Star Wars

Star Wars (euskaraz, Izarretako Gerra) George Lucas estatubatuar zuzendari eta ekoizleak sortutako zientzia-fikziozko eta space operako film saga da, 2012tik aurrera The Walt Disney Companyk ekoitzia eta banatua.

Lehenbiziko trilogia Star Wars IV. Atala: Itxaropen Berria (1977), Star Wars V. Atala: Inperioaren Kontraerasoa (1980) eta Star Wars VI. Atala: Jediaren Itzulera (1983) filmekin estreinatu zen; hortik aurrera, film sailak ospea eta diru irabazi itzelak lortu zituen. Herri-kulturaren fenomeno bihurtu zen, eta zinemagile askok aitortu dute haren eragina.(2005) Trilogía Star Wars, DVD 4: «El imperio de los sueños: la historia de Star Wars». 20th Century Fox. Halaxe, Lucasi sekulako inperioa sortzeko aukera eman zion, geroztiko zinema irauli zuena, batez ere efektu bereziei dagokienez. Lehen filmaren estreinaldiatik bi hamarkada pasa eta gero, beste trilogia bat estreinatu zen: Star Wars I. Atala: Mamu Mehatxua (1999), Star Wars II. Atala: Klonen Erasoa (2002) eta Star Wars III. Atala: Sitharren Mendekua (2005) filmek osatua, lehen trilogiaren baino aurreko gertakizunak jarraitzen zituenak. 

2012. urtearen amaieran, Disneyk Lucasfilm erosi zuen, aurreko sei filmen ekoizlea, eta hirugarren trilogia zinematografikoa egingo zuela jakinarazi: Star Wars VII. Atala: Indarraren Iratzartzea (2015), Star Wars: Azken Jediak (2017) eta Star Wars: Skywalkerren Altxamendua (2019) osatutakoa. Frankizian oinarritutako beste film eta telesail batzuen ekoizpenaren arduraduna ere bada estudioak, adibidez Rogue One (2016) eta The Mandalorian (2019).  

Zinema eremuaz gain, Star Warsen unibertsoa hainbat eratara hedatuz joan da, produktu asko sortzen, hala nola, telesailak, liburuak, komikiak, bideo-jokoak, panpinak, rol eta mahai jokoak, eta abar. Urtero, markak diru-sarrerak sortzen ditu bere produktuak mundu osoan saltzeagatik: 24 mila milioi dolar baino gehiago. Horrek inoizko arrakastatsuenetako bat bihurtu du, eta haren filmen diru-bilketa zinemaren historiako sail nagusietako bat da. 

 Argumentua 

Star Warseko serie nagusia osatzen duten bederatzi filmek Skywalker familiako kideen bizipenak kontatzen dituzte, «duela denbora asko, galaxia oso, oso urrun batean», ​«barne indarra» deritzon elementu metafisikoari sentikorrak izateko berezitasuna partekatzen dutenak. Barne indarrak trebetasun bereziak garatzea ahalbidetzen, adibidez, telekinesia, iragarmena eta kontrol mentala, beste batzuen artean. Filmetan jedien (justizia eta ordenaren alde daudenak) eta sithen (Barne Indarraren Alde Ilunean jausi direnak) arteko borroka kontatzen da. 

Aurre-trilogian (sagako I., II. eta III. atalak hartzen dituenak), Anakin Skywalker gaztearen entrenamendua deskribatzen da, maisu Jedi Obi-Wan Kenobiren babespean. Ezegonkortasun politikoko garaian kokatua da, Errepublika Galaktikoa eta Merkataritza Federazioaren arteko tentsio eta ondorengo gatazketan. Droidez osatutako armada baten erasoa dela eta Senatu Galaktikoak ohiz kanpoko botereak esleitzen dizkio Palpatine kantzelariari. Azken hori, ordea, Sith zaldun bat da, barne indarra onura pertsonala lortu eta botere gosea asetzeko darabilena. Egiazko izen Darth Sidious isilean mantentzen du eta bere posizio politkoaz baliatzen da Klon Gerrak bultzatzeko, errepublikako sistema uzkailtzeko eta bere agindupeko Inperio Galaktikoa sortzeko. Haren planak erraztu egin dira Anakinek «Indarraren alde ilunerantz» duen erakarpena dela medio, haren amorru, beldur eta gorroto sentimenduengatik, haren amaren hilketagatik indartuak. Jedi ordenak Anakinekiko duen mesfidantzak eta haren gaitasunekiko zalantzak, eta haren emazte Padméren heriotzak Anakinen galbidea azkartu dute. Azkenean, Anakin Sidiousen ikalse bihurtu da, Darth Vader izenaz, eta 66 agindua 66 abiarazten laguntzen dio, jediak sarraskituz. Obi-Wanekin izandako liskar batengatik, Anakin oso zaurituta geratu da, eta traje robotiko beltz bat darama, bizirik mantentzen uzten diona.

