Txamorro (hizkuntza)

Txamorroa (txamorroz: ) austronesiar hizkuntza bat da, Marianetan hitz egiten dena (uharte horietan, koofiziala da ingelesarekin batera).

Marianak 1521tik 1898ra Espainiako Erresumaren menpe egon ziren eta, ondorioz, gaztelaniaren eragin handia du. Esaterako, txamorroaren alfabetoan ñ hizkia erabiltzen da. Lexikoan gaztelaniaren eragina oso nabarmena da, baina gramatika austronesiarra da oinarrian. 1898az geroztik, Marianak Ameriketako Estatu Batuenak dira; hala, bada, ingelesak gero eta eragin handiagoa du txamorroan.

Hiztun kopurua gero eta txikiagoa da. Ingelesaren eraginez, txamorro gazteak beren hizkuntza baztertzen ari dira. Gaur egun 50.000 hiztun inguru dira. Uharte horietatik Estatu Batuetara joandako askok txamorroa erabiltzen dute oraindik.

 Ezaugarriak 
Hizkuntza aglutinatzailea da: hitz erroek hizki asko jaso ditzakete, horrela haien esanahiak eta funtzioak aldatuz. Esaterako, In manmasanganenñaihon gui («hitz egin genion denbora pixka batean») elementu hauek ditu:
 man- (plurala)
 -ma- (intentsifikatzailea)
 sangan (aditza)
 -i- (nori)
 ñaihon (denbora pixka bat)

Hizkuntza honek ezaugarri mistoak ditu: espainieratik soinu batzuk eta hitz asko (% 50) hartu ditu, eta Mikronesiako hizkuntzen elementu asko ere baditu.

 Alfabetoa 
Txamorroaren alfabetoak letra hauek ditu: ʔ (herskari glotistzarra), A, Å, B, Ch, D, E, F, G, H, I, K, L, M, N, Ñ, Ng, O, P, R, S, T, U, Y.

Letra horien soinu korrespondentziak ez dira beti gaztelaniazkoak. Y /dz/ ahoskatzen da. N eta Ñ ez dira bereizten. CH digrafoa /ts/ ahoskatzen da. Hizkuntza idatziko A eta Å ez dira ondo bereizten.

 Adibideak 

 Eguneroko esaldiak 
 Håfa Adai  Kaixo Buenas  Egun on Håfa tatatmanu hao?  Nola zaude? Håyi na'ån-mu?  Zein da zure izena? Si Juan yo'  Ni Jon naiz Ñålang yo'  Gose naizAmigo  Adiskide

 adiós   Agur Buenas días  Egun on Maolek na Ha'åni  Egun on Maolek na Talo'åni  Arratsalde on Buenas Tåtdes  Arratsalde on Maolek na Puenge  Gabon Buenas Noches  Gabon

 Håfa adai  Kaixo Asta agupa'  Bihar arte si Yu'us ma'åse'  Eskerrik asko Buen probecho, Tåya' Guaha   Ez horregatik Hu Guaiya Hao  Maite zaitut 

 Zenbakiak, txamorroz 
Unu, dos, tres, kuatro, sinko, sais, siette, ocho, nuebi, dies,
onse, dose, trese, katotse, kinse, diesisáis, diesisiette, diesiocho, disinuebi,
beinti (benti), treinta (trenta), kuarenta, sinkuenta, sisenta, sitenta, ochenta, nobenta,
Sien, dos sientos, tres sientos... kinientos, sais sientos... nobesientos (nuebe sientos),
Mit, dos mit, tres mit...
Un miyón, dos miyón, tres miyón...

 Ikus, gainera 
 Espainiar kreolerak

 Kanpo estekak 

  Chamorro hizkuntza Ethnologuen.

Kategoria:Malayo-polinesiar hizkuntzak
Kategoria:Guam
Kategoria:Ipar Marianak
Kategoria:Hizkuntza kreoloak
Kategoria:Hizkuntza eranskariak