin 
Babes lerroak lurrez eginak daude, lubakiak eta zelaiguneak egitekoan ateratakoa.

 Izena Kokalekua Tamaina Garaiera Kultura/garaia Oharrak Elhina25x25pxQ124813441 Armendaritze 1,3 ha 350 m  Kurku25x25pxQ124813628 Behauze 2 ha 272 m  4 babes lerro, hondatua Harribeltza25x25pxQ22920665 Suhuskune eta Landibarre 2 ha  522 m   Gaztelüzaharre edo Üllümendi25x25pxQ22920797 Urdiñarbe0,80 ha
(gune populatua)  416 m  Gaztelü-harria edo Gaztelaia25x25pxQ124942257 Sohüta 1 ha
(12.500 m2)  479 m  Oso egoera onean Mokoreta25x25pxQ124799922 Makea 1,7 ha 453 m  Oso hondatua Gazteluzahar25x25pxQ125153123 Landibarre eta Izura-Azme 1 ha 472 m  Gazteluzaharre25x25pxQ125153469  Arhantsusi eta Jutsi  0,85 ha (gune populatua)  361 m Urtsua (1) (Ursuya (1))25x25pxQ124799922  Hazparne0,6 ha  436 m25. zenbakia X. Peñalverren 2021eko katalogoan eta 9.a  Gaudeulen 1997. urteko katalogoan Urtsua (2) (Ursuya (2))25x25pxQ124808829 Hazparne 3 ha 387 m   26. zk. Peñalver (2021) eta 10. Zk. Gaudeul (1997) Urtsua (Ursuya)25x25pxQ124808885 Hazparne 330 m   11. Zk. Gaudeul (1997) Gaztelugaina edo Luis XIV.aren gotorlekua
25x25pxQ124912428  Sara 1,6 ha  237 m  1977an suntsitua 22925x25pxQ124823225 Eihartze, Arrosa  229 m 1985an %95an suntsitua Sardatz25x25pxQ125152548 Behaskane-Laphizketa 1 ha 148 m  Ordoki ertza Gaztelu-harri25x25pxQ125171320 Etxarri 0,85 ha 225 m   Gazteluxaga25x25pxQ125176461 Ürrüstoi-Larrabile 1,5 ha 282 m    Ia erabat suntsitua Gaztelü-gain25x25pxQ125191198  Irabarne 2 ha 371 m    Larleta25x25pxQ125191629  Berogaine-Lahüntze  279 m    Txoikantegia25x25pxQ125191813  Idauze-Mendi1 ha 326 m   Nahiko ondo kontserbatu da- Pekatenborda25x25pxQ125191828  Larresoro 2 ha 92 m   Hondatua. Epipaleolitoko harrizko lanabesak eman zituen, eta baita, Kalkolitoko edo Brontze Aro hasierako gezi bat. Lexegita25x25pxQ125415155  Iruri 1,80 ha 653 m   Kurku25x25pxQ125415419  Nabarzi, Bearno 1,50 ha 152 m   Zihorri25x25pxQ125422302  Lekorne eta Heleta artean2 ha  267 m   Zati bat hondatuta Belozea25x25pxQ125423811  Itsasu 0,45 ha 118 m  Larreondoa 25x25pxQ124788677 Senpere 1,80 ha 85 m    Gaztalepo 25x25pxQ125423884 Ahatsa0,70 ha 550 m    Ahiga 25x25pxQ125458093 Lohitzüne-Oihergi2 ha 300 m  Burdin Aroa eta XVIII. mendea 1978an suntsitua. Geudelek dio, agian, urteko garai jakin batean bakarrik erabiltzen zela, artzaintzarako. barruan tumulu bat aurkitu zen. Xerrapo 25x25pxQ125470984 Zaro 299 m Burdin Aroa,
Erdi Aroa,
Aro Modernoa edo Garikidea 1981an suntsitua. Barruan XVIII. mendekoa izan zitekeen gotorleku bat zegoen. Erdi Aroko egiturak eta beste batzuk modernoagoak ere sumatu dira. Haitzhandialtea 25x25pxQ125471521 Barkoxe 0,90 ha 440 m  Mendixko 25x25pxQ125471526 Irulegi 300 m    Khoxü-gaina
25x25pxQ124843556 Eskiula 1,30 ha 343 m   

 Harrizko hesiekin 
Harrizko hesiak gaztelu zahar garaienetan daude.

