Abbastar Kalifa-herria

Abbastar Kalifa-herria () Mahoma hil ondoren sortutako lau kalifa-herrietatik hirugarrena izan zen. 750. urtean, Abu l-Abbasek (Mahomaren osaba zen Abbasen ondorengoak) sortutako kalifa-dinastia bat izan zen. Omeiatarrak Al Andalus ez beste lurralde guztietatik egotzi ondoren, boterea hartu eta Damaskoko hiriburua Bagdadera lekualdatu zuten. Kalifa garrantzitsuenak Al-Mansur (754–775 bitartean agindu zuena) eta Harun ar-Raxid (786-809) izan zirenAbbassides Collier's New Encyclopedia (1921). Harun ar-Raxiden kalifatzaren garaian, Bagdad munduko hiri garrantzitsuenetakoa bihurtu zen. Kalifa hori Mila gau eta bat gehiago liburuan agertzen daClaramunt, S., Portela, E., Gonzalez, M. eta Mitre E. (2021), Historia de la Edad Media, Ariel, Bartzelona.

Abbastarrek Abbas ibn Abd al-Muttaliben (566-652) ondorengotzan oinarritzen zuten kalifa-herrirako gogo edo asmoa; Abbas ibn Abd al-Muttalib Mahoma profetaren osaba gazteenetako bat zen. Muhammad ibn Ali Abbasen birbiloba, bere familia boterera igotzearen aldeko kanpaina hasi zuen Persian Umar II.a omeiatarraren erregealdian. Marwan II.aren kalifatzaren garaian, oposizio hori gailurrera iritsi zen Ibrahim imamaren matxinadarekin (Abbasen laugarren belaunaldiko ondorengoa) Meka hirian (egungo Saudi Arabia), eta Khorasan probintzian (Persian, gaur egungo Iran). Matxinadak arrakasta handiak lortu zituen, baina, azkenean, 747an, Ibrahim harrapatu, eta hil egin zen (agian, eraila) espetxean. Borrokarekin, bere anaia Abdalahk (Abu ul-'Abbás as-Saffah izenez ezaguna) jarraitu zuen; 750ean Zab Handia ibaian (Turkiatik eta Iraketik igarotzen den Tigris ibaiaren adar bat) garaipen erabakigarria lortu ondoren, omeiatarrak zanpatu, eta kalifa izendatu zuten.

756an, Al-Andalus, Abd al-Rahman I.arekin, abbastarrengandik independizatu zen, eta, 776an, Afrikako iparraldea independizatu zen. X. mendean, botere inperiala sultan seljuktarren esku geratu zen.

Abu al-Abbasen oinordekoak, Al-Mansurrek, Madínat as-Salam (Bagdad) hiria sortu zuen 762an, eta hiriburutza lekualdatu zuen Damaskotik.

Ospe handieneko garaia Harun al-Raxiden erregealdian izan zen (786-809), harrezkero, bere ondorengoek areagotuko zuten gainbehera politiko bat hasi zen. Azken kalifa, Al-Mu'tásim, mongolek hil zuten 1258an, Bagdad konkistatu ondoren. Ordura arte, 37 kalifa abbastar egon ziren Hulaguk, Gengis Khan-en bilobak, inperioa konkistatu zuenean.​ Hala ere, dinastiako kide batek Egiptora ihes egin ahal izan zuen, eta boterea atxiki zuen mamelukoen kontrolpean. Dinastiaren azken adar hori Egipton mantendu zen otomandarren 1517ko konkistara arte.

Etengabeko borrokek eta luxu zein arte liberalen garapenak markatu zuten leinu berriaren historia.

