Lore

Lorea edo lilia landare loredunen (Magnoliophyta) ernaltze-organoak dituen atala da, gehienetan koloretsua eta usaintsua eta eginkizun nagusitzat landarea ugaltzea duena. Izatez, adar espezializatu bat da, ugalketarako espezializatutako hostoak dituena. Hosto eraldatu horiek osatzen dituzte loreen atal nagusiak.

Loreek bi atal mota dituzte: ugaltze-atalak eta babes-atalak.

 Ugaltze-atalak ezberdinak dira arretan eta emeetan, eta horietako bakoitzak hainbat izen ditu: lorezila (arra); eta karpeloa edo ginezeoa (emea).
 Loreen babes-atalak, aldiz, lore-hostoak eta sepaloak dira. Lore-hostoek korola osatzen dute, eta sepaloek, mimikoa.

Karpeloaren barruan obulutegia dago, eta, bertan, obuluak. Obuluak loreziletako androzeoetan sortutako lore-hautsarekin harremanetan jarritakoan, hazi bihurtzen dira ernalketa bikoitz bidez. Fruituak ere, loreetatik sortzen dira.

Landareen dibertsitatea izugarria da; izan ere, enbriofito guztiak hartzen baditugu kontuan, briofitoak gisako landare sinpleetatik, pteridofito, gimnospermo eta angiospermoetaraino joan gaitezke konplexutasun maila kontuan hartuta. Lorearen egitura, angiospermoetan soilik agertzen da, gimnospermoetan hazi biluzia garatzen baita. Hori da bi talde horien artean dagoen ezberdintasuna. Angiospermoetan, haziak obulutegian garatzen dira, aurrerago fruitua emango duen organoan.

Angiospermoen taldea, 250.000 espezie baino gehiagorekin, eboluzio aldetik arrakastatsua da, eta lurreko flora gehiena osatzen du. Angiospermo-lorea taldearen ezaugarri definitzailea da, eta, ziur asko, funtsezko faktorea da taldearen arrakasta ebolutiborako. Egitura konplexua da, eta taldeko ia kide guztiek dute antolamendu-plana. Hala ere, aniztasun ikaragarria du egitura osatzen duten pieza guztien morfologian eta fisiologian. Aniztasun horren oinarri genetikoa eta moldatzailea sakon ulertzen hasi diraDamerval, C.; Nadot, S. 2007. Evolution of Perianth and Stamen Characteristics with Respect to Floral Symmetry in Ranunculales. Ann. Bot. 100: 631-640., baita jatorria (Kretazeo Goiztiarrekoa) eta ondorengo bilakaera ere (gametoak garraiatzeko ardura duten animaliekin lotura estua duena).

Adierazitako alderdiak alde batera utzita, lorea objektu garrantzitsua da gizakiontzat. Historian eta kultura ezberdinetan, loreak beti izan du lekua gizarteetan, dela edertasun intrintsekoagatik, dela sinbolismoagatik. Izan ere, 5000 urte baino gehiago daramatzagu loreak eman diezazkiguten espezieak landatzen eta, gaur egun, arte hori etengabe hedatzen ari den industria bihurtu da: lorezaintza. 

Definizioa
Lorea hazkunde jakineko zurtoin labur bat da, eta egituraz eta funtzionalki aldatutako hostoak ditu gametoak ekoizteko eta horiek babesteko funtzioak egiteko, antofilo deritzenakLorearen definiziorik zehatzena da «antofiloak daramatzan brakiblastoa», hau da, ugalketa-funtzioan (estamineak eta karpeloak) eta gametoen babes-funtzioan (sepaloak eta petaloak) espezializatutako hostoak dituen hazkuntza jakin bateko ardatz laburra. «Hazkunde jakina» esan nahi du lorea sortzen duen meristema apikalak bere jarduera eten egiten duela lore-atal guztiak sortu eta berehala..

