Afrikako deskolonizazioa

Afrikako deskolonizazioa inperio kolonialek Afrikan zituzten lurraldeek emantzipazioa lortzeko eta herrialde independente bihurtzeko Bigarren Mundu Gerraren osteko prozesua izan zen.

 Aurrekariak 

XIX. mendeko Afrikaren banaketan, europar potentziek 1884-85eko Berlingo konferentzian Afrika eta bere baliabideak erdibanatu zuten. 1905. urterako, Afrika osoa europar gobernuen agindupean zegoen, Liberia (afroamerikar esklabo ohiek kontrolatuta zegoela) eta Etiopia (Italiaren ahaleginei aurka egin zizkiona) izan ezik. Erresuma Batuak eta Frantziak inperio nagusiak bazituzten arren, Alemaniak, Espainiak, Italiak, Belgikak eta Portugalek koloniak zituzten. Kolonialismo eta inperialismoaren eraginez, Afrikak epe luzeko ondorioak jasan zituen eta jasaten ditu: baliabide naturalen galera, suntsipen ekonomikoa, hondamen kulturala, banaketa geopolitikoa, eta abar. Hala ere, orduko europarren ikuspegitik, kolonizazioa bere zibilizazio-esfortzuaren helburuetako bat besterik ez zen.

 Kausak 
Bigarren Mundu Gerran koloniek bere metropoliren alde borrokatu zuten etsai ezezagun baten kontra eta independentzia aipatu gabe. Hendrik Verwoerd eta B.J. Vorster Hegoafrikako lehen ministroak izango zenek Adolf Hitlerren alde egin zuten, frantziar gobernadoreek 1943ra arte Vichyko gobernuaren alde egin zuten moduan. Orduko Alemaniako propagandak britainiar aginteari erronka botatzeaz gain, Japoniar Inperioak Ekialde Urruna konkistatzean, Afrikatik mea gehiago ateratzera behartu zieten. U-boot itsaspekoek Ozeano Atlantikoko bideak kontrolatuta zituztenez, Afrikan lantegiak sortu zituzten bertoko ekonomia bultzatuz.

1941ean Franklin D. Roosevelt eta Winston Churchillek Atlantikoko eskutitza adostu zutenean, kolonien autonomia bultzatzea erabaki zuten. Churchillek eskutitza Legebiltzarrera eraman zuenean, koloniak idaztea akats bat izan zela esan zuen zuzena Alemaniak konkistaturiko herrialdeak zirela esanez. Izan ere, gerra ondorengo afrikar koloniak oraindik ume eta heldugabetzat hartzen zuten europarrek.

Hala ere 1930eko hamarkadarako, indar kolonialek bere Unibertsitateetan jadanik hezita zuten afrikar buruzagi-elite bat, autodeterminazio eskubidea ezagutzen zuena. Tartean bazeuden independentzia lortzeko borrokatu zuten abertzale batzuk: Jomo Kenyatta (Kenia), Kwame Nkrumah (Urrezko Kosta, Ghana), Léopold Sédar Senghor (Senegal) edo Houphouët-Boigny (Boli Kosta).

