Judy Garland

Frances Ethel Gumm, (Grand Rapids, 1922ko ekainaren 10a - Londres, 1969ko ekainaren 22a), ezagunagoa Judy Garland ezizenaz, aktore eta abeslari estatubatuarra izan zen. Liza Minnelli aktorea zuen alaba. Hollywoodeko urrezko garaiko ikonoa, bere ibilbidean musikalak txertatu zituen Technicolor filmean, zuri-beltzeko drama kontenplatiboak, ekitaldi metamusikalak eta Mickey Rooney, Gene Kelly edo Vincente Minnelli bezalako pertsonaiekin kolaborazioak.

 Biografia 
Ikuskizunetan lan egiten zuten bere gurasoek eta neba-arrebek. Antzerki musikala giroan hazi zen.  

 Abeslaria 
30 hilabete zituela, oholtzara igo zuten gabonetako ekitaldi batean 'Jingle Bells' abestera.  Hiru urte besterik ez zituela gurasoen ikuskizun batean hartu zuen parte. Oraindik umea zela The Gumm Sisters Kiddie taldea sortu zien bere amak hiru alaba nagusiei. 11 urterekin heldu batek bezala abesten zuen. 

Dantza eta kantu ikasketak egin ostean, AEBetan barna ibili zen, betiere ahizpekin. Izen artistikoa aldatzea erabaki zuten; Garland ahizpak bilakatu ziren, eta, hortik aurrera, Frances Judy bilakatu zen.

 Aktorea 
30eko hamarkadan taldea desegin ondoren, amarekin Hollywoodera joan zen Garland. Zineman lan egiteko hainbat probatan parte hartu eta azkenean, bere ahotsaz denak liluratuta utzi ostean, Metro Goldwyn Mayerrekin kontratua sinatu zuen. 13 urte zituen. 1939n, 16 urterekin, ospea lortu zuen The Wizard of Oz filmarekin.  Hortik aurrera, Garlanden istorioa markatu zuten sexu-abusuek, adikzioek eta oso goiz hasitako ibilbide artistikoak. "[The wizard of Oz-en] bizitza miserablea egin zioten Judyri errodaje-setean, eskuak soinekoaren azpian sartuz... Gizonek 40 urte edo gehiago zituzten". (Sidney Luft)Metro-Goldwyn-Meyerrek dieta bat ezarri zion 13 urte zituenetik: zopa, uraza eta 80 zigarro egunero. Lanerako anfetaminak eta lo egiteko barbiturikoak ematen zizkioten. 25 urterekin, psikiatriko batean bere buruaz beste egiten saiatu zen. Somniferoekiko, alkoholarekiko eta morfinarekiko mendekotasuna izan zuen.Substantzia horiekiko guztiekiko mendetasuna sorrarazi zion Metro-Goldwyn-Meyerrek berak kalean utzi zuen. 

40ko hamarkadan zineman, antzerkian eta irratian arrakasta lortu zuen. A Star Is Born (1954) filmari esker. George Cukorrek zuzendutako pelikula, Oscarretarako lehen izendapena jaso zuen aktoreak. Garlandek ez zuen beste pelikula bat egin ia hamar urte pasa arte. Stanley Kramerren Winners and Sinners (1961) filmagatik Emakumezko Aktore Onenaren Oscarrerako izendatu zuten berriro Garland, oraingoan ere ez zuen eraman etxera.

Abeslari gisa, munduan barna ibili zen, eta 1961. urtean New Yorkeko Carnegie Hall aretoan eman zuen kontzertua erreferentziazkoa izan zen. Emanaldi horretatik atera zuten diskoak, Judy at Carnegie Hall, arrakasta itzela eskuratu zuen. 

 Heriotza 
47 urte zituela hil zen pilula-gaindosi baten ondorioz. Bertsio ofizialak bihotzeko infartuak jota hil zela esan zuen. 

 Filmografia 
 Filma  Urtea  PertsonaiaThe Big Revue1929BeraA Holiday in Storyland1930BeraBubbles1930BeraThe Wedding of Jack and Jill1930BeraLa Fiesta de Santa Barbara1935BeraEvery Sunday1936JudyPigskin Parade1936Sairy DoddBroadway Melody of 19381937Betty ClaytonThoroughbreds Don't Cry1937Cricket WestEverybody Sing1938Judy BellaireLove Finds Andy Hardy1938Betsy BoothListen, Darling1938"Pinkie" WingateThe Wizard of Oz1939Dorothy GaleBabes in Arms1939Patsy BartonAndy Hardy Meets Debutante1940Betsy BoothStrike Up the Band1940Mary HoldenLittle Nellie Kelly1940Nellie Noonan KellyZiegfeld Girl1941Susan GallagherLife Begins for Andy Hardy1941Miss Betsy BoothBabes on Broadway1941Penny MorrisWe Must Have Music1942BeraFor Me and My Gal1942Jo HaydenThousands Cheer1943BeraPresenting Lily Mars1943Lily MarsGirl Crazy1943Ginger GrayMeet Me in St. Louis1944Esther SmithThe Clock1945Alice MayberryThe Harvey Girls1946Susan BradleyZiegfeld Follies1946'Till the Clouds Roll By1946Marilyn MillerWords and Music1948BeraThe Pirate1948Manuela AvaEaster Parade1948Hannah BrownIn the Good Old Summertime1949Veronica FisherSummer Stock1950Jane FalburyA Star Is Born1954Vicki LesterPepe1960BeraJudgment at Nuremberg1961Mrs. Irene Hoffman WallnerGay Purr-ee1962MewsetteA Child Is Waiting1963Jean HansenI Could Go On Singing1963Jenny Bowman