 Historia 
 Abbastar iraultza (750-751) 

Abbastarrak ez ziren VIII. mendearen erdialdera arte nabarmendu. Abbasen ondorengoak ziren, garai heroikoetan bereziki nabarmendu ez zen Mahoma profetaren osaba batenak. Haren ondorengoek Ali kalifa babestu zuten, eta, omeiatarrekin harreman adeitsuak zituztenik ematen ez duen arren, Humayman finkatu ziren, Palestinako herrixka txiki batean. Abbasen ondorengo gisa, beraz Banu Hashim klanaren zati bat (Profetaren klan bera), Abbastarrek Profetaren benetako oinordekoak zirela zioten, haren leinurik hurbilena izanik. Abbastarrek omeiatarren izaera morala eta haien administrazioa ere, oro har, eraso egiten zuten. Ira Lapidusen arabera, «abbastarren matxinada arabiarrek eta, batez ere, Merv-eko kolono irainduek babestu zuten, yemendarren alderdia eta haien mawaliak gehituta. (konbertitutako ez-arabiarrak)».​ Abbastarrek musulman ez-arabiarrak ere (mawali izenez ezagunak) deitu zituzten, zeinak arabiarren ahaidetasunean oinarritutako gizartetik at zeuden eta omeiatarrek inperioko behe-klasetzat hartzen zituzten. Muhammad ibn 'Ali, Abbasen birbiloba, Mahoma profetaren familiari, haxemitarrei, boterea itzultzeko kanpaina egiten hasi zen Persian Umar II.aren erregealdian.

Genealogia sotiletatik harago, funtsezko faktorea izan zen omeiatarren aurkako talde nagusiei etekina ateratzen jakin izan zutela, beren ideien oinarria baitzen profetaren familiako kide bat kalifatzan jartzea. Horretarako, abbastarrak konspirazio bat ehuntzen hasi ziren Kufan. Aurreko matxinaden akatsak ez egiteko, Khorasan mugako eskualdera joan ziren, non arabiar emigratu asko baitzegoen, eta Abu Muslim bidali zuten bertara. Abu Muslim pertsonaia misteriotsua izan zen, eta omeiatarrek zapalkuntza ekarri zutela aldarrikatzen zuen; beraz, komunitate musulmana zuzentzeko eta omeiek egindako ankerkeriak mendekatzeko, Profetaren familiako kide bat behar zen, jakinarazi gabe erreboltaren eragilea Ibrahim ben Muhamammad ben Ali zela. Bien bitartean, Ibrahim ben Muhamammad ben Alik Humayman itxarotzen zuen gertaeren bilakaera.

Jende asko batu zen Abu Muslimen armadara. Gainerakoa historia militarra da: 748. urtean, Marwan II.aren Inperioko egoera kaotikoa aprobetxatuz, Abu Muslimek Merv konkistatu zuen, urte bete beranduago Kufa eta, ondoren, Zab Handiko gudua irabazi. Bien bitartean, Ibrahim ben Muhammad ben Ali harrapatu eta hil egin zuten, eta, matxinatuak Kufan sartu zirenean, haren oinordekoa, Al-Saffah (750-754), Abu al-‘Abbas Abdulah ibn Muhamammad as-Saffah edo Abbas al-Saffah izenez ere ezaguna, kalifa izendatu zuten.

Azkenean, nor zen ondorengo hura argitu zen, eta, antza denez, zenbaiti dezepzio handia eragin zien. Laguntza-galera horri aurre egiteko, Al-Saffah-k ahal zuen guztia egin zuen omeiatarren armada zaharraren bizkarrezurra osatu zuten buruzagi militarrak erakartzeko. Gainera, igoera zein egoeratan gertatu zen ikusita, laguntza handiagoa behar zen, Hori oso argi geratu zen Al-Saffah hil zenean (lau urteko agintaldiaren ondoren) ondorengotza-arazoa planteatu zenean, aurrez aurre jarri baitzituen hildakoaren anaia bat, Abu Yá‘far, Al-Mansur izenez ezaguna, eta haren osaba Abdalah. Krisia armen bidez erabaki zen, eta Al-Mansurrek, azkenean kalifatza (754-775) aldarrikatu ahal izan bazuen ere, Abu Muslimek eta bere khorasandarrek emandako babes irmoari esker izan zen. Hala ere, kalifa berriak ezin izan zuen esker onik jaso, eta engainuz exekutatu zuen Abu Muslim. Gero, bere senideen arteko matxinada berrien beldurrez, osaba batzuk kartzelatzeko eta senide eta gertukoak hiltzeko agindu zuen.

