Antolakuntza

AntolakuntzaEuskaltzaindiaren hiztegia, Antolakuntza, Euskaltzaindia edo antolamenduaEuskaltzaindiaren hiztegia, antolamendu, Euskaltzaindia helburu jakin baterako elementu zenbaitek osatzen duten egitura edo sistema bat da. Adibidez, herri bateko jaiak prestatzeko antolakuntza bat behar da horretarako burutu behar diren lanen banaketa eta programazioa egiteko. Beste maila zabalago eta konplexuago batean, ekonomiaren antolakuntza ekonomian parte hartzen duten eragile eta faktore guztien arteko harremanen multzoa daHarold Koontz; Heinz Weihrich; Mark Cannice. Administración, una perspectiva global y empresarial. 14° edición. McGRAW-HILL, 2012. p. 4, 33.. 

Bigarren Industria Iraultzatik eta, batez ere, XX. mendearen hasieratik, esan daiteke erakunde-munduan bizi garela. Erakundeen barruan jaiotzen gara, eta horietan hezten gara. Gure elikagaien kantitate handia erakundeetan erosten dugu, eta, gainera, horiek erakundeek ekoizten dituzte; eta gure denboraren zati handi bat horietan edo haientzat lan egiten ematen dugu. Gure aisialdiaz gozatzen dugunean edo gure jarduera espirituala garatzen dugunean ere, haiengana jotzen dugu. Hau da, gure bizitza gehiena erakundeetan edo erakundeekin harremanetan igarotzen da. Erakundeetan edo haiekin harreman estuan jaio, bizi eta hiltzen gara.

Are gehiago, antolamendua fenomeno bat da, zeinen agerpenak giza gizartea bera bezain urrunak baitira; hau da, hainbat gizabanakoren arteko antolaketa historiaurreko lehen familia komunitateetan, tribuetan, klanetan dagoen moduan etorri zen, zalantzarik gabe, gaur egun gizarte izenarekin ezagutzen dugun kolektibitate zabalago horren eraketaren aurretikMosher & Cimmino, 1961. Citado en La naturaleza de la empresa. Su teleología desde las Ciencias de la Administración, el Derecho y la Economía. Iván Orlando Tantalean Tapia. REVISTA DE LA FACULTAD DE DERECHO Y CIENCIAS POLÍTICAS ISSN: 2390-0016 (En línea) / Vol. 52 / No. 136 / PP. 262 - 287n enero - junio 2022 / Medellín, Colombia. https://doi.org/10.18566/rfdcp.v52n136.a11.

Beraz, helburu jakin bat gauzatzeko, pertsonek, berariaz, egindako akordio gisa uler daitekeROBBINS, STEPHEN P. y MARY COULTER. Administración. 10° edición. PEARSON EDUCACIÓN, México, 2010. p. 14..​ Hau da, erakunde bat pertsonek beren ekintzak koordinatzeko erabiltzen duten tresna da nahi duten edo baloratzen duten zerbait lortzeko, hau da, beren helburuak lortzeko. Horregatik, erakunde bat giza behar bati erantzutea da, eta behar hori, asetzeko bideaJONES, GARETH R. TEORÍA ORGANIZACIONAL. Diseño y cambio en las organizaciones. Quinta edición. PEARSON EDUCACIÓN, México, 2008..

Irabazizko erakundeetan, balio erantsi hori dibidenduak banatuko dituzten edo inbertitutako kapitala ordainduko duten erabilgarritasunetan islatzen da; irabazi-asmorik gabeko erakundeetan, berriz, beharrak asetzeko erabiliko dira, eta erabilgarritasunak lortu ahal izango dira kapitalari ordaindu gabe edo dibidenduak banatu gabe.

Erakundeak administrazio-zientziaren aztergaia dira, baita, aldi berean, beste diziplina batzuena ere, hala nola erakundeen soziologia, enpresaren ekonomia eta erakundeen psikologia.

 Erakundea 
Pertsonez osaturik dauden antolakuntza egonkorretan, erakunde terminoa ere erabiltzen da. Maila guztietan, antolakuntzak helburu bat lortzeko bide eraginkorrena bilatzen du, baliabideen erabilera eta komunikazioa hobetuz. Antolakuntza ikuspuntu ezberdinetatik azter daiteke, soziologia, ekonomia, politika eta psikologia arloetatik, besteak beste.