 Kronologia 

 Herrialdea Izen koloniala Potentzia koloniala Independentzia data Lehenengo estatu-burua Indepentzia-gerra Etiopia
 Axumeko Erresumaren ezarpena
  IV. mendea
  Menelik I.a
  - Liberia
  Liberiako Komunitatea
  Estatu Batuak
  1847ko uztailaren 26a
  Joseph Jenkins Roberts
  - Libia
  Libia
  Italia; Erresuma Batua/Frantzia
  1951ko abenduaren 24a
  Idris
  - Egipto
  Egipto
  Erresuma Batua
  1922/1936/1953
  Ez
  Urabi matxinada, Sinaiko gerra Sudan
  Sudan
  Erresuma Batua
  1956ko urtarrilaren 1a
  Ismail al-Azhari
  - Tunisia
  Tunisia
  Frantzia
  1956ko martxoaren 20a
  Mohamed VIII.a al-Amin
  - Maroko
  Frantziar MarokoEspainiar Maroko
  Frantzia/Espainia
  1956ko apirilaren 7a1958ko apirilaren 2an Espainiak Marokoari Juby lurmuturra eta 1969ko urtarrilaren 4an Ifni itzuli zizkion
  Mohammed V.a
  Rifeko gerra, Ifniko gerra Ghana
  Urrezko Kosta
  Erresuma Batua/Alemania;1956ko abenduaren 13an Britainiar Togolandia Urrezko Kostarekin batu zuten Erresuma Batua
  1957ko martxoaren 6a
  Kwame Nkrumah
  - Ginea
  Frantziar Mendebaldeko Afrika
  Frantzia
  1958ko urriaren 2a
  Sékou Touré
  - Kamerun
  Kamerun
  Alemania; Frantzia/Erresuma Batua
  1960ko urtarrilaren 1aFrantziar Kamerun independentzia lortu zuenean, Britainiar Kamerungo zati bat berarekin bat egin zuen 1961eko urriaren 1ean. Beste zatia Nigeriarekin batu zen.
  Ahmadou Ahidjo
  KHBren matxinada Senegal
  Frantziar Mendebaldeko Afrika
  Frantzia
  1960ko apirilaren 4a
  Léopold Senghor
  - Togo
  Frantziar Togolandia
  Alemania; Frantzia
  1960ko apirilaren 27a
  Sylvanus Olympio
  - Mali
  Frantziar Mendebaldeko Afrika
  Frantzia
  1960ko ekainaren 20a
  Modibo Keita
  - Madagaskar
  Madagaskarko protektoratua
  Frantzia
  1960ko ekainaren 26a
  Philibert Tsiranana
  Madagaskarren matxinada Kongo ED
  Belgikar Kongo
  Belgika
  1960ko ekainaren 30a
  Joseph Kasa-Vubu
  Kongoko krisialdia SomaliaBritainiar Somalilandia independentzia lortu zuenean, Italiar Somalilandiarekin bat egin zuen
  Britaniar SomalilandItaliar Somaliland
  Erresuma BatuaItalia
  1960ko ekainaren 26a1960ko uztailaren 1a
  Muhammad Haji Ibrahim EgalAden Abdullah Osman Daar
  -- Benin
  Frantziar Mendebaldeko Afrika
  Frantzia
  1960ko abuztuaren 1aBeninek São João Batista de Ajuda portugaldarra 1961ean okupatu zuen
  Hubert Maga
  - Niger
  Frantziar Mendebaldeko Afrika
  Frantzia
  1960ko abuztuaren 3a
  Hamani Diori
  - Burkina Faso
  Volta Garaia
  Frantzia
  1960ko abuztuaren 5a
  Maurice Yaméogo
  - Boli Kosta
  Boli Kosta
  Frantzia
  1960ko abuztuaren 7a
  Félix Houphouët-Boigny
  - Txad
  Ekuatore Afrika Frantsesa
  Frantzia
  1960ko abuztuaren 11a
  François Tombalbaye
  - Afrika Erdiko Errepublika
  Ekuatore Afrika Frantsesa
  Frantzia
  1960ko abuztuaren 13a
  David Dacko
  - Kongo
  Ekuatore Afrika Frantsesa
  Frantzia
  1960ko abuztuaren 15a
  Fulbert Youlou
  - Gabon
  Ekuatore Afrika Frantsesa
  Frantzia
  1960ko abuztuaren 17a
  Léon M'Ba
  - Nigeria
  Nigeria
  Erresuma Batua
  1960ko urriaren 1aBritainiar Kamerungo zati batek 1961eko urriaren 1a Nigeriarekin bat egin zuen
  Nnamdi Azikiwe
  - Mauritania
  Frantziar Mendebaldeko Afrika
  Frantzia
  1960ko azaroaren 28a
  Moktar Ould Daddah
  - Sierra Leona
  Sierra Leona
  Erresuma Batua
  1961eko apirilaren 27a
  Milton Margai
  - Hegoafrika
  Hegoafrika
  Erresuma Batua
  1910/1931/1961Hegoafrikak apartheid jasan zuen 1994an Nelson Mandela presidente bilakatu arte
  Ez
  - TanzaniaTanganyika eta Zanzibarrek independentzia lortu zutenean, 1964ko apirilaren 26an batu ziren
  TanganikaZanzibar
  Alemania;Erresuma BatuaErresuma Batua
  1961ko abenduaren 9a1963ko abenduaren 10a
  Julius NyerereJamshid ben Abdullah
  -- Ruanda
  Ruanda-Urundi
  Alemania; Belgika
  1962ko uztailaren 1a
  Grégoire Kayibanda
  - Burundi
  Ruanda-Urundi
  Alemania; Belgika
  1962ko uztailaren 1a
  Mwambutsa IV.a
  - Aljeria
  Aljeria
  Frantzia
  1962ko uztailaren 3a
  Ahmed Ben Bella
  Aljeriako Independentziaren Gerra Uganda
  Ekialdeko Afrika Britainiarra
  Erresuma Batua
  1962ko urriaren 9a
  Milton Obote
  - Kenia
  Ekialdeko Afrika Britainiarra
  Erresuma Batua
  1963ko abenduaren 12a
  Jomo Kenyatta
  Mau-Mau matxinada Malawi
  Nyassalandia
  Erresuma Batua
  1964ko uztailaren 6a
  Hastings Kamuzu Banda
  - Zambia
  Ipar Rhodesia
  Erresuma Batua
  1964ko urriaren 24a
  Kenneth Kaunda
  - Gambia
  Gambia
  Erresuma Batua
  1965eko otsailaren 18a
  Dawda Kairaba Jawara
  - Botswana
  Bechuanaland
  Erresuma Batua
  1966ko irailaren 30a
  Seretse Khama
  - Lesotho
  Basutoland
  Erresuma Batua
  1966ko urriaren 4a
  Leabua Jonathan
  - Maurizio

