Martin Heidegger

Martin Heidegger (Meßkirch, Alemania, 1889ko irailaren 26a - Friburgo, Alemania, 1976ko maiatzaren 26a) filosofo bat izan zen. Aditu askok XX. mendeko pentsalari eta filosofo garrantzitsuentzat jotzen duteLeyte, A. (2005) Heidegger. Madrid: Alianza Editorial, pp. 52-53."With his transforming of Husserl’s transcendental phenomenology of consciousness into an interpretative inquiry into the ontological foundations of Western metaphysics, Heidegger launched an entire movement in philosophical thought that has made him the most influential philosopher of the 20th century." en: Kruger-Ross, M. (2015). Raising the Question of Being in Education by Way of Heidegger's Phenomenological Ontology, Indo-Pacific Journal of Phenomenology, 15(2), p. 7."Martin Heidegger is now widely recognized as the most influential philosopher of the Twentieth Century." en: Thomson, I. (1999). The end of onto-theology: understanding Heidegger's turn, method, and politics."Heidegger is certainly the most influential philosopher of our time." Rockmore, T. (1997). On Heidegger's Nazism and philosophy. University of California Press, p. 1.Feenberg, A. (2000). "From essentialism to constructivism: Philosophy of technology at the crossroads" en Technology and the Good Life? (Chicago: University of Chicago Press), pp. 294-315.¿Por qué Heidegger es el filósofo más importante del Siglo XX? (En Youtube) Consultado el 2019-09-07.. Haren lanak, batez ere, fenomenologian eta Europako filosofia garaikidean eragina izan bazuen ere, hortik harago ere izan du eragina arkitekturan, literatur kritikan, teologian eta zientzia kognitiboetan, besteak beste. Fenomenologiarekin, hermeneutikarekin eta existentzialismoarekin ere lotu izan da. Haren libururik ospetsuena, Sein und Zeit (1927) (Izatea eta denbora), XX. mendeko filosofiako lanik garrantzizkoenetakotzat jotzen da

Hasieran, Edmund Husserl-en ikaslea izan zen; bere maisuaren proiektu fenomenologikoan murgilduta egon zen, eta bere interesa berehala zentratu zen izatearen zentzuari buruzko galderan. Galdera horrek gidatuko zuen bere pentsamenduaren zati handi bat, eta 1927an argitaratutako Izatea eta denbora (Sein und Zeit) obrarekin hartu zuen nazioartean ospe handia, «erantzun» bat emateko saiakera dela-eta, baita, berariaz, filosofikoak diren arloetatik harago ere.

1930eko hamarkadan gertatu zen bere filosofiaren giroa deitu izan dena (alemanez, Die Kehre), Humanismoari buruzko gutuna eta Metafisikarako sarrera obrekin. Horrela, bere pentsamendurako bide berri bat prestatu nahi izan zuen, metafisikatik urrun egongo zena. Hans-Georg Gadamer-en arabera, termino horrek, azkenean, batu ditu Heideggerrek garatutako filosofiaren aurkako proposizio guztiak.

Heideggerrek filosofia frantsesean izan duen eragina bereziki nabarmena izan da. Hori, batez ere, honako filosofo hauetan ikus daiteke: Jean-Paul Sartre, Jean Beaufret, Emmanuel Levinas, Jacques Derrida, Maurice Merleau-Ponty eta Michel Foucault.​

