Henrike II.a Ingalaterrakoaren laudoa

Henrike II.a Ingalaterrakoaren laudoa errege honek Westminsterren 1177ko martxoaren 16an emandako laudoa izan zen. Laudoa Alfontso VIII.a Gaztelakoak eta Antso VI.a Nafarroakoak zituzten mugaldeko lehiak bukatzeko eman zuen 1176ko abuztuaren 25ean Gaztela eta Iruñeko erregeek zazpi urteko tregoa eta Ingalaterrako erregearen arbitrajea onartzea erabaki eta geroHonela zioen ituna latinez: "Hoc est pactum et conventio quae facta fuit inter Aldefonsum regem Castillae, et Sactium regem Navarrae, avunculum suum, de querellis videlicet quas inter se habebant, ut judicio regis Angliae sibi satisfacerent.."

 Alderdien argumentuak 
 Nafarroako erregearen argumentuak 
Hona hemen nafar enbaxadoreen argumentuak:
 Gaztelarrek Iruñeko erregea eta Antso III.aren lehensemea zen Gartzia IV.a Santxitz (1035-1054) "Naiarakoa" erail eta, Antso IV.a "Peñalengoa"ren hilketaren ondoren erresuma eskubiderik izan gabe eta indarrez ("per violentian fuit expulsus") okupatu zutela.
 Iruñeko erregeak erresuma Jainkoaren borondateari ezker zuela.
 Bertokoek ("naturalium hominum”) Iruñeko erregeari fideltasuna azaldu ziotela.
 Legea, Usadioa, Kanon eta Zuzenbideak honela ziotela.

 Gaztelako erregearen argumentuak 
Hona hemen gaztelar enbaxadoreen argumentuak:
 Alfontso VIII.a Gaztelakoa Antso IV.a Nafarroakoa Iruñeko erregearen ondorengoa zela.
 Antso IV.a "Peñalengoa"ren hilketaren ondoren, Nafarroa eta Naiara Gares eta Zangoza arte Gaztelako erregea zen Alfontso VI.a Gaztelakoarenak zirela.
 Iruñeko erregea zen Antso VI.ak, Alfonso VIII.aren adingabetasuna aprobetxatuz,Naiara eta Ebroren hegoaldean zeuden lurrak berreskuratu zituela.
 Gaztelako erregeak Toledo konkistatu zuela.

 Alderdien eskaerak 
 Nafarroako erregearen eskaerak 
 Cudeyoko monasterioa, Montes de Oca, San Vicenteko harana, Ojacastroko harana, Cinco VillasOrain Errioxako Siete Villas eskualdea dena, Montenegro de Cameros eta Albako mendigunea Agreda arte berreskuratzea ez ezik, bertatik eta Nafarroaraino doan eskualdea eta Antso IV.a "Peñalengoa" hil zenetik jasotako errentak ere berreskuratzea"Petit Sanctius rex Navarrae, Cudeio monasterium, Montem de Oca, vallem Sancti Vincentrii, vallem de Oliacasto, Cingovilas, Montem Nigrum, Sera Alba usque Agredam. Haec omna repetit, et quicquid est infra haec versus Navarram. Et istius terrae petit universos redditus a tempore obiit rex Sanctius de Penalen.".
 Gainera, enperadoreak Gartziari indarrez kendutakoa berreskuratzea, hau da, Naiara, Grañón, Pancorvo, Belorado, Cerezo de Río Tirón, Monasterio, Cellorigo, Bilibio, Meltria, Viguera, Clavijo, Berberana eta Lantarón"Praeterea petit haec quae imperator abstulit regi Garsiae patri suo per vim, scilitet Nageram Castellum Christianorum et Judaeorum, Grenion, Pancorvo, Belforaz, Cereso, Monasterium, Celerigo, Bilibio, Medria, Veguera, Clauvero, Verbea, Lautaron.".
 Belorado izatea"Conquiretur etiani de Belforazt, quod imperator reddiderat regi Garsiae".
 Orduan berriki kendutako gazteluak bere errentak barne Quel, Ocon, Pazuengos, Grañon, Cerezo de Río Tirón, Valluércanes, Treviana, Murillo, Ameyugo, Miranda, Santa Gadea, Salinas, Zabalate, Malvecino, Leguín eta Godín hain zuzen ere"Praeteres petit sibi restitui ab Aldefonso rege Castellae possessionem castrorum novissime sibi ablatorum cum fructibus inde perceptis, et quicquid habiturus esset, si non esset inde ejectus."
Sunt autem nomina castellorum haec: Kel, Ocon, Pazungos, Granion, Cereso, Valderocanas, Trepeana, Muriel,
Anuhugo, Miranda, Sancta Agathea, Salinas, Portela, Malvezin, Leguin, et castrum quod tenet Godin..
 Gainera, Gaztelako erregeak Nafarroako erregeari maileguz emandako ehun mila zilarrezko markoak itzultzea"Praeteres petit rex Navarrae sibi restitui a rege Castellae, usque ad summam centum milia marcarum argenci, rege Sanctio hodie in Navarra regnante, satisfactionen regi Aldefonso offerente de omnibus querelis suis secundum arbi trium baronum utriusque vel serenissimi regis Argliae.".

