Amara Berri

Amara Berri Donostia hiriko auzoa da, Amara Zaharra izeneko auzotik hegoaldera zabaltzen dena, Urumea ibaiaren ertzetan. Biztanleria-dentsitate handiko auzoa da, hiriko eraikin altuenetakoekin, eta merkataritza eta zerbitzu-izaera nabarmena ere badu. Aldi berean, Donostiara etorri eta bertatik ateratzeko bide-sareko gurutzagune garrantzitsua da. Auzo honen hegoaldean Anoetako kirolgunea dago. 30.477 biztanle ditu (2022).

 Auzoa 
Amara Berri Amara Zaharretik hegoaldera zabaltzen da, Araba parketik abiatzen den Antso Jakituna hiribidetik hasita hain zuzen. Ekialdetik Urumea ibaiak eta mendebaldetik Euskotreneko Donostia-Hendaia trenbideak eta Aiete auzoak mugatzen dute Amara Berri. Auzoko lehenengo atala, Amara Zaharretik Antso Jakituna hiribidea ardatz harturik, Pio XII.a plazaraino luzatzen da, hiritik atera eta sartzeko biribilgune moduan baliatzen dena. Hegoalderago, Madril hiribidea da auzoaren ardatz, Anoetako kirolguneraino luzatzen dena. Inguru horretan dago Karlos I.a hiribidea, Donostiatik irteteko erabiltzen den errepidean. Errepide horrek mendebaldera Amarako beste auzune handi bat mugatzen du, hiriko etxeorratz handienetakoak izateagatik nabarmentzen dena, denak izaera erresidentzialekoak. Auzoa beste auzune batzuetan ere banatzen da: mendebaldera Morlans izeneko auzo zaharra dago, non 2000ko hamarkadan etxebizitza eta zerbitzu-eraikin berriak ere eraiki ziren; Amara Berriko ekialdean, berriz, Amara-Osinaga eta Loiolako Erriberak auzuneak daude.

 Historia 


Amara Berri 1950eko hamarkadan Amara auzotik burututako zabalgune bat da, XX. mendeko lehen hamarkadetan proiektatu, 1940 urtean eta hamarkada berean eraikitzen hasi zena, fase zenbaitetan. Eraikitzen hasi baino lehenago, egun Amara Berri dena, Urumea ibai ertzeko padura eta soroak ziren. Eraikuntzarako, Urumea ibaia bideratu eta betelana burutu behar izan zen paduran. Eraikuntza fase horietan, Anoeta estadiorainoko urbanizazioa egin zen eta Apéndice de Amara edo Amarako eranskina delakoan eremu hutsa geratu zen, etxebizitza-eraikin bakanen bat ezik, 1990eko hamarkadan Amara-Osinaga izeneko zabalgunea eraiki zen arte. 2000ko hamarkadan, Loiolako Erriberak izeneko auzunea eraiki zen, Amara eta Loiola auzoak lotuz.

 Kronologia historikoa 

Amara Berri auzoaren kronologia historikoaren mugarri jakingarrien zerrenda zehazten da jarraian:

