Arahau

Arahau hizkuntza eraikia da, 2006 inguruan Ivan Karazev idazle errusiarrak sortua.

 Fonetika 
Arahauak 10 bokal, 17 kontsonante, 10 diptongo eta 10 triptongo ditu. Azentua beti aditzeko silaban erortzen da.

Adibidez: Kfasaadesfrat [kfa.saa.’des.frat] Nik irakaslea ikusten dut; Tesark [’te.sark] Ni ibitzen naiz.

Latindar alfabetoan oinarritutako alfabetoa du: a, ä [ia], b, c [ts], d, e, ë [ie], f, g, h [x], i, j [j], k, l, m, n, o, ö [io], p, r, s, t, u, ü [iu], v, y [ɨ], z [z].

 Kontsonanteak 
 Ezpainbikaria Ezpain-horzkaria Hobikaria Hobi-atzekoa Sabaikaria Belarra Herskaria p eta b t eta d k eta g Sudurkaria m n Dardarkaria ɾ Igurzkaria f eta v s eta z  x Afrikaria ʦ  Albokaria l Hurbilkaria j

 Bokalak 

 Aurrekoa Atzekoa Itxia i, y  u, ü Ertaina e, ё o, ö Irekia a, ä

Arahauak Finlandieraren hamar oinarrizko bokalak ditu, hamar beheranzko diptongo daude (au, ao, ae, ai, ou, oe, oi, oa, ei eta ea), hamar beheranzko triptongo daude: uau, uao, uae, uai, uou, uoe, uoi, uoa, uei eta uea (u [w] letra ere kontsonantea da). j letra gaztelaniako y bezala ahoskatzen.

 Swadesh zerrenda 
Hona 177 itemek osatutako zerrenda, euskarazkoa eta arahauzkoa lagunArahau-Euskal teoria.

 Swadesh zerrenda Arahau ta ni sa zu,  hi (familiar) sa hura / bera taa gu saa(plural) zuek saa haiek ho hau ho hori, hura ko nor go zer fo non bo noiz do nola, zelan lo ez plo guzti goo asko arg bat ha bi harg hiru haca lau ard bost kaz handi kaka luze kava zabal karp lodi gad txiki kavla mehe, estu, mehar klarp, arrarg argal aj emakume a  gizon ad  haur, ume ja emazte ka, sar senar kama ama abad aita u animalia, abere, pizti  uzü arrain uze txori kuräs txakur uza zorri mumul suge mumöl har i zuhaitz, arbola iri zuhaizti, oihan ird  makil irp fruitu, zitu  hri hazi irg hosto irk sustrai, erro irt  enbor inr lore ij belar oari soka oura  larru aura, auzou   haragi, okela  au odol oe hezur vuze arrautza ucr adar gru buztan oaruze  luma oara ile bra buru atr belarri fra begi dra sudur kaj aho oenr hagin,hortz   nrau mihi aizarg azazkal ark hanka,zango   arc belaun ard esku pama hego arp sabel gapap erraiak kra lepo gra bizkar art bular, ugatz  brou bihotz nrou gibel äs edan uls jan rais hozka egin, kosk egin  gapapl oka egin garais  putz egin esprou arnasa hartu nanr barre egin esafr ikusi esatr entzun es  jakin esabr pentsatu, oldoztu gagr  usain(a) hartu garaus beldur izan ana lo egin als hil, akabatu gesaclkesa borroka egin alsu ehizatu gaka jo esaerg ebaki,moztu   raisrais zatitu, pitzatu  esurg hazka egin, urratu  esö aitzurtu, zulatu mam igeri egin ama hegan egin esark ibili mésark etorri anal etzan anan eseri ana zutitu éjsark biratu amal erori ois eman esü garbitu, ikuzi  estoari lotu esizr josi asarg zenbatu esanr esan ras abestu, kantatu üs isuri usaol izoztu fre eguzki hre ilargi aoze, aode, aorrard izar ü ur espre euria egin gü ibai üzo aintzira, laku üz  itsaso gaorp gatz gai harri gafa harea görh hautz ö  lur gaol hodei ezö laino e zeru nej  haize gmoe elur üraol izotz earroa erre ao su afoa errauts ürrai bide brö mendi au gorri ea berde, orlegi  ou hori oe zuri oa beltz egoa gau egoe  egun uru urte gopl bete nala berri gan zahar gë on gy txar gydr ustel gehr biribil gagaras  zorrotz gësl  kamuts gü busti, heze  dry  lehor, siku ord  zuzen odo gertu odlo urruti, urrun orf  ezker oko -(e)an opo -(e)an obo  -(r)ekin oco eta mo ba- zogo -elako uo izen

 Sailkapena 
Arahau ez dago philum indoeuroparraren barruan sailkatuta eta Europako mendebaldean izan zen hizkuntza-familia baten azken arrastotzat hartzen da.