Era berean, Heideggerren pertsonalitateak eta obrak eztabaida gehien sortu duten filosofoetako bat da 1933-1934 aldian izan zuen jarreragatik. 1933 eta 1945 artean Adolf Hitler boterera iritsi ondoren, Friburgoko Unibertsitateko errektore izan zen bitartean mugimendu iraultzaile kontserbadorearen"The “Conservative Revolution” is a highly cultural current of thought that developed in Germany after 1918 in opposition to the Weimar Republic and that is characterized by a refusal of democracy and parliamentarianism. Although it dominated the cultural climate of Germany between 1918 and 1933, it was sharply divided into a multitude of factions. Armin Mohler counted more than 430 groups in a list that was by no means exhaustive. This current of thought brought together such diverse personalities as the writers Thomas Mann (in his earlier days), Stefan George, Gottfried Benn, Ernst von Salomon, and Ernst Jünger; the philosophers Oswald Spengler and Martin Heidegger" en: François, S., & Godwin, A. (2008). The Euro-Pagan Scene: Between Paganism and Radical Right. Journal for the Study of Radicalism, 1(2), p. 52."D’ailleurs, Pierre-André Taguieff affirme que le recours à la philosophie de Martin Heidegger, qui se situait dans la mouvance révolutionnaire conservatrice, permit à Alain de Benoist à la fin des années soixante-dix, «une reformulation du néo-paganisme»." en François, S. (2005). Les paganismes de la Nouvelle Droite (1980-2004). Université du Droit et de la Santé - Lille II, p. 99."[T]he most studied aspect of the impact of the war on philosophy: the development of a German "conservative revolution" and "reactionary modernism" during the 1920s and 1930s in the writings of Martin Heidegger and Carl Schmitt." en: De Warren, N. (2014). The first world war, philosophy, and Europe. Tijdschrift voor Filosofie, 76, p. 720."In many ways, Heidegger was an exponent of the German "Conservative Revolution" against the theory and practice of liberal democracy during the Weimar Republic. Like most of the revolutionary conservatives, he rapidly became disillusioned with the Nazi regime, which had resulted from that revolution." en Romoser, G. K. (1967). Heidegger and Political Philosophy-Alexander Schwan: Politische Philosophic im Denken Heideggers. Vol. II of Ordo Politicus: Neue Freiburger Beiträge zur Politikwissenschaft.(Cologne and Opladen: Westdeutscher Verlag, 1965. Pp. 206. DM 28.). The Review of Politics, 29(2), p. 263."(...) but Carl Schmitt, Martin Heidegger, and Ernst Jünger, the founding fathers of the German 'Conservative Revolution', and one-time fellow travellers of Nazism" en: Griffin, R. (2007). "Postscript: A Different Beginning?" en Modernism and Fascism (London: Palgrave Macmillan), pp. 365-369. intelektual nagusietako bat izateaz gain Alderdi Naziko kide eta jarraitzailea izan baitzen. Eztabaida dago bere filosofia nazismoarekin bat ote datorren azaltzerakoan.

 Bizitza 
Lehengo urteak
Martin Heidegger Messkirchen jaio zen, Baden barrutian, 1889ko irailaren 26an. Friedrich Heidegger (upelgile eta sakristaua) eta Johanna Heidegger (Johanna Kemp ezkongabean) izan zituen guraso, eta benetako giro katolikoan hazi zen.

Heideggerrek Konstantzako (1903-1906) eta Friburgoko (1906-1909) seminario txikietan egin zituen bigarren hezkuntzako ikasketak.​ 1907ko udan, Aita Conrad Gröberrek, Konstantzako apaiztegiko zuzendaria eta etorkizuneko Friburgoko artzapezpikuak, Franz Brentanoren 1862ko tesia utzi zion, Aristotelesengan izatearen esanahi anitzez.​ Heideggerrek geroago esango zuen liburu hori izan zuela «greziar filosofian zeharreko lehen gida», eta Aristotelesen irakurketara eramango zuena* .​ Berak dioenez, Aristotelesen «izatea modu askotan esaten da» esaera ospetsua erabakigarria izan zela bere pentsatzeko eran. 

1909an, Edmund Husserl-en Logika ikerkuntzak (Logische Untersuchungen) irakurri zituen, eta, urte bereko irailean, Tisiseko Jesusen Lagundian nobizio gisa sartu zen, Feldkirchetik gertu, baina, urrian, alde egin zuen osasun arrazoiengatik. Ekonomia aldetik urri, Friburgoko seminariorako hautagaitzara aurkeztu zuen bere burua, non 1909ko neguan sartu baitzen.​ 1911n, bihotzeko arazoak izan zituen berriro, eta horrek apaiz gaitasunari buruzko zalantzak eragin zizkien apaiztegiko arduradunei. Azkenik, udako susperraldian, uko egin zion apaiztegiari, konturatuta nahiago zuela Filosofia Teologia baino. 1911 eta 1912 artean, Filosofiako ikasketak egiten zituen bitartean, Matematika, Fisika eta Kimikako irakasle gisa eman zuen izena finantza-egonkortasuna lortzeko.​ Bere heziketa erlijiosoa, Eskolastikara modu berezian hurbiltzeko aukera eman ziona, bere prestakuntza atipiko izatea bihurtzen du; bada, une horretan, filosofiako mintegiak neokantismoak markatuta daude. 1913an, Epailearen doktrina psikologismoan tesia idatzi zuen Artur Schneiderren zuzendaritzapean.