Zurtoinak hazkunde zehaztugabea du ezaugarri. Aitzitik, loreak hazkunde jakin bat erakusten du, izan ere, bere meristemo apikalak mitotikoki zatitzeari uzten dio antofilo edo lore-hosto guztiak sortu ondoren. Lore espezializatuenek hazkunde-aldi laburragoa dute, eta lore primitiboenek baino ardatz laburragoa eta lore-pieza kopuru zehatzagoa sortzen dute. Antofiloak ardatzean duten kokapenak, lore-pieza bat edo gehiago egoteak edo ez egoteak, horien tamainak, pigmentazioak eta kokapen erlatiboak eragiten dute lore-mota ugari egotea. Dibertsitate hori, bereziki garrantzitsua da Angiospermoen azterketa filogenetiko eta taxonomikoetan. Lore moten interpretazio ebolutiboak, izan ere, kontuan hartzen ditu lore egituraren egokitzapenaren alderdiak, bereziki polinizazioarekin zerikusia dutenak, fruituaren eta haziaren sakabanatzea eta ugalketa-egituren harraparienganako babesaUniversity of Hamburg. Department of Biology. Botany on line.Flower Morphology of Plants. Consultado el 5 de abril de 2009; Gainera, angiospermoetan, ongarritzearen ondoren eta bere zati batzuk eraldatzearen ondorioz, loreak haziak dituen fruitu bat sortzen du..

 Hitza
Lore da euskara batuan erabiltzekoa, nahiz eta euskaraz beste hainbat aldaera ere erabili, hala nola lora eta flore. Lili ere erabili daiteke.

Lore hitzaren jatorria, latinezko florem akusatibo singularra duLore Orotariko Euskal Hiztegia, Euskaltzaindia (noiz kontsultatua: 2021-07-13) (flos, floris), hasierako “f” eta amaierako “m” galdu ondoren.

Lore eta Lorea pertsona-izena ere badira, emakumezkoenakLore Euskaltzaindiaren pertsona-izenen zerrendan, onomastika batzordea (kontsulta: 2021-7-13)Lorea Euskaltzaindiaren pertsona-izenen zerrendan, onomastika batzordea (kontsulta: 2021-7-13), hiru iturburukoak: hitz arrunta (lilia), Zallako  Andre Mariaren ermita eta Navarro Villosladaren Amaia edo euskaldunak VIII. mendean eleberriko pertsonaia.

Loreen morfologia: aniztasuna eta eboluzio joerak
250.000 espezie baino gehiagorekin, angiospermoek ebolutiboki arrakastatsua den talde taxonomiko bat osatzen dute, eta lurreko flora gehiena osatzen dute. Lorea da taldearen ezaugarri definitzailea, eta, ziur asko, funtsezko faktorea da arrakasta ebolutiboan.

 Egitura 
Loreen dibertsitatea izugarria da; hortaz, oso desberdinak izan daitezke haien artean. Hala ere, badaude zenbait atal edo egitura lore guztietan agertzen direnak. Askotan, ez da erraza egitura horiek identifikatzea, askotariko itxurak har baititzakete, baina hauek dira lore guztietan aurki daitezkeen egiturak:

 Mimikoa: lorearen kanpoko geruzan kokaturik dagoen bertiziloa da. Babes-funtzioa du, eta sepaloz osatuta egoten da. Sepaloak haien artean lotuta badaude, mimiko gamosepalo esaten zaie, eta, aske daudenean, aldiz, dialisepalo. Kolore berdea izaten du gehienetan.
 Korola: periantoaren barne-bertiziloa da, lore-hostoz osatuta dagoena. Sepaloak baino handiagoak eta koloretsuak izaten dira normalean. Korolako lore-hostoak ere, haien artean lotuta edo aske egon daitezke. Lehenengo kasuan, korola dialipetalo deritze, eta, bigarrenean, gamopetalo.
 Karpeloa: karpeloa edo pistiloa ugal-egitura emea da. Hiru zati bereizten dira: obulutegia, behealdean kokaturik dago barrunbe bat osatuz, eta bertan gorde eta babestuko dira obuluak ernalketa gertatu arte; lorexakia, goialdean kokaturik dago, eta lore-hautsa harrapatzeko egitura espezializatua da; hirugarren atala estiloa da, aurreko biak lotzen dituen tutua. Kasu batzuetan, estiloa falta daiteke, eta, orduan, lorexakia eseria dela esaten da, zuzenean obulutegiaren gainean kokatzen baita.
 Lorezila: loreen ugal-egitura arra da, lore-hautsa edo gametofito arrak ekoizten dituena. Bi lore-hauts zaku pare ditu lorezil bakoitzak. Oso arinak dira, eta polinizazioa errazten dute. Gainera, eboluzioan zehar, zenbait aldaketa pairatu dituzte lorezilek autoernalketa ekiditeko. Autoernalketa esaten zaio indibiduo beretik datozen bi gametoren fusioari. Espeziearen biziraupen eta eboluziorako kaltegarria da autoernalketa, dibertsitatea murrizten baitu.

