100 metroko lasterketa

thumb
100 metroko lasterketa edo 100 m lauak atletismoaren probarik laburrena da korrika egiten dena, estali gabeko pistan betiere. Lasterketa hau lerro zuzenean egiten da eta korrikalariek 100m-ko distantzia ahal duten azkarren egin behar dute. Errekorra duena Usain Bolt izena duen gizonezko jamaikarra da (09:58), 2009an lorturikoa, eta emakumezkoena Florence Griffith estatubatuarrak ezarri zuen 1988an (10:49).

Beste korrikalari oso ezagunak izan dira historian alor honetan: gizonezkoetan Jesse Owens, Jim Hines, Silvio Leonard kubatarra, Valery Borzov errusiarra, Don Quarrie jamaikarra, hala nola Carl Lewis, Calvin Smith, Ben Johnson, Tyson Gay edo Asafa Powell; emakumezkoetan Wilma Rudolph, Evelyn Ashford, Marita Koch, Marlies Göhr, Merlene Ottey edo Gail Devers, besteak beste.

100 metroko lasterketaren helburua oztoporik gabeko 100 metro ahalik eta azkarren egitea da. Nagusiki, abiadurako lasterketen artean garrantzitsuena bezala hartzen da. Atleta onenek 10 segundoko denboran egiten dute, 37 km/h bataz besteko abiaduraz eta 45 oinkadetan.
Olinpiar Jokoetako programan sarturik dago gizonezkoentzat lehenengoz ospatu zirenetik, eta emakumezkoentzat 1928.eko Amsterdameko Olinpiar Jokoak ospatu zirenetik.
Froga honetan errekorra duten atletak, gizonezkoen mailan, Usain Bolt da 9'58 segundorekin, eta emakumezkoen artean Florence Griffith Joyner da 10'49 segundoko markarekin.
 Historia 
Gizonezkoen artean 100 metro lauetako froga Atenasen 1896.ean ospatu ziren aro modernoko lehen Olinpiar Jokoen programaren parte izan zen. Emakumezkoak ez ziren froga honetan lehiatuko 1928an Amsterdamen Olinpiar Jokoak ospatu ziren arte.
Lehenengo Joko horietan errauts eta ikatzez osatutako pista batean lehiatu ziren. Irteerako posizioa librea zen eta atleta bakoitzak bere ustez hoberena zen posizioa hartzen zuen. Lasterketa honetan Thomas Burke estatubatuarra irabazle atera zen; eskuak pistan finkatu eta lurrera hobeto eusteko zulotxo batzuk egin zituen atleta bakarra izan zen.
1912an, Nazioarteko Atletismo Federazioen (IAAF) sorkuntzarekin batera, froga honen lehenengo mundu errekorra dokumentatu zen, Donald Lippincotten eskutik; 10'6 segundotako marka egin zuen Estokolmoko pista olinpikoan.
1928an George Breshnahan eta William Tuttle Ipar Amerikarrek irteera takoak asmatu zituzten, eta horrela irteerako euskarria eta bultzada hobetu zen. Hauek asmatu arte, errautsezko pistan zulotxo batzuk egiten ziren non oinak sartzen ziren. Hala ere, IAAF-ek ez zituen irteerako takoak 1937. urtera arte onartu.
1938an IAAFek 2 m/s-ko aldeko haizea jarri zuen muga bezala lasterketaren marka balioztatzeko.
1968ko ekainaren 20an, Sakramenton, Mexikoko Olinpiar Jokoetan lehiatu behar zuen Estatu Batuetako taldea aukeratzeko frogetan, Jim Hines, Ronnie Ray Smith eta Charles Greene historian lehenengo aldiz 10 segundotatik jaistea lortu zuten froga honetan, muduko errekorra 9'9 segundotan finkatuz.
1977ko urtarrilaren 1ean, IAAFek eskuzko kronometrajea alde batera utzi zuen, 1932tik kronometraje elektronikoarekin batera erabiltzen zena. Ondorioz, edozein erregistrok balio ofiziala izan ahal izateko elektronikoki hartua izan behar zuen.

