Giza alu

Alua edo bulba sexu organoen multzoa da, emakumeen ugaltze aparatuaren kanpoan daudenak, hau da, pubis-mendia, ezpain genitalak, barnekoak eta kanpokoak, klitoriaeta baginako bestibulua (uretraren sarrera, uretra guruina, guruin bestibular nagusiaketa baginako sarrera).

Perineoa eta uzkia alutik gertu daude, baina ez dira bulbaren parte.

 Etimologia 
Bulba hitza latineko volva hitzetik dator («umetokia» eta botanikan, frutaren «azala») baita bere etimologia ez dago argi. Latineko volvere (rodar, revolcar, biratu) edota velu erro indogermakoarekin  (circunvalar, envolver, girar, virar) harremandu da.  

 Anatomia 

 Pubis-mendia 
Pubis-mendia edo Venusen mendia pubis-hezurrean dagoen pubiseko sinfisia babesten du hormonek sortzen duten gantz-ehunen bitartez. Pubertaroarekin batera pubiseko ileak ateratzen dira, babes funtzioa dute bakteriak, zikinkeria eta abar kanpoen mantentzeko.

 Ezpainak 
Kanpo ezpainak edo ezpain handiak eta barruko ezpainak edo ezpain txikiak desberdindu daitezke. Barruko ezpainak kanpoko ezpainen barruan daude, klitorian hasten dira eta baginaren sarrera amaitzen den lekuan bukatzen dira. Ezpainek kolore eta tamaina desberdinak izan ditzakete eta adinarekin aldatu daitezke. Kanpokoak zein barrukoak sentikortasuna dute eta exitazio sexualarekin handitzen dira.

 Klitoria 
Klitoriaren punta barruko ezpainak batzen diren lekuan dago. Klitoriaren zati handiena gorputzaren barruan dago eta 12,7 zentimetro inguru ditu. Exitazioarekin batera, klitoria handitzen da. Organo honen helburu bakarra plazara sortzea da.thumb|301x301px
 Bagina-bestibulua 
Barruko ezpainen artean dago eta bertan dira uretraren sarrera eta baginaren sarrera baita uretra guruina eta guruin bestibular nagusiak.

 Bulbaren odol zirkulazioa eta linfatikoa 
 Odoleztapena 
Emakumeen kanpo-genitalen odoleztapena barneko arteria pudendoaren adar desberdinek egiten dute; barneko arteria pudendoa berez perineoa odoleztatzen duen arteria nagusia da. Dakigun bezala, barneko pudendoa barneko iliakoaren aurreko enborraren bukaerako adarretako bat da, zulo ziatiko nagusitik ateratzen zena, piramidalaren azpitik. Ondoren, arantza ziatikoa inguratu eta hodi pudendo edo Alcocken hodiari esker iritsiko da perineora. Hodi honetan pakete neurobaskularra eratuko du, nerbio pudendoarekin eta barneko zain pudendoarekin batera. Azkenik, adar ugari emango ditu; guk sailkapena zonaldearen arabera egingo dugu.

 Zain itzulera 
Emakumezkoen perineoko eta kanpo-genitaletako zainek, gizonezkoetan gertatzen den moduan, arterien izen eta ibilbide berdinak izango dituzte. Zain denak barneko zain pudendoan amaituko dute, salbuespen bakarra egongo delarik. Hau klitoriaren zain dortsala izango da, eta maskuriko zain-sarean amaituko du. (Gizonezkoetan salbuespena azaleko zain dortsala izango da, eta kanpoko zain pudendoan drainatuko du)

 Linfa 
Genitaletako linfa guztia gongoil linfatiko lunbarretara joango da, bai aorta abdominalaren bai beheko kaba-zainaren aldamenetakoetara, alegia. Hala ere, aipatzekoa da kanpo-genitaletako zein baginaren behealdeko linfa lehenik eta behin iztai-gongoiletara joango dela, azaleko zein sakonetara, ondoren gongoil iliakoetara iritsiko delarik azkenean gongoil lunbarretara bideratzeko.

