Sinu

Matematiketan, sinua (laburtuta sin) angeluaren funtzio trigonometrikoa da. Angelu zorrotz baten sinua triangelu zuzenaren testuinguruan definitzen da: angelu espezifiko horretarako: angeluaren aurrean dagoen katetoaren luzera zati triangeluaren katetorik luzeena (hipotenusa) eginez lortzen da.  angelu batentzat, sinuaren funtzioa  gisa adierazten da.

Orotarapena eginez, sinuaren definizioa (eta beste funtzio trigonometrikoak) edozein balio errealentzat zabaldu daiteke unitate zirkunferentziaren segmentuen luzeran neurtuta. Sinuaren definizio modernoagoek diote ekuazio diferentzialen serie infinituen soluzio bezala adieraz daitekeela, haren hedapena edozein balio positibo zein negatibo edo zenbaki konplexua izanik.

Sinuaren funtzioa fenomeno periodikoen modeloak adierazteko erabiltzen da, hala nola, soinu- eta argi-uhinak, osziladore harmonikoen posizioa eta abiadura, eguzki-argiaren intentsitatea eta egunaren luzera, eta urtean zehar gertatzen diren batez besteko tenperaturaren aldaketaren kalkulua.

 Triangelu zuzenaren definizioa 
α angelu zorrotzaren sinu funtzioa definitzen hasteko, α neurriko triangelu zuzen bat izan behar dugu. Alboko irudian ikus daitekeenez, guri interesatzen zaigun angelua A erpinean dagoena da. Triangeluaren hiru alboei honela deritze:
 Aurkako deritzo interesatzen zaigun angeluaren aurrean dagoen katetoari, eta kasu honentan a bezala adierazi dugu.
 Hiputenusa deritzo angelu zuzenaren aurrean dagoen aldeari, kasu honetan h. Hipotenusa triangelu zuzenaren alderik luzeena da beti.
 Albokoa da geratzen den aldea, kasu honetan b. Alde hau da aipatutako bi angeluak batzen dituena, hau da, interesatzen zaigun angelua eta angelu zuzena elkartzen dituen katetoa.
Behin triangelua definiturik, α-ren sinua aurkako aldearen luzera zati hipotenusaren luzera izango da:
.

 Unitate zirkunferentziaren definizioa 
Trigonometrian, unitate zirkunferentzia bat erradiodun zirukulua da, (0, 0) puntuan (koordenatu kartesiarretan) jatorria duena.

Jatorritik hasten den lerro zuzen bat egin  ardatz positiboarekin  angelua sortzen duena, lerro zuzen hori unitate zirkunferentziarekin ebaki arte.  eta  koordenatuak ebakitze-puntu horretan,  eta  dira hurrenez hurren. Puntuaren jatorriarekiko distantzia beti izan da bat.

 Identitateak 
Animazio honetan ikus daiteke nola aldatzen doan sinu funtzioa (gorriz), angelua aldatzen den bitartean
Berdintza hauek  angeluak har ditzakeen balio guztietarako betetzen dira,

 Erreziprokoa 
Sinuaren erreziprokoa kosekantea da, esaterako,  ren erreziprokoa  izango da. Kosekanteak hipotenusaren luzeraren ratioa aurkako aldearen luzerarekiko ematen digu.

 Alderantzizkoa 
Sinuaren alderantzizko funtzioa arkosinua da, ,  edo  bezala adierazten da. Sinua funtzio injektiboa ez denez, haren alderantzizkoa ez da zehatza, alderantzizko partziala da. Adibidez, , baina baita ,  eta abar. Horrek esan nahi du arkusinua balio anitzeko futzioa dela: , baina baita , , eta abar. Balio bakarra hartzen duenean, funtzioa bere adar nagusira murriztuta dagoela esan daiteke. Murrizketa horrekin,  bakoitzerako  balio bakarra hartzen du eta balio nagusi deritzogu.

k zenbaki oso baterako,

Ekuazio batean,

Arkusinuak hau betetzen du:
,
baita hau ere

 Kalkulua 
Sinu funtziorako hau dugu:

Deribatua hau da:

eta, integrala berriz, hau:

non C integralaren konstantea den.

 Beste funtzio trigonometriko batzuk 
Posible da edozein funtzio trigonometriko beste edozein funtzio trigonometriko batzuen arabera adieraztea (plus edo minus zeinua gehituz edota sgn funtzioa erabiliz).

Sinua beste funtzio trigonometriko batzuen arabera:
f θplus/minus erabiliz(±)Sign funtzioa erabiliz (sgn)f θ =± koadrantekof θ = I II III IVcos + + − − + − − +cot   + + − −  + − − + tan   + − − +    + − − + sec   + − + −    + − − + 
Ikus bedi (±) dituzten ekuazio guztien emaitza positiboa dela angeluak lehen koadrantean daudenean.

