Egiptoko XIV. dinastia

Egiptoko XIV. dinastiak, K.a. 1700etik K.a. 1600 arte irauten du, eta, historialariek, Egiptoko bigarren tarteko aroa deitu duten garaiaren barnean dago.

Egiptoko XIII. dinastiako erregea zen Sebekhotep IV.aren erregealdian, Niloren deltan gertaturiko matxinada baten ondoren, bi erresuma independente berri sortu ziren. XIII. dinastiakoen garaikide ziren gobernari hauek, XIV. dinastia osatu zuten, XIII.aren garaikidea.

Erresuma hauetako lehenari buruz, Xoisen sortu zena, deltaren iparmendebaldean, ia ez da ezer ezagutzen bere gobernariei buruz, hauek, beharbada, kanaandarrak izango liratekeelarik. Bigarren erresuma, deltaren iparrekialdean zegoena, Nehesyk, "Beltza, edo Nubiarra" sortu zuen K.a. 1700 inguruan Avarisen (Hut-Uaret, "magaleko gaztelua"). Hiri honek, asiar biztanleriadun dentsitate handikoa, Biblosek merkataritza harremanetan aritzen zen ibai portu bat zuen.

XIV. dinastia hau, deltaren ekialdean gobernatzen duena, beranduago, errege hiksoek domeinatuko dute (XV eta XVI. dinastiak), bere eragina Avarisetik hedatuko dutenak, K.a. 1650ean. Hauek, Egipton, 1730 inguruan ezartzen hasi ziren.

 XIV. dinastiaren erreferentziak 
Dinastia honetako gobernariak, beharbada, hiksoekin lotuak egon litezke, sarri, jatorri semitarrekoak bezala identifikatzen diren arren, bertako errege batzuen izenen etimologiaren ondorioz, Yakobaam bezala.

Gobernari batzuen izenak, Turineko Errege Kanonari esker ezagutzen dira, 70 inguru aipatzen dituena. Manetonek, 76 izan zirela dio, baina soilik horietako batzuk berretsi dituzte iturri garaikideek. Saqqarako Errege Zerrendak eta Abidoseko Errege Zerrendak, aipatu gabe uzten dituzte, tokiko nobleziarekin lotuta ez egoteagatik.

Izenen batzuk, beharbada, ez dira benetako gobernarienak izango, baizik eta beste gobernari batzuen ezizenak izan litezkeela. Beharbada, asko, gobernari garaikideak dira, deltaren toki ezberdinetan gobernatzen ari direnak.