 Ezaugarriak 
Erakunde bat, pertsonaz, zereginez eta administrazioez osatutako gizarte-talde bat da, interakzio-harremanen egitura sistematiko bat osatzen dutenak eta ingurune baten barruan komunitate baten beharrak asetzeko ondasunak, zerbitzuak edo araudiak sortzeko joera dutenak eta, hala, haren misioa den helburu bereizgarria lortu ahal izateko. Kontzienteki koordinatutako jarduera-sistema bat da, bi pertsonak edo gehiagok osatua; haien arteko lankidetza funtsezkoa da erakundea existitu dadin. Komunikatzeko gai diren eta helburu komun bat lortzeko elkarrekin jarduteko prest dauden pertsonak daudenean baino ez dago erakunde bat. Kide guztiek errespetatu behar dituzten portaera-arauak eta bete beharrak dituzten karguen multzoa da enpresa baten ekintza ahalbidetzen duen bitartekoa sortzeko. Erakundea eskura dauden baliabideak erabiltzeko eta koordinatzeko egintza da (materialak, giza baliabideak eta finantza-baliabideak). Helburu horietarako ezarri diren arauen eta datu-baseen bidez funtzionatzen du.

Erakundeek 3 alderdi amankomun dituztela esan daiteke:
 Erakunde batek helburu jakin bat du. Helburu hori, oro har, erakundeak bete nahi dituen helburuen bidez adierazten da.
 Erakunde bakoitza pertsonek osatzen dute. Horiek behar ditu erakundeak bere helburuak lortzeko behar duen lana egiteko.
 Erakunde guztiek berariazko egitura bat sortzen dute, eta, egitura horren barruan, kideek beren lana egiten dute. Egitura hori irekia eta malgua izan daiteke, lan-betebehar zehatzik gabe edo lan-akordio esplizituekiko atxikimendu zorrotzik gabe.

 Oinarriak 
Hauek dira erakundearen garrantzia erakusten duten funtsezko oinarriak:
 Izaera jarraitua du; ezin da inoiz amaitu denik esan, enpresak eta bere baliabideek etengabeko aldaketak jasaten baitituzte (hedapena, uzkurdura, produktu berriak, etab.); horrek, bistan denez, erakundean aldaketak egin beharra dakar.
 Gizarte-taldearen helburuak lortzeko modurik onena ezartzen duen bitartekoa da.
 Jarduerak eraginkortasunez eta ahalegin minimoarekin egiteko metodoak eskaintzen ditu..
 Jardueren geldotasuna eta eraginkortasunik eza saihesten ditu kostuak murriztuz eta produktibitatea areagotuz.
 Esfortzuen bikoiztasuna murrizten edo ezabatzen du funtzioak edo erantzukizunak mugatzean.

 Egitura 
Erakunde-egitura da erakundearen osagaien edo zatien arteko harreman-eredua, eta ez da nahasi behar antolaketa-prozesuekin. Bi zati bereiz daitezke: Antolamendu-egitura formala eta informala.
 Antolamendu formala zuzendaritzak zehaztutako harremanen multzoan oinarritzen da, ez da espontaneoa nahita planifikatzen delako; banakoen arteko harremanak aurrez ezarriak dira; kideak hautapen-arauen arabera aukeratzen dira. «Erakunde horiek sistema eta egitura ofizial eta definituak dituzte kontrolerako, hartu beharreko erabakietarako eta komunikaziorako». (Polanco, Y.J., Santos, P., & Cruz, G. A. D. L. 2020).
 Antolamendu informala harreman informalen multzoa da, hau da, esplizituki definitu ez direnak eta funtsean behar sozialei erantzuten dietenak, hala nola adiskidetasuna eta talde bateko kide izatea.

Erakundearen egitura erreala harreman formal eta informalen multzoan oinarritzen da.

Mintzbergen arabera, 5 elementu identifikatzen dira:
 Gailur estrategikoa: Hemen, enpresaren goi-zuzendaritza dago, erantzukizun globala duena. Funtsezko eginkizuna da erakundeak behar bezala funtzionatzen duela eta bere helburuak betetzen dituela bermatzea; hainbat zeregin ditu:
 Zuzeneko gainbegiratzea    
 Inguruarekiko harremana      
 Jarraitu beharreko estrategia adieraztea 
 Erdiko lerroa: Zuzendaritza nagusia eragiketen gunearekin lotzen duten zuzendariak dira. Esleitzen zaizkien eginkizunak hauek dira:      
 Goranzko eta beheranzko lotura bertikala    
 Haien arteko lotura horizontala      
 Bere jarduera-eremuan, erabakiak hartzea eta arazoak konpontzea 
 Eragiketen gunea: Ondasun eta zerbitzuen produkzioko oinarrizko lanaz arduratzen da. Oinarrizko funtzio hauek betetzen dituzte:       
 Inputen hornikuntza       
 Ekoizpena
 Merkaturatzea      
 Aurretiko funtzioetarako laguntza   
 Teknoegitura: Zuzendari ez diren eta lan-fluxuan parte hartzen ez duten analistek osatzen dute; aitzitik, diseinatu eta planifikatu egiten dute. Bi motatakoak egon daitezke:
 Egokitzapen-analistak: Erakundean egin beharreko aldaketak aztertzeaz arduratzen dira.       
 Kontrol-analistak: Enpresaren jardueraren jarraibideen egonkortasuna eta normalizazioa bilatzea da bere funtzioa.  
 Laguntza-langileak: Unitate espezializatuen multzo bat dira, eta ez dute zuzenean parte hartzen ondasunen eta zerbitzuen produkzioan; aitzitik, helburu dute erakundeari laguntzea zeregin eta zerbitzu espezializatuak emanez, hala nola garbiketa, segurtasuna, etab.The structuring of organizations. Mintzberg Henry, 1979.