Teologia katolikoa, natura-zientziak eta filosofia ikasi zuen Friburgoko Unibertsitatean. Bertan, Heinrich Ricketen ikasle izan zen, Badengo Eskolako neokantismoaren berritzaile nagusietakoa eta, gero, fenomenologiaren sortzailetzat hartzen den Edmund Husserlen laguntzaile. 1915ean hasi zituen bere irakaskuntza lanak Friburgon; ondoren, Marburgen aritu zen 1923tik 1928 arte. Urte horretan, Friburgora itzuli zen Filosofiako katedran Husserlen ondorengoa izateko>.

Heideggerren bizitzaren puntu polemikoena, nazismoarekin izan zuen loturarekin du zerikusia. 1933an, Hitler aginteaz jabetu orduko, Heidegger Friburgoko Unibertsitateko errektore izan zen hautatua, eta NSDAPren kide egin zen. Nazional-sozialista izan arren, ez zegoen ados Berlinen nagusitu zen kultur politikarekin, eta alderdiko lehiakide batzuen biologiaren aldeko ideologia ere kritikatu zuen, bere ustez arrazakeria modernitatearen beste ezaugarri bat besterik ez zelako. Aliatuek Alemania okupatu eta gerra bukatu arte Alderdi Nazional-Sozialistako kide izaten jarraitu zuen, eta, autore batzuen ustez, hil arte mantendu zuen pentsamoldea
Desnazifikazio komite frantsesaren aurrean deklaratu zuen NSDAPri atxikitzea Alemanian komunismoa ez nagusitzeko modua izan zela. Gerraostean, 1951a arte, irakastea debekatu zioten.

Heideggerren aldekoek, batik bat Hannah Arendt juduak, bere nazismoa akats pertsonal gisa zuritu dute, eta, haren filosofiaren gainean, ez duela islarik  izan defendatu dute. Kontrakoek, berriz, Emmanuel Lévinas, Karl Löwith edo Adornok esaterako, adierazi dute Heideggerrek nazismoa babesteak haren pentsamoldearen akatsak islatzen dituela. Kontua da bere filosofian oinarrizkoak ziren «Dasein» gisako kontzeptuei, ondoren etorri zen Hirugarren Reicharen garaian konkrezio politiko jakin bat eman ziela Heideggerrek. Adibidez, «Dasein» errealitate aurrekontzeptual bat izatetik, herri alemanarekin identifikatzera pasatzen da, edo, posibilitate multzo izatetik, estatu alemana izango den proiektua izatera
 Filosofia 
Heideggerren lana Ilustrazioko ziurtasunen aurkako erreakziotzat aurkeztu izan da. XX. mende hasiera hartan, Heisenberg fisikariak ziurgabetasun printzipioa garatu zuen; Gödel matematikariak ez-osotasunaren teoremak formulatu zituen, eta Freudek, bere psikoanalisia medio, zalantzak sortu zituen Ni-aren ulerkeran. Leyteren arabera, ziurgabetasun teoriko horien testuinguruan, Heideggerrek izate-aren gaineko galdera berreskuratzea proposatu zuenIk. Leytek Heideggerri buruz 2018an emandako hitzaldia Nafarroako Liburutegian.

Heideggerren programa filosofikoa izatearen gogoeta berri bat plazaratzea izan da, izatearen zentzuari buruzko galdera berri bat pausatzea. Horrekin, izatea, izakitik berezituz, kategorietara murriztetik eta interes epistemikoen monopoliotik libratu nahi du. Asmo horretan, metafisika gisa ulertzen den filosofiaren historia guztiari, kritika egingo dio lehenik, gero kritika handik eratortzen den modernitatean zentratzeko, batez ere, praktika tekno-zientifikoan, gizarte administratuaren antolaketan eta harreman pertsonalak  artifizial bihurtzean
Programa hori gauzatzeko landu beharreko esparrua ontologia izango da. Bere irakasle Husserlen ikuspegi fenomenologiko klasikoaren aurka abiatuko da. Fenomenologiaren aurka jotzeko bi arrazoi ditu Heideggerrek: alde batetik, ez du onartzen fenomenologiak behar duen ezagutzaren auto-oinarritze kartesiarra; bestetik, fenomenologiak proposatzen duen ikuskera huts ustez neutroa arbuiatu, eta ikuskera hermeneutikoa hobetsiko du, oinarrizko ontologia bat hausnartzeko bidean.

