Oi Pello Pello

Oi Pello, Pello euskal abesti herrikoia da. Resurreccion Maria Azkue ikertzaileak Azkainen jaso zuen XIX. mendearen bukaeran edo XX. mendearen hasieran eta Cancionero Popular Vasco liburuan argitaratu zuen 1920an-edo, Aita Donostia musikariaren laguntzarekin.

Kantutegi herrikoian arrakasta lortu duten beste abesti tradizional batzuen egitura errepikatzailea du, non ahapaldi edo estrofa bakoitza aurrekoarekin lotzen baita. Egitura tipikoa da euskal kantutegian. Zozoa, Irungo Maio edo Aldapeko sagarraren adarraren puntan abesti ezagunetan agertzen da, edo baita Alouette kantu frantsesean ere.

Lihoa edo artilea lantzeko beharrezko diren urrats guztiak azaltzen dira abestian banan-banan eta estrofaz estrofa: irutea, astalkatzea, harilkatzea, xuritzea, irakitzea, pikatzea eta jostea. Lihozko arropak eta izarak edukitzeak bizitza bigunagoa eta atseginagoa izateko balio izan zuen baserrian. Neolitikotik hasita, kultura guztiek landu dute lihoa. Esate baterako, Dimako emakumeek orokorrean eta Braulia Pujana dimoztarrak konkretuki behar handia egin zuten liho-kultura horren barruan.

 Abestiaren hitzen esanahia 
Badira zenbait interpretazio kantaren benetako esanahiaz:
 Interpretazio literalean, liho edo artile egiten ari den emakume baten eta bere senarra den Pelloren arteko elkarrizketa da. Abestian zehar, emazte nekatuak lo egitera joateko baimena eskatzen dio gizonari behin eta berriro ("jinen niza ohera?"), baina gizonak aldi bakoitzean lan gehigarri bat agindu, eta amaitutakoan oheratuko dela erantzuten dio ("Irun ezan eta, gero, gero bai"). Bukaeran, lehen eguzki-izpiak irteten hasita daudela, emazteak atsedena eskatzen du berriro, baina Pellok ezetz esaten dio. Argitu duela eguna, eta oheratuko dela bihar ("argia dun eta, jinen iz bihar").
 Bigarren interpretazioaren arabera, aldarrikapen feminista bat da abestia. Genero-berdintasunaren apologia bat da, garaiko pentsamendu matxista eta atzerakoia errefusatzen du; izan ere, emakume askok beren senarrei zerbitzua eman behar zietela eta horrela nolako bizi-baldintzak pairatzen zituzten salatzen da.
 Harantzago joanda, hirugarren interpretazio metaforiko eta poetiko batetik ikusita, langile baten eta bere ugazabaren arteko elkarrizketa da, alienatua den langilearen askapenarena. Lana bukatu arren ugazabak beste lan bat ezartzen dio, okupatuta mantendu nahi du pentsatzeko denbora izan ez dezan, ohean, lo egiteaz aparte, langileak irakurri ere egin dezakeelako.
 Laugarren interpretazioak sexu-jolasa sumatzen du abestian, "ohera joatea" ez delako beti lo egitera joateko. Hainbeste harila, madea, harilkada eta ohera joateko gogoa dituen abesti honetan, sexu-elkartze baten alegoria aurki dateke. Bestalde, izenburuan azaltzen den "Pello Pello" izena pertsonaia erreal baten izena izan daiteke, oso pertsona azkarra ez omen zena. Zaila da sinestea pertsonaia xume eta xalo hura emakume-esplotatzaile bat zela. Agian ausarta izango da, agian jolasaren txantxa barruan zegoen izen hori ematea, baina, edonola ere, Aita Azkue eliz-gizonak ez zuen inondik ere sexu-jolasik aurkitu.

Zaila da jakitea zein zen jatorrizko esanahia, baina testuinguru diferenteetan esanahi diferenteekin erabili ahal izatea abestiaren arrakastarako eta iraunkortasunerako faktorea izan da, ziur.

 Hitzak 

Oi! Pello, Pello, logale nauk eta
jinen niza ohera?
Irun ezan eta gero, gero, gero,
irun ezan eta gero, gero, bai.Oi! Pello, Pello, irun diat eta
jinen niza ohera?
Astalka zan eta, gero, gero, gero,
Astalka zan eta, gero, gero bai.

Oi! Pello, Pello, astalkatu diat eta
jinen niza ohera?
Harilka zan eta, gero, gero, gero,
Harilka zan eta, gero, gero, bai.Oi! Pello, Pello, harilkatu diat eta
jinen niza ohera?
Irazki ezan eta, gero, gero, gero
Irazki ezan eta, gero, gero, bai.

Oi! Pello, Pello, irazki diat eta
jinen niza ohera?
Jos ezan eta, gero, gero, gero
jos ezan eta, gero, gero, bai.Oi! Pello Pello josi diat eta
jinen nizan ohera?
Argia dun eta, bihar, bihar, bihar,
Argia dun eta, jinen hiz bihar. Argitalpenak 
Abesti-argitalpen hauetan azaldu da kantaren deskribapena:
 Cancionero Popuplar Vasco. Azkue 875 
 Euskel Eres Sorta Donostia 25 
 Goizean goiz Donostia 18 
 Cancionero Arratia IV 7
 Obras completas Donostia II 186
 Jesu Haurraren Bizitza 1.doinu Elixebatxu
 Bertsolaritzaren historia I 834 
 Haur Kantarien Birlorak 76; Doinutegia IV

 Disko edo kasetetan 
Garai modernoetan Ximun Haran pilotariak Iparraldean eta Mikel Laboak Hegoaldean egin zuten ospetsu. Mikel Laboak 1964an grabatu zuen, lau abestiko “Azken” izeneko biniloan, eta ondoren, 1980an, “Lau-bost” LPan. Abestiaren grabazio hauek sortu izan dira urteetan zehar:
 Club de Disque Basque, Ximun Haran pilotariak 1960 aldean Baionan argitaratu LPtan, 6 Pako Aristi (1985): Euskal Kantagintza Berria, 1961-1985, 978-84-9109-498-2 Erein.
 Mikel Laboa, Azken, EP, 1964, 3 
 Mocedades 2 diskoa, Kantaldia albuma, K, Zafiro Caz Madril 1977, B aldean 1; eta K, Novola Bartzelona 1970;
 Mikel Laboa, Lau bost, 2 LP, Xoxoa Bilbo 1980, 3 
 Alos Quartet 1999
 Zumarraga, Mikel Laboaren omenaldia

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Mocedades 2 diskoa Lau-bost diskoa Mikel laboarena
 Ximun Haran pilotari eta kantaria
 Goru
 Agur jaunak abestia
 Iruten ari nuzu abestia
 Alhoutte abestia

 Kanpo estekak 
 "Oi Pello Pello" abestiaren bertsioa entzungai Mikel Laboaren bertsioa. Gabi de la Mazak hitzekin sinkronizatua
 Oi Pello Pello. Mocedades taldearen bideoa. Youtube
 Oi Pello Pello. Partitura eta marrazkia. Aitor Amezaga (2009). Euskal Herriko kantak #1''Kultura Sustatu. euskadi.eus, Eusko Jaurlaritza.

Kategoria:Euskal abesti herrikoiak
Kategoria:Mikel Laboaren abestiak
Kategoria:Oihalgintza
Kategoria:Umorezko abestiak
Kategoria:1900eko musika