 Irteera  
Frogaren hasieran, atleta batzuk truku psikologikoak erabiltzen dituzte, irteera takoetan azkenekoa finkatzea bezala. Intimidazio zuzenagoren bat kirol sentipen eza bezala hartzen da. Irteera arbitroak korrikalariak irteera takoetan mantenduko ditu 2 segundotako denbora ezin jakin batean, ondoren tiro egingo du.
 Erreakzio denbora. 
Tiroaren eta irteera takoetarik ematen den lehen oinkadaren artean pasatzen den denbora, pistolan dauden sentsore elektronikoen bidez neurtzen da.
Edozein denbora 0'1 segundoetatik beherakoa izatean irteera nulua bezala hartuko da ( “irteera ehiztatzea” deitzen zaio). Erregela hau martxan jarri zen tiroaren soinua airean zabaltzeko behar duen denbora, korrikalarien belarrietara ailegatzeko behar den denbora eta gizakion soinuarekiko erreakzio denbora kontuan hartuta.
 Irteera nuluak edo balio gabezkoak 
Urte askotan zehar, 2 irteera nuluren arduraduna zen korrikalaria deskalifikatu egiten zen. Honen ondorioz, irteeraren errepikapenak mugagabeak ziren, honek atletek kontzentrazioa galtzea eragiten zuen. Gaur egun, ordea, irteera nulua egiten duen atleta segituan lasterketatik kanpo geratuko da.

 Baldintza klimatikoak 
Baldintza klimatikoek eragin handia dute froga honen garapenean. Irteeratik helmugarainoko norabidea duen haizeak (buztan haizea) oso onuragarria da korrikalarientzat, baina helmugatik irteera takoetarantz doan haizeak (buruko haizea) korrikalariei kontra egiten die. Hori dela eta, onartzen den gehiegizko buztan haizea 2 m/s da. Haizearen kontrako erresistentziak modu garrantzitsu batean eragiten du frogan. Hortaz, abiadura-lasterkariek denbora marka hobeak egiten dituzte zonalde garaietan, non airearen gaineko erresistentzia txikiagoa den.

 Munduko markarik onenak dituzten atletak 

2021-07-13an eguneratua

ErrekorraMailaMarka (s)AtletaHerrialdeaTokiaData Mundukoa (WR) Gizonezkoak  9,58  Usain Bolt   Berlin  2009ko abuztuaren 16a Emakumezkoak 10,49  Florence Griffith-Joyner    Indianapolis  1988ko uztailaren 16a Olinpikoa (OR) Gizonezkoak 9,63  Usain Bolt    Londres  2012ko abuztuaren 5a Emakumezkoak 10,62  Florence Griffith-Joyner    Seul  1988ko irailaren 24a Europarra (ER) Gizonezkoak 9,86  Francis Obikwelu    Atenas  2004ko abuztuaren 22a Emakumezkoak 10,73  Christine Arron    Budapest  1998ko abuztuaren 19a Iparramerikarra (NA) Gizonezkoak 9,58  Usain Bolt   Berlin  2009ko abuztuaren 16a Emakumezkoak 10,49  Florence Griffith-Joyner    Indianapolis  1988ko uztailaren 16a Afrikarra (AF) Gizonezkoak 9,85  Olusoji Fasuba    Doha  2006ko maiatzaren 12a Emakumezkoak 10,78  Murielle Ahoure  Montverde (Florida) 2016ko ekainaren 11a Asiarra (AS) Gizonezkoak 9,91  Femi Ogunode
Su Bingtian  Wuhan
Madril 2015eko ekainaren 6a
2018ko ekainaren 22a Emakumezkoak 10,79  Xunmei Li    Shanghai  1997ko urriaren 18a Ozeaniarra (OC) Gizonezkoak 9,93  Patrick Johnson    Mito 2003ko maiatzaren 5a Emakumezkoak 11,11  Melissa Breen   Canberra 2014ko otsailaren 8a Hegoamerikarra (SA) Gizonezkoak 10,00  Robson da Silva    Mexiko Hiria  1988ko uztailaren 22a Emakumezkoak 10,91  Rosângela Santos   Londres 2017ko abuztuaren 6a
'''