 Filmak 
 FilmaKaleratze-data (AEB)ZuzendariaGidoigileaIstorioaEkoizleaJatorrizko trilogiaIV. Atala: Itxaropen Berria1977ko maiatzaren 25aGeorge LucasGary KurtzV. Atala: Inperioaren Kontraerasoa1980ko maiatzaren 21aIrvin KershnerLeigh Brackett eta Lawrence KasdanGeorge LucasVI. Atala: Jedi Zaldunaren Itzulera1983ko maiatzaren 25aRichard MarquandLawrence Kasdan eta George LucasHoward KazanjianPrekuelako trilogiaI. Atala: Mamu Mehatxua1999ko maiatzaren 19aGeorge LucasRick McCallumII. Atala: Klonen Erasoa2002ko maiatzaren 16aGeorge LucasGeorge Lucas eta Jonathan HalesGeorge LucasIII. Atala: Sithareen Mendekua 2005eko maiatzaren 19aGeorge LucasSekuelako trilogiaVII. Atala: Indarraren Iratzartzea2015eko abenduaren 18aJ. J. AbramsJ. J. Abrams & Lawrence Kasdan eta Michael ArndtKathleen Kennedy, J. J. Abrams eta Bryan BurkVIII. Atala: Azken Jediak2017ko abenduaren 15aRian JohnsonKathleen Kennedy eta Ram BergmanIX. Atala: Skywalkerren Altxamendua2019ko abenduaren 20aJ. J. AbramsChris Terrio & J. J. AbramsDerek Connolly & Colin Trevorrow eta Chris Terrio & J. J. Abrams Kathleen Kennedy, J. J. Abrams eta Michelle Rejwan Antologiako filmakThe Clone Wars (filma)2008ko abuztuaren 15aDave FiloniHenry Gilroy, Steven Melching eta Scott MurphyGeorge Lucas eta Catherine WinderRogue One2016ko abenduaren 16aGareth EdwardsChris Weitz eta Tony GilroyJohn Knoll eta Gary WhittaKathleen Kennedy, Allison Shearmur eta Simon EmanuelHan Solo2018ko maiatzaren 25aRon HowardJonathan Kasdan & Lawrence Kasdan

Star Warsen film sailak hiru trilogia-multzo ditu ardatz: Skywalker saga deitzen zaie bederatzi filmei. Modu ez-kronologikoan ekoitzi ziren, 1977tik 1983ra bitartean jaurtitako IV. - VI. atalekin (jatorrizko trilogia), 1999 eta 2005 bitartean merkaturatutako I. - III. atalekin (aurrekoaren trilogia) eta 2015 eta 2019 artean abiarazitako VII- IX. atalekin (trilogia sekuela). Trilogia bakoitzak Skywalkertarren belaunaldi bat du ardatz: familia hori Barne Indarrarekin sentikorra da. Lehenbiziko trilogian, Luke Skywalker jediaren bidaia azaltzen zaigu, Barne Indarra ezagutzen hasten denetik benetako jedi zaldun bihurtzen den arte, hori guztia inperioaren aurka borrokatzen duen bitartean. Bigarren trilogian, Darth Vader-ren bizitza kontatzen da, Anakin deituriko ume bat zenetik Barne Indarraren Alde Ilunera erori zen arte. Azken trilogian, Luke-ren ilobaz, Ben Solo, hitz egiten da.