 XIV. dinastiako gobernariak Turineko Errege Kanonean 
Turineko Errege KanonaZenbakiaErregealdiaren iraupenaTitulaturaTransliterazioaItzulpenaIruzkinak7. (?)Nehesyren balizko aitaNehesy8.1...3...-M23-L2-<-G21-V28-s-Z4-T14->-G7-n h syJatyra8.2...a, 3m...-M23-L2-<-N5-N28:D36-U33-Z4->-G7-ḫˁ ty rˁNebfautra8.31a, 5m, 15d-M23-L2-<- N5-nb:f-F40-Z7:t-Y1:Z2->-G7-nb f 3u t rˁSehebra8.43a... 1d-M23-L2-<-N5-s-V28-b-W3:N5->-G7-s h b rˁRak edertzen duenaMer [...] ra8.53a (?)-M23-L2-<-N5-U7:r-I10:I9-G1-G41:G36->-G7-mr df3u rˁRaren (...) maite duenaMerdyefaraSeuadykara8.61a-M23-L2-<-N5-s-M13-D28-Z1->-G7-s u3ḏ k3 rˁRaren Ka lorarazten duenaSeuadykaraNeb [...] ra8.71a-M23-L2-<-N5-N5:nb-I10:I9-G1-G41:G36->-G7-nb df3u rˁRa (...)ko jauna daUebenra8.8-M23-L2-<-N5-Z7-b-n:N5-G7->-G7-u e n rˁRak ... elkartzen du  Ulertezina8.91...ra8.104-M23-L2-<-N5-HASH-n:N5->-G7-...r rˁ...uebenra8.113a (?)-M23-L2-<-N5-HASH-Z7-b-n:N5-G7->-G7-...u b rˁ... Raren igoeraAutibra8.12...18d (?)-M23-L2-<-N5-F40-Z7:t-Y1:Z2-ib:Z1->3u t ib rˁRaren loriaHeribra8.13...29d (?)-M23-L2-<-N5-O4-r:Y1-ib:Z1->-G7-S34-U28-h r ib rˁ  ˁnḫ ud3Heribra bizitze oparoa duena...Nebsenra8.14..., 5m...-M23-L2-<-N5-nb-s-n:Z2->-G7-nb sn rˁRa jauna da......ra8.15-M23-L2-<-N5-HASH->...rˁSekheperenra8.162a-M23-L2-<-N5-s-L1-r:n->-G7-s ḫpr r n rˁDyedkherura8.172a, 5 (?)-M23-L2-<-N5-R11-G7-P8-Z7->-G7-ḏd ḫru rˁRaren ahotsa ziurra daSeankhibra8.18...19d (?)-M23-L2-<-N5-s-S34-n:Aa1-ib:Z1->-G7-s ˁnḫ ib ib rˁRaren bihotza omentzen duenaNefertemra8.19...18d (?)-M23-L2-<-N5-nfr-t:tm-HASH-G7->-G7-nfr tm rˁRa Nefertemen ... daSekhem...ra8.20-M23-L2-<-N5-S42-G17-HASH->-G7-ir:n-sḫm...rˁ  ir nRaren ... indartsua daKakemura8.21-M23-L2-<-N5-D28-D52:E1-I6-Z7:t-E1->k3 km u rˁNeferibra8.22-M23-L2-<-N5-nfr-ib:Z1-HASH->nfr ib rˁRaren bihotza miragarria daI...ra8.23-M23-L2-<-N5-i-A2-HASH->-HASH-S34-U28-s i...rˁ  ˁnḫ ud3 s...Ra... oparoa eta indarra duKha...ra8.24-M23-L2-<-N5-N28:D36:Y1-HASH-> ḫˁ...rˁAakara8.25-M23-L2-<-N5-O29V-D28-HASH-> ˁ3 k3 rˁ Ziuraski NedykaraSemen...ra8.26-M23-L2-<-N5-s-mn:n-HASH->s mn...rˁErabakitzen duena... Ra ezarria daDyed...ra8.27-M23-L2-<-N5-R11-R11-HASH->ḏd...rˁRaren ... egonkorra da ...ka...ra8.28-M23-L2-<-N5-HASH-D28-Z1-G7->...k3...rˁRaren ... egonkorra da  Galdua9.1 Ulertezina9.2 Ulertezina9.3 Galdua9.4 Ulertezina9.5 Ulertezina9.6Senefer...ra9.7-M23-L2-<-N5-s-nfr-HASH->s nfr...rˁRaren ...ri egiten diona, oso ederra daMen...ra9.8-M23-L2-<-N5-mn:n-HASH->mn...rˁRaren ... egonkorra daDyed...9.9-M23-L2-<-R11-R11-HASH->ḏd... Ulertezina9.10 Galdua9.11 Ulertezina9.12 Ulertezina9.13Inek...9.14-M23-L2-<-i- K1:n:V31-HASH->in k...Ineb...9.15-M23-L2-<-i-A2-nb-HASH->i nb...Ip...9.16-M23-L2-<-i-A2-p-HASH->i p...Hab9.17-M23-L2-<-O4-G1-b->h 3 bBeharbada fikziozkoa...Sa...9.18-M23-L2-<-G39-Z1->...s3... ...ren semeaApedHepu9.19-M23-L2-<-Aa5:p-Z7-E1->hpu Ziuraski fikziozkoaShemsu9.20-M23-L2-<-T18-s-Z7-D54->-G7-ir:n- šm su  ir n Ziuraski fikziozkoaMeni...9.21-M23-L2-<-mn:n-i-HASH->mn i...Uerka...9.22-M23-L2-<-G36:r-X7-A28-HASH->ur k3... Ziuraski fikziozkoa Galdua9.23 Ulertezina9.24...ka9.25-M23-L2-<-HASH-A2-D28-Z1->-G7-k3...ka9.26-M23-L2-<-HASH-D28-Z1->-G7-k3...Iren 9.27-M23-L2-<-HASH-Z1-G7->-G7-ir:n-(...) ...ir n...ren Hepu9.28-M23-L2-<-HASH-r:n->-G7-Aa5:p-Z7-Y1...r n  hpu Ziuraski fikziozkoa...ka Nebnanati9.29-M23-L2-<-HASH-D28-Z1-G7->-G7-nb:n-n:G1-U33-i-D54...k3  nb n n3ty[...]ka Bebenem9.30-M23-L2-<-HASH-D28-Z1-G7->-G7-b*b:n-Z3-m-D54...k3  b b n m Semitar jatorriko izena Ulertezina9.31I...10.1-M23-L2-<-i-HASH->i...Seth10.2-M23-L2-<-C7-G7-HASH->sth Ziuraski fikziozkoaSunu...10.3-M23-L2-<-T11:W24*Z7*O50-HASH->su numedikua (?) Ziuraski fikziozkoaHor...10.4-M23-L2-<-G5-G7-HASH->hrHor III, Ziuraski fikziozkoa Galdua10.5 Ulertezina10.6Nib...10.7-M23-L2-<-D35-i-b-E8-n:n:n->n ib Mer? en?...10.8-M23-L2-<-mr:(...)-n:(...)-G7-HASH->mr ? n ?zeinu hieratiko batzuk interpretaezinak diraPenensetensetep10.9-M23-L2-<-p:n:n-s-K3:t*t-n-s-p:t-HASH->p n n s tt n s p t Ziuraski fikziozkoaKheretheb Shepedu10.10-M23-L2-<-T28:r-W3:t*B1-Z3-A50-Z3-HASH->hr t hb šps u Ziuraski fikziozkoaju...hemet10.11-M23-L2-<-Aa1:D43-Z7-HASH-N42:t*B1-HASH->ḫu...hm t Ziuraski fikziozkoa Galdua10.12Anetyerira Soilik eskarabeo bategatik ezagutzen denaKanonean agertzen ez dena. Ziuraski fikziozkoa InaiSoilik eskarabeo bategatik ezagutzen denaKanonean agertzen dena. Sebekhotep VI.arekin identifika daiteke 

 XIV. dinastiaren kronologia 
Kronologia estimatua:

 Lehen faraoia: Nehesi, K.a. 1705 (Ryholt)
 Azken faraoia: Khuihemuet (?) K.a. 1650 (?)

 Ikus, gainera 
 Antzinako Egiptoko kronologia
 Egiptoko faraoien zerrenda

 Kanpo estekak 

Kategoria:Antzinako Egiptoko dinastiak