Azeri arrunt

Azeri arrunta (Vulpes vulpes) (bizkaieraz: lukia) Canidae familiako haragijale txikia da. Otsoa eta txakurra bezala, mutur zorrotza, belarri handi eta hirukiak eta buztan luzea dauzka.

 Ezaugarriak 

Begietako niniak, katuarenak bezala, txikitu egiten zaizkio. Gauza geldiak ez ditu oso ondo ikusten, baina, bestalde, ez du arazorik gauez ikusteko.Usaimena ere oso garatua dauka. Salto egiten duenean, buztana erabiltzen du oreka mantentzeko. Eta belarriak, alde guztietara mugi ditzake. Soinu oso arinak entzun ditzake, urrutitik badatoz ere. Azeri gorriak aharrausi egiten duenean, bere 42 hortzak ikusten zaizkio, batez ere, lau letagin luze eta zorrotzak.

Txakur ertain baten tamainakoa da. Larru gorrixka du, neguan luzeagoa dena. Ia mundu guztian bizi da.

 Elikadura 
Azeri gorriak gauez bakarrik ehizatzen du. Bere usaimen eta entzumen finari esker, edozein harrapakin ehizatzen du, bai karraskari txikiak eta baita txori eta untxiak ere. Harrapakina oso handia bada, gordelekura eramaten du, janaria erreserban edukitzeko. Ugaztun honek denetarik jaten du: haragia, intsektuak, zizareak, txorien arrautzak, txorikumeak, saguak, hegazti handiak, untxiak... eta kasu batzuetan frutak ere bai.

 Ugalketa 
ezkerrera|thumb|Vulpes vulpes- 
Azeri gorria, ugaltzeko garaiaz geroztik (neguaren hasieratik erdialdera) bizi da bikoteka. Arra emearekin egoten da kumeak elikatzeko. Emeak hilabete eta erdiz eramaten ditu kumeak sabelean. Erditzeko, gordeleku bat aurkitzen du. Hiru kumetik zortzira arte izaten dituzte normalean baina kasu batzuetan hamabi ere bai. Jaiotakoan, kumeak larru beltz batez estalita daude. Hamalau egun eduki arte, ez dute begirik irekitzen eta sei asterekin gordelekua uzten dute.

Kumeak amak zaintzen ditu normalean, baina batzuetan arrak edo beste emeren batek janaria eramaten du gordelekura. Bi asterekin 1 kg pisatzen dute. Bostekin 3 kg baino gehiago eta helduak dira bederatzi-hamar asterako.

 Ohiturak 

Azeri gorriak ezkutuan egiten du bere gordelekua eta haitzen arteko zulo batean edo enbor zahar batean egin dezake. Animalia bakartia izan arren, bikotean bizi daiteke edo ar bat eta hiru emeko taldeetan. Bere lurrak markatzen ditu eta ezezagunen bat aurkitzen badu, oihu eta borrokan egiten du bota arte. Usainagatik jakiten du eme bat pasa den, ar bat edo azeri gazte bat.

 Arerioak 

Arerioak ere baditu azeriak: ipar-katamotza eta arranoa batik bat. Kumeei erasotzen diete normalean. Kumeak ohartarazteko, arrak zaunka egiten du, emeak berriz oihu. Eta areriorik handiena, noski, gizakia da. Orain dela gutxi arte, Ingalaterran azeria ehizatzea kirol bat zen. Bere larruarengatik ere hiltzen zen. Baina oraindik mundu guztian aurki daitekeen espezie bat da eta hori da bere buruargitasuna eta erresistentzia frogatzen duena.

 Azpiespezieak 
Azeri gorri mota ezberdinak, txakur, otso, txakal eta koioteak bezala, txakurraren familiakoak dira. Denak ezagutzen dira lasterkari onak direlako eta entzumen eta usaimen fina dutelako. Guztira 45 azpiespezie daude:
 Vulpes vulpes vulpes
 Vulpes vulpes abietorum
 Vulpes vulpes alascensis
 Vulpes vulpes alpherakyi
 Vulpes vulpes anatolica
 Vulpes vulpes arabica
 Vulpes vulpes atlantica
 Vulpes vulpes bangsi
 Vulpes vulpes barbara
 Vulpes vulpes beringiana
 Vulpes vulpes cascadensis
 Vulpes vulpes caucasica
 Vulpes vulpes crucigera
 Vulpes vulpes daurica
 Vulpes vulpes deletrix Vulpes vulpes dolichocrania
 Vulpes vulpes dorsalis
 Vulpes vulpes flavescens
 Vulpes vulpes fulvus
 Vulpes vulpes griffithi
 Vulpes vulpes harrimani
 Vulpes vulpes hoole
 Vulpes vulpes ichnusae
 Vulpes vulpes indutus
 Vulpes vulpes jakutensis
 Vulpes vulpes japonica
 Vulpes vulpes karagan
 Vulpes vulpes kenaiensis
 Vulpes vulpes kurdistanica
 Vulpes vulpes macroura Vulpes vulpes montana
 Vulpes vulpes necator
 Vulpes vulpes niloticus
 Vulpes vulpes ochroxantha
 Vulpes vulpes palaestina
 Vulpes vulpes peculiosa
 Vulpes vulpes pusilla
 Vulpes vulpes regalis
 Vulpes vulpes rubricosa
 Vulpes vulpes schrenckii
 Vulpes vulpes silacea
 Vulpes vulpes splendidissima
 Vulpes vulpes stepensis
 Vulpes vulpes tobolica
 Vulpes vulpes tschiliensis

Kategoria:Vulpes
Kategoria:Euskal Herriko kontinentar ugaztunak
Kategoria:Espezie inbaditzaileak
Kategoria:Lineok deskribatutako taxonak