Bahá'í egutegia

Bahá'í edo Badí egutegia (lit. egutegi zoragarria), bahá'í-ek erabiltzen duten egutegia da. Siyyid Alí Muhammad, Bab-ek aipatu zuen lehen aldiz eta geroago Mirzá Hussayn Alí-i-Nurí, Bahá'u'lláh-k osatu zuen Kitab-i-Aqdas liburuan (Libururik sakratuena) gaur egun mundu osoan bahá'íek jarraitzen duten moduan.

Bahá'í egutegiak eguzki eta ilargiaren araberako egutegia da. Eguzki egutegietan bezala, urteak 365 egun ditu, 366 urte bisustueek. Bisurteak Gregoriotar egutegian diren berak dira. Halere, egun sakratuak ilargiaren arabera ospatzen dira urtero.

Juduak eta musulmanak bezala, bahá'í egunak ilunabarrean hasten dira.

Urteak 19 hilabetetan antolatzen dira eta hilabete bakoitza 19 egunetan, guztira 361 egun; horiez gain, Tarteko Egunak edo Ayyam'i'Há (lit. Há Egunak) txertatzen dira, 4 egun urte arruntetan eta 5 bisurteetan, 365 edo 366 egunak osatu arte. Eraberean, Vahid (Batasuna) izeneko 19 urteko zikloak ditu, eta 19 Vahid-ek 361 urteko ziklo bat osatzen dute. Azken horiei Kull-i-Shay (Gauza guztiak edo osotasuna) esaten zaie. Lehen Kull-i-Shay 2204 urtean bukatuko da.

Urteak Teheranen udaberriko ekinokzioa gertatzen denean hasten dira, Naw Rúz (lit. Egun Berri) egunean. Egutegi hau 1844ko martxoaren 21ean hasi zen, Bab-en aldarrikapena izan zen urtean. Urteei BA notazioa ematen zaie (Bahá'í Aroa).

BA Teherango udaberriko ekinokzioarekin hasi zen an, hau da 2018ko martxoaren 21ean.

 Historia 
Bahá’í egutegia Báb-ek, 1840ko hamarkadan Kitabu’l Asmá eta Persierazko Baiana liburuetan, sortutako Badí egutegian oinarritzen da. Egutegi horren lehen bertsioa garai hartan abiatu zuten Báb-en jarraitzaileek. 19 eguneko 19 hilabetetan egituratzen da (19x19), guztira 361 egun gehi tarteko egun batzuk eguzki egutegiko urte osoa bete arte. Egutegia Naw Rúz egunean abiarazi zuten, baina tarteko egunak ez ziren Bahá’í garaian bezala kokatzen. Egutegiak zeharkako aipamen sinboliko ugari ditu; besteak beste, Báb-ek bere ondotik etorri beharreko Profeta handia Jainkoak Agerraraziko Zuenari buruzko profeziei lotuak.

Bahá’u’lláh-k --Bahá’í fedearen fundatzailea eta Báb-ek iragarritako profeta zela aldarrikatu zuena--, egutegi berarekin jarraitu zuen. 1870 urtearen inguruan, Nabíl-i-A`zam historialariari Badí egutegiari buruzko azalpen bat idazteko eskatu zion. 1873an, Kitáb-i-Aqdas liburuan Bahá’u’lláh-k Naw Rúz ezarri zuen urteko lehen egun, eta tarteko egunak urteko azken hilabetearen aurreko egunetan. Bestalde, Naw Rúz eguna eguzkia Aries konstelazioan sartzen den egunean kokatu zuen. Ez zuen azaldu, ordea, zer lekutik begiratuta izan behar zuen.

Mendebaldean 1907an ezarri zen Badí egutegia. Bahá’í idazkietan aipatzen ez diren xehetasunak Justizia Etxe Unibertsalaren eskuetan utzi zituen. Erakunde horrek erabaki beharko zituen egutegia mundu osoan uniformeki ezarri ahal izateko. 2014ko uztailaren 10ean, Justizia Etxe Unibertsalak adierazi zuen xehetasun horiei buruzko erabakiak hartzen ari zirela 2015eko Martxoaren 20tik aurrera, egutegiaren bederatzigarren zikloa beteko zelarik, Badí egutegia mundu osoan ezarri ahal izateko.