 Administrazio- eta informazio-sistemak 
Egitura guztiek funtzionatuko dute erabakiak hartzen laguntzeko erakundean ezarritako eragiketa-, administrazio- eta informazio-sistemetan oinarrituta. Oinarrizko sistema gisa, hauek egon daitezke: informazio operatiboko sistema; gerentziaren informazio-sistema; informazio exekutiboko sistemak, eta erakunde-komunikazioa erakundeko talde edo pertsonen arteko maila guztietan.

 Tratamendua 
Erakundea, benetan, tratamenduen bidez jartzen da martxan eta modu operatiboan. Horretarako, antolamendu-prozesuak eta jarraitu beharreko lan-eginkizunen fluxua diseinatuko dira, ordenari eta denborari dagokienez, erakundearen helburuak eta xedeak betetzeko.

 Ereduak 
Ereduak errealitatearen irudikapen sinplifikatuak dira, eta erakundea ulertzen laguntzen dute hainbat elementu kontuan hartuta. Hau da, erakundeak ikuspegi edo analisi-angelu desberdinetatik ulertzea da. Eredu horiek gainjarri egiten dira zenbait azterketatan, baina beti elkarren osagarri dira erakundeak ulertzeko. Hemen, eredu ohikoenak eta oinarrizkoenak azaltzen dira; horien aldaera asko daude, eta, gainera, erakundeei bereziki aplikatuak, baita eredu global horien faktore espezifikoen ereduak ere.

 Erabakiak hartzeko mailak 
Piramide alderantzikatu honetan erakusten da: bezeroa erakundearen existentziaren amaiera gisa, bai eta erakundearen erabaki-mailak ere; maila operatiboa, oinarrizkoena, non ohiko eta irismen laburreko erabakiak hartzen diren eta nagusiak edo gainbegiraleak eta langileak dauden; maila taktikoa edo tartekoa, non kudeatzaile funtzionalek edo sailetako gerenteek hartzen dituzten urteko epe laburreko erabakiak, eta, erpinean, maila estrategikoa, non gerente nagusiak, zuzendariek edo jabeek hartzen dituzten erabakiak, erakundearen bizitzaren epe luzean eragina dutenak.
 Sailka edo organo funtzionalen arabera (organigrama) 
Hemen, erakundea sailka egituratzen da kontuan hartuta erabaki-mailak (piramidala) eta eskumenen, agintearen eta egin beharreko lanen arloen arabera.

 Erabaki- eta aginte-mailen bat-egitea (piramidala) 
Hemen, erabakiak hartzeko mailaren eta autoritatearen araberako antolamendua ikus daiteke edozein erakunderen ohiko funtzioekin batera: merkaturatzea, ekoizpena edo eragiketak, finantzak eta giza-baliabideak edo pertsonala eta arlo edo funtzio guztiak globalki koordinatzen dituen zuzendaritza-funtzioa.

 Erakunde-piramidea eta fluxuak 
Hemen, erakunde-piramidea honela banatzen da: zuzendaritza-lerroa edo gerentzia, teknoegitura eta laguntzako zuzendaritza-taldea, eta, halaber, erakusten digu informazio-fluxuak bertikalki eta horizontalki ibiliko direla erakundean, baita erabaki- eta kontrol-fluxuak ere, eta, oinarrian, ikuskatzaileek eta langileek edo oinarrizko langileek egindako eragiketen fluxua ikusten da, hala nola ondasunen edo zerbitzuen ekoizpena, salmentak, administrazio-lanak, etab.

 Kalitate-zirkuluak eta langileen parte-hartzea 
Hemen, enpresako hainbat estamentuk proiektuak partekatzen dituzte. Zuzendaritzak, hierarkia erabakigarritik jaitsiz, proiektua azaltzen die langileei. Erakundeko bigarren mailako arduradunek proiektua eztabaidatzen dute, eta, adostutakoan, antolakuntza-oinarriari jakinarazten zaio. Lortutako aurrerapenak erakundean jakinarazten dira. Eraikuntza-erakunde kolektiboagoa eta parte-hartzaileagoa da, eta ez hain hierarkikoa.

