Irlandako itsasoa

Irlandako itsasoa (; ; ; ; ; ; ) Irlandako uhartea eta Britainia Handia banatzen dituen itsasoa da. Irlandako itsasoa hegoaldetik Itsaso Zeltikoa eta San Jurgi kanala bitartez Ozeano Atlantikora lotzen da, eta ipar-mendebaldetik Iparraldeko kanalaren bitartez. Man uhartea itsaso honen erdi-erdian kokatzen da.

Itsaso honetan kostaldea daukate Eskoziak iparraldean, Ingalaterrak ekialdean, Galesek hego-ekialdean, Ipar Irlandak eta Irlandako Errepublikak mendebaldean.

Itsaso honek eskualdearentzat garrantzi handia du, batez ere ekonomia, garraioa, merkataritza, arrantza, itsas trafikoa eta energia eolikoaren sorkuntzaren ikuspuntutik. Aldi batez, bi uharteak lotuko zituen 80 kilometroko tunel baten eraikuntzaren inguruko eztabaida bat ere izan zen. Bi uharteen arteko urteko bidaiari kopurua 12 milioi pertsona da eta 17 megatona merkantzietak.

 Jatorria 
Orain dela 20.000 urte, Izotz Aroaren amaieraldera, baldintza klimatiko epelago batzuk iritsi zirenean sortu zen. Izotz Aroaren hasieran gaur egungo itsaso honen erdigunea ziur asko ur gezako laku bat izango zen, ondoren desglaziazioa gertatu eta inguruko itsasoaren urak gainezka egin eta laku hau bete zuen; honenbestez, lakua inguruko itsasoekin lotu eta ur gaziko itsaso bilakatu zen.

 Uharteak 
IzenaAzalera (km²)Postua (azal.)BiztanleakPostua (biz.)HerrialdeaAnglesey6750156.09202GalesMan uhartea5720284.49701Man uharteaHoly uhartea390313.57903GalesWalney Island130411.38804Inglaterra Lambay uhartea 5.5405<1008Irlandako Errepublika Bull uhartea 306<2007Irlandako Errepublika Ramsey uhartea 2.58070-Gales Bardsey uhartea 1.7909<510Gales Calf of Man 2.50080-Man uhartea Barrow uhartea 1.50-2.61605Ingalaterra Roa uhartea 0.03-10006Ingalaterra Ynys Gaint 0.04-<1008Gales Piel uhartea 0.20-<510Ingalaterra Ynys Castell 0.006-<510Gales Ynys Gored Goch 0.004-<510Gales

