Itsas lanproi

Itsas lanproia (Petromyzon marinus) arrain espezie bat da, Petromyzontidae familiakoa. Ur gazian eta ur gezan bizi da, Ozeano Atlantikoaren Europako eta Ipar Amerikako itsasertzetan.CBinder, Thomas R. Relative Importance of Water Temperature, Water Level, and Lunar Cycle to Migratory Activity in Spawning-Phase Sea Lampreys in Lake Ontario. Transactions of the American Fisheries Society v. 139 no. 3 (May 2010) p. 700-12, 2010 Espezie anadromoa da, hau da, ibaian jaiotzen da, eta bizi-zikloaren zati bat itsasoan egiten du; gero, ibaira itzultzen da, ugaltzeko.

 Izenak 
Bizkaian lanpre edo lanpra ere esaten diote.

 Deskribapena 
Grisaxkak dira, eta, adinarekin, marrazki beltzak agertzen zaizkio bizkarraldean. Ugaltze-garaian arrek abdomena purpura kolorekoa dute, eta gandor txiki bat bizkarrean. Bizkarrean, baita ere, 2 bizkar-hegal dituzte. Metro bateko luzera izatera iristen dira.

Arrain hauek ez dute barailarik (Agnatha klasekoak dira), eta haien ahoak inbutu itxura du. Aho hori eta mihia, hortz korneoz beterik daude, erregularki banatuak, erdikoak handiagoak izanik.

Bere familiako kide guztiek bezala, alde bakoitzean 7 zulo brankial dituzte, begiaren atzean lerrokatuta. Begi horiek ondo garatuta daude dagoeneko metamorfosia pasa duten animaliengan. Buruaren goiko aldean sudur-zulo bakarra dute.

 Barneko antolaketaren oinarrizko ezaugarriak 
Lanproien barneko antolaketari dela eta:

 Eskeletoa kartilaginosoa da, batez ere, eta funtsezko substantziaren kantitate txiki samarra du.
 Gainerako ornodunek ez bezala, muskuluak ez dira hezurdura axialean txertatzen.
 Lokomozioa: igeri egiteko hegalik ez dutenez, lanproiak narrastari-mugimenduak eginez mugitzen dira.
 Arnasketa brankia-poltsa esferikoetan kokatzen diren brankien bidez egiten da (brankia-poltsa horiek arrain ziklostomoen baino ez da agertzen). Ura eta elikadura-partikulak ahotik sartzen dira, eta elikagaiak iragazi eta digestio-aparatura bideratzen diren bitartean, arnas ura kanpora joaten da, brankietatik pasatuz.
 Odol-sistema baskularra oso garatuta dago, eta gainerako arrainek dutenaren nahiko antzekoa da.
 Giltzurrun-sistema oso primitiboa da.
 Gainerako ornodunetan bezala, entzefaloak 5 segmentu ditu: telentzefaloa, dientzefaloa, mesentzefaloa, metentzefaloa eta mielentzefaloa. Bizkarrezur-muina lautua da, ganbila bizkarraldean eta ahurra sabelaldean.
 Zentzumenei dagokienez, albo-lerroen sistema ondo garatuta dago, dastamen-korpuskuluak dituzte faringearen eremuan, sudurreko hodian aurkitutako usaimen-organo bat eta labirintoa baino ez den entzumen eta orekaren organoa dute. Begiak beste ordunen bezalakoxeak dira.

 Bizi-zikloa 
Arrain hauek nutrizio- eta hazkunde-aldi bat dute itsasoan, plataforma kontinentalaren gainean. Haragijaleak dira eta beste arrain batzuez elikatzen dira: haiei itsatsita egoten dira bentosa bat bezala. Listuak ehunak disolbatzen ditu eta ostalariaren odola koagulatzea eragozten du.

Sexu heldutasunera iritsitakoan, ibaian gora egiten dute errunaldi eremura iritsi arte. Han, hondo harritsuan sakonune bat zulatzen dute, arrautzak erruten dituzte eta handik gutxira hiltzen dira, fisiologikoki erabat ahituta. Arrautzak txikiak dira eta iturriaren arabera, eme bakoitzak 10.000-30.000 edo 150.000-300.000 arrautza jartzen ditu; kloakak elkartuta, kanporatzen dituzten momentuan arrek ernaldurik.

Larbak (ammocoetes) organismo mikroskopikoz elikatzen dira, eta, metamorfosia egin arte, hainbat urtez egoten dira ibaian, hondarretan edo lokatzetan hondoratuta.

 Banaketa 
Petromyzon marinus bere generoko espezie bakarra da eta Ipar Atlantikoko Ozeanoaren bi aldeetan banatzen da. Ipar Amerikan, Kanadako Labrador penintsulatik Floridara bizi da, eta Europan, Barents itsasoko Kola penintsulatik, Iberiar penintsularaino, hego-mendebaldean, eta Adriatikoraino, hego-ekialdean. Egeon eta ekialdeko Mediterraneoan ere dokumentatu dute.

Noizbehinka, Islandia, Groenlandia eta Ipar eta Baltiko itsasoetan agertzen da eta, aspaldian, Afrikako iparraldeko latitude baxuagoetan aurkitu izan da. Ipar Amerikako Aintzira Handietan barruratutako hainbat populazio bizi dira, baina Europan ez dira horrelakorik ezagutzen.

 Kontserbazioa 
Arrain hauen populazioak gainbeheran daude, batez ere, haien habitata galdu delako, eta populazioaren zatikatu direlako. Beste hainbat faktorek Iberiar Penintsulako ibaietako lanproi-populazioen beherakada eragiten duten arren, migraziorako oztopoak (presak eta sastrakak) dira, ziurrenik, hedatuenak eta esanguratsuenak; izan ere, ibai-arro gehienetan habitat irisgarriaren % 80ko galera eragin baitute

Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrendan sartu zuten, eta Galtzeko arriskuan dauden bizidunen kategorian dago. Era berean, Espezie Mehatxatuen Espainiako Katalogoan dago, horretan ere Galzorizko kategorian, baina Europako Zerrenda Gorrian kezka txikiko espezie gisa dago sartuta.

Hala ere, EAEko ibaietako uraren kalitatea oro har hobetu denez, azken hamarkadetan arro nagusietatik erabat edo partzialki desagertu ziren espezieetako batzuek, lanproiak kasu, berriro kolonizatu dituzte ibai, edo ibaietako eta marearteko tarte jakin batzuk.

EAEko itsas lanproiaren banaketari eta ugaritasunari buruz gaur egun dagoen ezagutza-maila eskasa da. Duela gutxi arte, Bidasoa ibaian bakarrik bizi ziren, eta 1993tik aurrera, gutxienez, han bizi zirela jakina da. Azken urteotan, zeharka bada ere, egiaztatu da itsas lanproiaren ugaltzeak arrakasta izan duela, noizbehinka bederen, Urumea ibaiaren behe-ibilguan, non larbak edo ale gazteak aurkitu diren.

Dena den, 2019. urtean, e-dna erabiliz Gipuzkoako ibaietan itsas lanproia presentzia detektatzeko laginek emaitza negatiboa eman zuten.

 Argazki-galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Peces ciclóstomos: Lamprea del Bidasoa, Txabi Minaren bideoa

Kategoria:Petromyzontidae
Kategoria:Euskal Herriko kontinentar arrainak
Kategoria:Euskal Herriko itsas arrainak
Kategoria:Mediterraneoko arrainak
Kategoria:Lineok deskribatutako taxonak