Lau egitura horiek ez dira beti begi-bistaz bereizten. Hainbat eta hainbat dira egitura horiek bestelako itxura batean erakusten dituzten loreen kasuak, esate baterako, tepaloak dituzten loreak. Tepaloak lore-hostoak eta sepaloak batera daudenean sortzen diren egiturak dira. Hortaz, mimikoa eta korola bereizi gabeak dituzten loreetan aurkitzen ditugu, Magnoliaceae familiako loreetan esaterako.

Analogiak eta homologiak
Angiospermoak dibertsifikatzean, hainbat leinuk oinarrizko eredu morfologiko bera modu desberdinetan erabiltzeko bilakaera izan zuten. Adibidez, «pazko lorean» (Euphorbia pulcherrima), loreen inguruko brakteek kolore gorri distiratsua lortu zuten, eta polinizatzaileak erakartzeko organo gisa funtzionatzen hasi ziren. Pazko lorearen lore-hostoek, beraz, ez dira lore-hosto, baizik eta gainerako fanerogamoen brakteen antzeko organoak. Horrek esan nahi du biek egitura beretik eboluzionatu zutela arbaso komun batean. Ikuspuntu funtzionaletik begiratuta, izar federalaren brakteek beste edozein landareren petaloek bezala dirudite eta funtzionatzen dute, Horrek adierazten du bi egiturak analogoak edo antzekoak direla eboluzio konbergentearen ondorioz. Pazko lorearen lore-hosto errealak, eboluzioan, galdu egin ziren; izan ere, haren lore txiki eta ia hautemanezinek ez dute korolarik.

Costaceaeak beste adibide bat ematen dute. Familia horretako loreziletatik bi nahiko ezohikoak dira, eboluzioan jatorrizko funtzioa galdu baitute (antzuak dira), batu egin dira, eta labelo izeneko egitura oso deigarri bat osatu dute. Labeloa lorezilen homologoa da, eta gainerako angiospermo-leinuen lore-hostoen analogoaUniversity of Berkeley. Department of evolutionary biology. What makes a petal a petal?. Consultado el 14 de abril de 2009..

 Infloreszentzia 

Infloreszentziak lore-elkarteak dira, zurtoinean loreek duten multzokatzeko erak. Infloreszentzia lore bakarraz edo lore multzoez osatuta egon daiteke.

Loreak bakarka edo binaka ager daitezke, baina ohikoena da elkarrekin infloreszentzia izeneko talde antolatuetan haztea. Batzuetan, loreak hain estu eta ordenatuta agertzen dira, non lore-elkarte osoa lore batekin nahas baitaiteke, Kasu horretan, sasi-loretzat har dezakegu. Kasurik nabarmenena, bitxilorearen edo ekilorearen familiako landareek eskaintzen dute (konposatuak), horien lore-elkartea, kapitulu deritzona, dozenaka edo ehunka lorez osatua dagoStrassburger, E. 1994. Tratado de Botánica. 8.ª edición. Omega, Barcelona, 1088 p. ISBN 84-7102-990-1Dimitri, M. 1987. Enciclopedia Argentina de Agricultura y Jardinería. Editorial ACME, Buenos Aires..