 Hiri eta herriak 

 Postua Hiria/herria Konderria Eskualdea/probintzia Biztanleak Herrialdea 1 Dublin Dublin konderria Leinster 1.173.179 Irlanda 2 Liverpool Merseyside Ingalaterra ipar-mendebaldea 864.122 Ingalaterra 3 Belfast Antrim konderria Ulster 847.153 Ipar Irlanda 4 Blackpool Lancashire Ingalaterra ipar-mendebaldea 82.964 Ingalaterra 5 Morecambe Lancashire Ingalaterra ipar-mendebaldea 50.525 Ingalaterra 6 Birkenhead Merseyside Ingalaterra ipar-mendebaldea 49.242 Ingalaterra 7 Bangor Down konderria Ulster 41.011 Ipar Irlanda 8 Wallasey Merseyside Ingalaterra ipar-mendebaldea 43.656 Ingalaterra 9 Barrow-in-Furness Cumbria Ingalaterra ipar-mendebaldea 42.643 Ingalaterra 10 Crosby Merseyside Ingalaterra ipar-mendebaldea 41.789 Ingalaterra 11 Lytham St Annes Lancashire Ingalaterra ipar-mendebaldea 42.954 Ingalaterra 12 Drogheda Louth konderria Leinster 40.956 Irlanda  13 Dundalk Louth konderria Leinster 39.004 Irlanda  14 Morecambe Lancashire Ingalaterra ipar-mendebaldea 55.589 Ingalaterra  15 Bray Wicklow konderria Leinster 32.600 Irlanda  16 Colwyn Bay Conwy Clwyd 31.353 Gales 17 Thornton-Cleveleys Lancashire Ingalaterra ipar-mendebaldea 31.157 Ingalaterra  18 Douglas Man uhartea  27.938 Man uhartea 19 Carrickfergus Antrim konderria Ulster 27.903 Ipar Irlanda 20 Dún Laoghaire Dún Laoghaire–Rathdown Leinster 26.525 Irlanda  21 Fleetwood Lancashire Ingalaterra ipar-mendebaldea 25.939 Ingalaterra 22 Workington Cumbria Ingalaterra ipar-mendebaldea 25.207 Ingalaterra  23 Rhyl Denbighshire Clwyd 25.149 Gales 24 Whitehaven Cumbria Ingalaterra ipar-mendebaldea 23.986 Ingalaterra  25 Llandudno Conwy Clwyd 20.701 Gales 26 Wexford Wexford konderria Leinster 20.188 Irlanda 27 Larne Antrim konderria Ulster 18.775 Ipar Irlanda  28 Arklow Wicklow konderria Leinster 14.353 Irlanda  29 Aberystwyth Ceredigion Ceredigion 13.040 Gales 30 Holyhead Anglesey Gwynedd 11.431 Gales

 Komunikabideak 
Hortaz, itsaso hau maiz erabiltzen den komunikabide jendeztatua da, Britainia Handia eta Irlandaren arteko itsas lotura kopuru handiak dituelarik: Swanseatik Corkera, Fishguard eta Pembroketik Rosslarera, Caergybitik Dún Laoghairera, Stranraertik Belfast eta Larnera, eta Cairnryantik Larnera. Man uhartean geldiunea egiten duen Liverpool-Belfast itsas-linea ere badago.

 Tunel proposamenak 
Proposamen ugari egin dira Irlandako itsasoan tunelak egiteko, konexioa egiteko Britiania Handiaren eta Irlandaren artean. 21. mendeko proposamen bat izan da Rosslare eta Fishguard portuen arteko Tusker Tunnel delakoa egirekoa da, Irlandako Ingeniarien Institutuak 2004an proposatutakoa. Beste ibilbide bat Dublin eta Holyhead artekoa da, 1997an Symonds ingeniarien enpresa britainiarrak proposatutakoa, eta trenez erabiliko litzateke. Bata zein  bestea 80 km inguruko tunela litzateke, munduko luzeena era honetako azpiegituretan, eta 20.000 milioi euro inguruko kostua izango luke.

Ipar Irlanda Eskoziarekin tunelez lotzeko proposamen bat 2018an bultzatu zuten Ipar Irlandako indar unionistek.

 Ingurugiroa 
Irlandako itsasoak kutsadura erradioaktibo latza jasaten du, batez ere sortu ziren lehendabiziko arma erradioaktibo britainiarrengatik, planta nuklearrengatik eta bai Sellafieldko energia estazioarengatik ere. Ustez denez lehendabiziko hamarkadetan itsaso honen ondoan 250 kg plutonio ezarri omen ziren. Gainera, Beaufort's Dyke gunea arma kimiko nahiz hondakin erradioaktiboen zabortegi gisara erabili zen. Halere, eta nahiz eta kutsadura hau egon, landaretza eta itsas-abereei dagokienez itsaso honek itzelezko interesa du.

 Argazki galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 "Irish Sea Conservation Zones".

Kategoria:Ozeano Atlantikoko itsasoak
Kategoria:Irlandako geografia
Kategoria:Erresuma Batuko geografia
Kategoria:Arrantza eremuak
Kategoria:Irlandako Errepublika-Erresuma Batua muga
Kategoria:Itsas-mugak
Kategoria:Europako itsasoak