Karmelo Etxenagusia

Karmelo Etxenagusia Uribe (Iurreta, 1932ko apirilaren 24a - Begoña, Bilbo, 2008ko azaroaren 6a) euskal idazle eta apaiza izan zen. 1965etik euskaltzain urgazle izan zen eta 1995etik 2008ra Bilboko elizbarrutiko gotzain laguntzaile.

 Bizitza 

Iurretan jaioa, apaiz ikasketak Gordexola, Artea eta Gasteizko seminarioetan egin zituen. 1955ean apaiztu zen Begoñan eta ondoren Derio seminarioko irakasle izendatu zuten. Geroago Madrilen eta Erroman jarraitu zituen ikasketak.

Gaztetatik izan zuen euskara lantzeko grina. Besteak beste, bizkaierako klasikoak, Orixe, Lizardi, etab. irakurtzen ikasi zuen euskara literarioa. 1967an seminarioko ikasketetan euskara ikasgai bihurtu zuten eta Etxenagusia izan zen irakasle. 1969an, Mikel Zaraterekin batera, Derioko Udako Ikastaroak sortu zituen, helduen alfabetatzea bultzatzeko. Aldi berean, ikastaro horien inguruan sortu zen Labayru ikastegiaren sortzaile eta bultzatzaile esanguratsuenetakoa izan zen.

Bilboko elizbarrutian liturgia lanak euskaratzen jardun zuen, beste euskal elizbarrutietako hainbat kideren lankidetzaz, besteak beste, Manuel Lekuona, Lino Akesolo, Joan Mari Lekuona, Joxe Mari Aranalde, etab.

1995eko irailaren 8an Bilboko gotzain laguntzaile izendatu zuten eta kargu horretan iraun zuen 2008ko apirilean erretiratu zen arte. 2008ko azaroaren 6an hil zen Begoñako Andre Maria Zuriaren ospitalean, uste gabeko gaixoaldi baten ondoren. 

Begoñan bizi izan luzaroan, lehenengo Errefujioko komentuan (1965etik edo). Begoñako parrokoa ere izan zen eta gotzain laguntzailea izan zenean ere basilikaren ondoan dagoen Ejerzizio etxean bizi izan zen.

 Euskaltzain urgazle eta ohorezkoa 
Euskaltzain urgazle izendatu zuten 1965eko irailaren 24an, eta ohorezko euskaltzain 1998ko apirilaren 24an. Harreman ez estu-estua baina ona izan zuen Euskaltzaindiarekin. Hainbat batzarretan parte  hartu zuen eta euskararen onerako ziren ekitaldietan ez zeukan erreparorik laguntzeko. 1968an Euskaltzaindiak Arantzazun euskara batua arautzeko egin zuen batzarrean egon zen, kasurako.

 Idazlanak 
Ipuinak, bertsoak, herri kantuak etxean entzun eta ikasiak zituen Karmelok txiki-txikitatik. Bere liburuan Gabonetan Abendu kantetan etxerik etxe ibiltzen ziren gazte taldeak eta urteberriko kantuak gogoratzen ditu. 

 Liburuak 
 Beste lorategi bi: Bizkaiera, 1965
 Beste lorategi bi. Gipuzkera, 1967
 Euskal Idazleen lorategia, 1969. Liburua  idazleak  eta  euskalkiak  ezagutzeko  bide  bezala  dago  egokitua.  Horretarako  zati  bakoitzaren  hasieran  nota  bat  dakar  labur  bezain  taxuz  egina  idazlearen  berri  emanaz,  eta  ondoren  hiztegiño  bat  irakurketan  laguntzeko.  Liburuaren  bukaeran  ere  beste  hiztegi  bat  dakar  liburuan  zehar  agertzen  diren  hitz  zailtxoenek  osatua.  Guzira  hirurehun  horri  dira,  eta  arras  itxura  txukunean  dator. Hasiera-hasieran  zenbait  herri-ipuin,  errefrau  eta  antzinako  kristau-dotrinen  zatiak  dakartza.  Ondoren  berrogeita  zortzi  idazleen  zatitxoak. Liburua egin bitartehttps://www.inguma.eus/egilea/ikusi/karmelo-etxenagusia-uribe-1932-2008?mota=article&page=1an hainbat idazle eta euskal kulturako aitzindarirekin egin zuen harremana: Lino Akesolo, Nikolas Alzola, Justo Mari Mokoroa, Juan San Martinekin. Baita beste batzuekin ere: Santiago Onaindia, Jaime Kerexeta, Eusebio Erkiaga, Xabier Peña, eta Augustin Zubikarairekin.
 Euskal idazleak bizkaieraz, 1980
 Iparraldeko euskal idazleak, 1988
 Euskera nire bizitzan, 2003

 Artikuluak aldizkarietan 
euskal Herriko historiaz hir artikulu argitaratu zituen Euskera eta Idatz eta mintz aldizkarietan.

 Jaime Iñazio Kerexeta Gallastegi (Elorrio, 1918-1998).    Karmelo Etxenagusia Uribe .   EUSKERA ,   1999
 Derioko ikastaroak Karmelo Etxenagusiaren gorazarrez. Adolfo Arejita Oñarte-Etxebarria, Karmelo Etxenagusia Uribe, Ander Manterola Aldekoa. IDATZ eta MINTZ. 1991 Mikel Zarate, eliz idazle. Karmelo Etxenagusia Uribe. IDATZ eta MINTZ. 1990

 Errekonozimenduak 

 2003: EIZIEko ohorezko bazkide izendatu zuten.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Bizkaiko idazleen zerrenda

 Kanpo estekak 
 Karmelo Etxenagusia Uribe Bidegileak bilduman

Kategoria:Bizkaiko apaizak
Kategoria:Euskaltzain urgazleak
Kategoria:Euskal idazleak
Kategoria:Bizkaiko idazleak
Kategoria:Iurretarrak
Kategoria:Mahatsorriak
Kategoria:Euskaltzain ohorezkoak
Kategoria:Euskal Herriko apaiz katolikoak
Kategoria:Bilbon hildakoak