 Oinarrizko ontologia edo Izatearen zentzua 
Heideggerrek argudiatu zuen, Platonez geroztik, izatearen esanahia gaizki ulertu dela Mendebaldeko filosofian. Izan ere, gai hori jorratzean, entitate jakinak eta haien ezaugarriak izan dituzte ardatz, eta, horren ondorioz, izatearen auzi ontologikoari, entitate edo izaki ontikoei dagokien erantzuna eman zaie. Grekoentzat, izatea errealitate objektiboarena izan da; modernitatean, izatea subjektuak ipiniko du, baina, bietan, izatea intelektual bihurtu da. Izatea ezagutu beharreko objektu soil gisa eta subjektua ezagutzaile soil gisa hartu dela salatuko du Heideggerrek

Heideggerren aburuz, gaizki ulertze horrekin ezin da bizitza edo historikotasuna ulertu. Beharrezkoa izango da izatearen arazoa birplanteatzea, izatearen zentzuaz galdetzea, baina, oraingoan, denboraren auziarekin lotuta agertu beharko du. Beste modu batean esanda, Platonek izatea denbora gabekoan kokatu bazuen, Heideggerrek denborazkoan kokatu nahiko du. Asmo hori, bi eginkizunetan gauzatu behar da. Alde batetik, «Dasein»aren analisi bat egin behar da denborazkotasunaren eremuan, eta, bestetik, metafisikaren historiaren deuseztapenari ekin behar zaio denborazkotasuna kontutan hartuz.

 «Dasein»-a 
Izatearen auziari modu egokian ekiteko, beharrezko da galdera planteatzeko gai den izakiaren analisitik hastea. Halako galderak planteatzeko gai den izakiaren analisia egingo du Heideggerrek; horregatik da oinarrizko ontologia bat edo hermeneutika. Izaki hori gizakia da, baina Heideggerrek, pentsaera tradizionaletik aldentzeko, gizaki hitza baztertu, eta, bere ordez «Dasein» hitz alemana erabiliko du. Erabilera arruntean, existentzia esan nahi du baina «Da-sein»” gisa «Hor-izan» esanahia ere hartzen du. Heideggerren erabileran, beraz, «Dasein»a ez da gauza bat, existentzia bat baizik, eta, bere izateko moduari, «munduan-izan» deituko dio.

Heideggerrek bere lehen ikastaroetatik bereizten zuen jada ezberdina zela gauzak eguneroko bizien munduan topatzea edo horiengana asmo teoriko batekin hurbiltzea. Ondorioz, «Dasein»a elkar munduko jendeaz eta bizien munduko gauzekin topatzen den heinean sortuko da nia. Izatea eta denbora (1927) bere obra ezagunenean agertzen da «Dasein»aren analisi sistematikoena. Liburu hori, izatearen ikerketa orokorra behar zuena, «Dasein»aren analisira mugatu zen
 Denbora 
Izatearen planteamendu berria denborazkotasunetik pausatzeko, «dasein»aren existentzian heriotzak duen garrantzian pentsatu behar da. «Dasein»a existentzia den heinean, posibilitate multzoa da, baina posibilitateak bere muga heriotzan du. «Dasein»a heriotzaranzkoa izateak ahalbidetuko du izatearen eta denboraren arteko lotura
 Humanismoari kritika 
Izatea eta denborak izateari buruzko hausnarketa orokorra izan behar bazuen ere, azkenean, «dasein»aren analisira mugatu zen. Horregatik, Heideggerrek gizakiaren analisi bat egin zuela interpretatu zuten askok, eta bere filosofia existentzialismoarekin lotu zuten. Heidegger berehala saiatu zen Frantzian nagusitzen ari zen Sartreren existentzialismotik urruntzen.

Sartrek existentzialismoa humanismo bat zela aldarrikatu zuen. Heideggerrek humanismo hori modernitatearen emaitza dela salatuko du, izatea ahaztu eta subjektua indartzen duen metafisikaren emaitza.

Sartrek esentziaren aurretik existentzia ipini zuen; Heideggerrek, berriz, bere aldetik, «dasein»aren esentzia bere existentzian zetzala esan zuen. Dena den, Humanismoari buruzko gutuna (1947) testuan, Sartreren existentzialismotik aldendu nahi du Heideggerrek.

Sartreren gizakia munduko izaki guztien artean izaki nagusia da, guztien aurka borrokatzen duena eta guztiaren oinarria dena. Heideggerren «dasein»a ez da izaki bat, gutxiago nagusia. Sarri, gainera, komunitatearen menpe ageri da arrunkerian murgilduta. Heideggerrek esango du gizakia ez dela izatearen nagusia, izatea zaintzen duen artzaina baizik.

