Urre-txirri europar

Urre-txirri europarra (Pluvialis apricaria) charadriidae familiako hegazti zangaluzea da, Europa eta mendebaldeko Asiako iparraldeko kostaldetan bizi dena. Euskal Herrian negu aldean agertzen da.

 Deskribapena 
Lohi-hegazti ertaina da. 25-28 cm arteko luzera eta 53-59 cm arteko hego-zabalera ditu, eta 150-220 gramo arteko pisua du. Gorputz handi borobiltsua eta moko txikia ditu. Lumadi oso bizia du, aurpegia, eztarria, bularra eta sabelaldea beltzak dira, pileoan eta bizkarraldean aldiz luma beltzak, zuriak eta urre kolorekoak tartekatzen zaizkio. Zati bien arteko mugan zerrenda zuri deigarri bat dauka, albotik begiratuta "S" itxura hartzen duena. Ugalketa garaitik kanpo koloreak apaldu egiten dira, zati beltzak gris bihurtzen dira eta urre-koloreko lumak ere desagertu egiten dira.

Urre-txirri gazteen lumadia ugalketa garaitik kanpoko helduenaren antzekoa da.

Azkar egiten du hegan, altuera txikian, eta sarritan aldatzen du norabidea. Talde handiak eratzeko joera izaten du.

 Habitata 
Artikotik hurbil dauden eremuetan ugaltzen da uda partean eta neguan azaltzen da Euskal Herrian. Urrian iristen dira aurreneko aleak kostaldeko marearteko eremuetara eta barnealdeko hezeguneetara. Sedimentu ugari pilatzen diren guneak bilatzen ditu, gainerako lohietako hegaztiekin batera elikagaia bertan aurkitzen baitu.

 Elikadura 
Filum ugaritako ornogabeak harrapatzen ditu, kakalardoak eta lur-zizareak gehienbat, baina landare jatorriko elikagaiak ere jaten ditu; baiak, haziak eta belarra. Harea edo lokatzetan mokoa sartuz harrapatzen ditu animaliak.

 Ugalketa 
Artikoko tundrako lautada zabaletan ugaltzen da. Maiatzaren eta irailaren artean izaten du ugalketa garaia eta orduan hegazti bakarti bihurtzen da. Landare artean lurrean aurkitzen duen zulo bat goroldioz estaltzen du eta lau arrautza erruten ditu. Arrautzak arreak dira eta orban ilun ugari dutenez ingurunearekin bikain mimetizatzen dira. 25-33 egunez txitatu ondoren jaiotzen dira txitak.

 Taxonomia 
Carl von Linneok deskribatu zuen 1758 urtean. Generoaren izena Pluvialis da. Latinez "Pluvia" hitzak "euria" esan nahi du, izan ere urre-txirriak taldekatzen direnean euria berehala hasiko duela pentsatzen baitzen. Apricaria izenak "eguzkitan bazkatu" esan nahi du. Bi azpiespezie ezagutzen dira:
 Pluvialis apricaria altifrons
 Pluvialis apricaria apricaria

 Islandiako folklorea 
Islandian komunikabideek urre-txirri arruntaren etorrera jarraitzen dute, berau iristeak udaberria hasten dela esan nahi baitu. 2017 urtean esate baterako martxoaren 27an iritsi zen aurreneko hegaztia.

 Iruditegia 

 Erreferentziak 

Kategoria:Charadriidae
Kategoria:Euskal Herriko hegaztiak
Kategoria:1758. urtean deskribatutako taxonak
Kategoria:Europako hegaztiak
Kategoria:Lineok deskribatutako taxonak