Bere erregealdian herrialdearen ekonomia hobetu; oparotasun handia lortu; arabiera hizkuntza ofizialtzat ezarri, eta letrak eta zientziak loratu ziren bere erregealdian. Bagdadeko (Madínat al-Salam) sortzailea izan zen. Mekatik gertu hil zen erromesaldian. 

 VIII. mendea 
Al-Mansur bere seme Al-Mahdik ordezkatu zuen (775-785); horrek eutsi, eta areagotu egin zuen aitarengandik oinordetzan jaso zuen kalifa-herri aberatsa. Aitak hasitako hobekuntzekin jarraitu zuen elikadura eta ehungintza industria eta etxebizitzen kalitatea hobetuz. Bien bitartean, bizantziarrek, abbastarren kalifatzaren hastapenetatik barne-borrokak aprobetxatuz, Siria bereganatu zuten, azkenean kalifak tropak bidal zitzan, Irene enperatriza bakea sinatzera eta urtero zerga bat ordaintzera behartuz. Islama finkatzen ez zen Khorasanen, Al-Muqanna gerlariak, Pertsiako idealak berpizteko asmoz, abbastarrei aurre egin zien Transoxania konkistatzera iritsiz. Kalifaren armadek garaitzea lortu zuten eta Al-Muqannak bere buruaz beste egin zuen.

Harun ar-Raxidek hainbat altxamenduri aurre egin behar izan zien: Khawarijak Mosulen, berbereak Ifrikijan, Idris errebeldea Fezen...

Garai oparoa izan zen kultura arloan. Arabierara itzuli ziren testu greziar edo persiarrak, eta, horietan oinarrituz, aurrerapen zientifiko handiak egin ziren.

Harrezkero, kalifa-herria indarra galtzen hasi zen. Lurralde batzuek independentzia lortu zuten: Ifrikija (aglabtarren esku), Transoxania eta Al-Andalus (omeiatarren esku). Khorasanen, kharijak matxinatu ziren, eta Al-Raxid altxamendua zapaltzera joan zen. Baina bidean hil zen.

 Laugarren fitna 
Al-Raxiden ondorengotzak gerra zibila sortu zuen inperioan. 803an, Al-Raxidek bere oinordekoa zein izango zen argitu zuen: bere seme Al-Amin. Bigarren semeari, Al-Mamumi, Khorasan probintzia eman zion.

Al-Raxid hiltzean, bi semeek elkarren arteko gerra hasi zuten: laugarren fitna edo abbastarren gerra zibila.

Al-Amin kalifa izendatu zuten Bagdaden 809an, eta, bere anaiaren lurraldeari, eraso egin zion. Al-Mamumek, erantzun gisa, bere semea izendatu zuen oinordeko, eta armada bat osatu zuen.

Al-Aminen armada Khorasanera joan zen, baina Al-Mamumen armadak garaitu zuen Teherandik hurbil. Gero, Irakera jo zuen, eta Bagdad setiatu zuen. Urtebetearen ondoren, hiria errenditu egin zen. Al-Amin exekutatu egin zuten, eta Al-Mamun kalifa bihurtu zen, baina Khorasanera bueltatu zen Bagdaden geratu ordez.

Bagdadeko boteretsuak marjinatuak sentitu ziren, eta Al-Mamumen osaba bat kalifa izendatu zuten Bagdaden, 817an. Al-Mamum Bagdadera joan behar izan zuen 819an. Hurrengo urteetan, Al-Mamumek bere boterea sendotzea lortu zuen.

Harun ar-Raxid (786-809) eta Al-Mamunen (813–833) agintaldiak distira handiko garaiak izan zirenAbbasids, 1911 Encyclopædia Britannica.

 IX. mendea 
Al-Mamunek hainbat altxamenduri aurre egin behar izan zien. Khorasaneko Kharijen erreboltak zapaltzeko, armadako ofizial bat bidali zuen, Tahir. Hark matxinada zapaldu, eta lurraldea gobernatu zuen, gero independente bihurtuz. Hura hiltzean, bere semeak Tahirien dinastia sortu zuen.