 2015ko Naw Rúz aurretik 
Bahá’í Egutegia mendebaldean Gregoriotar egutegiarekin sinkronizatuta zegoen, horrek esan nahi zuen bisurteetako soberako eguna bi egutegietan batera gertatzen zirela tarteko egunetan, otsailaren 26tik martxoaren 1erako tartean, hain zuzen. Hiru urtez 4 tarteko egun ospatzen ziren, eta laugarrenean, bisurtean alegia, bost. Mendebaldeko herrialdeetan urtea beti martxoaren 20ko ilunabarrean hasten zen, udaberriko ekinokzioa teknikoki noiz gertatuko zen kontuan hartu gabe.

Ekialdeko herrialdeetan, aldiz, ilargi egutegi islamiarra erabiltzen zutenez, Bahá’í egutegia ilargi-egutegi horrekin sinkronizatu zen. Adibidez, Báb eta Bahá’u’lláh-ren jaiotegunak islamiar egutegiaren Muharram hilabetearen 1ean eta 2an ospatzen ziren. Nahiz eta urtemuga horiek urtero egiten zuten hamaika egun inguruko atzerapenaren ondorioz, edozein urte sasoian gerta ahal ziren: udaberrian, udan, udazkenean ala neguan.

 2015eko Naw-Rúz-etik aurrera 
2014ean, Justizia Etxe Unibertsalak mezu batean adierazi zuen Teheran, Bahá’u’lláhren jaioterria izango zela udaberriko ekinokzioaren behalekua. Xedapen horren bitartez, Badí egutegia eta Gregoriotar egutegiak banandu egiten ziren. Harez gero, datak zehazteko informazio iturri fidagarriek prestatutako taula astronomikoak erabiltzen dituzte.

Mezu berean Justizia Etxe Unibertsalak erabaki zuen Báb eta Bahá’u’lláh-ren urtemugak “Naw Rúz osteko zortzigarren ilberriaren ondoko lehen eta bigarren egunetan ospatuko zirela (hori ere taula astronomikoetan kalkulatuta) eta Bahá’í Egun Sakratuak finkatu zituen mundu osoko bahá’í-ek batera ospa zitzaten.

Erabaki horren bitartez, Badi egutegia eta egutegi islamiarra banandu egin ziren, eta Báb eta Bahá’u’lláhren jaiotzen ospakizuna urte sasoi berean ospatuko zirela bermatzen zuten. Aldaketa horiek 2015eko martxoaren 20an sartu ziren indarrean.

 Egunak 
 Arabierazko izena  Arabiar idazkeraz  Euskaraz  Asteguna Jalál  جلال  Loria  Larunbata Jamál  جمال  Ederra  Igandea Kamál  كمال  Perfekzioa  Astelehena Fiḍál  فضال  Dohaina  Asteartea ‘Idál  عدال  Justizia  Asteazkena Istijlál  استجلال  Maiestatea  Osteguna Istiqlál  استقلال  Burujabea  Ostirala