 Diskografia 
 Singleak 
 Urtea Abestia  Katalogoa  Urtea  Abestia  Katalogoa 1936  Swing Mr. Charlie / Stomping at the Savoy  Decca 848  1945  This Heart of Mine / Love  Decca 18660  1937  Everybody Sing  Decca 1332  1945  Smilin' Through / You'll Never Walk Alone  Decca 23539  1937  All God's Chillun Got Rhythm / Everybody Sing Decca 1432  1945  In the Valley / When the Evening Sun Comes Down  Decca 23438  1937  (Dear Mr. Gable) You Made Me Love You / You Can't Have Everything  Decca 1463   1945  Round and Round  Decca 23459  1938  Cry, Baby, Cry / Sleep, My Baby, Sleep  Decca 1796  1945  It's a Great Big World (w. Virginia O'Brien)  Decca 23460  1938 It Never Rains But It Pours / Ten Pins in the Sky  Brunswick 02656  1946  For You, For Me, Forevermore / Aren't You Kinda Glad We Did? (w. Dick Haymes)  Decca 23687 1939  Over The Rainbow / The Jitterbug  Decca 2672   1946  Changing My Tune  Decca 23688  1939  Over The Rainbow / Dear Mr. Gable  MGM-KGC 166  1946  There is no Breeze / Don't Tell Me That Story  Decca 23746  1939  Embraceable You / Swanee  Decca 2881  1946  I Wish I Were in Love Again  Decca 24469  1939  Zing! Went the Strings of my Heart / Fascinatin' Rhythm  Decca 18543  1946  Look For the Silver Lining  MGM 30002  1939  In Between / Sweet Sixteen  Decca 15045  1946  Who?  MGM 30003   1939 Oceans Apart / Figaro  Brunswick 2953  1946  Look For the Silver Lining  MGM 30431  1940  Friendship (Johnny Mercerrekin) / Wearing of the Green  Decca 3/65  1948  Be a Clown  MGM 30097  1940  Buds Won't Bud / I'm Nobody's Baby  Decca 3174  1948  Love of My Life / You Can Do No Wrong  MGM 30098  1940  The End of the Rainbow  Decca 3231  1948  Mack the Black  MGM 30099  1940  Our Love Affair / I'm Always Chasing Rainbows  Decca 3593  1948  Johnny One Note / I Wish I Were in Love Again  MGM 30172  1940  It's a Great Day for the Irish / A Pretty Girl  Decca 3604  1948  Easter Parade / A Fella With an Umbrella (Peter Lawfordekin)  MGM 30185  1940  The Birthday of a King / Star of the East  Decca 4050  1948  A Couple of Swells / Medley (Fred Astairerekin)  MGM 30186  1941  How About You? / F.D.R. Jones  Decca 4072  1948  Better Luck Next Time  MGM 30187  1941  Poor You / Last Call For Love  Decca 18320  1949  Put Your Arms Around Me, Honey / Meet Me Tonight in Dreamland  MGM 50025  1942  For Me and My Gal / When You Wore a Tulip (Gene Kellyrekin)  Decca 9-25115  1949  Play That Barbershop Chord / I Don't Care  MGM 50026  1942  I Never Knew / On the Sunny Side of the Street  Decca 18524  1950  Happy Harvest / If You Feel Like Singing  MGM 3025  1942  That Old Black Magic / Poor Little Rich Girl  Decca 18540  1950  Friendly Star / Get Happy  MGM 30254  1943  Embraceable You / Could You Use Me?  Decca 23303  1954  Send My Baby Back to Me / Without a Memory  Columbia 40010  1943  But Not For Me  Decca 23309  1954  Go Home, Joe / Heartbroken  Columbia 40023  1943  Over the Rainbow / I May Be Wrong  V-Disc 335-A  1954  The Man That Got Away / Here's What I'm Here For  Columbia 40270  1943  Bidin' My Time / I've Got Rhythm  Decca 23310  1955  Maybe I'll Come Back / Over the Rainbow  Capitol 6128  1943  No Love, No Nothin' / A Journey to a Star  Decca 18484  1957  It's Lovely to Be Back Again in London / By Myself  EMI-CL 14791 1944  Meet Me in St. Louis / Skip to my Lou  Decca 23360  1961  Zing! Went the Strings of My Heart / Rockabye My Baby  Capitol 4624  1944  The Trolley Song / Boys and Girls Like You and Me  Decca 23361  1961  San Francisco / Chicago  Capitol 6125  1944  Have Yourself a Merry Little Christmas / The Boy Next Door  Decca 23362  1961  The Man That Got Away  Capitol 6126   1944  The Trolley Song / Meet Me in St. Louis  Decca 25494  1961  Swanee / That's Entertainment  Capitol 6129  1945  Yah-ta-ta / You've Got Me Where You Want Me (Bing Crosbyrekin)  Decca 23410  1961  Come Rain or Come Shine / Rockabye My Baby  Capitol 6127  1945  Connecticut / Mine  Decca 23804  1962  Little Drops of Rain / Paris is a Lovely Town  Warner Bros. 5310  1945  If I Had You / On The Atchison, Topeka and the Santa Fe  Decca 23436  1962  Comes Once in a Lifetime / Sweet Danger  Capitol 4656  1945  Have Yourself a Merry Little Christmas / You'll Never Walk Alone  Decca 9-29295  1962  Hello Bluebird / I Could Go On Singing  Capitol 4938 1945  The Boy Next Door / Smilin' Through  Decca 9-29296  1964  Hello Dolly / He's Got the Whole World in His Hands (Liza Minnellirekin)  Capitol 5497