Kufa eta Basorako xiiei ere aurre egin behar izan zien kalifak. Haien ezinegona baretzeko, Al-Rida imam xiia izendatu zuen bere oinordeko. Hori ez zitzaien Bagdadekoei gustatu, eta herritarrak matxinatu egin ziren.

Al-Mamun bizantziarrei aurre egitera zihoala hil zen, eta bere anaiak ordezkatu zuen boterean, Al-Mutasimek (833-842)

Al-Mutasimek kalifa-herriko armadaren unitaterik ospetsuena sortu zuen, turkiar mamelukoena. Horiek gero eta botere gehiago lortu zuten administrazioan, eta horrek Bagdadeko herritarren haserrea piztu zuen. Ondorioz, handik 100 kilometrora hiriburu berri bat eraiki zuten, Samarra.
Turkiar ofizial batzuek gobernatzen zuten lurraldea independente bihurtu zuten.

Hurrengo kalifa aurrekoaren semea izan zen, Al-Wathiq (842-847), eta, gero, honen anaia Al-Mutawakkil (847-861). Azken horrek xiien, kristauen eta juduen kontrako errepresioa bultzatu zuen. Turkiarren presioari ihes egiteko, Al-Gafariyya jauregia eraiki zuen Samarra kanpoaldean. Baina, hala ere, hil egin zuten bere seme baten eta turkiar ofizial batzuen konplot baten ondorioz.

Hurrengo bederatzi urteetan, kaosa izan zen nagusi inperioan. Lau kalifa egon ziren, eta lauak hil egin zituzten.

870ean, Al-Mutamid bihurtu zen kalifa (870-892), baina bere anaia Al-Muwaffaq izan zen boterea kontrolatu zuena. Horren lorpen handiena izan zen turkiar armadako buruzagi nagusiak bere inguruan batzea. Bi anaiak elkarren ondoren hil ziren, eta Al-Muwaffaqen seme batek, Al-Mutadidek, hartu zuen kalifa postua (892-902). Kalifa horrek gerra egin behar izan zuen fronte guztietan, eta Iraneko ekialdea galdu zuen (Samaniar Emirerriaren esku geratu zen).

 X eta XI. mendeak 
Aurreko mendeetan ez bezala, harrezkero, inperioko biztanleen gehiengoa musulmana zen.

908 eta 945 urteen artean, inperioa krisi sakonean sartu zen. Urte horietan, bost kalifa egon ziren, eta horietatik lau indarrez kendu zituzten kargutik.

Al-Muqtadir (908-932) kalifa ahula izan zen, eta bisirrek kontrolatu zuten gobernua. Hil egin zuten, eta horrek krisia areagotu zuen.

Armadaren boterea, pixkanaka, pixkanaka, haziz joan zen. Militarrak ez matxinatzeko, kalifak lurrak ematen zizkien han zergak jaso zitzaten. Gero, kalifari, jasotakoaren zati txiki bat bidaltzen zioten. Nekazari askok lurrak eman zizkieten militarrei haien babesa lortzeko.

Armadaren boterearen beste erakusgarri bat izan zen, Ar-Radi kalifak (934-941) Muhammad ibn Raiqen gain utzi behar izan zituela errege-eskumen gehienak.

Inperioaren gainbehera laster hasi zen, eta, 150 urtez, Persia mundu musulmanaren erdigunea izan ondoren, tokiko emirren eskuetan utzi behar izan zuten aginpidea.

Desintegrazioa
945. urtean, buiatar xiiek hartu zuten agintea Bagdaden, eta 1062 arte gobernatu zuten abbastar kalifen izenean. Buiatarrek Iran iparraldekoak ziren, Dailamekoak.

Inperioak zatitzen jarraitzen zuen: Hamdanitarrek Mosul hartu zuten, eta, 979ra arte, bertan iraun zuten, buiatarrek berriro konkistatu arte. Egipto fatimatarren esku geratu zen 969tik aurrera.