Arahauk baditu ezaugarri urri batzuk (hizkuntza indoeuroparrekin alderatuz). Lehenbizi, bere morfologia eransgarria (aglutinantea), hitza osatzeko modua, hitz barneko zatiak (morfema) “itsasten” dira elkarrekin, funtsezko aldaketarik jasan gabe, eta gainera esangura gramatikal bakoitzak (adibidez, kasua eta numeroa izenetan, denbora, pertsona eta numeroa aditzetan) badu bere morfema propioa. Arahauk badauka kasu ergatiboa eta aktiboa. Arahauk hitzak sortzen ditu batez ere bi sistemen arabera: konposaketa eta eratorpena. Eratorpena, maileguak eta konposaketaren batera, lexikoa sortzeko metodorik errazenetako eta eraginkorrenetako bat da. Arahaun atzizki lexiko ugari daude eta honek baimentzen du nukleo beretik hainbat esanahi desberdin ateratzea, baita kategoria sintaktikoa aldatzea ere.

Arahaun badaude atzizki desberdinak, izen-sintagma barruan izenaren funtzioa adierazten dutenak. Hizkuntzak, beraz, erabiltzen ditu atzizkiak, preposizioen ordez. Atziki hauek zuzen itsasten zaizkio sintagmari, behin baino ez dira erabiltzen, ez sintagma horretako elementu bakoitzean.

Arahauk euskararekin kointzidentzia du.

Arahau-euskara (kointzidentziak):

uru urte
bra buru
ü ur
ai harri
rpa tripa
harg hiru
ho hau
udr sudur
hre hil
boor denbora
door diru
ahoa (gizon+beltz) ohoin
esanr (egin+aho) esan
uze uso
egoa (zeru+beltz) gau
egoe (zeru+zuri) egun
suu zu
arg hark
kuräs zakur
ar ar
arh erhi
arrajba arreba
trü trumoi
arka hanka
azarma aztarna
hils hil
häcänärmä (zortzi+oin+intsektu) armiarma

 Eredua 
Gure Aita euskaraz:

Gure Aita, Zeruetan zaudena,santu izan bedi zure izena.
Etor bedi zure erreinua.Egin bedi zure nahia
zeruan bezala lurrean ere.Emaguzu gaur egun honetako ogia.
Barkatu gure zorrakgeuk ere gure zordunei barkatzen diegun bezala.
Eta ez gu tentaldira eramanbaina atera gaitzazu gaitzetik.

Gure Aita arahauz:
Ëttange msuohusoer
Msfarfésarkv músgausaskecö
Soisiragsaguastaa coezetlo cosareasguoastaa
Ctaarë’skuoastaa. Coslavadorfaat
Nsaulsyrtaakl marcozusfarfsopl.

 Zenbakia 
arg — 1 ha — 2 harg — 3 haca — 4 ard — 5 ardarg — 6 hard — 7 hacana — 8 blarg — 9 arf — 10 arh — 11harf — 12hargarf — 13hacarf — 14rza — 15arl — 16arlarg — 17harl — 18blarm — 19rka — 20rpa — 21rpaj — 22arfark — 30harka — 40 harkaarf — 50 harkab — 60 rkablarf — 70 hacark — 80 rfabl — 90 ar — 100hargurs — 3000urs — 1000ardar — 500hacar — 400

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 http://www.rbardalzo.narod.ru/baski.html
 Cláudio Rinaldi, Minihistoria del linguas philosophic: De Aristoteles al Toki Pona. Le Almanac de Interlingua, 2011
 http://www.omniglot.com/conscripts/arahauvarf.php
 http://www.christusrex.org/www1/pater/JPN-arahau.html
 http://sites.google.com/site/rbardalzo/Home
 http://www.garshin.ru/linguistics/model/fanlangs.html
 Трубникова В., О новом языке арахау, микролитературе и гибели цивилизации (интервью) // Юга, 14.12.2011

Kategoria:Hizkuntza eraikiak