Doris Day

Doris Mary Anne von Kappelhoff, ezagunagoa Doris Day ezizenaz (Cincinnati, Ameriketako Estatu Batuak, 1922ko apirilaren 3a - Carmel-by-the-Sea, Kalifornia, 2019ko maiatzaren 13a) aktorea, abeslaria eta animalien eskubideen ekintzailea izan zen.

Aktore modura egin zen ezagun Doris Day, 1950eko urteetan. Ibilbidea, baina, musikaren munduan hasi zuen, 1940ko hamarkadan, jazzaren ildotik. Inoiz ez zion kantatzeari utzi, eta disko ugari grabatu zituen —lehena 1949an, You're My Thrill izenburukoa, eta azkena 2011n, My Heart, 89 urte zituela—. Edonola ere, hainbat filmetan jokatu zituen rolek ekarri zioten ospea. Besteak beste, The Tunnel of Love, Pillow Talk, Midnight Lace, Billy Rose's Jumbo eta Move Over, Darling filmetan parte hartu zuen. Pillow Talk filmean egindako lanagatik, aktore onenaren Oscar saria jasotzeko hautagai izan zen, eta hainbat sari eskuratu zituen bere ibilbide osoan.

 Biografia 
Bere bizitza osoan, Dayk 1924an jaio zela adierazi zuen, baina bere 95. urtebetetzea zela eta, Associated Press albiste-agentziak 1922ko jaiotza-data erakusten zuen bere jaiotza-agiria aurkitu zuen. 

Gurasoak izan zituen Alma Sophia (jaiotza Welz; 1895–1976) eta William Joseph Kappelhoff (1892–1967); alemaniar-amerikarrak ziren eta katolikoak. Doris Kenyon aktorearen omenez jarri zioten izena. Gurasoak dibortziatu egin ziten 1932an, 10 urte zituela Dorisek.

Dantzarako interesa goiztiarra izan zuen, eta 1930eko hamarkadaren erdialdean Jerry Dohertyrekin dantza-bikote bat sortu zuen, nazio mailako lehiaketetan aritu zena. [1937ko urriaren 13an, autoan lagunekin zihoala, merkantzia-tren batekin talka egin zuten, eta eskuineko hanka hautsi zuen istripuan, dantzari profesional izateko aukerak murriztuz.

Auto istriputik osatzen ari zen bitartean, Day irratsaioetan abestem jaso zen eta horretarako talentua ikusi zuten berak eta bere inguruneak. Kantu ikasketen ondoren, bide profesionalari ekin zion eta Les Brown musikariaren taldearen lan egitea lortu zuen, zeinarekin 1945ean lortu zuen bere lehen hit inportantea, Sentimental Journey. Les Brown taldearekin abesten zuen bitartean eta ia bi urtez Bob Hoperen asteko irratsaioan agertuz, Day-ek Estatu Batuetan zehar bira zabalak egin zituen.
ezkerrera|thumb|Dayren kantari sasoiko irudia.
Musikako karrera hori egiten zuela, Embraceable You abestiaren interpretazioak Jule Styne konpositorea txunditu zuen, eta horren bidez Romance on the High Seas (1948) filmean paper lortu zuen, audizio batean Michael Curtiz zuzendaria komentzitu ostean. Horrela, komediak eta musikalak egiten hasi zen zinema industrian. 1950 eta 1953 artean, bere musikaletako sei disko zerrendetako Top 10-en sailkatu ziren.