 1864: Burdin zubiaren inaugurazioa, Amarara trenbidea iristearekin batera
 1926: Urumearen desbideratzea dela eta, zeremonia ofiziala
 1935: Amararen zabalgunea burutzeko hiru proiektu: García Mercadal, Aizpurua eta Machimbarrena/Gaiztarro
 1936: Errondo pasealekuaren hasiera aerodromo izateko egokitu da
 1940: Gaiztarro eta Matxinbarrenak aurkeztutako proiektua aprobatuko da
 1944: Amarako “sakelako estadioa” inauguratu da, Sahats plazan
 1947: Antso Jakitunaren hiribideko lehen bi eraikinak
 1947: Anoetako trenbide-pasagunea onartu da
 1948: Madril hiribidea, Frantziako Tourraren etapa baten helmuga
 1949: Autoen Lehen Zirkuitua ospatu da, gero motorrena ere izango dena. Juan Kutz donostiarra nabarmendu da
 1950: Donostiako Plan Orokorra. Hamarkada hartan Pio XII.era iritsiko da zabalgunea, “lehen gunea” deiturikoa
 1950: Gazteria Fronteak antolatutako jardunaldi batzuekin inauguratu da Anoetako estadioa
 1950: Anoetako Trinket Kluba ireki da
 1951: Amarako lehortutako paduretan hasi dira eraikuntzak
 1952: San Juan de Dios klinikaren inaugurazioa
 1952: Munduko Pilota Txapelketa zela eta, Anoetako pilotaleku irekiak eta errebote plaza inauguratu dira
 1953: Amara ospitalea inauguratu da
 1953: Tuberkulosiaren aurkako atala inauguratu da Osasun-Hirian
 1954: Anoetako Kirol Hiriaren inaugurazioa
 1955: Gobernu Zibilaren eta Espainiako Aurreikuspen Institutuaren eraikinak egin dira
 1956: Peñaflorida Institutua eta Easo Institutu Politeknikoa Amarara eraman dira
 1956: Industria Perituen Eskola eta Gobernu Zibila inauguratu dira
 1957: Rex-Avenida zinema ireki da, Glauco Pellegriniren Una pelliccia di visone filmaren gaztelaniazko itzulpenarekin
 1958: Antso Jakitunaren hiribideko 29-31-33 zenbakietako eraikina erori da. Zenbait langile hil dira.
 1958: Bolidoen Nazioarteko Lehen Zirkuitua
 1958: Amarako Lehen Txirrindulari Criteriuma. Urte hartan eta hurrengoetan Frantziako Tourraren irabazleek parte hartuko dute, haien artean Federico Bahamontesek
 1958: Madril hiribidea Espainiako Vueltako etapa baten helmuga izan da
 1960: Probintziako Ospitalea eta Arantzazuko Erresidentziaren inaugurazioa
 1961: Astoria zinema ireki da, Willian Wylerren Ben Hur filmarekin
 1961: Trolebusa Anoetaraino iritsi da
 1962: Hiri-antolamenduko Plan Orokorra. Handik aurrera Amarako zabalgunearen garapenak bultzada izango zuen.
 1963: Anoetako pilotalekuaren inaugurazioa
 1964: Usandizaga emakumeen institutua Peñafloridatik banandu da
 1965: Donostia Mendi Kluba sortu da, mendizaletasunaz gain euskal kulturaren berreskuratzea aldarrikatzen duena
 1965: Anoetako belodromoa eraiki da
 1966: Carmelo ikastetxearen inaugurazioa
 1966: Pio XII.eko iturriaren inaugurazioa. Carlos Buigasen lan hori bertan bizi ziren kataluniarren oparia da.
 1966: Hezkuntza Ertaineko Peñaflorida institutuaren inaugurazioa
 1967: Ikasbide Kultura Elkartea jaio da, Amara Berriko lehen ikastola
 1967: Famili Santua eliza inauguratu da
 1970: Munduko VII. Pilota Txapelketa jokatu da Anoeta pilotalekuan. Joseba Elosegik, bere buruari su emanda, Francoren aurrean bigarren galeriatik kantxara jauzi egin du, Euskadiren askatasuna aldarrikatzen duela.
 1971: Autobusek Amara-Anoeta linea egiten zuten trolebusak ordezkatu dituzte
 1971: Catalina de Erauso eskolak haur hezkuntza jarri du martxan
 1972: Apendizea eta 22. Poligonoaren (Amara-Osinaga) Plan Partziala onartu da
 1972: Izotz Jauregiaren inaugurazioa
 1972: Donostiako Saihesbidearen lehen fasearen inaugurazioa. Lanek Amara eta Anoetako baserriak botatzea ekarri dute: Ordago, Errotatxo, Anoeta eta Illunbe baserriak, alegia.
 1973: Loiolara iristen den saihesbidearen zatiaren inaugurazioa
 1973: C.D. Donostiako danborrada, Amara Berriko lehena
 1973: Belodromoa estali da
 1974: Karmelo Balda pilotalekuaren inaugurazioa
 1974: Gros-Amara autobus linea martxan jarri da
 1975: Donostiako saihesbidearen hirugarren fasea bultzatu da
 1978: Amara Berri ikastetxeak ateak ireki ditu
 1981: Antigua-Amara autobus linea martxan jarri da
 1986: Donostiako XXXIV. Nazioarteko Zinemaldian, Anoetako belodromoa “munduko zinema-areto handiena” bihurtu da
 1989: Astoria zinearen berinaugurazioa, zazpi aretorekin
 1990: Gantxegi baserriaren desagerketa, Anoetako ingurutan geratzen zen azkena
 1991: Rex Avenida zinearen itxiera
 1993: Anoetako estadioaren inaugurazioa, Europa Juniors Txapelketarekin
 1994: Amara Berriko Guraso Elkartearen danborrada. Hurrengo urteetan, auzoan danborrada talde berriak agertuko dira.
 1995: Anoetako estadioa eta kirol gunerako neurriak dituen Plan Orokorra
 1996: Irun plazaren inaugurazioa
 1996: Santiagomendi elkarteko bost bazkidek beren danborrada sortzeko proiektuaren aurkezpena
 1998: Urtoki Elkartearen inaugurazioa
 1998: Peñaflorida eta Usandizaga ikastetxeen bateratzea
 1998: Ilunbeko zezen plazaren inaugurazioa, Torrestrellako zezenekin. José María Manzanares, Enrique Ponce eta Rivera Ordóñez kartelean.
 1999: Amara-Osinaga Auzo Elkartearen egoitzaren inaugurazioa
 2000: Mundaiz zubiaren inaugurazioa
 2000: Amarakaldek, kalderero konpartsaren lehen agerraldia
 2001: Ernest Lluch kultura etxearen inaugurazioa, Anoetako estadioan
 2004: Anoetako igerileku estaliaren inaugurazioa
 2006: Depeche Moderen kontzertua, Anoetako Estadioan
 2006: Amara Berriko anbulatorioaren inaugurazioa, Javier Barkaiztegi kalean
 2009: Realaren ehungarren urteurrenaren ospakizuna, Anoetako estadioan
 2010: Jose Antonio Agirre zubiaren inaugurazioa
 2010: Donostiako Realaren zubiaren inaugurazioa

