Zenbaki-sistema hogeitar

Zenbaki-sistema hogeitarra 20 zenbakian oinarritzen den zenbaki-sistema da. Sistema hamartarrekin batera, mundu osora zabaldu da.

 Matematika 
Hogei zenbakia oinarri duen sisteman zifra hori erabiltzen da: lehengo hamar zenbakiak sistema hamartarreekok dira, besteak adierazteko alfabetoaren lehendabiziko letrak erabiltzen dituzten, hau da A eta J artekoak. Oinarria adierazteko 20 ikurra erabiltzen dute.

Horrela, 2020 = 4010 (beraz, 2 × 20 = 40), DA20 = 27010 (beraz, 13 × 20 + 10 = 270), 10020 = 40010 (beraz, 202 = 400).

 Erabilera 
Zenbaki-sistema hori euskarazko tradizionala da. Theo Vennemannen euskal substratuaren teoriaren arabera, sistemak Euskal Herrian du iturria eta bertatik Europako beste hizkuntzetara zabaldu zen. Karl Menningerrek, berriz, normandiarrek sortu eta Mendebaldeko Europara zabaldu zutela esan zuen. Roslyn Franken arabera, euskaldunen sistema zazpikaria zen.

Sabin Aranak euskarazko ahozko sistemarekin bat egiteko, zifra-sistema hogeitarra proposatu zuen, eta, aukera moduan, baita ahozko sistema aldatu eta hamartar bilakatzea ere, baina egun aukera biak baztertuak izan dira.

Europan zenbaki-sistema hamartarra ohikoa bada ere, euskara ez ezik, hizkuntza askok ere hogeitar dute, osorik nahiz neurri batean:
 Frantziako, Kanadako, Senegalgo, Gabongo, Madagaskarreko... frantsesean, vingt (20) erabiltzen da: quatre-vingts (4 x 20, hau da, 80) da; aldiz, Suitzan, Belgikan, Kongoko Errepublika Demokratikoan, Rwandan eta Burundin huitante hamartarra darabilte, baita octante zaharkitua ere, Eskozia Berrian. Halaber, Frantziako soixante-dix (70, hots, 60 + 10) bitariko hamartar-hogeitarra Belgikan eta septante hamartarra da, eta frantses quatre-vingt-dix hogeitarra (90, alegia, 4 × 20 + 10) Suitzan eta nonante hamartarra da.
 Danieraz tyve (tresindstyve hitzaren laburdura) erabiltzen da eta 3 x 20, hau da, 60 esan nahi du.
 Galesez ugain (20) erabiltzen da: deugain 2 x 20, hau da, 40 esan nahi du.
 Bretainieraz, irlanderaz, Eskoziako gaeleraz, albanieraz, georgieraz eta eslovenierazko resiar dialektoan ere sistema hori darabilte.

Erresuma Batuko diru-sistema tradizionalean, libera esterlina batean hogei txelin zeuden. Era berean, ingelesez, score denbora neurtzeko unitatea erabiltzen zen. Adibidez, Abraham Lincolnek Gettysburgeko hitzaldi famatua  ("Duela lau hogeiko eta zazpi urte...") esanez hasi zuen. Hala ere, gaur egun ia ez da erabiltzen. Frantzian  libera batean hogei sos zeuden.

Munduko beste hainbat kulturatan ere sistema hori dute: Amerikan, maia eta muiskarrek eta Indiako santalera eta gataq hizkuntzek, adibidez.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Hogeitarra
Hogeitarra
Kategoria:Zenbakiak euskaraz
Kategoria:Zenbaki sistema posizionalak