 Bezeroarentzat balioa sortzen duten jarduerak 
Balio-kateak ordezkatzen du erakundea balioa sortu eta bezeroari emateaz arduratzen diren jarduera primario edo oinarrizkoetan, eta bigarren mailako jarduera batzuk, laguntzakoak, balioa sortzeko eta emateko jarduera primarioei laguntzen dietenak eta erakundeak irabazi-marjina bat lortzea ahalbidetzen dutenak.

 McKinsey-ren 7s-ak 
thumb
McKinsey-ren 7s-en ereduak arreta berezia jartzen du antolamenduan, sistema gisa, eta elementuen arteko erlazioan, eraginean eta elkarrekiko mendekotasunean. Elementu horiek honako hauek dira: erakundearen egitura, estrategia, sistemak, ikuspegia eta balioak, trebetasunak edo gaitasunak, langileak edo giza baliabideak, eta erabakiak hartzeko, lidergorako eta jarduerak egiteko estiloa edo modua (ingelesez:  structure, strategy, systems, shared values, skils, staff, style, nondik 7s izena hartzen duen) Konplexutasun sistemikoaz ohartarazten gaitu, eta elementuak bi taldetan banatzen ditu, Hard izenekoak: estrategia, egitura eta sistema, eta soft elementuak: ikuspegia eta balioak, langileak, trebetasunak, estiloa.

 Antolakuntzaren garapenerako penta 
Hemen, erakundearen funtsezko elementuak hartzen dira kontuan, eta, horien barruan, haren azpielementuak elkarren artean nola erlazionatzen diren eta nola eragiten duten, eta, gainera, erakundea merkatuarekin lotzen da. Barne eta kontuan hartzen ditu analisi prospektiboa eta garapenerako erakunde-ikaskuntza.

 Kanbak 
Hemen, erakundeen jarduerak nabarmentzen dira, eta haien garapenari edo gauzatzeari buruzko azalpen labur bat eskatzen da. Bere erabilgarritasuna datza aditu ez direnei negozioaren antolaketa eta eredua komunikatu ahal izateko ikuspegi errezean, oinarrizko azterketa batean geratzen baita.

 Eskumenak, gaitasun edo trebetasun giltzarriak 
Hemen aztertzen dira erakunde-piramidean sinbolizatutako antolaketa-faktoreak, merkatuari eta norberak dituen edo garatu behar dituen gaitasun eta trebetasun desberdinei dagokienez, hau da, dinamikoak.

 Antolaketa denbora-dinamika gisa 
Hemen aditzera ematen da erakundeek plangintza estrategiko zein taktikoaren bidez aldatu behar dutela denboran zehar, egungo misio batetik etorkizuneko ikuspegi batera, etorkizuneko testuinguru jakin batera egokituta. Hau da, gaurko antolaketa eta biharkoa desberdinak izango dira, eta plangintzak ezarriko du ikuspegi hori lortzeko jarraitu beharreko norabidea.

 Antolamendua eta ingurunea 
Hemen erakundea bere ingurunearekiko harremanetan bistaratzen da, eta honela banatzen da: mikro ingurune edo ingurune zuzena eta eta makro ingurunea edo ingurune ertaina. Mikro ingurune edo ingurune zuzenak barne hartzen ditu: lehiakideak, bezeroak, hornitzaileak, bazkideak edo kanpoko kolaboratzaileak eta beste erakunde batzuk; makro ingurune edo ingurune ertainak, berriz, faktore teknologikoak, politikoak, kulturalak, ekonomikoak, nazioartekoak, juridikoak, etab. Erakundea giroarekin lotuta ulertzeko aukera ematen du.

 Ikus, gainera 
 Lurraldearen antolakuntza

Erreferentziak

 Bibliografia 
Harold Koontz; Heinz Weihrich; Mark Cannice. Administración, una perspectiva global y empresarial. 14° edición. McGRAW-HILL, 2012
JONES, GARETH R. TEORÍA ORGANIZACIONAL. Diseño y cambio en las organizaciones. Quinta edición. PEARSON EDUCACIÓN, México, 2008.
ROBBINS, STEPHEN P. y MARY COULTER. Administración. 10° edición. PEARSON EDUCACIÓN, México, 2010.
Pfeffer, J. (1987), Organizaciones y teoría de la organización,. Buenos Aires, El Ateneo.
James Gary March, Herbert Alexander Simon. Teoría de la organización. Ariel, Barcelona 1961.
Bernardo Kliksberg. El pensamiento organizativo: de los dogmas a un nuevo paradigma gerencial. Editorial Tesis/Norma. Decimotercera edición, 1994.
Gareth Morgan. Imágenes de la organización. Alfaomega 1996. 
Mintzberg Henry. The structuring of organizations, 1979.
 Kanpo estekak 

Kategoria:Antolakuntza teoria
Kategoria:Antolaketa motak
Kategoria:Administraritza