 Hilabeteak 

 Hilabetea  Ohiko data gregoriotarra<small>(Naw-Rúz Martxoaren 21ean denean)  Arabieraz   Arabiar idazkeraz  Euskal izena  Honela ere euskaratuak:  1  Martxoaren 21etik – Apirilaren 8ra  Bahá  بهاء  Bikaina  aintza, loria, ospea  2  Apirilaren 9tik – Apirilaren 27ra  Jalál  جلال  Loria  maiestatea  3  Apirilaren 28tik – Maiatzaren 16ra  Jamál  جمال  Ederra  xarma 4  Maiatzaren 17tik – Ekainaren 4ra  ‘Aẓamat  عظمة  Handia  aintza, maiestatea, jabetza 5  Ekainaren 5etik – Ekainaren 23ra  Núr  نور  Argia  argitasuna, dirdira 6  Ekainaren 24tik – Uztailaren 12ra  Raḥmat  رحمة  Errukia  bedeinkapena, grazia 7  Uztailaren 13tik – Uztailaren 31ra  Kalimát  كلمات  Hitzak  adierazpena 8  Abuztuaren 1etik – Abuztuaren 19ra  Kamál  كمال  Perfekzioa  heldutasuna, bikaintasuna 9  Abuztuaren 20tik – Irailaren 7ra  Asmá’  اسماء  Izenak  ezaugarriak, izendapenak 10  Irailaren 8tik – Irailaren 26ra  ‘Izzat  عزة  Ahala  boterea, ohorea, maiestatea, indarra 11  Irailaren 27tik – Urriaren 15era  Mashíyyat  مشية  Gogoa  borondatea, xedea, helburua 12  Urriaren 16tik – Azaroaren 3ra  ‘Ilm  علم  Ezagutza  jakituria 13  Azaroaren 4tik – Azaroaren 22ra  Qudrat  قدرة  Boterea  ahala, aginpidea 14  Azaroaren 23tik – Abenduaren 11ra  Qawl  قول  Mintzoa  hitzak, testigantza 15  Abenduaren 12tik – Abenduaren 30era  Masá’il  مسائل  Galderak  misterioak, zorroztasunak, iluntasunak 16  Abenduaren 31tik – Urtarrilaren 18ra  Sharaf  شرف  Ohorea  ospea 17  Urtarrilaren 19tik – Otsailaren 6ra  Sulṭán  سلطان  Burujabea  erregea, jauna, maiestatea, indarra 18  Otsailaren 7tik – Otsailaren 25era  Mulk  ملك  Nagusia  erregetza, unibertsoa   Otsailaren 26tik – Martxoaren 1era  Ayyám-i-Há   ايام الهاء Há Egunak  Tarteko egunak, denboraz kanpoko egunak  19  Martxoaren 2tik – Martxoaren 20ra Baraualdia  ‘Alá’  علاء  Gorena   aintza 

 Urteak 
  Bahá'í Urtea  Naw Rúz-eko data  gregoriotar egutegianBA174  2017ko martxoak 20BA175  2018ko martxoak 21BA176  2019ko martxoak 21BA177  2020ko martxoak 20BA178  2021ko martxoak 20BA179  2022ko martxoak 21BA180  2023ko martxoak 21BA181  2024ko martxoak 20BA182  2025ko martxoak 20BA183  2026ko martxoak 21BA184  2027ko martxoak 21

 Zikloak 
 No.  Persierazko izena  Arabiar idazkeraz  Euskaraz 1  Alif  ألف  A 2  Bá'  باء  B 3  Ab  أب  Aita 4  Dál  دﺍﻝ  D 5  Báb  باب  Atea 6  Váv  وﺍو  V 7  Abad  أبد  Eternitatea 8  Jád  جاد  Eskuzabala 9  Bahá  بهاء  Bikaina 10  Ḥubb  حب  Maitasuna 11  Bahháj  بهاج  Xarmagarria 12  Javáb  جواب  Erantzuna 13  Aḥad  احد  Bakarra 14  Vahháb  وﻫﺎب  Onbera 15  Vidád  وداد  Bihozbera 16  Badíʿ  بدیع  Hasiera 17  Bahí  بهي  Argitsua 18  Abhá  ابهى  Argiena 19  Váḥid  واحد  Batasuna

 Ikus, gainera 
 Bab
 Babismo
 Bahá'u'lláh
 Bahá'í fedea
 Bahá'í Munduko Erdigunea

 Kanpo estekak 
 Bahá'í Datak BA172tik BA221ra arte (2015-2065; Bahá'í Mundu Zentroak egina) (pdf)
 Badí' egutegiko daten kalkulagailua, Ingelesez
 Bahá'í aroko lehen Kull-i-Shay, Ingelesez

Kategoria:Bahaismoa
Kategoria:Egutegia
Kategoria:Babismoa