Anton Mendizabal Cristobal

Anton Mendizabal Cristobal (Donostia, 1945eko abenduaren 12a) irakaslea, eskultorea, artisaua eta musikaria da. Historia eta etnografiaren inguruko hainbat ikerketa eta proiektu landu ditu, herrigintzan eta herri ondarearen ikuspegitik. Kultura sustatzailea eta Oiartzungo Ondare Mahaiko partaidea da. Beste hainbat artistarekin batera Pagoarte kultur elkartea sortu zuen Oiartzunen 1997an. Aldi berean estatu mailako “Arrancadilla” artisau berritzaile-taldearen sortzailea da.

 Biografia 

 Lehen urteak 
Anton, Donostiako alde zaharreko Sarriegi plazan jaio zen; Koxkero petoa, familia euskaldunean jaio zen. Ama Karmen eta aita Agustinen seme zaharrena. Bere ondoren jaio ziren beste anaia eta arreba. Amak -erdal hiztuna zenak-  euskara ikasi zuen 40ko hamarkadan jada, eta euskaraz hazi zituen seme-alabak. Antonek berak bost urte bete arte ez zuen ikasi gazteleraz hitz egiten. Probintziatik salgaiekin etortzen ziren baserritarren artean hazteko zoria izan zuen Antonek eta haiei esker ere indartu zuen bere euskal nortasuna.

Hiru urterekin hasi zen ikastolan Elvira Zipitriarekin eta hortik eta unibertsitateko ikasketak bukatu zituen arte, ibilbide luzea egin zuen:

 1948-1953:  Elvira Zipitriaren Ikastolan. Donostia
 1953-1962: Jesuitak Donostia, San Ignazio ikastetxean
 1962-1965:  ESTE, Teknikari Entrepresarien Eskolan. Donostia 
 1965-1978: Magisteritza eta Filosofia eta Letrak, Pedagogia arloan lizenziatua;  Donostian, Zaragozan, Madrilen eta Valentzian (libre moduan).

Musika ikasketak egin zituen,

 1958-1963: Txistu karrera (5 urte). Isidro Ansorena irakaslearekin. Donostia.
 1968: Musika kultura. Joaquin Rodrigo irakaslearekin. Madrid.
 2021: Organo Erromantikoa. Pedagogia gaurkotzeko ikastaroa. Thomas Ospital, organojole eta irakaslearekin, Donostian, Ataunen, Tolosan eta Usurbilen.

Familiakoa zuten “Mendi” okindegian hasi zen lanean, Adunako aitona Argentinara migratu eta itzuleran sortu zuen okindegian. Aitak eman zion jarraipena lanbideari eta aitaren arrimuan Antonek. 15 urterekin jada hasi zen bertan lanean eta 1960-1972 bitarte eginbehar desberdinetan aritu zen: Okina, labeko ofiziala, ogi-banatzailea eta asteburuko okindegi-arduraduna izan zen.

 Euskara eta euskal kultura 
Abertzaletasuna eta euskara ziren Antonentzat gauzarik inportanteenak garai haietan. Kaleko musikan eta dantza taldeekin ibili zen txistua jotzen, bai Donostiako Zinemaldian eta URKI-ko danborradetan ere, eta hainbat kultur taldetan parte hartzen hasiko zen: 

 1962-1965  “Loiola” Mendi Taldean eta bertako sortzailetakoa izan zen.
 1962-1965  “Donostiarrak” euskal irrati taldearen partaide izan zen eta musika arloaren arduraduna. Talde honek, Loiolako Herri Irratian emititzen zuen.
 1962-1966  Euskal Herriko Mendi Federakuntza-zuzendaritzaren batzarkidea. 
 1963-1970  “Donostia”, mendi eta kultur taldean jardun zuen eta hemen ere taldeko sortzaileetako bat izan zen. 

Testuinguru horretan egin zuen salto ikastolan lan egitera, okindegiko lana utzita. 

Tartean soldadutza garaia gurutzatu zitzaion, unibertsitateko milizietan bete behar izan zuena 1970tik 1974 bitarteko 3 uda-aldietan. Zamorako Montelareinako kanpamentua tokatu bazitzaion ere, praktikak Gasteizen egin zituen.