 Metafisika eta hizkuntza 
Heidegger jabetu zen bere programa filosofikoa aurrera eramatea ariketa zaila zela. Metafisikak baldintzatutako hizkuntzak porrot egiten du. Izatea eta denbora idaztean azaldutako arazoen berri Humanismoari buruzko gutuna (1947) testuan emango du.

Izatea eta denbora osteko idatzietan, metafisikaren arazoek garrantzi berezia hartuko dute. Autore batzuek Heideggerren pentsamenduan biraketa (Kehre izenez aipatua) eman dela defendatuko dute. Beste batzuek, aldiz, Izatea eta denbora lan amaitu gabearen jarraipena ematen dela esango duteJimenez, Jon eta Olariaga, Andoni (2009): 117.or..

Esan liteke Heideggerrek presentziaren metafisika atzean utzi nahi duela izatea gertaera gisa kontsideratzeko. Izatea, gertaera gisa, artelanean ematen dela aipatuko du, eta poesia dela arte guztien esentzia. Modu horretan, hizkuntzaren zentzua hizkuntzaren barruan izatea aurkitzea dela azalduko du. Hizkuntza da izatearen gertaeraren tokia
 Estiloa 
Heideggerrek estilo berritzailea, iluna eta konplexua erabiltzen zuen bere lanetan, berak esaten zuenez ateak irekitzeko egiten zuena. Gadamerrengan,eragin handia izan zuen, baita Sartreren estilo zail eta berezian ere, L'Être et le néant obran esaterako.

Autore batzuen arabera, Heideggerren kontzeptu nagusien definizio ezak bere mintzamoldea anbiguo bihurtzen du
 Eragina 
Heideggerren lanak eragin handia izan du filosofian, teologian eta gizarte zientzietan. Filosofiaren barrenean, abiapuntua izan zen existentzialismoa, hermeneutika, dekonstrukzioa, postmodernismoa eta, oro har, filosofia kontinentala garatzeko. Entzute handiko filosofo andanak aztertu dute Heideggerren lana, hala nola Karl Jaspers, Leo Strauss, Ahmad Fardid, Hans-Georg Gadamer, Jean-Paul Sartre, Emmanuel Lévinas, Hannah Arendt, Maurice Merleau-Ponty, Michel Foucault, Richard Rorty eta Jacques Derrida.

Eiderren eragina Espainian eta Latinoamerikan
Izatea eta denbora (Sein und Zeit) lanaren gaztelaniazko lehen itzulpena Jose Gaosek egin zuen 1951n, Mexikon bizi zela. ​Itzulpen hori, japonieraren ondoren bigarren hizkuntza izateaz gain, jatorrizko testuarekin «fidelegia ere» izateagatik nabarmendu zen. Gaztelaniazko bigarren itzulpen bat Jorge Riverak egin zuen 1997an, Heideggerren hizkuntza korapilatsua ulergarriago egiteko asmoz.

Latinoamerikako giro filosofikoek Europako bere homologoek baino gogo handiagoa erakutsi zuten Heideggerren lanari buruz. Espainiako altxamendu faxistaren eta horren ondoriozko erbestealdi errepublikanoaren ondoren, eragina indartsuago bihurtu zen Latinoamerikara filosofo errepublikanoak iritsi zirelako, hala nola José Gaos, Ferrater Mora, García Bacca eta García Morente. Horiek, era berean, jasoa zuten Ortega y Gasset-en eragina eta Revista de Occidenteren dibulgazio lana. Horri esker, Alemaniako fenomenologia eta filosofia gehiago hedatu zen Latinoamerikako herrialdetan, hala nola Mexiko, Argentina edo Venezuela.

Erbesteratuen itzulpenez eta eraginez gain, Alemanian, Heideggerren ikastaroetara joan ahal izan zuten gazte hispanoamerikarren itzulpenak eta eraginak gehitu ziren. Horien artean, nagusiki, filosofo alemanaren obraren bi irakurketa gertatu ziren. Lehena irakurketa existentzialista zen, Carlos Astrada, Jose Salas Subirat, Leopoldo Zea edo Humberto Piñera Lleraren bultzatzen zutenak. Bigarren irakurketa mota, berriz, eklektizismo handiagoaz osatuta zegoen, ideia batzuk onartuz eta beste batzuk baztertuz. Horrek bi aldera jo zuen: Heidegger «pentsamendu katoliko bat berregiteko» hartu zutenak, hala nola Wagner de Reyna edo Oswaldo Robles, eta «latinoamerikar izatearen» filosofia bat hasi nahi izan zutenak, Samuel Ramos edo José Romano Muñoz kasu.

