Inariko samiera

Inariera edo Inariko samiera (Anarâškielâ) Finlandiako Inari udalerri eta inguruetan hitz egiten den sami hizkuntza bat da. 250 bat inaritar hiztun ditu 2005. urtean egin zen azterketaren arabera, baina hiztun hauek, gehienetan, finlandiera edo iparraldeko samiera dakitenez, egunerokoan ez dute komunikatzeko ia erabiltzen Ethnologue. Hizkuntza hau, elur-orein zaintzan ibiltzen diren samitar gutxi batzuk baino ez dute erabiltzen eta ez denez ofiziala eta araugilerik ez duenez, galtzeko arrisku bizian dago UNESCOren Liburu Gorriaren arabera Liburu Gorria. Ez da eskoletan ikasten eta umeei ez zaie irakasten; nahiz eta, literatura tradizio apur bat duen (hala nola, 1906. urtean Biblia itzuli zen), iparraldeko samierarekin duen antzekotasunak kalte egin dio. Hiztun gehien dituen eta ofiziala den samiera bakarra denez, gainontzeko familia honetako hizkuntzek gainbehera sakona jasan dute azkenaldian, hain artean inarierak. Hala ere, Finlandian nahiko ezaguna den Amoc raperoak, inarieraz abesten du, azkeneko hats dotorea eman nahi baitio hizkuntzari Amoc.
 Historia 
1859. urtean argitaratu zen Anar sämi kiela aapis kirje ja doctor Martti Lutherus Ucca katkismus liburua izan zen inarieraz idatzi zen lehen liburua. Edvard Wilhelm Borg idazleak inarieraz idatzi eta itzuli zuen lehen liburu hau.

Hala ere, 1906. urtean itzuli zen Bibliaz gain, oso gutxi idatzi da hizkuntza honetan eta batez ere, hizkuntzalariek idatzi dute inarierari buruz. Nahiz eta, samitarren kultura bultzatzeko Finlandiako Samitarren Parlamentua osatu zen 1973. urtean, bultzada txikia izan zuen hizkuntzak.

1986ean Anarâškielâ servi (Inarieraren Elkartea) sortu zen hizkuntza sustatzen helburuaz. Elkarte honek, hala nola, liburutxoak eta egutegiak idatzi eta hizkuntza irakasteko 3-6 urte bitarteko haurrentzako gela bat ireki zuen. Belaunaldi berriei erakusteko nahi honi esker, Mikkâl Morottaja raperoak, gaur egun, inarieraz abesten ditu bere abestiak.

1992. urtean, aldiz, Inari, Finlandiako udalerri elelaudun bakarra bihurtu zen eta inariera udalerriko hizkuntza ofiziala bilakatu zen, finlandiera, iparraldeko samiera eta skolterarekin batera. Hala ere, biztanleriaren %5ak baino gutxiago daki inarieraz, nahiz eta, ofizialak diren gainontzeko samierekin gutxiengo elkar-ulertze bat dagoen.
 Kokapen geografikoa 
Inariko herrixka hauetan entzuten da inariera gehien:

 Aksujärvi (Ákšujávri)
 Iijärvi (Ijjávri)
 Inari (Aanaar) Ivalo (Avveel)
 Kaamanen (Kaamâs)
 Menesjärvi (Menišjávri) Nellim (Njellim) 
 Partakko (Päärtih)
 Repojoki (Riemâšjuuhâ) Sevettijärvi (Čevetjávri)
 Syysjärvi (Čovčjávri)
 Tirro (Mosshâš)

 Grafia 
Inariera idazteko Latindar alfabetoaren bertsio zabal bat erabiltzen da:

 А а (Â â) B b C c  Č č D d Đ đ E e  F f G g H h I i J j K k L l M m N n O o P p  R r S s Š š T t U u  V v Y y Z z Ž ž Ä ä (Á á)

 Gramatika 
 Aditza 
 Pertsona
 Lehen pertsona
 Bigarren pertsona
 Hirugarren pertsona Modua
 Aginetera
 Baldintzazkoa
 Hautazkoa-
 Indikatiboa
 Potentziala Zenbakia
 Singularra
 Duala
 Plurala
 Izenordaina 
Izenordainean pertsona mota hauek aurkitu daitezke. Ondorengo taulan kasu nominatibo eta genitibo/akusatiboan:
 EuskarazNominatiboaEuskarazGenitiboaLehen pertsona (singularra)  ni  mun  nire  muuBigarren pertsona (singularra)  hi/zu  tun  hire/zure  tuuHirugarren pertsona (singularra)  hura  sun  haren  suuLehen pertsona (duala)  gu (bi)  muoi  gure  munnuuBigarren pertsona (duala)  zuek (bi)  tuoi  zuen  tunnuuHirugarren pertsona (duala)  haiek (bi)  suoi  haien  sunnuuLehen pertsona (plurala)  gu  mij  gure  miiBigarren pertsona (plurala)  zuek  tij  zuen  tiiHirugarren pertsona (plurala)  haiek  sij  haien  sii
300px|eskuinera|thumb|Inariera zazpigarren zenbakia.
Kasuen taula:
 SingularraDualaPluralaAbesiboa  muuttáá  munnuuttáá  miitttáá Esiboa  munen  munnun  minen Genitibo-Akusatiboa  muu  munnuu  miiIlatiboa  munjin  munnui  mijjânKomitatiboa  muuin, muin  munnuin, munnuuin  miiguim Lokatiboa  must, muste  munnust  mist, miste Nominatiboa  mun muoi  mijPartitiboa  muđe  munnud?  miđe?
 Kasua 
Inarierak bederatzi kasu dauzka, nahiz eta, askotan, genitiboa eta akusatiboa berdinak diren.
 Abesiboa
 Akusatiboa Esiboa
 Genitiboa Ilatiboa
 Komitatiboa Lokatiboa
 Nominatiboa Partitiboa

Partitiboa bakarrik singularrean agertzen da eta, finlandieran ez bezala, inarieran ez da erabiltzen objektuetan aditz iragankorrekin.

 Kanpo estekak 
 Hiztegi txiki bat
 Inarierazko grabazioa
 Inariera bizirik mantentzeko klip-a

 Erreferentziak 

Kategoria:Inariera