Kolondar trukaketa

Kolondar trukaketa berebiziko gertaera da ekologiaren, nekazaritzaren eta kulturaren historian. Horren bidez adierazten da Mundu Zaharraren eta Berriaren artean 1492z geroztik izandako trukaketa erraldoia animalia, landare, kultura, gaixotasun, ideia eta giza populazioei dagokienez. Kristobal Kolon izan zen iraultza ekologiko honi bidea eman ziona, bere bidaiak direla kausa. Hortaz, Alfred W. Crosby historialariak "kolondar" adjektiboa erabili zuen trukaketa hori izendatzeko bere 1972ko liburuan (The Columbian Exchange).

Trukaketa Kolondarrak Lurreko gizarte ia guztien gainean izan zuen eragina. Europarrek eramandako gaixotasunek Ameriketako lurralde frankotako populazioa garbitu zituzten, jatorrizko biztanleek ez baitzeukaten haien kontrako immunitaterik. Ez dira ziurtzat jotzen Ameriketako biztanleriaren gaineko datuak Kolonen aurretik, baina estimatzen da 1500etik 1650era hango populazioaren %50 eta %90 bitarte hil zela gaixotasun horien eraginez Shepard Krech, John Robert McNeill, Carolyn Merchant, Encyclopedia of world environmental history, 3. liburukia, 2004, Routledge, ISBN=9780415937351, 1011. or..

Beste aldetik, bi eremuen arteko harremanek labore eta abere ugari zabaldu zituzten, gizakien populazioa bi tokietan handitu zituztenak. Esploratzaileek artoa, patatak eta tomateak ekarri zituzten Europara, eta XVIII. menderako oso garrantzitsuak bilakatu ziren Eurasian. Era berean, europarrek manioka eta kakahuetea sartu zuten Asiako hego-ekialdean eta Afrikako mendebaldean, eta bertako populazioaren hazkundeari eutsi zioten, uzta oparoak emanda.

 Ondorioak 
Landare eta animalien trukaketa horrek Europa, Amerika, Afrika eta Asiako bizimoduak eraldatu zituen. Gizakiek elikadura berriak izan zituzten, eta laboreak lur berrietan zabaldu ziren. Esate baterako, K. o. 1000. urterako, ez zen patatarik hazten Hego Amerikatik kanpo. 1840rako, Irlandak izugarrizko gosetea pairatu zuen patataren gaixotasun bat zela eta."The Impact of the Potato", History Magazine XVI. mendean portugaldar merkatariek Ameriketatik Afrikara artoa eta manioka eraman ondoren, kontinente horretako oinarrizko laboreak bilakatu ziren."Maize Streak Virus-Resistant Transgenic Maize: an African solution to an African Problem", Scitizen, 2007ko abuztuaren 7an Espainiarrek Ameriketatik Asiara XVI. mendean eramandako labore berriek, artoak eta patata gozoek besteak beste, eragina izan zuten Asiako populazioa handitzerakoan."China's Population: Readings and Maps", Columbia University, East Asian Curriculum Project

Zaldiak, europarrek lehen esportatu zuten produktuetakoak, Zabaldi handiko tribu indiarren bizimodua aldatu zuen, hari esker nomadak bilakatu baitziren, bisontearen ehizan oinarrituta. Mundu berriko tomateekin egindako saltsa Italiako ikurra bihurtu da, eta Afrikatik ekarritako kafea eta Asiako azukre-kanabera Hego Amerikako labore estentsibo nagusiak. Hego Amerikatik portugaldarrek Indiara eramandako pipermina Indiako sukaldaritzako oinarrietakoa da gaur egun.

Kolondar trukaketaren aurretik, ez zegoen laranjarik Floridan, ez bananarik Ekuadorren, ez piperrautsik Hungarian, ez tomaterik Italian, ez kaferik Kolonbian, ez ananarik Hawaiin, ez kautxu-landarerik Afrikan, ez behirik Texasen, ez astorik Mexikon, ez piperminik Thailandian edo Indian, ez tabakorik Frantzian, ezta txokolaterik Suitzan ere.

Bi munduen arteko harremanak ohikoak izan aurretik, etxekotutako animalien eta gaixotasun kutsakorren kopurua handiagoa zen Mundu Zaharrean, hein batean ekialdetik mendebaldera edo alderantziz zabaltzen zirelako, merkatarien joan-etorrien ondorioz. Mundu Zaharreko gaixotasun horiek sarraskitu zituzten jatorrizko amerikarren populazioak, haien kontrako immunitaterik ez baitzeukaten. Ziurrenik baztanga izan zen heriotza gehien eragin zuena."The Story Of... Smallpox – and other Deadly Eurasian Germs", Guns, Germs and Steel, PBS

 Adibideak 
+Gizakiei hertsiki lotzen zaien animalien banaketa Kolon aurretik Izaki motaMundu Zaharretik BerriraMundu Berritik ZaharreraEtxekotutako animaliak Ahuntza
 Antzara
 Ardia
 Behia
 Erlea
 Gamelua
 Haitz usoa
 Katua
 Oiloa
 Untxia
 Ur bufaloa
 Zaldia
 Zerria
 Zetarra Alpaka
 Akuria
 Indioilarra
 LlamaEtxekotutako landareak Abrikota
 Alberjinia
 Angurria
 Arabarba
 Arbendola
 Arbia
 Arroza
 Artatxikia
 Aza
 Azukre-kanabera
 Azenarioa
 Banana
 Baratxuria
 Errefaua
 Erremolatxa
 Garagarra
 Garia
 Garrazkiak (Laranja, limoia, etab.)
 Ilarra
 Intxaurra
 Kafea
 Kalamua
 Kiwia
 Kola
 Lihoa
 Lo-belarra
 Luzokerra
 Marihuana
 Mangoa
 Meloia
 Mertxika
 Okra
 Oliba
 Oloa
 Orburua
 Pistatxoa
 Piperbeltza
 Sagarra
 Soja
 Taroa
 Tea
 Tipula
 Udarea
 Uraza
 Zainzuria
 Zekalea Ahabia
 Ahuakatea
 Anakardoa
 Anana
 Artoa
 Babarrun arruntak 
 Banilla-landarea
 Batata
 Ekilorea
 Guaiaba
 Jikama
 Kakahuetea
 Kakaoa
 Kautxu-landarea
 Kinoa
 Koka
 Kotoia
 Kuia
 Kuiatxoa
 Manioka
 Marrubia
 Mugurdia
 Pakana
 Papaia
 Patata
 Pipermina
 Pipermorroa
 Sabia
 Salbia
 Tabakoa
 Tomatea
 Txiklea
 TxirimoiaGaixotasun kutsakorrak Barizela
 Baztanga
 Elgorria
 Eskarlatina
 Gripea
 Izurri bubonikoa
 Kolera
 Legenarra
 Malaria
 Sukar horia
 Sukar tifoidea
 Tifusa Piana
 Sifilia

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Nekazaritzaren historia
Kategoria:Ekologia
Kategoria:Kristobal Kolon
Kategoria:Nekazaritza iraultzak
Kategoria:Ozeano Atlantikoko historia
Kategoria:Mendebaldeko kultura