Tonalpohualli

Tonalpohualli izeneko egutegi azteka erritual hau tonalamatlean (egunen liburua) erregistratzen zen, orein larruz edo enborrazal paperez eginiko kodex bat, honetatik abiatuta apaiz batek (tonalpouque) horoskopoak atera eta zikloko egun onak eta txarrak iragartzen zituelarik. Egiturak (askoz lehenago maiek garatutakoaren antzerakoa eta ziuraski hauengandik oinordetua tolteken bidez) 260 urteko egun bat hartzen zuen, horietako bakoitzari data bat ematen zitzaiolarik egunen 20 zeinuen eta 1etik 13rako zenbaki baten arteko konbinaketa baten bidez, puntuen bidez irudikatua, urteko zikloaren bi egun nahastea erabat ezinezkoa zelarik.

Beraz, egutegi hau 20 hamairukoz osatua zegoen, hau da, 13 eguneko 20 astez, lehen astea 1-Kaimanean hasiz eta 13-Kanaberan amaituz, bigarrena 1-Ozelotean hasiz eta 13-Burezurrean amaituz eta hala 20 asteak amaitu arte. Egun hauetako bakoitza eguneko 13 ordutan eta gaueko beste 9tan banatua zegoen. Jarraian ikus daitekeen koadroan adierazten den bezala, egunetako zeinu bakoitza jainko edo jainkosa batek presiditzen zuela uste zen, eta bakoitza puntu kardinal batekin ere lotua zegoen (erlojuaren orratzen aurkako zentzuan, Ekialdetik hasiz, eguzkia irtetzen den tokia).

 Izendun egunak 
EgunarenizenaEsanahiaLotutako jainko edo jainkosaPuntukardinala Zeinua Laud KodexeanCipactliKaimanaTonacatecuhtliGure janariaren jaunaEkialdea erdian|100pxEhecatlHaizeaQuetzalcoatlLumadun sugeaIparraldea erdian|100pxCalliEtxeaTepeyollotlMendiaren bihotzaMendebaldea erdian|100pxCuetzpallinsugandilaHuehuecoyotlKoiote agureaHegoaldea erdian|100pxCoatlSugeaChalchiuhtlicueJade berdezko gonaren andereaEkialdea erdian|100pxMiquiztliBurezurTecciztecatlItsas MarrasiloarenaIparraldea erdian|100pxMazatlOreinaTlalocGauzak sorrarazten dituenaMendebaldea erdian|100pxTochtliUntxiaMayahuelMaguey landarearenaHegoaldea erdian|100pxAtlUraXiuhtecuhtliUrtearen jaunaEkialdea erdian|100pxItzcuintliZakurraMictlantecuhtliMictlaneko jaunaIparraldea erdian|100pxOzomatliTximuaXochipilliLore printzeaMendebaldea erdian|100pxMalinalliBelarPatecatlBotiken lurraldekoaHegoaldea erdian|100pxAcatlKanaberaTezcatlipocaIspilu ketsuaEkialdea erdian|100pxOcelotlOzeloteaTlazolteotlZikinkeriaren irensleaIparraldea erdian|100pxCuauhtliArranoaXipe TotecLarrututako gure jauna Mendebaldea erdian|100pxCozcacuauhtliPutreaItzapapalotlObsidianazko pinpilinpauxaHegoaldea erdian|100pxOllinLurrikaraXolotlBikoitzaEkialdea erdian|100pxTecpatlSukarrizkoaiztoaChalchiuhtotolinTezcatlipoca estaliaIparraldea erdian|100pxQuiahuitlEuriaTonatiuhIrradiatzen doanaMendebaldea erdian|100pxXochitlLoreaXochiquetzalLuma aberatsaren loreaHegoaldea erdian|100px

 Ikus, gainera 
 Tzolkin, Tonalpohualliaren baliokide maia

 Kanpo estekak 
 Tonalpohualliko egunak horoskopo bezala (astrologia)

Kategoria:Egutegia
Kategoria:Azteka mitologia