 Historia osoko gizonezkoen marka onenak 
2021-07-13an eguneratua

 posizioa  Marka (s) haizea (m/s) Atleta  Herrialdea  Data  Tokia  Lehiaketa  1 9,58  +0,9  Usain Bolt   2009 abuztuaren 16a Berlin  Munduko Atletismo Txapelketa 2 9,69  +2,0 Tyson Gay    2009ko irailaren 20a  Shanghai  Diamante Liga  -0,1  Yohan Blakehttp://www.as.com/mas-deporte/articulo/blake-vuela-969-bolt-replica/20120823dasdasmas_6/Tes    2012ko abuztuaren 23a  Lausana  Diamante Liga  4 9,72  +0,2 Asafa Powell    2008ko irailaren 2a  Lausana  IAAF Premio Handia 5  9,74 +0,9Justin Gatlin2015eko maiatzaren 15aDohaIAAF Premio Handia6  9,76 +0,6Christian Coleman2019ko irailaren 28aDohaMunduko Atletismo Txapelketa7  9,77 +1,5Trayvon Bromell2021eko ekainaren 5aMiramarMiramar Meeting-a 8 9,78 +0,9 Nesta Carter   2010eko abuztuaren 29a  Rieti IAAF Premio Handia  9 9,79 +0,1 Maurice Greene   1999ko ekainaren 16a  Atenas IAAF II Premio Handia  10 9,80  +1,3 Steve Mullings    2011ko ekainaren 4a  Eugene  Diamante Liga 11  9,82 +1,7Richard Thompson2014ko ekainaren 21aPort-of-SpainTxapelketa nazionala Trinidad y Tobago 12 9,84  +0,7 Donovan Bailey    1996ko uztailaren 27a  Atlanta  Olinpiar Jokoak  +0,2 Bruny Surin   1999ko abuztuaren 22a  Sevilla Munduko Atletismo Txapelketa 14 9,85  +1,2 Leroy Burrell    1994ko uztailaren 6a Lausana  Súper Gran Premio IAAF  +1,7 Olusoji Fasuba   2006ko maiatzaren 12a Doha Super Gran Premio IAAF  +1,3 Mike Rodgers   2011ko ekainaren 4a  Eugene Diamante Liga 17 9,86  +1,2 Carl Lewis    1991eko abuztuaren 25a  Tokio  Munduko Atletismo Txapelketa  −0,4 Frank Fredericks   1996ko uztailaren 3a Lausana IAAF Premio Handia +1,8 Ato Boldon   1998ko apirilaren 19a Walnut Urteroko Pista eta zelai jaialdia  +0,6 Francis Obikwelu    2004 abuztuaren 22a Atenas  Olinpiar Jokoak  +1,4 Keston Bledman    2012 ekainaren 23a  Puerto Espaina  Txapelketa nazionala Trinidad y Tobago 

 RM= errekor Mundiala, RO= errekor Olinpiarra, RC= errekor kontinentala

 Historia osoko emakumezkoen marka onenak 
2021-07-13an eguneratua

 posizioa  Marka (s)  haizea (m/s) Atleta  Herrialdea  Data  Tokia  1 10,49  0,0 Florence Griffith Joyner    1988 uztailaren 16a  Indianapolis2   10,63 +1,3Shelly-Ann Fraser2021eko ekainaren 5aKingston 3 10,64 +1,2  Carmelita Jeter   2009ko irailaren 20a  Shanghai 4 10,65+1,1 Marion Jones   1998ko irailaren 12a  Johannesburgo5 10,70+0,3 Elaine Thompson  2016ko uztailaren 1a Kingston6   10,72 +1,6Sha'Carri Richardson2021eko apirilaren 10aMiramar 7 10,73 +2,0 Christine Arron    1998 abuztuaren 19a  Budapest 8 10,74+1,3 Merlene Ottey   1996ko irailaren 7a  Milan   10,74 +1,0English Gardner2016ko uztailaren 3aEugene 10 10,75  +0,4 Kerron Stewart    2009ko uztailaren 10a  Erroma 11 10,76  +1,7 Evelyn Ashford    1984ko abuztuaren 22  Zürich+1,1 Veronica Campbell-Brown    2011ko maiatzaren 31a  Ostrava 13 10,77+0,9 Irina Privalova    1994ko uztailaren 6a  Lausana+0,7 Ivet Lalova    2004ko ekainaren 19a  Plovdiv +0,9Shericka Jackson2021eko ekainaren 25aKingston 16 10,78  +1,0 Dawn Sowell    1989ko ekainaren 3a  Provo+1,8 Torri Edwards    2008ko ekainaren 28a  Eugene +1,6Murielle Ahouré2016ko ekainaren 11aMontverde (Florida) +1,0Tianna Bartoletta2016ko uztailaren 3aEugene +1,0Tori Bowie2016ko uztailaren 3aEugene

