Finlandiako golkoa

Finlandiako golkoa (, , ) Itsaso Baltikoaren adarra da, Europa iparraldean: iparraldean, Finlandia du; hegoaldean, Estonia; eta ekialdean, Errusia.

 Geografia 
Golko luzea da, 30.000 kilometro koadroko eremua hartzen duena; 400 kilometro luze da, 70 kilometro zabal (ahoan 130 kilometro eta Neva itsasoratzen den puntuan 12 baino ez). 38 metro sakon da batez beste, eta sakonera handiena, ahokoa, 115 metro ingurukoa da. Iparraldeko ertzak golko eta penintsula ugari ditu eta uharte txikiz josita dago. Hegoaldeko ertza zuzenagoa da; bertan dago Baltikoko Klint, 55 metro ere har ditzakeen itsaslabarra.

Neva ibaiak dakarren urari esker, oso gazitasun txikia dauka. Tenperaturari dagokionez, neguan 0 °C inguruan izaten da eta golkoaren ertzak izoztu egiten dira, ekialdean hasi eta mendebalderantz zabalduz. Golko osoa izoztea ere ez da ez-ohikoa. Udan, berriz, 15-17 °C inguru hartzen da azalean.

 Uharteak 
Uharte ugari daude golkoan. 1700etik aurrera, Errusiak 19 uharte artifizial eraiki zituen, bertan gotorlekuak ezartzeko. Handienak honako hauek dira:
  Kotlin uhartea
  Beryozovye uharteak
  Maly Vysotsky uhartea

 Ibaiak 
Finlandiako golkora ibai ugari isurtzen dira. Garrantzitsuenak honako hauek dira: Neva ekialdean, Narva hegoaldean eta Kymi iparraldean.

 Flora eta fauna 
Golkoaren inguruan konifera eta zuhaitz hostoerorkorren basoak daude. Espezie ugarienak pinua, izei gorria, urkia eta sahatsa dira. Golkoaren ekialdeko muturreko paduretan lezka eta igebelarrak agertzen dira.

Faunari dagokionez, nagusiak arrainak dira: izokina, perka, sardinzarra, bakailaoa, ibai-aingira... Itsas txakurrak ere ikusten dira, grisa eta marmolairea, besteak beste.

 Hiri handienak 
Golkoaren ekialdeko muturrean, Neva ibaiaren ahoan, San Petersburgo dago, Errusiako bigarren hiririk handiena. Golkoaren ertzean bi herrialderen hiriburuak daude: Helsinki, Finlandiakoa, eta Tallinn, Estoniakoa; lehenengoa iparraldeko ertzean dago eta bigarrena, hegoaldekoan.

   Hiria  Biztanleria (2017) 1   San Petersburgo 5.323.300 2   Helsinki 642.045 3   Tallinn 447.414 4   Espoo 277.375 5   Vyborg 79.962 6   Petergof 73.199 7   Sosnovy Bor 65.788 8   Kotka 53.730 9   Porvoo 50.203 10   Kronstadt 43.005

 Historia 
Duela 9.000 urteko aztarna ugari aurkitu dira Finlandiako golkoaren ertzetan. Sestra ibaiaren inguruan (Errusia) neolitoko 11 eremu aurkitu dira, esate baterako.

Ondoren, fino-hungariarrak iritsi ziren eta VIII. eta IX. mendeen artean, eslaviarrak. 1219ko Lyndanisseko gudaren ondoren, Danimarkak eremua konkistatu zuen, baina 1343ko estoniarren altxamenduaren ondoren, Ordena Teutonikoak golkoaren hegoaldeko ertza eskuratu zuen. Iparraldean tribu finlandiarrak zeuden, baina XII. eta XIII. mendeen artean, Suediako inperioak lurraldea menperatu zuen.

1700 eta 1721 artean, Iparraldeko Gerra Handia izan zen eta Errusiak ekialdea eskuratu zuen. 1703an, San Petersburgo hiria sortu zuten, Errusiako hiriburu bihurtu zena, eta oraindik ere inguruko hiri handiena dena. Hurrengo urteetan, suediarren eta errusiarren arteko borrokak izan ziren. XX. mendean inguruko herrialdeen independentzia iritsi zen: Finlandia 1917an bihurtu zen estatu eta Estonia, 1918an. Sobietar Batasunak Estonia hartu zuen, baina 1991n berriz ere independente bihurtu zen.

 Irudi galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Estonia-Errusia muga
Kategoria:Finlandiako geografia
Kategoria:Errusiako geografia
Kategoria:Estoniako geografia
Kategoria:Ozeano Atlantikoko golkoak
Kategoria:Iparraldeko Europako geografia