1955etik aurrera Day rol dramatikoagoak onartzen hasi zen bere interpretazio aukerak zabaltzeko. Horien artean entzutetsua izan zen Alfred Hitchcocken The Man Who Knew Too Much (1956ko filma) suspense filmean parte hartu zuenean James Stewartekin batera. Filmean bi abesti kantatu zituen eta horietako batek, "Que Sera, Sera (Whatever Will Be, Will Be) " delakoak, jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

 Bizitza pertsonala 

Day lau aldiz ezkondu zen. 1941eko apiriletik 1943ko otsailera, Al Jorden (1917–1967) tronboi-jotzailearekin ezkondu zen, zeina Barney Rappen taldean ezagutu zuen. Day haurdun geratu zenean eta abortua egiteari uko egindakoan, senarrak jipoitu egin zuen. Terrence Paul Jorden jaio zen 1942an, handik gutxira dibortziatu ziren Day senarrak, eta semeak Melcher abizena hartu zuen Dayren hirugarren senarrak adoptatu zuenean.

Bere bigarren ezkontza George William Weidlerrekin (1926-1989) izan zen, 1946ko martxoaren 30etik 1949ko maiatzaren 31ra arte. Weidler eta Day berriro elkartu ziren zenbait urte geroago adiskidetze labur batean. 

Martin Melcher (1915–1968) zinema ekoizle estatubatuarrarekin ezkondu zen gero 1951n, bere filmetako asko ekoiztu zituena. Ezkontzak 1968ko apirilean Melcher hil zen arte iraun zuen. Senar hau hil ondoren, Day harrituta geratu zen Melcher hiltzean, haren negozioetako bazkide eta aholkulari Jerome Bernard Rosenthalek bikotearen irabaziak xahutu zituela, Day alarguna zorpetuta utziz. Karreran etena ere ekarri zion egoerak, eta nolabait telebistako lanetara bideratu zen ondorioz.

Day-en laugarren ezkontza Barry Comden sukaldariaekin (1935–2009) izan zen 1976ko apirilaren 14tik 1982ko apirilaren 2ra arte.

Terry Melcher izan zuen seme bakarra Doris Dayk. Musika ekoizle eta konpositorea gisa bizi izan zen. Ekoizle gisa egin zuen lan The Byrds, Paul Revere & the Raiders eta The Beach Boys taldeekin. 1960ko hamarkadaren amaieran, Melcherrek Charles Manson ezagutu zuen eta ia disko-kontratu bat sinatu zion gerora hiltzaile gisa ezagun egin zenari. 1969ko abuztuan, Mansonek antolatutako Sharon Tateren hilketa gertatu zen Melcher bizi izan zen etxe batean, Benedict Canyon ingurunean Los Angelesen. Melcher melanomak jota hil zen 2004ko azaroan.

Animalien zaintza izan zen kezka nagusietako bat Doris Dayrentzat bere bizitza osoan. Hil zenean ere, aktoreak sortutako Doris Day Animal Foundation-ek jakinarazi zuen heriotza. Hori izan zen Carmel Valleyko (Kalifornia) bere etxean, 2019ko maiatzaren 13an, 97 urte zituela, pneumonia baten ondorioz.

 Filmografia 
 Film luzeak 
 Urtea  Filma  Pertsonaia1948Romance on the High SeasGeorgia Garrett 1949My Dream Is YoursMartha GibsonIt's a Great FeelingJudy Adams1950Young Man with a HornJo JordanTea for TwoNanette CarterThe West Point StoryJan Wilson1951Storm WarningLucy RiceLullaby of BroadwayMelinda Howard On Moonlight BayMarjorie 'Marjie'Winfield I'll See You in My DreamsGrace LeBoy 
KahnStarliftBera1952The Winning TeamAimee Alexander April in ParisEthel 'Dynamite' Jackson 1953By the Light of the Silvery MoonMarjorie 'Marjie' Winfield Calamity JaneCalamity Jane1954Lucky MeCandy WilliamsYoung at HeartLaurie Tuttle1955Love Me or Leave MeRuth Etting1956The Man Who Knew Too MuchJosephine 'Jo' McKennaJulieJulie Benton1957The Pajama GameKatherine 'Babe' Williams1958Teacher's PetErica StoneThe Tunnel of LoveIsolde Poole1959It Happened to JaneJane OsgoodPillow TalkJan Morrow1960Please Don't Eat the DaisiesKate Robinson MackayMidnight LaceKit Preston1961Lover Come BackCarol Templeton1962That Touch of MinkCathy TimberlakeBilly Rose's JumboKitty Wonder1963The Thrill of It AllBeverly BoyerMove Over, DarlingEllen Wagstaff Arden 1964Send Me No FlowersJudy Kimball1965Do Not DisturbJanet Harper1966The Glass Bottom BoatJennifer Nelson1967The Ballad of JosieJosie Minick CapricePatricia Foster 1968Where Were You When the Lights Went Out?Margaret Garrison With Six You Get EggrollAbby McClure

