Lapatza baserria

Lapatza Antzuolan dagoen baserria da, malda baten erdian 250 eta 230 koten artean kokatua, XVI. mendeko eraikina. Baserriaren zurezko egitura, esaterako, garai hartakoa da. XVIII. mendean baserria berritu egin zuten. Horretarako, hiru arkudun ataripea barne hartzen duen aurreko horma-artea gehitu zitzaion jatorrizko bolumenari. Gorde eta transmititu beharreko balio morfologikoak, tipologikoak eta eraikitzaileak ditu eraikinak.

Baserriaren lehen aipamen historikoa, 1391eko urtarrilaren 20an Bergaran egindako Bergara eta Uzarragako elkarteratze dokumentuan datza, bertan Lapatzako Juan agertzen da. Baina baita beste herritar eta baserritar batzuk ere: Galartza baserritik, Ruyn Martines de Galarza. Bereteriotik, Martin Ivanes de Bereterio. Besagastitik, Martin Juanes de Beysagasti. Untzarritik, Juan Martines de Hurrycharry. Gorriztik, Juan Sanches de Gorris. Eguzkitzatik, Juan Yeneges de Egusquiza. Urrutitik, Pero Martines de Urruty. Sarraldetik, Furtun Ochoa de Sarralde. Etxenagusiatik, Juan Garçia de Echenagusia. Lausagarretatik, Geronimo Yvanes de Lausagarreta. Garikatzatik, Sancho Peres de Garicaça. Galarditik, Sancho Martines de Galardi. Amilletatik, Pero Ivanes de Amilleta. Aitzagatik, Martin Garçia de Areyçaga. Arrelusetik, Sancho Yvanes de Arrelux. Igeribarretik, Martin Xemenes de Yeribar. ñurrigarrotik,Martin Garçia de Ynurrigarro. Iturriotzetik, Juan Sanches de Iturrioz. Bidaurretik, Ruyn Peres de Vidaurre. Zabalatik, Pero Peres de Çavala. Ariztitik, Pero Sanches de Areysti. Benituatik, Fernando de Veneytua. Arizmenditik, Martin Martines de Areysmendi. Goenagatik, Fortun Peres de Goyenega. Laskuraindik, Geronimo Peres de Lascuren. Zumaetatik, Martin Sanches de Zumeheta. Arangurenetik, Pero Sanhes de Aranguty. Iraetatik, Juan Lopes de Iraeta. Goitiatik, Furtuno de Goytia. Ugartetik, Pero de Ugarte. Aranburutik, Pero de Aranburu. Iralatik, Pero Urtis de Irala. Aitza, Pero Migueles de Aiçaga. Ibarre, Juan Peres de Ibarreluçea. Lapatzatik, Juan de Lapaça. Otamenditik, Miguel de Otamendi. Irimotik, Juan Ivanes de Irimo. Irastorzatik, Juan Ivanes de Irastorça. Eguzkitzatik, Martin Peres de Eguzquiça. Olazabaletik, Martin Martines de Olaçabal.
2008ko urriaren 2an, Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

 Ezaugarriak 

Bi isurkiko teilatuko eraikina da. Goihabeak ipar-hego noranzkoa du, eta ekialderantz okertuta dago 30º. Hasiera batean familia bakarrekoa bazen ere, egun bi familia bizi dira bertan. Oinplano laukizuzena du, 25 m zabal eta 17 m sakon dituena. Beheko solairua, lehenengo solairua eta ganbara dauzka. Itxitura-hormek harlanduzko izkinak dituzte, estalitako harlanduzkoak dira eta zuriz margoturik daude.

 Kanpoaldea 

Ipar-ekialdeko, edo atzeko aldeko fatxadaren beheko solairuan zazpi leiho eta ate bat daude; lehenengo solairuan, aldiz, leihoentzako lau bao daude; eta ganbaran, erdialdetik apur bat ezkerretara, beste bao bat dago goihabearen azpian. Fatxadaren eskuinaldean, eraikin nagusiari atxikitako eraikin txikia dago.