Sinuaren eta kosinuaren arteko oinarrizko erlazioa identitate trigonometriko honen bidez adieraz daiteke:
.

 Koadranteekin lotutako propietateak 
KoadranteaGraduakRadianakBalioaIkurraMonotoniaGanbiltasuna1. koadranteagorakorraahurra2. koadranteabeherakorraahurra3. koadranteabeherakorraganbila4. koadranteagorakorraganbila
 Serie bidezko definizioa 

Sinuaren -garren deribatuaren balioak 0 puntuan -ren arabera emanik,

Horrek Taylorren seriearen hurrengo garapena ematen digu  denean:

 Arku-luzera 
 eta  ren arteko sinu-kurbaren arku-luzera  da. Integral hori bigarren motako integral eliptikoa da.

 Sinuen legeak 
Sinuen legeak edozein triangelurako balio du zeinak ,  eta  alboak dituzten eta albo horien aurrean dauden angeluak ,  and  izanik:

Goiko legea azpian ditugun lehen 3 berdintzen berdina da:

non  triangelua zirkuskribatzen duen zirkuluaren erradioa den.

Sinuen legea triangelua bi triangelu zuzenetan banatuz eta sinuaren goiko definizioa aplikatuz frogatu daiteke. Sinuen legea erabilgarria da albo baten luzera ez dakigunean eta kalkulatu nahi dugunean, bi angeluren balioa eta albo baten luzera jakinik.

 Balio bereziak 
Angelu batzuen balioetarako sinuen kalkulua oso erraza da, taulan ikus daitekeen bezala.
 x (angelua) sin x Graduak Radianak Zehatza Hamartarra 0°  0 0  0 180°  π 15° π   165° π 30° π  0,5 150° π 45° π   135° π 60° π   120° π 75° π   105° π 90° π 1 1

Zerrendan ageri ez diren bestelako balio zehatzak:














 Zenbaki konplexuekiko lotura 
Sinua koordenatu polarrentan  emandako zenbaki konplexuen parte irudikaria adierazteko erabiltzen da:
,
non zati irudikaria hau den:
,
non  eta  zenbaki konplexuaren luzera eta angelua diren hurrenez hurren.  unitate imaginarioa da eta  zenbaki konplexua.

 Historia 
Nahiz eta trigonometriaren azterketa Antzinaroan hasi zen, gaur egun ezagutzen ditugun funtzio trigonometrikoak Erdi Aroan garatu ziren. Soka funtzioa adibidez, Niceako Hiparkok (K.a. 180–125) aurkitu zuen.

"sin", "cos" eta "tan" laburpenak Albert Girard matematikari frantziarrak erabili zituen lehenengo aldiz XVI. mendean. Funtzio trigonometrikoak triangelu batekin definitu izan zituen lehenengoa Georg Joachim Rheticus izan zen, Kopernikoren ikaslea zena, ordura arte zirkuluen bidez definitzen baitzituzten.

1682. urtean publikatutako artikulu batean Leibnizek demostratu zuen  ez zela -en funtzio aljebraiko bat. Bestetik, Roger Cotesek bere Harmonia Mensurarum (1722) lanean sinuaren deribatua kalkulatu zuen. Geroago, Euler bere Introductio in analysin infinitorum (1748) lanean, funtzio trigonometrikoak serie infinitu bezala definitu ahal zirela frogatu zuen eta Euler-en formula deritzon formula aurkeztu zuen.

 Etimologia 
Aria Bhatta (K.o. 476–550) astronomo eta matematikari hinduak sinu kontzeptuari buruzko gogoeta egin zuen, kontzeptuaz idazteko ardhá-jya izena erabiliz; ardhá "erdia" eta jya "soka" izanik. Idazle arabiarrek Bhatta-ren lan zientifikoak itzuli zituztenean, termino sanskritoa jiba izenaz adierazi zuten. Denboraren poderioz, termino hori laburtu egin zen: jb. Gerora etorri ziren idazleek, hitzaren jatorria ezagutzen ez zutenez, uste izan zuten jb jiab hitzaren laburdura zela (badia arabiarrez).

XII. mendearen amaieran, Gerardo Cremonakoa (1114–1187) itzultzaile italiarra, idazki hauek arabiarretik latinera itzultzerakoan, gaizki erabilitako jiab terminoa latinezko sinus ("zuloa", "badia") terminora itzuli zuen. Gerora, euskararen terminologia zientifikoa zehaztu zenean, latinezko terminoak oinarritzat hartu izanaren ondorioz, "sinu" denominazioa erabiltzea erabaki zen

Beste azalpen batek dio zirkulu baten soka latinez inscripta corda edo inscripta esaten denez, soka erdia semis inscriptae da. Beraz, haren laburtzapena s. ins. izango zen, gerora sins bezala sinplifikatuko zena. Hitz ezagun bati lotzearren, sinus izena jarri zitzaion.

 Ikus gainera 
 Kosinu
 Tangente

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Trigonometriako funtzioak