 Filmen zuzendaria eta izenburuak 
Filmen zuzendaria eta itzuli bada beste hizkuntza batera (gaztelania, frantsesa, euskara, katalana edo galiziera) beste izenburu batekin taula honetan ikus daiteke:
UrteaFilmaZuzendariaBeste izenburu batzuk 1939Saga of Death ValleyJoseph Kane 1941Lady Be GoodNorman Z. McLeod frantsesez: Divorce en musique 1948Romance on the High SeasMichael Curtiz frantsesez: Romance à Rio 1949My Dream Is YoursMichael Curtiz gaztelaniaz: Mi sueño eres tú frantsesez: Il y a de l'amour dans l'air 1949It's a Great FeelingDavid Butler gaztelaniaz: El amor no puede esperar frantsesez: Les Travailleurs du chapeau 1950Tea for TwoDavid Butler frantsesez: No, no, Nanette 1950Young Man with a HornMichael Curtiz frantsesez: La Femme aux chimères 1950The West Point StoryRoy Del Ruth gaztelaniaz: Historia de West Point frantsesez: Les Cadets de West Point 1951On Moonlight BayRoy Del Ruth frantsesez: Le Bal du printemps 1951Lullaby of BroadwayDavid Butler gaztelaniaz: Nana de Broadway frantsesez: Escale à Broadway 1951Storm WarningStuart Heisler gaztelaniaz: Aviso de tormenta 1951StarliftRoy Del Ruth gaztelaniaz: El amor lo vence todo frantsesez: La Ronde des étoiles 1951I'll See You in My DreamsMichael Curtiz gaztelaniaz: Te veré en mis sueños frantsesez: La Femme de mes rêves 1952The Winning TeamLewis Seiler gaztelaniaz: Su ultima victoria 1952April in ParisDavid Butler frantsesez: Avril à Paris katalanez: Abril a París galizieraz: Abril en París 1953Calamity JaneDavid Butler frantsesez: La Blonde du Far-West katalanez: Jane Calamitat galizieraz: Calamidade Jane 1953By the Light of the Silvery MoonDavid Butler gaztelaniaz: Operación matrimonio frantsesez: La Maîtresse de papa 1954Lucky MeJack Donohue gaztelaniaz: La dicha de amar frantsesez: Mademoiselle Porte-bonheur 1954Young at HeartGordon Douglas gaztelaniaz: Siempre tú y yo frantsesez: Un amour pas comme les autres 1955Love Me or Leave MeCharles Vidor gaztelaniaz: Quiéreme o déjame frantsesez: Les Pièges de la passion katalanez: Estima'm o deixa'm 1956JulieAndrew L. Stone frantsesez: Le Diabolique M. Benton 1956The Man Who Knew Too MuchAlfred Hitchcock frantsesez: L'Homme qui en savait trop katalanez: L'home que sabia massa 1957The Pajama GameGeorge Abbott gaztelaniaz: Juego de pijamas frantsesez: Pique-nique en pyjama 1958Teacher's PetGeorge Seaton frantsesez: Le Chouchou du professeur 1958The Tunnel of LoveGene Kelly gaztelaniaz: Mi marido se divierte frantsesez: Le Père malgré lui 1959Pillow TalkMichael Gordon frantsesez: Confidences sur l'oreiller 1959It Happened to JaneRichard Quine gaztelaniaz: La indómita y el millonario frantsesez: Train, amour et crustacés katalanez: La indòmita i el milionari 1960Please Don't Eat the DaisiesCharles Walters gaztelaniaz: No os comáis las margaritas frantsesez: Ne mangez pas les marguerites 1960Midnight LaceDavid Miller gaztelaniaz: Un grito en la niebla frantsesez: Piège à minuit 1961Lover Come BackDelbert Mann frantsesez: Un pyjama pour deux 1962That Touch of MinkDelbert Mann gaztelaniaz: Suave como el visón frantsesez: Un soupçon de vison 1962Billy Rose's JumboCharles Walters gaztelaniaz: Jumbo, la sensación del circo frantsesez: La Plus Belle Fille du monde 1963Move Over, DarlingMichael Gordon gaztelaniaz: Apártate, cariño frantsesez: Pousse-toi, chérie 1963The Thrill of It AllNorman Jewison gaztelaniaz: Su pequeña aventura frantsesez: Le Piment de la vie 1964Send Me No FlowersNorman Jewison frantsesez: Ne m'envoyez pas de fleurs 1965Do Not DisturbRalph Levy gaztelaniaz: Por favor, no molesten frantsesez: Ne pas déranger s'il vous plaît 1966The Glass Bottom BoatFrank Tashlin gaztelaniaz: Una sirena sospechosa frantsesez: La blonde défie le FBI 1967CapriceFrank Tashlin gaztelaniaz: Capricho frantsesez: Opération Caprice 1967The Ballad of JosieAndrew V. McLaglen gaztelaniaz: Desafío en el rancho frantsesez: Le Ranch de l'injustice 1968With Six You Get EggrollHoward Morris gaztelaniaz: El novio de mamá frantsesez: Il y a un homme dans le lit de maman 1968Where Were You When the Lights Went Out?Hy Averback gaztelaniaz: Anoche cuando se apagó la luz frantsesez: Que faisiez-vous quand les lumières se sont éteintes ? 1990Home StoriesMatthias Müller 2016I Am Not Your NegroRaoul Peck gaztelaniaz: No soy tu negro 