Alemaniar filosofoaren ideiekiko nolabaiteko arbuioa ere izan zen. Arbuio horren zati bat oinarritu zen Heideggerrek 30eko hamarkadan izandako jarrera politikoan. Gaitzespen hori, besteak beste, Jose Vasconcelos eta Victor Fariasen lanetan islatu zen. Nolabaiteko arbuioa neokantiar kutsuko argudio filosofikoetatik ere sortu zen, hala nola Francisco Romero, Francisco Larroyo edo Antonio Gómez Robledo filosofoen artean.

Bestalde, Espainiara iritsi eta hartu zutenean, Heideggerren lanak kritika zorrotza aurkitu zuen kutsu marxista zuten filosofoen artean, batez ere Manuel Sacristanen irudiaren bidez. Manuel Sacristanek doktore-tesia eskaini zion Heideggerren kritikari, Messkircheko filosofoa eta bere lana arrazionalismoaren aurkako erasotzat joz.​ Paraleloki, Latinoamerikako filosofian, 1950eko hamarkadatik aurrera, Kubako iraultzaren eragina nabaritu zen marxismoaren gorakadarekin. Hori, batez ere, askapenaren filosofia deiturikoan sumatu zen, zeinak, oro har eta neomarxismoarekin batera, Heideggerren eta Sartre gaztearen filosofiak filosofia burges gisa arbuiatu zituen. Hala ere, joera hori gutxiagotzen joan zen.

 Heidegger euskaraz 
Artelanaren jatorria (1935) in Martin Heidegger (2004): Artelanaren jatorria eta beste, Bilbo, Klasikoak. 
Mundu-irudikeren aroa (1938) in Martin Heidegger (2004): Artelanaren jatorria eta beste, Bilbo, Klasikoak. 
Zertarako poetak? (1946) in Martin Heidegger (2004): Artelanaren jatorria eta beste, Bilbo, Klasikoak. 
Gutuna humanismoari buruz (1947) in Martin Heidegger (2004): Artelanaren jatorria eta beste, Bilbo, Klasikoak. 
Filosofiaren akabantza eta pentsatzearen auzia (1964) in Martin Heidegger (2004): Artelanaren jatorria eta beste, Bilbo, Klasikoak. 

Oharrak

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
 Erreferentzia nagusiak 






 Gaztelaniaz 


















 Payen, Guillaume (2024), Martin Heidegger. Catolicismo, revolución y nazismo, traducido del francés por Fernando Montesinos Pons y Miguel Montes, Santander, Sel Terrae, “Panorama”, 720 páginas.







 Frantsesez 




















































 Alemanez 




 Ingelesez 






 Beste lan batzuk 
Adorno, Theodor W. (1964): Jargon der Eigentlichkeit, Frankfurt am Main, Suhrkamp.
 Apodaka, Eduardo (2024): Subjektuaren zainak eta adarrak, Bilbo, UEU. 
Jimenez, Jon eta Olariaga, Andoni (2009): Modernitatearen auziaz, Donostia, Jakin. 
Sartre, Jean-Paul (1946): L'existentialisme est un humanisme, Paris, Éditions Nagel.

 Kanpo estekak 
Heidegger, Martin (2004): Artelanaren jatorria eta beste, EHUren webguneko Klasikoak bilduman.

Kategoria:Martin Heidegger
Kategoria:Gizon filosofoak
Kategoria:XX. mendeko filosofoak
Kategoria:Alemaniako filosofoak
Kategoria:Fenomenologoak
Kategoria:Hermeneutak
Kategoria:Metafisikoak
Kategoria:Teknologiaren filosofoak
Kategoria:Kulturaren filosofoak
Kategoria:Filosofo politikoak
Kategoria:Alemanezko idazleak
Kategoria:Naziak
Kategoria:Existentzialistak
Kategoria:Alemaniako katolikoak
Kategoria:Agnostikoak
Kategoria:Filosofo garaikideak
Kategoria:Filosofo sozialak
Kategoria:Antisemitismoa Alemanian
Kategoria:Alemaniako antikomunistak