Gaixotasun autoimmune

Gaixotasun autoimmuneak immunitate-sistemaren funtzionamendu okerraren ondorio dira, alegia, organismoak bere buruarekiko duen tolerantzia apurtzen denean (autotolerantzia) agertzen dira. Gaitz hauen oinarria gorputzaren berezko antigenoak eta kanpoko antigenoen arteko desberdintasuna ez ezagutzean datza.

Immunitate-sistema organismoak infekzioaren aurrean defendatzeko duen mekanismoen multzoa da. Mekanismo hauen bitartez (linfozitoak, antigorputzak, makrofagoak, konplementua...) organismoak mikrobio patogenoei eta zelula arrotzei aurre egiten die, eragile horien jarduera deusestatuz. Zuzen funtzionatzen duenean, immunitate-sistemak kanpoko birus edo bakterioen aurka gure organismoa babesten du.

Gaixotasun autoimmunea dagoenean, aldiz, immunitate-sistemak ez du berezko eta arrotzaren arteko bereizketarik egiten, eta organismoaren elementu batzuei (ehun, organo edo molekulei) eraso egiten die  Albero, Josu: Mikrobioen mundu liluragarria, EHUak argitaratuta (2019) 111-112 orr. ISBN: 978-84-1319-082-2 . Organismoak bere buruari kalte egiten dio, funtsean.

Gaitz autoimmune bat dagoenean organismoak ehunek eta organoek dituzten azaleko antigenoen aurkako antigorputzak ekoizten ditu. Antigorputz horiei autoantigorputzak esaten zaie, organismo beraren aurkako antigorputzak direlako.

Autoimmunitatearen zergatia oraindik ez da ongi ulertzen, baina badira zantzu batzuk bere jatorriari buruz; herentziak eta joera genetikoak pisu handia dutela susmatzeko arrazoi sakonak daudela jakiten da, esaterako. Bestalde, histokonpabilitate-konplexu nagusiak eta giza antigeno leukozitarioen (HLA) formulak zer ikusi handia dute gaitz autoimmune askotan. Era berean, bakterioek edo birusek sortutako hainbat infekziok gaitz horiek piztu litezkeela susmatzen da  Santin, Izortze (2022) Han eta hemen, birusak non-nahi BERRIA, 2022-11-25ean , mimetismo antigeniko izeneko fenomenoaren bidez. Traumatismo batzuek ere ,antza, martxan jar dezakete gaixotasun autoimmune baten ibilbidea

Aldaketa hormonalak, azkenik, kasu askotan autoimmunitatearen jatorriaren atzean daudela baieztatu egin da. Beste hainbeste gertatzen da estresarekin: estresa gaitzaren pizgarria da sarritan, eta gaitzaren eboluzioa ere okertzen du, agerraldi akutuak eraginez.

Azken urteotan gaixotasun autoimmuneen jatorrian heste-flora eta heste-iragazkortasunaren aldaketak, joera genetikoa duen gizabanako batengan, leudekeela proposatu dute hainbat ikerlarik Zonulin and Its Regulation of Intestinal Barrier Function: The Biological Door to Inflammation, Autoimmunity, and Cancer Physiol Rev 91 (1): 151-75.. Hesteetako hainbat bakteriok gaitza piztuko luketen antigeno bereziak sortuko lituzkete, hesteetako hesia zeharkatzerakoan immunitate-sistemaren ez-ohiko erantzuna aktibatuz.

Immunologo gehienen iritziz, gaitz autoimmune bat pizteko bi faktore behar dira: joera genetikoa, alde batetik, eta ingurugiroko beste faktore bat (ezezaguna, gaur egun; mikrobio bat edo antigeno arrotz bat izan liteke). Bigarrenaren ezean, joera genetikoa bakarrik ez da nahikoa gaixotasun autoimmune bat sortzeko, biki monozigotikoekin egindako ikerketek agerian jartzen dutenez.