 Olinpiar txapeldunak 
 Jokoak UrteaMailaAtleta Herrialdea  Marka (s) Atenas1896 Gizonezkoak  Tom Burke   12,0Emakumezkoak  Ez zuten parte hartu   Paris1900 Gizonezkoak  Frank Jarvis   11,0Emakumezkoak  Ez zuten parte hartu    San Luis1904 Gizonezkoak  Archie Hahn   11,0Emakumezkoak  Ez zuten parte hartu   Londres1908 Gizonezkoak  Reginald Walker   10,8Emakumezkoak  Ez zuten parte hartu    Estokolmo1912 Gizonezkoak  Ralph Craig   10,8Emakumezkoak  Ez zuten parte hartu   Anberes1920 Gizonezkoak  Charlie Paddock   10,8Emakumezkoak  Ez zuten parte hartu    Paris1924 Gizonezkoak  Harold Abrahams   10,6Emakumezkoak  Ez zuten parte hartu   Amsterdam1928 Gizonezkoak  Percy Williams   10,8Emakumezkoak  Elizabeth Robinson    12,2 Los Angeles1932 Gizonezkoak  Thomas Edward Tolan   10,3Emakumezkoak  Stanislawa Walasiewicz   11,9 Berlin1936 Gizonezkoak  Jesse Owens   10,3Emakumezkoak  Helen Herring Stephens    11,5 Londres1948 Gizonezkoak  Harrison Dillard   10,3Emakumezkoak  Fanny Blankers-Koen   11,9 Helsinki1952 Gizonezkoak  Lindy Remigino   10,4Emakumezkoak  Marjorie Jackson    11,5 Melbourne1956 Gizonezkoak  Bobby Joe Morrow   10,62Emakumezkoak  Betty Cuthbert   11,82 Erroma1960 Gizonezkoak  Armin Hary   10,2Emakumezkoak  Wilma Rudolph    11,0 Tokio1964 Gizonezkoak  Robert Hayes   10,0Emakumezkoak  Wyomia Tyus   11,4 Mexiko Hiria1968 Gizonezkoak  Jim Hines   9,95Emakumezkoak  Wyomia Tyus   11,1 Munich1972 Gizonezkoak  Valeri Borzov   10,14Emakumezkoak  Renate Stecher   11,07 Montreal1976 Gizonezkoak  Hasely Crawford   10,06Emakumezkoak  Annegret Richter   11,08 Mosku1980 Gizonezkoak  Allan Wells   10,25Emakumezkoak  Lyudmila Kondratyeva   11,06 Los Angeles1984 Gizonezkoak  Carl Lewis   9,99Emakumezkoak  Evelyn Ashford   10,97 Seul1988 Gizonezkoak  Carl Lewis   9,92Emakumezkoak  Florence Griffith Joyner   10,54 Bartzelona1992 Gizonezkoak  Linford Christie   9,96Emakumezkoak  Gail Devers   10,82 Atlanta1996 Gizonezkoak  Donovan Bailey   9,84Emakumezkoak  Gail Devers   10,94 Sydney2000 Gizonezkoak  Maurice Greene   9,87Emakumezkoak  Marion Jones   10,75 Atenas2004 Gizonezkoak  Justin Gatlin   9,85Emakumezkoak  Yulia Nesterenko   10,93 Pekin2008 Gizonezkoak  Usain Bolt   9,69Emakumezkoak  Shelly-Ann Fraser   10,78 Londres2012 Gizonezkoak  Usain Bolt   9,63Emakumezkoak  Shelly-Ann Fraser   10,75 Rio de Janeiro2016Gizonezkoak  Usain Bolt   9,81Emakumezkoak  Elaine Thompson   10,71

 Munduko Txapeldunak 
 Sede UrteaMailaAtleta Herrialdea  Marka (s) Helsinki1983 Gizonezkoak  Carl Lewis   10,07Emakumezkoak  Marlies Göhr    10,97 Erroma1987 Gizonezkoak  Carl Lewis   9,93Emakumezkoak  Silke Gladis-Möller    10,90 Tokio1991 Gizonezkoak  Carl Lewis   9,86Emakumezkoak  Katrin Krabbe    10,99 Stuttgart1993 Gizonezkoak  Linford Christie   9,87Emakumezkoak  Gail Devers    10,82 Gotebörg1995 Gizonezkoak  Donovan Bailey   9,97Emakumezkoak  Gwen Torrence    10,85 Atenas1997 Gizonezkoak  Maurice Greene   9,86Emakumezkoak  Marion Jones    10,83 Sevilla1999 Gizonezkoak  Maurice Greene   9,80Emakumezkoak  Marion Jones    10,70 Edmonton2001 Gizonezkoak  Maurice Greene   9,82Emakumezkoak  Zhanna Pintusevich-Block    10,82 Paris2003 Gizonezkoak  Kim Collins   10,07Emakumezkoak  Torri Edwards    10,93 Helsinki2005 Gizonezkoak  Justin Gatlin   9,88Emakumezkoak  Laury Williams    10,93 Osaka2007 Gizonezkoak  Tyson Gay   9,85Emakumezkoak  Veronica Campbell    11,01 Berlin2009 Gizonezkoak  Usain Bolt   9,58Emakumezkoak  Shelly-Ann Fraser    10,78 Daegu2011 Gizonezkoak  Yohan Blake   9,92Emakumezkoak  Carmelita Jeter    10,90 Mosku2013 Gizonezkoak  Usain Bolt   9,77Emakumezkoak  Shelly-Ann Fraser    10,71

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Gizonen zerrenda osoa historian zehar
 Emakumeena

Kategoria:Atletismo-probak
Kategoria:Esprinta (korrika)