Eperra (abestia)

Eperra euskal abesti herrikoia da. Zuberoan du jatorria. Abesti honen bertsiorik ezagunenak Niko Etxart altzürükütar abeslariak eta Anje Duhalde lapurtarrak moldatutakoak dira.

Etxartek 1979an grabatu zuen lehenengoz Madrilen. Gerora, Anje Duhaldek Akelarre taldearekin abestu zuen eta hori da Hegoaldean hain ezagun den bertsioa. Horren ondotik berrogei bertsio inguru izan ditu abestiak, guztiak musikatuak. 2004ko Eperra albumean, lehen aldiz a capella abestu zuen Niko Etxartek Dominika Etxartekin eta Robert Larrandabururekin, jatorrizko bertsioan.

2005ean Euskal Kanturik Onena saioan hirugarren hautatu zuten.

Abestia oso ezaguna da, 'Euskal abesti herrikoien' artean 4. bisitatuena izan da Wikipedian (2015-2023).

 Hitzak 
Lehen aldiz irakurrita ematen du kantuaren gai nagusia txoriak, eperrak, lumak direla. Baina hitz horien artean metafora asko daude. Benetako gai nagusia amodio kontuak dira. Zeren metafora da lilia (lorea)? Zeren metafora da “lumarik eijerrena erori” kontu hori? "Birjintasunarena" ote?

XVIII. mendeko herri lirikan hegaztiak emazteak izendatzeko sinbolo ziren. Usoa bezala eperra kantatzen ez duen txoria izanez, bukaera zoriontsurik ez duten poemetan aurkitzen dira gehienbat. 

Zuberoako molde berezi batzuk azaltzen dira:

 kokarda: gandorra, eperrak buruan daukan apaingarria
 eijer, ejer, edder… Batuaz eder.
 bilo holli, batuaz ile hori.
 gai, gaua. Badirudi Zuberoan ez dela gertatu e > i aldaketa eta forma arkaikoari eutsi diote:
 ebili (ebiltia, batuaz hedatuago baina modernoagoa dirudien ibiltzea adierazteko).
 haier, batueraz haiei esango genuke;  
 so egin, soz – hau da, begiratzen.

+Jatorrizkoa zubererazBeste modu bateraEperrak baditizuIkus, baita, Zuketa eta xuketa bere bi hegalak
Bai eta bürün gainin kokarda ejer bat
Zük ere balinbazünü gaztetarzün-tarzun/-tasun atzizkiari buruz, ikus, esate baterako Elixabete Perez Gaztelu: «Koldo Mitxelenaren zinema-kritiketako hitz eratorriak», Euskaltzaindia, 1994. ejer bat
Neskatilen gogatzeko bilo holli pollit bat.

Amorosak behar lüke izan lotsa gabe
Gaüaz ebiltea ez üken herabe
Egünaz ebiltea desohore leike
Txoriak ere oro haier soz dirade.

Ebili izan nüzü gaüaz eta beti
Eia atzamanen nianez lili eijer hori
Azkenean atzaman düt, oi bena tristeki
Lümarik ejerrena beitzaio erori.

Mündüan ez da nihor penarik gabe bizi
Nik ere badit aski horitean segürki
Nik desiratzen nizün ezkontzea zurekin
Bena ene aitak ez dü entzün nahi hori.

Zure aitak zer lüke eni erraiteko
Ala ez nitzaio aski aren ofizioko
Ala zü soberaxe zitzaio enetako
Printzerik ez ahal da orai zurenganako.Eperrak izaten ditu bi hegalBai eta buruaren gainean gandor eder bat
Zuk ere baldin bazenu gaztetasun eder bat
Neskatoak seduzitzeko ile hori eder bat

Maitemindua dagoenak ez du izutu behar
Gauez paseatzeko ez eduki lotsarik 
Egunez ibiltzea desohoragarri izan liteke 
Txori guztiak ere haiei begira daude

Ibili izan naiz gauez eta egunez
Aurkituko ote nuen lili eder hori
Azkenean aurkitu dut! baina hain triste
Lumarik ederrena baitzaio erori. 

Munduan ez da inor penarik gabe bizi.
Nik ere badaukat horrelakotik aski
Nik desiratzen nuen  ezkontzea  zurekin
Baina nire aitak ez du entzun nahi hori 

Zure aitak zer luke niri esateko
Ala ez natzaio nahikoa bere ofiziorako
Ala zu gehiegitxo zatzaizkio niretzat
ez dadila izan printzerik orain zuretzat
 Niko Etxarten Eperra diskoa 
Niko Etxarten Eperra albumaren historia 1993an hasi zen, Etxarten aitak, Dominikak, erretiroa hartu zuenean. Prozesua luzea izan bazen, nahita izan omen zen luzea. Herrian bertan estudio txukuna zuten grabazioak egiteko. Kantu hauek guztiak zuzenean balira bezala grabatzen zituzten eta mimo handiz gainera. 1999an sartu ziren estudioan eta behin kantua grabatu eta sei hilabete pasa zitezkeen hurrengoa grabatu arte. Hirurok elkartzeko modu bat izan zen batez ere eta abentura zinez ederra. 

Modu gordinean eta musikarik gabe, ahots hutsean, kantu laburrak egiten saiatu ziren, melodian ongi sar zitezen eta luzeegiak izatea saihestu nahirik. Hala, euskal kantu, kopla, pastoral eta abarrek euren luzeragatik batzuengan sortzen duen asperdura aienatu nahi izan zuten. eperra abestiaz gain beste 16 kantu sartu zituzten albumean

Diskoa grabatzen hasi aurretik, kantaldiak eskaini ohi zituen hirukoteak Iparraldean. Emozio handiko kantaldiak izaten ziren, elizak betetzen zituztenak eta adin guztietako jendearentzat gustagarri zirenak. Batzuentzat nostalgiaz beteriko kantuak ziren, baina kantari zuberotarrak dioenez, gazteek ere topatzen omen zuten zer edo zer kantu horien atzean. Zuberotarrak zain ziren disko hau noiz kaleratuko eta kantaldi bakoitzaren ostean, horixe eskatzen zieten. Hiru motako kantuak biltzen ditu: kantu zahar edo herrikoiak, xiberotar konpositore handiek utzitakoak eta hirukote honek sortutakoak.
 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Niko Etxart eta Alboka taldea ETB1ko 1999-2000 urtezaharreko programa batean "Eperra" abesten duen bideoa ikusgai.
 Anje Duhalde abeslarian "Eperrak" abestiko bertsioa entzungai.
 "Eperra" abestiaren hitzak ikusgai.

Kategoria:Euskal abesti herrikoiak
Kategoria:Zuberoako abestiak
Kategoria:Niko Etxarten abestiak
Kategoria:Hegaztiei buruzko abestiak
Kategoria:Anje Duhalderen abestiak