Lore askoko infloreszentziak osatzen dituzten organoak dira pedizeloa, ardatz edo errezeptakulu arrunta, txortena eta brakteak duten edo ez duten loreak. Pedizeloa da loreari eusten dion zurtoinaren zatia; batzuetan, oso laburra da, eta, beste batzuetan, ez du; kasu horretan, lore eseri edo sesila deritzo. Ardatza edo errakia zurtoinaren alde luzanga da, lore-adarrak dituena; motza bada eta plater forman zabalduta badago, errezeptakulu arrunta deritzo. Txortena, zurtoinean errakia edo errezeptakulu arrunta eusten duen zatia da. Landarearen edo lurpeko organo baten oinarritik ateratzen den ardatzari gara deitzen zaio (hala nola Amaryllis, Agapanthus eta Taraxacumen).​

Brakteak edo hipsoliloak hosto eraldatuak dira, normalean hosto arruntak baino txikiagoak, koloredunak edo berdexkak, errakian edo loreekin batera jaiotzen direnak. Batzuetan, ez daude, hala nola Brassicaceaeren kasuan; beste batzuetan, berriz, izen bereziak hartzen dituzte, hala nola glumak eta profilo gramineatan eta ziperazeatan, edo espata araceaeetan eta palmondoetan. Beste kasu batzuetan, brakteek loreak babesteko organoak (inbolukruak) eratzen dituzte, hala nola haritzen kupula (Quercus) eta gaztainondoaren trikua. Brakteola edo profiloa adar baten lehen braktea da, hosto normalaren kontrako aldean kokatuta dago. Monokotiledoneoetan, bikarinatua da, eta, atze aldetik, ahurra, eta adarra daraman ardatzari itsasten da. Poazeoen espikuletan, profiloari palea edo goi glumela esaten zaio.

 Motak 
Hainbat infloreszentzia mota bereizten dira. Muturreko lore bakartiez gain, bi mota handi bereiz daitezke:

 Matsalko erakoak: infloreszentzia mota honetan, ardatz nagusi bat dago. Ardatz nagusi horren behealdetik hazten dira loreak. Ardatzak haziera definitu gabea izaten du. Infloreszentzia mota horren barruan sartzen dira matsalkoa, galburua, lukua, gerba, unbela, kapitulua, korinboa, .... Kasu batzuetan, loreak bat besteetatik oso gertu agertzen dira, era ordenatuan: kapitulu motako infloreszentziak, ekilorea adibidez.
 Zima erakoak: lorea ardatzaren puntan sortzen da. Ondorioz, ardatzak haziera mugatua izaten du. Lore berriak sortzeko, albo-begiak aktibatzen dira. Infloreszentzia mota horren barruan sartzen da, adibidez, eskorpioi itxurako zima.

Polinizazioa

Lorearen funtzio nagusia ugalketa da; izan ere, lorea landarearen ugalketa-organoa da. Polinizazio deritzo lore-hautsa loreziletatik karpelora garraiatzeari. Lore-hauts alearen barruan, espermatozoidea dago, eta lorexakiaren barruan dagoen obulutegiko obuluarekin elkartu eta ernalketa gertatzea da haren funtzioa. Normalean, lore-hautsa landare batetik bestera garraiatzen da, baina landare berean ere gerta daiteke. Ernaldutako obuluak hurrengo belaunaldia izango den hazia eta fruitua sortuko ditu.
Polinizazio prozesua biotikoa zein abiotikoa izan daiteke. Polinizazio biotikoaren kasuetan, bizidun polinizatzaile batek garraiatzen du lore-hautsa lore batetik beste batera. Polinizazio abiotikoan, aldiz, haizea, ura edo euria dira lore-hautsa garraiatzen dutenak. Landare angiospermoen % 80 ingururen polinizazioa, biotikoa da, eta, polinizazioa egiten duten agenteei, polinizatzaile deritze.

Hainbat polinizazio mota bereizten dira bektore polinizatzailearen arabera:

 Anemofilia: Haizea da bektore polinizatzailea
 Hidrofilia: Ura da agente polinizatzailea
 Entomofilia: Intsektuak dira agente polinizatzaileak
 Zoofilia: Animaliak dira agente polinizatzaileak

 Loreak eta polinizatzaileak 
Lore askok polinizatzaileekin duten harremana espezifikoa da. Lore-espezie jakin batek intsektu-espezie espezifiko bat soilik erakartzen du askotan, eta, beraz, intsektu horren araberakoa izango da ugalketaren arrakasta. Harreman estu hori, koeboluzioaren adibide da. Izan ere, ikertzaileek uste dute lorea eta polinizatzailea batera garatu direla denbora luzean zehar batak bestearen beharrak asetzen dituelako.