Abbastar kalifak seljuktarrei laguntza eskatu zien buiatarrak Bagdadetik botatzeko. 1055ean, seljuktarrek Bagdad konkistatu zuten, eta abbastarrekin aliatu ziren. Kalifak turkiar buruzagi bat izendatu zuen ekialdeko eta mendebaldeko errege, Tugril Beg. Turkiarrek modu errepresibo eta intolerantean gobernatu zuten.

 XII. eta XIII. mendeak 
Al-Mustarshid kalifak armada bat osatu zuen seljuktarrei aurre egiteko, baina, 1135ean, garaitu egin zuten, eta hil egin zuten.

Al Muqtafi II.a kalifa abbastarrak, hala, kalifa-herriaren independentzia militarra berreskuratu zuen, 200 urtez kanpoko dinastien esku egon eta gero.

Al-Nasir kalifak (1180–1225) bere boterea herrialde osora zabaltzea lortu zuen, eta Al-Mustansirrek (1226–1242) unibertsitate bat eraiki zuen.

 Mongolen inbasioa 
Abbastar Kalifa-herriaren behin betiko desagerpena 1258an gertatu zen, Hulagu khanak Bagdad menderatu zuenean.Cooper, William Wager; Yue, Piyu (2008), Challenges of the muslim world: present, future and past, Emerald, 215 or., ISBN 978-0-444-53243-5.

Abbastar familiako batek Egiptora ihes egin zuen. Han mamelukoek botere politikoa atxiki zutenez gero, abbastarrek autoritate erlijiosoa gordetzea lortu zuten 1519an Otomandar Inperioak eskualdea konkistatu zuen arteThe Abbassides, The New International Encyclopædia.

Abbastar dinastiaren garaiko ezaugarriak

Abbastarrek, boterera aupatuta aukera nagusiak osagai ideologikoan eta potentzial militarrean izan zituen mugimendutik, hasieran, inperio osoan zentralizazio-maila handia ezarri ahal izan zuten, Al-Andalus eta Afrikako iparraldean izan ezik.

Abbastarrak Profetaren familiakoak zirela pentsatzeak erabat zilegiztatu zuen dinastia; horrela, ez ziren dinastiaren oinordekotzagatik kritikatuak izan, eta Aliren adarraren aldekoei bakarrik egin behar izan zieten aurre, zeinak kalifen gobernatzeko moduarekin desengainatuta abbastarrekin sinatutako ituna baliogabetu baitzuten. Gatazka horietan hil ziren: Muhammad, Profetaren birbiloba, Medinan indartsu egin zena, eta Ibrahim anaia, Basoran matxinatu zena. Familiaz gain, abbastarrek babes sendoa izan zuten abbastar leinuari atxikitako mawaliengandik, administrazio zentralean eta probintzialean erabili zirenak. Mawali batzuk administrazioaren zerbitzari familiak osatzera iritsi ziren. Barmaktarrak ospetsu egin ziren administrazioaren barruan lortutako botere eta eraginarengatik, harik eta 803an, hori guztia amaitu zen arte. Harun ar-Raxid kalifak hankaz gora jarri zuen familia, batzuk espetxeratuz eta beste batzuk hilez.

Aristokrazia militarra ere oso garrantzitsua izan zen, armada tropa haren jatorri geografikoaren arabera antolatu baitzen eta ez, omeiarren garaian bezala, gezurrezko tribu-afiliazioetan. Persiar eragin nabarmena duten aldaketa politikoak daude: Abbastar kalifek buruzagitza erlijioso eta politikoa gorde zuten. Txanbelan batek gainbegiratutako zeremonia hierarkiko handi batez inguratu ziren; gobernu-lanak botere guztiak zituen bisir nagusi baten eskuetan utzi zituzten, zeina diwan edo administrazio-sailetako buruek osatutako kontseilu baten buru baitzen.
 Diwan al-harag: Estatuaren altxorra zeukan bere ardurapean, eta kalifatzaren zerga eta tasetan bildutako diru-sarrerak administratzen zituen. Epe horretan, musulman guztientzako eta gainerako biztanleentzako zergak orokortu eta zergapetu ziren (uztako hamarrena). Inportazioak eta esportazioak ere zergapetu ziren.
 Diwan al-nafaqat: Jauregiko gastuak arautzen zituen.
Diwan al-tawqid: Kalifaren gutuneriaz arduratzen zen.
 Diwan al-barid: Komunikazio ofizialez eta isilpeko informazioaz arduratzen zen.
 Diwan al-shurta: Bere ardura ordena zaintzea zen. Hirietan poliziaburu bat, sahib al-shurta, ordena zaintzen zuten polizien ardura zeukan. Bestetik, Al-Muhtasib merkatuen zaintzaz arduratzen zen. Probintzietan, nolabaiteko autonomia zuten gobernadore batek eta superintendente batek zuten agintea, baina posta-administratzailez kontrolatuta.

