Urolaldeko gipuzkera

Urolaldeko gipuzkera gipuzkeraren azpieuskalki bat da, Gipuzkoako erdialdean eta mendebaldeko kostaldean mintzatzen dena. Luis Luziano Bonaparteren sailkapenari jarraitu diotenen artean, oro har, Beterriko gipuzkeratzat ageri da (hemen Beterriko gipuzkeratzat izendatu dugun Tolosaldeko eta Donostialdeko hizkerarekin batera); Pedro Irizarrek (gipuzkeraren) Azpeitiko aldaeratzat sailkatu zuen; eta Koldo Zuazok erdialdeko euskalkiaren sartaldeko azpieuskalkitzat sailkatu du (hemen Goierriko gipuzkeratzat izendatu dugunarekin batera).

 Mugak 
Nagusiki Urola ibaiaren arroan mintzatzen da: zehazki, Urola Erdian eta Urola Kostan (Orio izan ezik). Urola Garaian, berriz, goreneko aldean (Ezkio-Itsaso eta Legazpi) Goierriko gipuzkera egiten dute; eta, beherenekoan (Urretxu eta Zumarraga), Urolaldeko gipuzkeraren eta Goierrikoaren artekoa den hizkera.

 Urolaldeko hizkeran mintzo diren udalerriak 
Aia, Aizarnazabal, Azkoitia, Azpeitia, Beizama, Deba, Errezil, Getaria, Zarautz, Zestoa eta Zumaia.

 Beste azpieuskalkiekiko lotura egiten duten udalerriak 
 Goierriko gipuzkerarekiko lotura egiten duten udalerriak: Urretxu eta Zumarraga.
 Mendebaleko euskarako sortaldeko azpieuskalkiarekiko lotura egiten duten udalerriak: Mutriku, Mendaro eta Elgoibar.

 Mendebaleko euskararen (bizkaiera) eta erdialdekoaren (gipuzkera) arteko muga, historian 
Azken mendeotan badirudi Gipuzkoa hegoaldean nahiko egonkorra izan dela muga hori, baina iparraldean aldatuz joan dela, hau da, aldatuz joan dela bizkaieraren sortaldeko azpieuskalkiaren eta Urolaldeko gipuzkeraren arteko muga. Kontuan hartu behar da, dena dela, hizkera biziek izaten dituzten aldaketez gainera, ondorengo euskalari hauetako bakoitzak bere sailkapen irizpideak erabili zituela, eta irizpide horiek gero eta zehatzago eta zientifikoagoak direla oro har.

 Larramendik Elgoibar hartzen du bi euskalkien arteko lotura eremutzat, mendebaleko euskara Eibarren hasita:

 Luis Luziano Bonapartek, 1864an taxututako sailkapenean, mendebaleko euskalkikotzat du Elgoibar, eta erdialdekokotzat, berriz, Deba, Mutriku eta Mendaro.

 Koldo Zuazoren 2008ko mapan, Deba, Mutriku, Mendaro eta Elgoibar bi azpieuskalkion arteko lotura eremutzat ageri dira —Deba, ez osorik: udalerriaren iparraldea, kostaldeko zerrenda (hirigunea barne), gipuzkeratzat markatzen du; eta gainerakoa, lotura eremutzat—,Koldo Zuazo: Euskalkiak: euskararen dialektoak, Elkar, 2008. 1999an Deba ibarreko euskararen gaineko azterketan esandakoa berretsiz.«Saio honetan ikusittakuak erakusten dabenez, Debabarreneko berbetak egitten dabe mendebaleko euskalkixaren eta erdialdekuaren arteko loturia, eta baitta, beste negurri baten, Antzuola eta Bergara aldekuak be.» (Koldo Zuazo [1999]: Deba ibarreko euskeria. Antzuolako, Aramaioko, Aretxabaletako, Arrasateko, Bergarako, Eibarko, Elgoibarko, Eskoriatzako, Leintz-Gatzagako, Oñatiko eta Soraluzeko udalak, 1999.) 2015eko mapan, aldiz, Deban jadanik bete-betean Urolaldeko euskara egiten dela ageri da.Koldo Zuazo: Euskalkiak.com.

 Azpeitia eta Azkoitiko euskara 
Hitz bukaeretan, Azpeitian -ye amaitzen da, eta -xe AzkoitianMartirieta (Martitte). Ahotsak.eus:

 ogiye (Azpeitia) / ogixe (Azkotia)
 hoyek eta hayek (Azpeitia) / hoixek eta haixek (Azkoitia)

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Urola Garaia
 Urola Erdia
 Urola Kosta
 Gipuzkera
 Goierriko hizkera
 Beterriko hizkera

 Kanpo estekak 
 Urola-Kostako hitza 
 Ahotsak.com: Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea 

Kategoria:Gipuzkeraren azpieuskalkiak
Kategoria:Urola Garaia
Kategoria:Urola Erdia
Kategoria:Urola Kosta
Kategoria:Debabarrena