Polinizatzaileen erakarpena
Angiospermo askoren ezaugarri den zoofiliak aurresuposatzen du animalia polinizatzaileek aldian-aldian bisitatzen dituztela loreak, eta behar adina denbora gelditzen direla bertan, anterak eta estigma maiz samar urratu edo ukitzea eta polena bisitariengana behar bezain ongi atxikitzea, beste lore batzuen estigmetara segurtasunez iristeko moduan. Zoofiliaren emaitza, funtsean, animaliek loreak distantzia jakin batetik ezagutu ahal izatearen eta espezie bereko loreak denbora batez bisitatzera behartuak egotearen mende dago. Lore zoofiloek, beraz, eduki behar dituzte produktu xarmangarriak (beita, hala nola polena eta nektarra), erakargarriak (usainak eta koloreak) eta, gainera, polen likatsu edo itsaskorra. Angiospermoek izan duten bilakaeran, xarmangarri- eta erakarpen-bitartekoen bereizketa oso handia gertatu da, baita lorearen forman ere; horri esker, gero eta animalia gehiagok lagundu ahal izan dute polinizazioan. Eboluzioan, loreak, era askotako animaliek kasualitatez bisitatzetik, erlazio estuak ezartzera igaro dira «animalia antofiloen» eta «lore zoofiloen» artean, eta horrek abantaila nabarmenak ekarri dizkie bi taldeei. Landareentzat, bisitari jakin batzuen erakarpenean, gero eta zehaztasun handiagoa ekarri zuen, eta polenetik beste landare batzuen estigmarako transferentzia gero eta seguruagoa, eta horrek, pixkanaka, polenaren ekoizpenean aurreztea ekarri zuen. Izan ere, lore batek ekoitzitako polen-ale kopuruaren eta obulu-kopuruaren arteko erlazioa milioi bat ingurukoa da landare anemofiloentzat, orkideatan, berriz, batekoa. Animalia polinizatzaile espezializatuentzat, beste animalia antofiloekiko lehia gutxitu egin zen, eta espezie bakar batean orientaturiko edo espezializaturiko polinizazioa, azken batean, abantailatsu bihurtu zen haientzat. Angiospermo zoofiloen eta haietara egokitu diren animalia-taldeen eboluzio-garapena, izan ere, elkarrekiko harremanek baldintzatutako koeboluzio gisa baino ezin da ulertu. Landare askoren eta beren polinizatzaileen arteko egokitzapena hain urrun iritsi da batzuetan, non ezin diren bata bestea gabe existitu.

Produktu erakargarriak
Agente polinizatzailearen saritzat, loreak erabiltzen dituzten amuak dira. Funtsean, elikagaiak dira, hala nola polena eta nektarra; edo intsektuek estalketa erritualetan erabiliko dituzten substantzia kimikoakGünter Gerlach. 2003. Lankesteriana 7: 104-106..​ Polena, oro har, koleopteroek eta himenopteroek polinizatutako loreetan ematen den saria da, isurtzen duen usain sendoak erakarrita. Polenak proteinak, almidoia, olioak eta beste mantenugai batzuk ditu. Nektarra nektario izeneko egiturek sortutako likido azukretsua da. Estrategikoki kokatzen dira lorean, intsektuek hartzerakoan estamine edo lorezilak ukitu eta lore batetik bestera polena eraman dezaten.

Erakargarritasun-bideak eta lore sindromeak
Erakartzeko bitartekoek sariaren presentzia adierazten dute, eta ikusmenezkoak edo usaimenezkoak izan daitezke. Eskuarki, Mimikoak eta korolak betetzen dute funtzio hori. Ikusmen-gakoak lore-hostoen kolorearen araberakoak dira, funtsean; lore-hosto gorriek, oro har, hegaztiak erakartzen dituzte; horiek, berriz, erleak, eta zuriek gaueko tximeletak. Usaimen-gakoak, hala, polinizatzaileak distantzia handiagotik erakartzeko erabiltzen dira. Osmoforo izeneko egiturek iraizten dituzten konposatu lurrunkorrei esker, loreak aireratzen dituzten lurrinak dira. Lurrin horiek gizakientzat atseginak edo desatseginak izan daitezke, adibidez, euliak erakartzen dituztenakRobert A. Raguso. 2008. Wake Up and Smell the Roses: The Ecology and Evolution of Floral Scent.  Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics 39, 549-569.​ Lorearen formak ere polinizatzaile mota bakoitzari egokitua egon behar du, aldi berean nektar-lapurrak saihestuz. Kakalardoek polinizatutako loreek, adibidez, intsektuaren pisuari eutsiko dion eta obuluak haien jatuntasunetik babestuko dituen osaera izan behar dute. Hegaldian polinizatzen duten kolibri eta intsektuentzat, loreek tubulu motako korolak izan behar dituzte, txorien mokoetara eta tximeleten espiritronpetara egokituak. Erleentzat, loreak zabalak eta lauak dira intsektuarentzat lurreratze pistak eskainiz.​