 Jatorrizko trilogia / Trilogia klasikoa 

 Bigarren trilogia / Trilogia prekuela 

 Hirugarren trilogia / Trilogia sekuela 

 Telebistan 
Star Wars-en frankizia hainbat telebista-produkzioak sortu ditu, 1980ko hamarkadaren erdialdean jaurtitako bi telesail animatu barne. Animaziozko telesail gehiago 2000ko hamarkadan hasi ziren abiarazten. Lehenengo biak Klon Gerretaz izan ziren. Disneyk Lucasfilm erosi ondoren, bakarrik saila azkena kanona izaten jarraitu zuen. Star Warsen zortzi live action sailak emango dira Disney+-en, non sail tradizionalak agertzen dira ere. Lehena, The Mandalorian, 2019ko azaroaren 12an estreinatu zen.

 Telebista-saioak 
 SailaDenboraldiakAtalakArgitaratze-data (AEBn) NetworkTelesail animatuakDroids1131985eko irailaren 7a - 1986ko ekainaren 7aABCEwoks2261985eko irailaren 7a - 1986ko abenduaren 13aThe Clone Wars71332008ko urriaren 3a - 2020ko maiatzaren 4aCartoon Network / Netflix / Disney+Rebels4752014ko urriaren 3a - 2018ko martxoaren 5aDisney XDResistance2402018ko urriaren 7a - 2020ko urtarrilaren 26aDisney ChannelThe Bad Batch1162021ko maiatzaren 4a - gaur egunDisney+Visions192021ko irailaren 22aMikro-sail animatuakClone Wars3252003ko azaroaren 7a - 2005eko martxoaren 25aCartoon NetworkBlips182017ko maiatzaren 3a - 2017ko irailaren 4aYouTubeForces of Destiny2322017ko uztailaren 3a - 2018ko maiatzaren 25aGalaxy of Adventures2552018ko azaroaren 30a - 2020ko urriaren 2aRoll Out1162019ko abuztuaren 9a - 2020eko apirilaren 1aGalaxy of Creatures1122021ko urriaren 14a - azaroaren 18aStarWarsKids.comLive action sailakThe Mandalorian2162019ko azaroaren 12tik - gaur egun arteDisney+The Book of Boba Fett142021eko abenduaren 29tik - gaur egun arteObi-Wan Kenobi162022ko maiatzaren 25a - 2022ko ekainaren 22aAndor1122022ko abuztuaren 8a -Rangers of the New Republic1 -Ahsoka1The Acolyte1Lando1 Lehiaketa-programa Jedi Temple Challenge 1 10 2020ko ekainaren 10a - 2020ko abuztuaren 5a StarWarsKids.com

 Beste programak 
 IzenaArgitaratze-data (AEBn)Zuzendaria(k)GidoilariakIstorioaEkoizlea(k) NetworkTelebistarako saio bereziaThe Star Wars Holiday Special1978ko azaroaren 17aSteve BinderPat Proft, Leonard Ripps, Bruce Vilanch, Rod Warren eta Mitzie WelchJoe Layton, Jeff Starsh, Ken Welch eta Mitzie WelchCBSFilmakThe Ewok Adventure1984eko azaroaren 25aJohn KortyBob CarrauGeorge LucasThomas G. Smith eta Patricia Rose DuignanABCEwoks: The Battle for Endor1985eko azaroaren 24aJim Wheat eta Ken WheatThomas G. Smith eta Ian Bryce