 Inerbazioa 
Pakete neurobaskularra barruko arteria eta zain pudendoek eta nerbio pudendoak eratuko dute. Nerbio pudendoa izango da beraz kanpo genitalen inerbazioaren arduradun nagusia. Nerbio pudendoa (S2-S4) nerbio mixtoa da, aurreko adarrek inerbazio motorra bideratzen dute-eta (muskulu iskiokabernosoak inerbatzen dituzte, besteak beste), atzeko adarrak inerbazio sentsitiboaz arduratzen diren bitartean. Orain azken honetan zentratuko gara.

Nerbio pudendoak hainbat adar sentsitibo emango ditu:

 Uzki-hirukian behe ondeste-nerbioa izango dugu, uzkiaren esfinterraren inerbazio sentsitiboaz arduratuko dena.
 Nerbio pudendoak perine-nerbioa ere emango du, perineoaren sentsitibitatea hartuko duena. Honen azken adarra atzeko ezpain-nerbioa izango da, ezpain nagusiak inerbatuko dituelarik.
 Azkenik, perineoko eremu sakonean nerbio pudendoak adartxo bat emango du, klitoriaren nerbio dortsala, klitoriaren arteria dortsalaren ibilbide berdina izango duena. Horrenbestez, klitoriaren nerbio dortsala klitoriaren glandearen, gorputzaren eta prepuzioaren inerbazio sentsitiboaz arduratuko da.

 Patologia eta gaixotasunak 
Aluan hainbat gaixotasun ager daitezke eta barne genitaletan eragina izan dezakete. Aluan ager daitezkeen patologien artean honako hauek aurki ditzakegu: bulbitis, bulbobaginitis, eritema multiformea, eta neoplasiak (tumoreak onberak izateko joera duten arren, aluko minbizia mota desberdinak azaldu daitezke. 

Birus, bakterio eta onddo-ek bulbaren infekzioak eragin ditzakete:

 Birusen artean: Giza papilomaren birusa, Garatxo benereo, Herpes sinple birusa (HSV-1 eta HSV-2) eta Molluscipoxvirusa.
 Bakterioen artean: Streptococcus pyogenes, Staphylococcus aureus, Corynebacterium minutissium, Neisseria gonorrhoeae eta Chlamydia trachomatis.
 Onddoak: Candida albicans (kandiadiasiaren eragile etiologikoa), Trichophyton rubrum  (aluko dermatofitosiaren eragilea).

Bulbari eragiten dioten azalaren nahasketak dira pubis-zorriak eta hazteria.

 Gaixotasun kronikoak 

 Aluko distrofia . Aluko trantsizio epitelioaren keratinizazioaren edo azal ehunaren txikiagotzearen ondorioz ehunaren endekapena edo distrofia ager daiteke. Kasu batzuetan, zelula arrotz batzuk ere agertzen dira eta hauen ondorioz minbizia garatzeko arriskua handiagoa izango da. Gehienetan 60-80 urte bitartean agertuko dira asaldura hauek, eta batez ere ezpain nagusietan kokatzen dira. Tratamendu edo interbentzio ohikoena distrofiaren gunea erauzteko kirurgia izango da.
 Bulbodinia: ezpain nagusietako min kronikoan oinarritzen den sindromea. Etiologia ez dago guztiz argi baina asaldura hormonalak dira kausa eztabaidatuenak.
 Barizeak: azpileko zirkulazio gutxiegitasun kronikoaren ondorioz barizeak ager daitezke.

 Ikus, gainera 

 Emakumeen osasuna
 Sexu- eta ugalketa-osasun
 Ugaltze-eskubideak
 Emakumeen genitalen mutilazio
 Intersexualitatea

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
Ugaltze-aparatuak eta sexu-zelulak

Kategoria:Bulba
Kategoria:Emakumearen ugaltze aparatua