Landare batek agente polinizatzaile jakin bat erakartzeko dituen baliabide multzoari lore-sindrome deritzo. Animalien polinizazioari dagokionez, hauek dira lore-sindromeakBarth, F. (1985) Insects and Flowers. The Biology of a Partnership. Princeton University Press. Princeton, NJ. ISBN 0-691-08368-1L. van der Pijl. 1961. Ecological Aspects of Flower Evolution. II. Zoophilous Flower Classes. Evolution, Vol. 15, No. 1, pp. 44-59:

 Melitofilia: sistema horren bidez, zenbait landare-espeziek intsektu himenopteroak erakartzen dituzte (batez ere erleak eta liztorrak) intsektuek polinizazioa egin dezaten. Himenopteroek aho-aparatu xurgatzailea dute, eta, elikatzeko, nektarra eskuragarri egotea bilatzen dute, ahoko organoak motzak baitituzte. Espezie melitofiloen loreek erleak erakartzen dituzte forma, lurrin eta koloreen konbinazio baten bidez. Horrela, korolak tximeleta formakoak dira (adibidez, lekadun Faboideae, hirustak eta alpapa), ezpaindunak (hau da, lore-hostoak bi taldetan elkartuta, bi ezpain osatuz, hala nola ezpaindunetan eta konposatu batzuetan) edo ahutzak formakoak. Korolek gainazalak dituzte intsektua pausatzeko eta nektarioen kokapena adierazten duten nektar-gidak dituzte. Era berean, lore mota horiek substantzia aromatikoak sortzen ditu korolan dauden osmoforoetan (Adibidez, zitrikoetan), koroan (lilipetan) edo beste lore-organoetan. Batzuetan, koeboluzio hori iritsi da loreak (erle espezie bateko arrak erakartzeko) espezie bereko emea imitatze punturaino, orkideen polinizazioari buruzko azterketetan deskribatu den moduanProctor, M., Yeo, P. & Lack, A. (1996). The Natural History of Pollination. Timber Press, Portland, OR. ISBN 0-88192-352-4Meeuse, B. & Morris, S. (1984) The Sex Life of Flowers. The Rainbird Publishing Group ltd. London. ISBN 0-87196-907-6.
 Psikofilia: tximeletekin batera eboluzionatu duten loreek, oro har, nektarra izaten dute korolako hodiaren hondoan, non intsektu horien aho-aparatu xurgatzaile luzea baino ezin den iritsi. Oro har, gaueko tximeletak erakartzen dituzten loreak zurbilak eta usain bizikoak izaten dira.
 Mioilia: loreek elikagai naturalen antzeko lurrinak edo euliek bisitatzen dituzten substratuak igortzen dituzte. Normalean elikagai bila edo arrautzatxoak, uzteko deskonposizioan dauden material organikoak dira (gorozkiak edo sarraskia)Pijl, L. van der y C. H. Dodson. 1969. Orchid flowers. Their pollination and evolution. University of Miami Press. Coral Gables. pp. 101-122.. Lore-atal desberdinek usain ustelak edo gozoak sortzen dituzte; polinizatzailea atxikitzen duten tranpak ezartzen dituzte normalean, eta, erakartzen dituzten apendizeak izateaz gain, kolore distiratsuak edo haragia edo materia ustelaren beste tindagairen bat agertzen duteChase, M. W. 1985. Pollination of Pleurothallis endosthachys. Am. Orch. Soc. Bull. 54:431-434Johnson, S. D. y T. J. Edwards. 2000. The structure and function of orchid pollinaria. Pl. Syst. Evol. 222: 243-269.Borba, E. L., J. M. Félix, V. N. Solferini y J. Semir. 2001b. Fly-pollinated Pleurothallis (Orchidaceae) species have high phenetic variability: evidence from isozyme markers .Am. J. Bot. 88: 419-428.Borba, E. L. y J. Semir. 2001. Pollinator specificity and convergence in fly pollinated Pleurothallis (Orchidaceae) species: a multiple population approach. Ann. Bot. 88: 75-88..
 Ornitofilia: sindrome mota honetako loreek ez dute usainik, txoriek ez baitute usaimenik, baina, bai kolore bizi, gorri, hori eta nektar ugari.
 Kiropterofilia: saguzar txikien polinizazioa da. Loreek kolore zurbilak, usain sendoak eta nektar ugari dituzte.

