Mertxikondo

Mertxikondoa (Prunus persica) Rosaceae familiako fruta-arbola bat da. Fruitua mertxika da.

 Terminologia 
Mertxikondoaren fruituak izen ugari hartzen ditu: mertxika, muxika, muxurka, melokotoia, tuaxa, peska, fresku, prixku... Blanca Urgell hizkuntzalariaren arabera, Ibarguen-Cachopin kronikak (XVI. mendea) esaera hau jasotzen du: «Madaria eta Muxika, frutu on bi dira».

 Ezaugarriak 
Hosto erorkorreko eta adaburu zabaleko fruta-arbola da mertxikondoa; 3-6 m garai izan daiteke.

 Zurtoina – Azala 
Enborra txikia, zimurra eta gorrixka izaten da.

 Hostoak 
Hostoak leunak, lantza-formakoak eta meheki zerradunak dira.

 Loreak 

Martxotik maiatzera loratzen da mertxikondoa.
Hostoak baino lehen ateratzen dira loreak -galtzarbetan-, eta zuriak edo arrosak dira.

 Fruitua 
Mertxikondoaren fruitua drupa da; pubeszentea, horia edo morea, eta kolore bereko mamia duena. Hazia hezur gogor batez inguratuta dago.

Mertxika bizitza luzearen eta hilezkortasunaren sinbolo dira. Mertxikak Txinan eta herrialdeko portzelana ezagunak horien marrazkiekin apaindu ohi dituzte.

 Nutrizio informazioa 

Nutrizio informazioa (100g)

 Ura %87
 Kaloriak - 37
 Karbohidratoak - 9 g
 Zuntza - 1,4 g
 Potasioa - 140 mg
 Magnesioa - 9 mg
 Iodoa - 3 mcg
 C bitamina - 8 mg

 Historia eta habitata 

Mertxikondoa jatorriz Txinakoa da eta badira 3.000 urte landatzen dutela. Mendiko merkatari-bideetatik eraman zuten Pertsiara (Iran). K. a. 330 urtean, Greziara iritsi zen mertxikondoa eta Erdi Aroan bere ekoizpena Europa osora hedatu zen. Gaur egun, munduko fruta arbola hedatuena da eta ekoizle nagusiak hauek dira: Txina, Ameriketako Estatu Batuak, Argentina, Txile, Grezia, Frantzia eta Espainia.

Iraila udaren eta udazkenaren arteko igarotze hila da. Euriak hasten dira, eta mertxikak, maiatzaren lehen hamabostaldiaz geroztik Iberiar penintsulako hego-ekialdetik iritsi direnak, orduan Lleidan eta Aragoin agertzen dira.

 Barietateak 
 Paviak
 Nektarinak/Brinoiak
 Paraguaioak/Mertxika zapalak
 Pentoo edo Pan Tao (txinatarra)
 Mami zuria: Charles roux - May flower - Redwing - Ribet - Robin
 Mami horia: Cardinal - Dixie Red - Early Red -Early O'Henry - Red Haven - Sun Haven - Spring crest

 Galeria 

 Erreferentziak 
 Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.

 Kanpo estekak 

Kategoria:Fruitu arbolak
Kategoria:Prunus
Kategoria:Asian jatorria duten frutak
Kategoria:1753. urtean deskribatutako landareak
Kategoria:Sendabelarrak