Irakaskuntza garaia

Ikastolen sorrerako garaia bizi izan zuen Anton Mendizabalek 1968ko inguru horretan. Hiazinto (Fernandorena) Setienek konbentzitu zuen ikastolara sartzeko, artean, denak emakumeak ziren garaian. Enpresa ikasketak utzi eta Filosofia eta Letrak egiten hasi zen, gero Pedagogiakoak eransteko. Horrela egin zuen jauzi ikastolen mundura okin lana utzita. 

1968ean hasi zen Orereta ikastolan eta bertan jardun zuen 1997 arte. BBB eta UBI mailetan aritu zen, natur zientziak, sexu heziketa, musika kultura, artearen historia eta plastika erakusten. Laster helduko zion ikastoletako batxilergoaren haserako mugimendu pedagogiko berritzaileari, bertako parte izan baizen 1970tik 1985 bitarte. 

 Irakaskuntzari egindako ekarpenak  

 Ekintza pedagogiko bereziak 

 Kooperatibismoa: Langile Taldeak, Eskolan, zikloturista taldea, disziplina-anitzezko pedagogia bateratua. 
 Orereta Ikastolako Batxiler-Irakasle taldearen Koordinaketa Pedagogikoa.
 Guraso eskolako sortzailetakoa eta irakaslea (1971).
 Ikastaro Pedagogikoetan irakasle: ICE (1977), Adarra (1978), Santo Tomas Lizeoa (1978).
 GIUTI/EUTG ko irakasle eskolaren bultzatzailea. (1975).

 Testugintza eta argitalpenak 

 Musikaren Historia, “Artearen historia”. Elkar. 1984
 Kirol Hiztegia. UZEI. Elkar. 1985 
 Aldizkari pedagogikoetan kolaborazioak: Jakin (1972), Urrats (1978-79), Lokarri pedagogikoa (1977-80).
 Bideogintza: “Oiarson aldeko artea”. Ikastolen Elkartea (1985)https://datos.bne.es/edicion/bivi0000009315.html 

 Ikastolatik kanpoko irakaskuntza 

 Euskal Herriko Unibertsitatean, pedagogia orokorreko irakaslea. Zorroaga, Donostia (1978).
 Club de Arte Catalina de Erauson, tailu-gintzako irakaslea (1982-84) eta Musika kulturako irakaslea (2002-2005)
 Gipuzkoako Foru Aldundian tailu-gintzako irakaslea (1985-87). 
 Ikertzen eskultura irakaslea haurrekin (2003-05).

Urteak aurrera joan ahala irakaskuntzarekin batera artisautza eta eskultura lantzen hasi zen. Lan horiek geroz eta denbora gehiago hartuko diote eta irakaskuntza utziko du azkenerako, buru-belarri arte munduan murgiltzeko.

 Arte eta kultur taldeen sortzailea 
“Arrancadilla” artisau berritzaile-taldearen eta "Pagoarte" kultur elkartearen sortzailea da. Arrancadilla kolektiboa 1985ean sortu zen Madrilen artisauen topaketako  Udazkeneko I. Tailerra egin eta gero. Bertan biltzen ditu Andaluziako, Kanarietako, Kantabriako Aragoiko Euskadiko, Errioxako, Madrileko, Murtziako eta Valentziako autonomia-erkidegoetako artisau profesionalak. Pagoarte Kultur Elkartea Oiartzunen sortu zen 1.997ko urrian. Antonekin batera bere anaia Mikel eta Imanol Irigoien, margolari eta poeta  izan ziren sortzaileak. Helburu nagusia euskal kultura indartzea eta bultzatzea zen. Sormen lanaz aparte, arte eta kultura ezagutzeko erakusketak ere antolatzen ziren, 2007an jarduna eten zuen arte.  