 Telebista 
 What's My Line? (1957)
 The Doris Day Show (1968-1973)
 The Governor & J.J. (1970)

 Diskoak 
 10" LPs 
 You're My Thrill (1949)
 Tea for Two (1950)
 Young Man with a Horn (1950) (Harry Jamesekin)
 Lullaby Of Broadway (1951)
 On Moonlight Bay (1951)
 I'll See You in My Dreams (1951)
 By the Light of the Silvery Moon (1953)
 Calamity Jane (1953)
 Young at Heart (1954) (Frank Sinatrarekin)
 12" LPs 
 Day Dreams
 Love Me or Leave Me (1955)
 Day by Day (1956)
 Day By Night (1957)
 The Pajama Game (1957) (John Raittekin)
 Hooray For Hollywood
 Cuttin' Capers (1959)
 What Every Girl Should Know (1960)
 Show Time (1960)
 Bright and Shiny (1961)
 I Have Dreamed (1961)
 Duet (1962) (Andre Previnekin)
 You'll Never Walk Alone (1962)
 Billy Rose's Jumbo (1962)
 Annie Get Your Gun (1963) (Robert Gouletekin)
 Love Him (1963)
 The Doris Day Christmas Album (1964)
 With a Smile and a Song (1964)
 Latin for Lovers (1965)
 Doris Day's Sentimental Journey (1965)
 The Love Album (1967)

 Irudi galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Cincinnatiarrak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako abeslariak
Kategoria:Alemaniar estatubatuarrak
Kategoria:1940ko hamarkadako abeslariak
Kategoria:1950eko hamarkadako abeslariak
Kategoria:1960ko hamarkadako abeslariak
Kategoria:Emakume abeslariak
Kategoria:Pneumoniak hildakoak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako emakume aktoreak