 Dibertsitatea eta eboluzioa 
Landare baskularren garapena Siluriarrean hasi zen. Fosilik zaharrena Behe Siluriarrekoa da (425 m.u.), hain zuzen ere. Pteridofito baten fosila aurkitu zuten. Pteridofito hori Psilophytopsida klasekoa eta Rhyniales ordenekoa da.

Ikertzaileek uste dute landare baskularren aitzindariak alga berdeak direla, eta, algen barruan, Chlorophyta dibisiokoak. Izan ere, alga horien antzeko ezaugarriak azaltzen dituzte: antzekotasun biokimikoak, a eta b klorofila pigmentuak, almidoia erreserba-substantzia moduan eta zelulosazko pareta.

Landare lehortarrak hiru talde nagusitan banatzen dira:
 Briofitoak
 Pteridofitoak
 Espermatofitoak
 Ginmoespermoak
 Angiospermoak

Angiospermoak dira benetako lorea duten landareak, eta, beraz, eboluzionatuenak. Angiospermoen taldeak jasan duen dibertsifikazioa harrigarria da. Kretazeoan agertu ziren; lehen fosil-erregistroak duela 130 milioi urtekoak dira. Garai horretatik aurrera, oso ezberdinak diren espezieen hainbat fosil agertu dira.

Lore primitiboenak Magnoliopsida klasean agertzen dira. Lore-atalak helikoidalki daude kokatuta. Lore eboluzionatuagoetan, lore-atalak bertiziloetan antolatuta agertzen dira. Haziaren barreiaketaren arabera, loreek egitura desberdinak erakusten dituzte.

 Erabilerak 
Landarearen beste edozein atalek (haziek, fruituek, hostoek, sustraiek edo zurtoinek) elikagai gehiago ematen dituzten arren, barazki eta espezia garrantzitsuak eskura daitezke loreetatik: esaterako, brokolia, orburua eta azalorea. Sukaldaritzan hain preziatua den azafrai espezia ere, iridazeoen familiako landare baten lorexakietatik lortzen da.

Elikagaiak lortzeko ez ezik, gizakiak beste hainbat erabilera ematen dizkie loreei:

 Apaingarri moduan etxeetan.
 Urtebetetze ospakizun edo beste hainbat ospakizunetako opari moduan.
 Elizkizunetan.

Aipaturiko erabilera horiez gain, loreek nolabaiteko sinbolismo emozionala izan dute historikoki munduko kultura ezberdinetan. Neandertalak bizi ziren kobazuloetan, adibidez, lore-hauts arrastoak aurkitu dira. Aurkikuntza horrek loreak hildakoak omentzeko errituetan erabiltzen zituztela pentsatzera eraman ditu ikerlariak.

Gaur egun ere, loreek ditugun emozioak adierazten laguntzen digute. Askotan, loreen bitartez saiatzen gara sentimenduak adierazten, besteak beste, sinpatia, errua edo sexu-gogoa.

Horrez gain, lore asko apaingarri pertsonal modura erabiltzen dira, lorea bere osotasunean edo loreen esentzia perfume modura.

Oharrak

 Erreferentziak 

 Kanpo-estekak 

Kategoria:Loreak
Kategoria:Landare morfologia
Kategoria:Landareen ugalketa
Kategoria:Polinizazioa