 Pertsonaiak eta aktoreak  
PertsonaiaFilmakEspainiako doblajeaI. AtalaII. AtalaIII. AtalaIV. AtalaV. AtalaVI. AtalaVII. AtalaVIII. AtalaIX. AtalaAnakin Skywalker / Darth VaderJake LloydHayden ChristensenHayden Christensen, James Earl Jones (ahotsa)David Prowse, James Earl Jones (ahotsa)David Prowse, James Earl Jones (ahotsa), Sebastian Shaw / Hayden ChristensenJames Earl Jones eta Hayden Christensen (ahotsak)Constantino Romero (III-VI), Masumi Mutsuda (I), Óscar Muñoz (II-III, IX), Pedro Tena (IX)Obi-Wan Kenobi Ewan McGregorAlec GuinnessEwan McGregor (ahotsa) eta Alec Guinness (ahots artxiboa)Ewan McGregor (ahotsa) eta Alec Guinness (ahots artxiboa)Luis Posada Mendoza (IV-VI), Daniel García (I-III, IX)YodaFrank Oz (ahotsa)Frank Oz (ahotsa)Frank Oz (ahots artxiboa)Frank Oz (ahotsa)Alberto Trifol (V), Fernando Ulloa (VI), Ricardo Palmerola (I-III), Ángel Amorós (VIII-IX)R2-D2Kenny BakerJimmy VeeLee Towersey -C-3POAnthony DanielsMiguel Ángel Valdivieso (IV-VI), Alberto MiezaSheev Palpatine / Darth SidiousIan McDiarmidClive Revill / Ian McDiarmidIan McDiarmidIan McDiarmidJuan Manuel Soriano (V), José María Alarcón (VI), Jordi Dauder (I-III), Rafael Azcárraga (IX)Padmé AmidalaNatalie PortmanGraciela Molina (I), Nuria Trifol (II-III)Mace WinduSamuel L. JacksonSamuel L. Jackson (ahotsa)Jordi RoyoQui-Gon JinnLiam NeesonLiam Neeson (ahotsa)Liam Neeson (ahotsa)Salvador VidalGrievous jeneralaMatthew Wood (ahotsa)Eduard FareloDooku kondea / Darth TyranusChristopher LeeJoaquín DíazDarth MaulRay Park, Peter Serafinowicz (ahotsa)Óscar BarberánJango FettTemuera MorrisonPedro MolinaBail OrganaJimmy SmitsEduard FareloJar Jar BinksAhmed Best (ahotsa)Aleix EstadellaNute GunraySilas CarsonRafael CalvoShmi SkywalkerPernilla AugustConcha García ValeroWattoAndy Secombe (ahotsa)Jaume LlealJabba the HuttLarry Ward (ahotsa)Ez-jakina den aktoreaLarry Ward (ahotsa) -Luke SkywalkerAiden Barton (haurtxoa)Mark HamillSalvador VidalLeia OrganaAiden Barton (Haurtxoa)Carrie FisherCarrie Fisher (ezabatutako eszenen artxiboa)María Luisa SoláHan SoloHarrison FordHarrison FordCamilo GarcíaChewbaccaPeter MayhewJoonas Suotamo -Lando CalrissianBilly Dee WilliamsBilly Dee WilliamsFrancisco Garriga (V), Miquel Cors (VI), Alfonso Vallés (IX)Boba FettDaniel LoganJeremy Bulloch, Jason Wingreen/Temuera Morrison (ahotsa)Miquel Cors (V), Álex Vilalta (II)Wilhuff TarkinWayne PygramPeter CushingJosé Luis SansalvadorOwen LarsJoel EdgertonPhil BrownJosé María Angelat (IV), Carlos Di Blasi (II)Beru LarsBonnie PiesseShelagh FraserEnriqueta Linares (IV)Wedge AntillesDenis LawsonDenis LawsonRicardo Solans (IV), Salvador Vives (V-IX)Wicket W. WarrickWarwick DavisWarwick Davis -Rey PalpatineDaisy RidleySandra VillaBen Solo / Kylo RenAdam DriverFernando CabreraFinnJohn BoyegaNacho Aldeguer (VII-VIII), Roger Isasi-Isasmendi (IX)Poe DameronOscar IsaacGuillermo RomeroSnokeAndy SerkisAndy Serkis (ahotsa)Luis MasHuxDomhnall GleesonArtur PalomoMaz KanataLupita Nyong'oOlga VelascoPhasmaGwendoline ChristieAna María MaríRose TicoKelly Marie TranAinhoa MartínAmilyn HoldoLaura DernCarmen ConsentinoDJBenicio del ToroJuan Antonio BernalJannahNaomi AckieSoraya Pérez