 Plazak 
 Irun plaza
 Pio XII.a plaza
 Sahats plaza

 Parkeak 
 Eustasio Amilibia parkea
 Oroitzapenaren lorategia

 Eraikin nabarmenak 

 Etxeorratzak 

 Katalina Erauso kalea, 25: 18 solairu;
 Katalina Erauso kalea, 22: 17 solairu;
 Amezketa kalea, 21: 17 solairu;
 Karlos Ia hiribidea, 36-38: 17 solairu;
 Madril hiribidea, 32-34: 17 solairu.

 Kultura 

Beste auzoekin alderaturik auzo berria izan arren, kultura bizitza sendoa duen auzoa da. Sahats plazaren inguruko auzuneak bere jaiak ospatzen ditu. Amara-Osinaga auzuneak, berriz, Karmengo jaiak ospatzen ditu uztailean. Ikasbide Kultur Elkarteak aurreko mendeko 80ko hamarkadatik ospatzen ditu auzoko festak, Sahats eta Prebostes Plazetan. Horrekin batera, hainbat elkarte daude Donostiako Danborradan parte hartzen dutenak. Auzo-elkartea ere badago. Anoetako estadioan dagoen Ernest Lluch Kultur Etxean udalak eta auzoko elkarteek antolaturiko kultura ekitaldiak ospatzen dira.

Kultura bizitzan nabarmendu behar dira orobat aldiro Anoetako estadioan ospatu ohi diren artista eta musika talde ospetsuen kontzertuak. Amara Berrin kontzertuak egin dituzten artista eta taldeen artean Pink Floyd (1994), U2 (2005), Rolling Stones (2007) eta Bruce Springsteen (2008) daude.

 Auzoko jaiak 

Auzoko jaiak Karmengo Egunaren inguruan ospatzen dira, uztailean.

 Hezkuntza 
 Amara Berri eskola publikoa
 Peñaflorida-Usandizaga Institutua
 Ikasbide ikastola

 Garraioa 
 Donostiako autobus geltokia
 Anoetako geltokia (Donostia)
 Amarako tunela

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 35px|none|Wikiproiektuak|Wikiproiektu bat abian da Amara gaiari buruz.

Kategoria:Amara Berri
Kategoria:Amarapedia