Akrostiko

Akrostikoa (grezierazko ἄκρος akros, muturra, eta στίχος stikhos, lerroa edo bertsoa), olerki bat da, non bertso bakoitzeko hasierako, erdiko edo amaierako hizkiek, bertikalean irakurriak, hitz edo esaldi bat eratzen duten. Hedapenez, akrostiko, hizki horiek osaturiko hitzari ere deitzen zaio. Literatura asmakuntza hau, bereziki, forma bihurrienak gehien erabili diren garaietan hedatu da, literatura barrokoan kasu.

 Antzinakoak 
Kristautasunaren hastepenetakoa da akrostiko ezagun bat, Mediterranio ekialdeko lehen kristauek grekeraz osatutakoa, kristauen jainkoa gurtzekoː Jesukristo, Jainkoaren seme eta salbatzaile.
 Ιησούς    I  esous   Jesus
 Χριστός   CH ristos  Kristo
 Θεού      TH eou     Jainkoaren
 Υἱός      Y  ios     seme
 Σωτήρ     S  oter    salbatzaile

Grekerazko akrostikoak ΙΧΘΥΣ (ICHTHYS) ematen du, arraina grekeraz, eta arraina kristautasunaren sinboloa zen garai hartan.

Leodegundia Iruñeko erregina ezkontidearen epitalamio edo eztei-kanta (9. mendeko Nafarroako dokumentua) akrostiko bat da halaber, Leodegundiaren edertasuna goraipatzen duena: "Leodegundia pulcra Ordonii Filia", Leodegundia Ordoñoren alaba ederra.

 Euskarazkoak 
Euskaraz ezagutzen den lehen akrostikoa Pierre Argaiñaratz idazleak utzi zuen Noelac bere liburuan XVII. mendean, bere adiskide Joanes Etxeberri Ziburukoaren omenez. Bertso batekin osatzen den akrostiko bitxia da, letra bakoitza errepikatzen baita larriz eta xehez Etxeberriren izena ematekoː EeTtÇçHhEeBbEeRrRrIi (orduko grafian).

Beste akrostiko xelebre bat, adibide gisa, Joxantonio Ormazabalen poema edo igarkizun hau, tipografiaren hutsuneekin ere jokatzen duena UDABERRIA osatzeko:
   negUaren
    onDoren
     dAtor
      Bere
      Eguzki
 epelaRekin
    loRez
 jantzIta
     kAntari
Pello Mari Otaño bertsolariak 1901ean Jose Mari Aldasoro lagunari Ongi-etorriya bertso akrostiko pare bat idatzi zizkion.  Lerro bakoitzaren lehenengo letra hartu eta goitik behera irakurtzen bada, "Jose Mari Aldasoro" izena  irakur daiteke.
Jaioterri maitera,

Osasun ondoren,

Sortu ziñan lurrari

Eskatzera arren!,

Megope ta gorputza

Aunaturik emen,

Run-run gozuen billa

Iritxi ziñaden.An utzirikan oraiñ

Lagunak ta erriya,

Denai egiñik berriz

Agur mingarriya,

Sendoturik dakartzu

Osasun berriya;

Rezibi zazu nere

Ongi-etorriya.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Olerkigintza
Kategoria:Hitz jolasak
Kategoria:Laburtzapenak