 Izena Garaiera Kokalekua TamainaOharrak Gaztelu25x25pxQ124959996 629 m Lekunberri 0,90 ha eta 3,30 haK.a. II.-I. mendeak  Larrango25x25pxQ124992612 579 m Arrosa0,30 ha Ezproia itxia. Urxiloko gaztelutik oso hurbil Urxilo25x25pxQ124993673 566 m Arrosa0,12 haEzproia itxia. Larrangoko gaztelutik oso hurbil. Bata zein bestea Protohistoriakoak direla dudazkoa da. Ez da kronologia hori segurtatzen duen aurkikuntzarik egin, aldiz, Erdi Aroko datazioak eman ditu Urxilok. Lerdatze25x25pxQ125050218 390 m Donoztiri eta Armendaritze 1,5 ha Jara25x25pxQ125075709 445 m Sorhoeta 0,25 ha Maide korralea25x25pxQ125081454  667 m Altzai 0,70 haMaideek eraikia bertako elezaharretan. Zerkupe25x25pxQ124960886 1.085 m Eiheralarre 0,20 ha Munhoa25x25pxQ125081640 592 m Hozta 1,4 ha

 Mailakatuak 
Zelaiguneak maldan zulatutako mailetan kokatzen dira.

 Izena Garaiera Kokalekua TamainaOharrak Abarratea25x25pxQ22920649 342 m Abarratea mendian, Aiherra eta Isturitze artean 4 Ha3 maila Mehaltzu 648 m Pagolaezproia itxia Urtsua (Ursuya)25x25pxQ124808559 678 m Makea 5 Ha24. zenbakia X. Peñalverren katalogoa  (2021) eta 53. zk. Gaudeul (1997) Hoxa handia25x25pxQ125170206 571 m Landibarre 4-5 ha Gazteluzaharrea25x25pxQ125189514 256 m Irisarri  Gaztelu-gaina25x25pxQ125191198 382 m Buztintze-Hiriberri  Montarey25x25pxQ125204731 370 m Etxebarre 0,45 ha
(esparru populatua) Gaztelü-harria (Gastalaria)25x25pxQ125391348 354 m Zalgize 0,8 ha Gaztelu-mendi25x25pxQ125391884 343 m Uharte Garazi 1,5 / 2,4 ha Gaztelü25x25pxQ125401107 582 m Altzürükü 0,40 ha2024ko irailean lehen kanpaina arkeologikoa egin da. Ahaize25x25pxQ125401312 272 m Ortzaize  Gaztelü-gaina25x25pxQ125411054 658 m Urdatx Bi eremuk osatzen dute, handiena ekialdean eta beste txikiago bat mendebaldean. Bien artean lepo bat dago. Gaztelua25x25pxQ125414106 313 m Ahatsa 1.700 m2(Goiko plataforma) Xerberoenea25x25pxQ125414660 321 m Gernieta, Baigorri 3.200 eta 3.500 m2 artean

 Hainbat 

 Izena Kokalekua Tamaina Garaiera Kultura/Garaia  Oharrak Gaztelü-harriko botxea25x25pxQ125206134 Lakarri-Arhane-Sarrikotagaine 894 m Mokorreta25x25pxQ22920707 Lekunberri  2.300 m2 680 m ezproia itxia

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Euskal Herriko Erdi Aroko gazteluak

 Kanpo estekak 

Kategoria:Euskal Herriko kastroak
Kategoria:Euskal Herriko Burdin Aroa
Kategoria:Euskal Herriko aztarnategi arkeologikoak