Nafar erromantze

Nafar erromantzea Nafarroa Garaiko hego eta ekialdean mintzatzen zen nafar-aragoieraren aldaera edo dialektoa izan zen.Fernando González Ollé "El romance navarro" Revista de filología española, ISSN 0210-9174, 53. zbk, 1970, 45-94. orr. Izatez, ez zen muga argirik nafar, errioxar eta aragoiar erromantzeen artean. Hala ere, bakoitzak bere historia linguistiko bereizia du, eskualde bakoitzak bere historia politiko bereizia duelako. Idazteko era ezberdinak ere bazituzten.

 Ortografia 
 -ua- diptongoa -oa- idazten zuten: coal, coatro, jegoa.
 "ñ" eta "ll" fonema sabaikaria adierazteko "I" bat idazten zuten aurrez (-in-, -ill-, -yll-): castieyllo, castieillo, sieilloCarmela Pérez-Salazar "Evolución del dialecto navarro ¿Incidencia del factor geográfico?" Online.

 Fonetika 
 Bukaerako "-e" galtzeko joera:
 Etxe (edo etxa-) Berri > Exavierre (1091) > Xavier (1102 eta gero)
 Hala ere, Teruelgo foruan bezala, -ment atzizkian bukatutako adberbioetan galera ez zuten egin, "-t-" erdian dutelako: -mente > -mentre
 "-ll-" ez zen "-t-" edo "-ch-" bilakatu.
 Latinezko "-mb-" letra-taldea mantendu zuen, aragoieraz eta gaztelaniaz "-m-" bilakatu zena:
 palomba, ambos

 Morfologia 
Erakusle maskulino singularra esti edo aquesti da, errioxera edo aragoierazko est(e) edo aquest(e) izan beharrean. Hori XV. mendeko Teruelgo foruan ere ikus daiteke, bestetik logikoa dena, nafarrek Teruel birpopulatu zutela jakinik. Iratxeko monasterioaren agirietan esti aurki daiteke, baina ez aquesti.

 Historia 
Aita Moreten esanetan, nafar erromantzean idatzitako agiririk zaharrena 1171an Antso Jakintsuak Zangozako biztanleei Jakako forua ematearena da. Honela dio:

Laster hasi zen literatura: 1186an Coronicas navarras izeneko urtekariak idatzi zuten, non Nafarroako Foru Orokorraren lehendabiziko edizioa agertuko den. 1194 eta 1209 artean Liber regum historia liburua idatzi zuten.

1416. urteko dokumentu berezi batek, Matxin Zalbaren gutun elebidunak, euskaraz eta nafar erromantzez idatziak, erakusten du XV. mendean bi hizkuntzak ezagunak eta erabiliak zirela Erresumako goi-funtzionari eta eliteen artean.

Nafarroako konkistaren ondorioz, pixkanaka pixkanaka galdu zen eta egun apenas ez da arrastorik geratzen.

 Ondareak 
 Eslaba aldean orainaldi burutugabeko aditz-denboren lehendabiziko pertsonan "-i" hondarkia erabiltzen dute oraindik, ansoeraz bezala. Lexiko aldetik, "mendema" (mahats-bilketa), "ibierno" (negua) eta beste hainbat hitz ere erabiltzen diraAlfonso Reta Janariz. "El habla de la zona de Eslava (Navarra)". Vianako Printze Erakundea. 1976..
 Xabier antroponimoa: erro euskalduna eta bilakaera erromantzea du. Egun, leku askotan jartzen den izena da.
 Nafarroako foru zuzenbidean dominio concellar izeneko instituzioa badagoAngeles Libano Zumalakarregi (1977) "El romance navarro en los manuscritos del Fuero Antiguo del Fuero General de Navarra", Iruñea: Nafarroako Foru Aldundia. .

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Nafar-aragoiera.
 Ricardo Zierbide.

 Kanpo estekak 

Kategoria:Nafar erromantzea