Gaitz autoinmuneen tratamenduan immunosupresoreak erabiltzen dira. Botika hauek immunitate-sistemaren jarduera moteltzen dute.

 Gaixotasun autoimmune motak, espezifikotasunaren arabera 
Gaixotasun autoimmuneak bi motakoak izan daitezke:

 Gaixotasunak organo espezifiko bat kaltetzen du: autoantigorputzak organo jakin baten aurka zuzentzen dira, edo organo bateko zelula mota jakin baten aurka. Adibide batzuk: gazteen diabetes mellitus (pankreako zelulen aurka), ultzeradun kolitisa (hesteetako zelulen aurka), hepatitis autoimmunea (gibeleko zelulen aurka), Hashimotoren tiroditisa (tiroideen aurka), etab.
 Gaixotasunak organo ez-espezifikoak kaltetzen ditu (sistemikoak): autoantigorputzek organismo osoan sakabanaturiko egiturei egiten diete eraso. Lupus eritematosoa edo artritis erreumatoidea dira gaixotasun mota honen adibide batzuk

 Gaitz autoimmuneen tratamendua 

Gaur-gaurkoz, ez dago gaixotasun autoimmune sendatzerik. Gaixotasun kronikoak dira, eta tratamenduaren helburua sintomak arintzea eta gaixoak ahalik eta bizimodu normalena egitea da.

Tratamendua oso aldakorra da, gaitz autoimmunearen arabera, baina kasu gehienetan gaitz hauek dakarten hantura prozesuak gutxitzea eta immunitate-sistemaren jarduera moteltzea (gaixoaren ehun eta organoei kalte egin ez diezaien) bilatzen da. Horretarako, besteak beste, botika hauek erabiltzen dira  Autoimmune disorders MedlinePlus, US National Library of Medicine (2013ko uztaila) :

antiinflamatorio ez-esteroideak (AIEE), hanturaren aurkakoak
glukokortikoideak, helburu berarekin erabiliak, eta baita immunitate-sistemaren jarduera moteltzeko ere
botika immunosupresoreak, immunitate-sistemaren jarduera moteltzen dutenak: azatioprina, metotrexato, ziklofosfamida....

Immunosupresoreen erabilera tentuz egin behar da beti, immunitate-sistema gehiegi ahultzeak ondorio gaiztoak dakartzalako: infekzioen aurrean sentikorragoa izatea eta minbizia pairatzeko probabilitate handiagoa.

Immunoterapia da azken urteotan gaixotasun autoimmuneen aurka gero eta gehiago garatzen ari den terapia mota. Ohiko botikek huts egiten dutenean terapia honek asko lagun dezake, eta espezifikoagoa denez bere toxikotasun maila txikiago da. Antigorputz monoklonalak eta CAR-T zelulak, besteak beste, erabiltzen dira.

 Zenbait gaitz autoimmune 

Laurogei gaixotasun autoimmune inguru ezagutzen dira egun. Horietako batzuk hemen aipatuko dira:

 Addisonen gaixotasuna
 Anemia kaltegarria
 Artritis erreumatoidea
 Asma
 Crohn gaitza
 1. motako diabetes mellitusa
 Esklerodermia
 Esklerosi anizkoitza
 Espondilitis ankilopoietikoa
 Gaixotasun zeliakoa
 Hashimotoren tiroditisa
 Hepatitis autoimmunea
 Kolangitis esklerosatzaile primarioa
 Lupus eritematosoa
 Miastenia gravis
 Psoriasia
 Ultzeradun kolitisa
 Kolangitis biliar primarioa

 Ikus, gainera 
 Immunotolerantzia
 Autoimmunitatea

 Kanpo estekak 

  Gaixotasun autoimmuneak eta geneak 

  Alan Ebringer doktorearen teoria (I)

  Alan Ebringer doktorearen teoria (II)

 Erreferentziak 

Kategoria:Gaixotasun autoimmuneak
Kategoria:Medikuntza-terminologia