Aldaketa horiei guztiei, abbastarrek dawla (aberastasunaren iraultza) deitu zieten.

Demografia
VIII. mendearen erdialdera, omeiatarren eta abbastarren kalifatzek 11,1 milioi km²-ko azalera hartzen zuten; lehenago ez zen inperiorik hain zabala izan. Hala ere, hamarkada bat baino gutxiagoan, kalifatza txikitzen hasi zen Al-Andalusen kontrola galduta, eta, hamarkada gutxi batzuk geroago, galera berriak izan zituen Idristar, Rustamitar eta Aglabtar emirerriak sortzean. IX. mendearen erdialdean, kalifek 9,5 milioi km²-ko azaleran agintzen zuten, baina benetako boterea erdia baino gutxiagoan zuten, eta mende bat geroago, egungo Irak bakarrik kontrolatzen zuten politikoki.​ Walter Scheidel austriar historialariak dio kaliferria akemenestar, mauryar edo erromatarren inperioak baino zabalagoa zela baina askoz ere biztanle gutxiagoko zituena.

Pamela Kyle Crossley historialari estatubatuarraren arabera, kalifa-herria, hedaduran eta populazioan, bere garaiko beste estatu guztiak baino askoz handiagoa zen; izan ere, demografiari dagokionez, Txinako Tang dinastiaren domeinuak bakarrik konpara zitezkeen harekin. Harun al-Raxiden erregealdian, kalifa-herriak 50 milioi pertsona bizi ziren 10 milioi km² inguru hartzen zituen. Alderatzeko, tangtarrek zabalera erdiko lurralde bat menderatzen zuten, baina populatuagoa, % 30 inguru gehiago. Mendebaldean, abbastarren arerio nagusiak zeuden lekuan, estatu guztiak oso txikiak ziren konparazioan. Ekialdeko Erromatar Inperioak 7,5 milioi biztanle zituen milioi eta erdi kilometro karratuko azaleran; Inperio Karolingioak 5Vmilioi biztanle zituen milioi bat km² inguruko azaleran; Kordobako Omeiatar Kalifa-herriak (Al-Andalus), 400.000 km²-tan, 3,5 milioi biztanle zituen, eta Iberiar penintsulako kristau-erresumak milioi erdi biztanle baino ez 160.000 km²-tan.