  Erresuma Batua
  1968ko martxoaren 12a
  Seewoosagur Rangoolam
  - Swazilandia
  Swazilandia
  Erresuma Batua
  1968ko irailaren 6a
  Sobhuza II.a
  - Ekuatore Ginea
  Espainiar Ginea
  Espainia
  1968ko urriaren 12a
  Francisco Macías Nguema
  - Ginea-Bissau
  Portugaldar Ginea
  Portugal
  1973ko irailaren 24a
  Luís Cabral
  Ginea-Bissauko independentzia gerra Mozambike
  Portugaldar Ekialdeko Afrika
  Portugal
  1975eko ekainaren 25a
  Samora Machel
  Mozambikeko independentzia gerra Cabo Verde
   Portugal
  1975eko uztailaren 5a
  Aristides Pereira
  Ginea-Bissauko independentzia gerraren eragina Komoreak
   Frantzia
  1975eko uztailaren 6a
  Ahmed Abdallah
  - Sao Tome eta Principe
   Portugal
  1975eko uztailaren 12a
  Manuel Pinto da Costa
  - Angola
  Angola Portugesa
  Portugal
  1975eko azaroaren 11a
  Agostinho Neto
  Angolako Independentzia Gerra Seychelleak
   Erresuma Batua
  1976ko ekainaren 29a

 James Richard Marie Mancham
  - Djibuti
  Somalia Frantsesa
  Frantzia
  1977ko ekainaren 27a
  Hassan Gouled Aptidon
  - Zimbabwe
  Hego Rhodesia
  Erresuma Batua
  1980ko apirilaren 18a
  Canaan Banana
  Rhodesiako gerra Namibia
  Hego-mendebaldeko Afrika
  Alemania; Hegoafrika
  1990eko martxoaren 21aWalvis badia eta Penguin uharteak 1994ko otsailaren 28an lortu zituen
  Sam Nujoma
  Namibiako indepentzia gerra Eritrea
  Eritrea
  Italia; Erresuma Batua; Etiopia
  1993ko maiatzaren 24a
  Isaias Afewerki
  Eritreako indepentzia gerra Mendebaldeko Sahara 1
  Espainiar Sahara;Marokoar Sahara
  Espainia;Maroko
  1976ko otsailaren 27a;Egun
  El-Ouali Mustapha Sayed;Mohamed Abdelaziz
  Mendebaldeko Saharako indepentzia gerra;Saharawien intifada
1 Espainiak Mendebaldeko Saharan (orduan Rio de Oro deitua) zuen de factozko aginte koloniala bukatu zenean, Marokok herrialde osoa okupatu zuen, eta aldarrikatu berria zen Saharako Arabiar Errepublika Demokratikoa indargabetu.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
 Michael Crowder, The Story of Nigeria, Faber and Faber, London, 1978 (1962)
 Understanding Contemporary Africa, April A. Gordon and Donald L. Gordon, Lynne Riener, London, 1996
 Vincent B. Khapoya, The African Experience, Prentice Hall, Upper Saddle River, NJ, 1998 (1994)
 Ali A. Mazrui] General History of Africa, vol. VIII, UNESCO, 1993
 Kevin Shillington, History of Africa, St. Martin's Press, New York, 1995 (1989)

 Ikus, gainera 
 Afrikako kolonizazioa
 Kolonialismo
 Deskolonizazio
 Afrikako urtea

 Kanpo estekak 
 Hiru: Deskolonizazioa 

Kategoria:Afrikako Kolonizazioa
Kategoria:Afrikako historia
Kategoria:Bigarren Mundu Gerraren ondorioak
Kategoria:Deskolonizazioa