 Albumak 
 1955 Miss Show Business
 1956 Judy
 1957 Alone
 1958 Judy in Love
 1959 Garland at the Grove
 1959 The Letter
 1960 Judy: That's Entertainment!
 1960 Judy Garland à Paris
 1961 Judy at Carnegie Hall
 1962 The Garland Touch
 1962 Judy Takes Broadway
 1963 I Could Go On Singing
 1964 Just for Openers
 1964 Judy Garland Sings Maggie May
 1965 Judy Garland and Liza Minnelli 'Live' at the London Palladium
 1967 At Home at the Palace
 1986 America's Treasure
 1987 The Best of Judy Garland
 1990 The Best of the Decca Years Volume 1 - Hits!
 1991 The Great MGM Stars: Judy Garland
 1992 The Last Years 1965 - 1969: It's All for You
 1993 Judy Garland - Child of Hollywood
 1993 The Ladies of the 20th Century: Judy Garland
 1994 Legends: Judy Garland
 1994 The Complete Decca Masters
 1995 Great Ladies of Song: Spotlight on Judy Garland
 1996 You Made Me Love You
 1996 Collectors Gems from the MGM Films
 1997 Judy Duets
 1998 Judy: A Musical Anthology
 1998 Judy Garland in Hollywood - Her Greatest Movie Hits
 1999 The One and Only Judy Garland
 1999 20th Century Masters - The Millennium Collection: The Best of Judy Garland
 2001 Over the Rainbow: The Very Best of Judy Garland
 2004 EMI Comedy: Judy Garland
 2005 That Old Feeling: Classic Ballads From The Judy Garland Show
 2006 Great Day! Rare Recordings From The Judy Garland Show
 2006 The Essential Judy Garland
 2007 The Letter
 2007 The Very Best Of Judy Garland
 2008 Judy Garland: Classiques et inédits 1929-1956

 Eragina 

 LGTB ikonoa 
Garland ikono handia izan zen gay, lesbiana eta transexual komunitatearentzat. Neskatoa zela, Garlandek errealitatearen eta ametsaren arteko muga hautsi zuen The wizard of Oz (1939) filmean, eta istorio hura metafora moduko bat bihurtu zen sexualitatea ezkutuan bizi behar zuten askorentzat. 
Azken finean, XX. mendeko mundu arrazionalean sartu ezin ziren izaki marjinalen istorioa zen The wizard of Oz. Eta Garlandek filmeko kanturik ospetsuena, Over the Rainbow, hirurogeiko hamarkadan Carnegie Hallen eskaintzen zen ikuskizunik gorena bihurtzen jakin zuen, New Yorkeko LGTB komunitatearentzako topagunea.

 Judy filma (2019) 
2019ko filmak Judy Garlanden bizitzaren azken hilabete horiek dira Rupert Gooldek Judy filmean kontatu dituenak. Renee Zellwegerrek egin zuen Garlandena,  Besteak beste, emakumezko aktore onenaren Oscar sarirako izendapena lortu du Zellwegerrek filmean egindako lanagatik.

 Irudi galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Judy Garland: Ostadarraren argiak eta ilunak (Pasaiak podkasta, EITB)
 'Ozeko Aztia' filmeko zapata gorriak berreskuratu dituzte, lapurtu eta 13 urtera (2018, EITB)
 Documental: Judy Garland biografía (Judy Garland biography)

Kategoria:Minnesotarrak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako abeslariak
Kategoria:Ohorezko Oscar sariaren irabazleak
Kategoria:1930eko hamarkadako abeslariak
Kategoria:1940ko hamarkadako abeslariak
Kategoria:1950eko hamarkadako abeslariak
Kategoria:1960ko hamarkadako abeslariak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako dantzariak
Kategoria:Emakume abeslariak
Kategoria:Ezkerrak
Kategoria:Droga gaindosiak hildakoak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako emakume aktoreak