Charles Issawi historialari egiptoarrak, bere aldetik, abbastar iraultza gertatu zenean, musulmanen domeinuak Hispaniatik indiar azpikontinentearen ipar-mendebalderaino zihoazela uste zuen, 9,8 milioi km², nahiz eta, klimaren gogortasunagatik, 2,1 milioi baino ez ziren egokiak bizimodu sedentariorako; 28 eta 36,5 milioi biztanle artean izanik, honela banatzen ziren: 10-13 milioi Egipto, Siria eta Afrika iparraldeko antzinako erromatar domeinuetan; 5 eta 6 milioi artean, Hispanian; 1,5 eta 2 milioi artean, Arabiako penintsulan; 5 eta 6 milioi artean, egungo Iraken; 3 eta 4 milioi artean, egungo Iranen, eta, 3,5 eta 5,5 milioi artean, Erdialdeko Asian, Afganistanen eta Indiako azpikontinentean. Geroago, X. eta XI. mendeetarako, Issawik uste du populazioa % 25 hazi zitekeela, hau da, 35-40 milioira iritsi eta garaiko erromatar domeinuen bikoitza baino gehiago izan zela lurraldean eta biztanlerian. Beste estimazio garrantzitsu bat Colin McEvedy britainiarrak egin zuen; kalifa-herriaren populazioa, 700. eta 1000. urteen artean, 21 milioitik 26ra hazi zela kalkulatu zuen, 1300.erako 22 milioira jaitsiz, mongolek ekialdean eta beduinoek Magreben egindako inbasioek eragindako suntsipenagatik.​​ Marwan Hassan irakasle israeldarraren kalkuluen arabera, 800. eta 1200. artean, islamiar domeinupeko biztanleria 43 eta 52 milioi artekoa izan zitekeen, honela banatuta: 6-10 milioi Iberiar penintsulan; 6 eta 10 milioi bitartean, Marokotik Libiara; 10 milioi Egipton (Misr); 6 milioi Sirian, Palestinan, Arabiako penintsulan eta Yemenen; 15-20 milioi Mesopotamiatik (Irak) ekialdera. Arabiarrak, kurduak, persiarrak eta berbereak musulmanak ziren gehienbat, baina judu, kristau eta zoroastroar ugarirekin bizi ziren.

Hiriei dagokienez, Ronald Findlay ekonomialariak uste zuen bere urrezko garaian Bagdadeko eta Samarrako hiriburu dualek milioi bat biztanle izan zitzaketela, nahiz eta, seguruenik, milioi erdi eskas baino ez ziren izango, Fustat-Cairo edo Kordoba bezala. Basrak berrehun mila izango zituzkeen gutxi gorabehera; Nishapur ehunetik bostehun mila artean, eta Fez eta Kairuan ehunka mila batzuk.​ Aldiz, Tertius Chandler bere kideak uste zuen 800. urte inguruan Bagdadek zazpiehun mila biztanle izango zituela, eta Basra, Damasko eta Kufa hiriek ehunka mila batzuk, eta Mekak 100.000. Hala ere, 1000. urterako, zatikatutako kalifa-herriaren hiriburua 125.000 biztanlera murriztuta geratuko zen, Nishapurrek berdindua eta Al-Hasak gaindituta ehun eta berrogeita hamar milarekin; Basra, berriz, berrogeita hamar mila biztanlera jaitsiko zen, eta Damasko, berriz, pixka bat gehiago.​ Azkenik, 1200. urte inguruan, mongolen inbasioak baino lehentxeago, Bagdadek 100.000 biztanle baino ez zituen izango, Damasko eta Nishapur baino zertxobait gehiago.​ Garai hartan, islamiar munduko hiri nagusiak Kairo (abbastarren hiriburuaren bikoitza) eta Fez (milioi laurden biztanle) ziren.

 Abbastar kalifen zerrenda 
 Kufan 
 Abu'l Abbas As-Saffah 750 – 754

 Bagdaden 

 Kairon 

Oharrak

 Erreferentziak 

 Bibliografia 












 Kanpo estekak 

Kategoria:Afganistango historia
Kategoria:Aljeriako historia
Kategoria:Erdi Aroko Azerbaijan
Kategoria:Irango historia
Kategoria:Irakeko historia
Kategoria:Pakistango historia
Kategoria:Saudi Arabiako historia
Kategoria:Siriako historia
Kategoria:Erdi Aroko Afrikako estatuak
Kategoria:Erdi Aroko Asiako estatuak
Kategoria:XIII. mendean desagertutako herrialdeak
Kategoria:Abbastar Kalifa-herria
Kategoria:Dinastia musulmanak
Kategoria:Desagertutako Asiako herrialdeak
Kategoria:Desagertutako Europako herrialdeak
Kategoria:Ipar Afrikako historia
Kategoria:Asiako historia
Kategoria:Mediterraneoko historia
Kategoria:Kalifa-herriak
Kategoria:Desagertutako monarkiak
Kategoria:Desagertutako inperioak