 Harrera 
 Harrera komertziala 
FilmaArgitaratzeaDiru-bilketa (dolarretan)Estatu BatuakGainerako herrialdeakGuztiraA New Hope1977ko maiatzaren 25a460.998.507314.513.557775.512.064The Empire Strikes Back1980ko maiatzaren 21a290.271.960257.607.494547.879.454Return of the Jedi1983ko maiatzaren 25a309.306.177166.040.934475.347.111Trilogia klasikoa1.060.576.644738.161.9851.798.738.629The Phantom Menace1999ko maiatzaren 19a474.544.677552.538.0301.027.082.707Attack of the Clones2002ko maiatzaren 16a310.676.740338.759.618649.436.358Revenge of the Sith2005eko maiatzaren 19a380.270.577469.765.058850.035.635The Clone Wars2008ko abuztuaren 15a35.161.55433.121.29068.282.844Trilogia prekuela eta Klon Gerrak 1.200.653.5481.394.183.9962.594.837.544The Force Awakens2015eko abenduaren 18a936.662.2251.131.561.3992.068.223.624Rogue One: A Star Wars Story2016ko abenduaren 10a532.177.324523.879.9491.056.057.277The Last Jedi2017ko abenduaren 15a620.181.382712.358.5071.332.539.889Solo: A Star Wars Story2018ko maiatzaren 25a213.767.512179.157.295392.924.807The Rise of Skywalker2019ko abenduaren 20a362.186.406363.326.978725.513.384Sekuelak eta spin-off-ak2.561.998.3092.804.857.1505.366.855.459Saga, guztira4.823.228.5014.937.203.1319.760.431.632

2019ra arte, Star Warsen hiru trilogiek 9.243.321.766 dolar bildu zituztenez, garai guztietako bigarren saga zinematografikorik arrakastatsuena da. Forbes aldizkariak 2005ean egindako ikerketa baten arabera, Star Warsen unibertso osoak (hirugarren enpresei lizentziatutako mota guztietako produktuak barne, horien artean nobelak, liburuak, taula-jokoak, panpinak, eta abar) 20.000 milioi dolar baino gehiago irabazi ditu Itxaropen Berria filmaren estreinalditik.

 Harrera kritikoa  
Star Wars film saga zinemaren historiako maiteenetako bat da, baita ospetsuenetako bat ere. Film kritikak sagari aipamen onak eman dizkio, eta ikusleek oso ondo hitz egin dute hari buruz. Miresle legio sinestezina du.

FilmaIMDbMetacriticFilmAffinityRotten TomatoesMetascoreUser ScoreTomatometerPopcornmeterItxaropen Berria8,7/10 (998.617 boto)90/100 (24 kritika)8,9/10 (2813 boto)7,9/10 (138.757 boto)94% (205 kritika)96% (4,6/5)Inperioaren Kontraerasoa8,8/10 (926.105 boto)82/100 (25 kritika)9,2/10 (2355 boto)8,1/10 (138.216 boto)93% (174 kritika)97% (4,6/5)Jedi Zaldunaren Itzulera8,4/10 (759.189 boto)58/100 (24 kritika)8,4/10 (2041 boto)7,9/10 (124.307 boto)83% (169 kritika)94% (4,4/5)Trilogia klasikoa8,6778,87,9790%96% (4,5/5)Mamu Mehatxua6,5/10 (889.815 boto)51/100 (36 kritika)6,2/10 (2247 boto)6,2/10 (105.385 boto)54% (289 kritika)59% (3,5/5)Klonen Erasoa6,6/10 (787.616 boto)54/100 (39 kritika)6,1/10 (1940 boto)6,3/10 (108.699 boto)61% (319 kritika)56% (3,4/5)Sitharren Mendekua7,6/10 (880.183 boto)68/100 (40 kritika)8,0/10 (2439 boto)7,1/10 (104.635 boto)79% (331 kritika)66% (3,1/5)Trilogia prekuela 6,9586,76,5365%60% (3,3/5)Indarraren Iratzartzea7,8/10 (998.202 boto)80/100 (55 kritika)6,6/10 (8231 boto)6,7/10 (65.775 boto)93% (450 kritika)84% (4,2/5)Azken Jediak6,9/10 (693.964 boto)84/100 (56 kritika)4,3/10 (10320 boto)6,1/10 (43.817 boto)91% (482 kritika)41% (2,5/5)Skywalkerren igoera6,4/10 (516.463 boto)53/100 (61 kritika)4,5/10 (6087 boto)5,6/10 (32.557 boto)51% (523 kritika)74% (3,9/5)Trilogia sekuela7,0725,16,178%66% (3,5/5)Batez bestekoa7,6696,96,8678%74%

 Legatua eta kultur eragina  
Star Wars sagak eragin nabari du herri-kulturan, fikziozko unibertsoari eguneroko bizitzan sakonki errotuta dauden erreferentziak eginez.

 Ikusi, gainera 

 Barne indarra
 Jedi eta Sith ordenak
 Klon Gerrak 
 Space Opera

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 


Kategoria:Politika fikzioan
Kategoria:Gerrak fikzioan