Hego-mendebaldera begira dagoen fatxadari, hots, eraikinaren ezkerraldeko etxaurreari dagokionean, leiho bakar bat du beheko solairuan; lehenengo solairuan, aldiz, bi isurkiko mantsarda txiki batek babestutako balkoia. Etxaurre horretatik mendebalderen dagoen aldean garaje bat dago, baserriari atxikia, beheko solairua eta bi isurkiko estalkia duena.

Hego-ekialdeko fatxadan, hots, eraikineko etxaurre nagusian, ataripea dago. Bertara sartzeko, puntu erdiko hiru arku beheratu eta berdinen azpitik igaro beharko dugu. Arkuek dobela forma dute, eta landutako hareharrizkoak dira. Arkuak sekzio karratuko habeen gainean bermaturik daude. Habeek inpostak dituzte goiko aldean eta landutako hareharriz eginda daude. Habe bat etxaurre nagusiaren erdian dago, eta bestea fatxadaren eskuinaldera. Arkuen alde bietara, etxaurreak zurezko leihoburudun leiho bana du. Bestetik, lursailaren beheranzko kokapen naturala dela-eta, fatxadaren ekialdeko eremua kota txikiago batean dago. Bertan, hain zuzen, upeltegirako sarrera aurkitzen da.
alt=Arku barrokoa|ezkerrera|thumb|Lapatza baserria, XVIII. mendeko aterpe arkuduna.
Hego-ekialdeko etxaurre horrek sei bao ditu lehenengo solairuan, guztiak zurezko buruekin. Aipatu baoetako hiru ertzetako leihoak dira eta beste hiru balkoi-ateak. Azken ate horiek arkuen gainean daude: alboetako arkuen gainean daudenek burdina forjatuzko karelak dituzte; erdiko arkuaren gainean dagoenak, aldiz, burdinazko balkoia du landutako harrizko hegada txiki baten gainean. Fatxadan, ganbaran eta goihabearekiko simetrikoki jarrita, beste bi bao daude erdiko bi arkuen ardatzaren gainean.

Ipar-ekialdera begira dagoen etxaurrean, eraikineko elementuak simetrikoki antolaturik daude. Beheko solairuan, upeltegia aireztatzeko hiru gezileiho daude; lehenengo solairuan, aldiz, hiru bao ditugu, modu erregularrean sakabanatuta eta harlanduzkoak. Hiru bao horietako bat balkoia da eta burdina forjatuzko karela du. Fatxadak aireztatzeko bost leihatila ditu teilatupean. Erdiko hiru leihoak lehenengo solairuko baoen ardatzekiko zentratuta daude.alt=Zutoina (XVI. mendea)|thumb|238x238px|Lapatza eta baserriaren zutoina (XVI. mendekoa).

 Barrualdea 
Eraikinaren barneko egiturak zeharkako hiru horma-arte eta luzetarako beste bost ditu. Horiek guztiak atal bakarreko habe zein karga-horma lodien gainean bermaturik daude. Ipar-ekialdeko lehenengo horma-artea baztertzen duen horma, gainera, suhesia da. Ipar-ekialderako sarbidea, beraz, eraikinaren beheko solairuan dago, eta harlanduzko markoa du. Habeek, solibek eta beso indargarriek zureriaren barne-egitura osatzen dute. Egitura horrek, bere aldetik, teilatuko zurajeari eusten dio. Teilatua, horrenbestez, kontragoihabez, gapirioz eta oholez osaturik dago. Egituran, oraindik orain, dolare gotikoaren zenbait zantzu ikus daitezke.

Sarrerako ate nagusitik baserria osatzen duten bi etxebizitzetara sar gaitezke.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Bidaurre baserria
 Iriarte Azpikoa baserria
 Iturbe Haundi baserria

 Kanpo estekak 
 Kultura Ondasun izendapena EHAAn
 IRINMODO - ANTZUOLA (1307-2022)

Kategoria:Antzuolako baserriak
Kategoria:Gipuzkoako Kultura Ondasunak