 Gaztelako erregearen eskaerak 
Hona hemen gaztelar enbaxadoreen argumentuak:
 Errioxan dauden Logroño, Entrena, Navarrete, Ausejo, Autol eta Resa,egun Andosilla udalerrian dagoena Araban dauden Estibalizko eta Divinako merkatuak, eta Durangaldea berreskuratzea."avunculo suo
sibi fieri restitutionem de Logronio, de Allena, de Navaret quod est citra Ribarobia, et de Agoseia, de Abtol, de Arresa, de Alleva, cum suis mercatis, scilicet de Estivalez, et de Dunna, et omni jure suo de terra quae dicitur Durango"
 Zaragozako probintzian dagoen Rueda de Jalón berreskuratzea ere"Conqueritur etiam, petit restitutionem sibi fieri a praenominato rege Navarrae, de Roba quam injuste detinet."
 Era berean, erregeak Logroñon eta beste hirietan izandako errentak ematea, 100.000 urrezko markotan balioztatuak"Petit etiam frutus quos percepit saepedictus rex Navarrae de Logronio, et de tempore invasionis, et damna quae intulit terrae ejus, eam depraedando et comburendo, quorum omnium summam aestimamus fere centum millia marcarum auri.".
 Gainera, Gares eta Zangoza eta bertatik Ebroraino doan eskualdea"Praeterea petit Pontem Reginae, et Sangossa, et totam terram quae est ab iis duabus villis usque ad flumen Yberi".
 Tuteraren erdia izatea, amaren partetik jasotakotzat zuelako, Tutera inolaz ere Nafarroakoa zela esanez"Petit etiam mediatatem Tutelae ex causa maternae successionis quam comes Dalperg donavit reginae reginae Margaritae sobrinae suae, quae uxor fuit regis Garsiae et avi ejusdem regis Aldefonsi, cum jam dicta Tudela nullo modo pertinet ad Navarram.".

 Ebazpena 
Ingalaterrako erregeak emandako erabakiaren bitartez, 1158an izandako mugak, Alfontso VIII.a Gaztelakoaren erreginaldiaren hasierakoak, berrezarri behar zituztenElizari Huarte. Hau da, Nafarroako Erresumak Errioxa gehiena eta Bureba uko egin zituen hamar urtez hiru mila marabedi jasotzearen alde, Burgosen lau hilabetero ordainduta.

Nahiz eta laudoa esplizitua izan ezJosé Ángel Lemak eginiko transkripzioa, historialari batzuen araberaUrzainki laudoak Nafarroako Erresumaren Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiaren jabetza berretsi zuen. Besteek, aldiz, Nafarroako Erresumak Gipuzkoa, Durangaldea, Errioxako Leguín eta Zabalate eta Araba Añana gabe mantendu zituela uste dute. José Luis Orella: "Gipuzkoa y sus relaciones con Nabarra y Castilla en 1200" liburuan mugak Nerbioi eta Baias ibaietan kokatzen ditu, Itziar eta Durango Nafarroako Erresuman ere kokatuz

Henrike II.aren ebazpena inpartziala eta bidezkoa izan omen zen eta ondorioz, bai batzuk zein besteak ez ziren konforme geratu erabakitakoarekin. Hala ere, zenbait historialariren ustez, azkenean praktikan Henrike II.aren laudoak mesede gehiago egin zion Gaztelari Nafarroari baino, errege ingelesak erresuma piriniarra lehiakide gisa ikusten omen zuelako Akitanian.

Laudoa zein aurreko itunaren latinezko testu jatorrizkoak Londresko British Museumean daude.. Hona hemen laudoaren testua:

Hau da, Gaztelako Erresumak Logroño, Navarrete, Entrena, Autol, Ausejo eta bere eskualdeak eta Nafarroako Erresumak Leguín, Zabalate eta Godíngo gazteluak eta hamar urtez hiru mila marabedi urtero lortu zituzten.

 Ondorioak 
Laudoa ez zen gaztelarren ezta nafarren gustukoa izan. Gaztelako erregeak ez zuen errespetatu eta 1177ko uztailean Cuencan Aragoiko erregearekin batera, eta berriro 1179ko martxoan Soriako Cazorlan, Nafarroako Erresuma eta islamdarren lurraldeak banatu zituen. Mehatxua Antso VI.a Nafarroakoak, 1177ko apirilean, laudoa martxan jartzea eta erresuma bien arteko muga Naiara eta Logroño artean kokatzea erabaki zuen.

Nolanahi ere, Bizkaiko mendebaldea, Enkarterri zein Bizkaiko Jaurerria, Gaztelako Erresumaren kontrolpean zegoela, ez zen inoiz ordutik aurrera nafarren eskuetan izango.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Elizari Huarte, Juan Francisco: "Tiempos de ruptura, tiempos de sosiego", "Historia Ilustrada de Navarra" liburuan (1993) Iruñea: Diario de Navarra 

 Kanpo estekak 
  Aurreko ituna eta laudoaren transkripzioa eta gaztelaniazko itzulpena

Kategoria:Nafarroako historia
Kategoria:Espainiako historia
Kategoria:Gaztelako Erresumako itunak