 Artisautza eta eskulturgintza 
1970an hasi zen artisau gisara zura lantzen bere osaba Alejandro Amenabarrekin euskal egur tailugintza ikasi zuenean (argizaiolak, kutxak…)

1980an, Manuen Lekuona ezagutu ondoren, euskal mitologia eta megalitoetan oinarritutako lanekin eman zion hasiera eskultore ibilbideari.

Era askotariko gaiak landu izan baditu ere, nagusiki hiru izan dira bere ibilbidearen ardatz nagusiak:

 Gai mitologiko, etnografiko eta megalitikoak (Intxixua, argizaiola, kronletxa…)
 Pilota
 Musika

Gai nagusi hauek jorratzeko, eskultura-sorta zabalak egin izan ditu: “Argela”, “Argenbor”, “Krontela”, “Intixubaratz”, “Pilotaz”, “Soinuak Soin”… 

Gai nagusi bakoitzari, lan adierazgarri baten bidez eman izan dio amaiera, “epílogo” gisan; “Sutar”, Azkoitiako “Oteiza Pilotalekuak”, “Akorde”.

Lan publikoa ugariak ditu eginak Oiartzunen, Donostian, Irunen, Azkoitian, Ordizian, Lasarte-Orian, Urepelen, Parisen, eta Subiratsen.

 Oroigarriak, logoak eta kartelak 
Zenbait udaletxe eta taldeentzako eskultura, logo eta kartel esklusibo ugari ditu eginak.

 Eskulturak 
Ikastolen Elkartea, Bertsozale Elkartea, Oiartzungo Udala, Lasarte-Oriako Udala, Azkoitiako Udala, Egunkaria, Berria, Argia, Gipuzkoako Aurrresku Txapelketa, Altzako Bizarain taldea, Errenteriako Ereintza taldea, Errenteriako Sagardozaleak, Euskal Selekzioa, Ordiziako Argi Berri taldea, Oiartzungo Haurtzaro Ikastola, Gipuzkoako Elikagaien Bankua…

 Logoak eta kartelak 
Euskal selekzioa, Pilota zuzenean, Txost Taldea, Oiartzungo Organozaleak, Artikutzako trenaren lagunak, Gipuzkoako pilota Federakuntza, Berria, Arrancadilla, Gipuzkoako Epaileen Elkartea, E. Abril Errebote Txapelketa, Gipuzkoako Pasaka txapelketa, Pagoarte, CIBL Nazioarteko Pilota Federakuntza, Gipuzkoako Lizentziatuen Elkartea, Bengoetxea Busak, Enara Mendi Taldea...

 Ondarearen ikerkuntza eta ekarpenak 
“Akorde” eskultura amaitu ondoren, etenaldi luze bat hartua du eskulturagintzan, gizartean gogozkoak dituen zenbait gaietan murgildu ahal izateko; Herrigintzan dihardu ondarearen ikerkuntza eta zabalkuntzan, liburu idazketetan, ekintza kulturaletan, boluntario lanetan... besteak beste.

 Pilotako joko zuzenen ikerketa, berreskurapena eta zabalkuntza 
Gipuzkoako Euskal Pilotako Elkartearen (GEPE) batzarkidea izandakoa, 2000 – 2004 aldian, Mikel Amenabarren lehendakaritzapean.

Oiartzungo Beheko Plazako berreskurapenaren bultzatzailea izan da. Aurreproiektu proposamen berezi bat aurkeztu zuen, Carlos Lopez de Ceballos arkitektoarekin batera, Oiartzungo Udalaren aurrean (2001). 

Ikerketa arloan,  inguruko mendietako Pilota-soroen dokumentazioa, katalogazioa eta kokapenean ikertu du, J.M. Mitxelenarekin batera. 

Joko zuzenen zabalkuntzan, Oiartzungo Txost Taldearen sortzailetako bat izan da (2010), pasaka, errebotea eta bote luzea jokoen berreskurapena bidean jarriaz.

Gipuzkoako Foru Aldundiak lagunduta, “Joko Zuzenak herriz herri” programaren parteartzailea izan da  J.M. Mitxelenarekin batera, Gipuzkoako zenbait herritan joko zuzenen erakusketak antolatuz. (2015, 2016).

ETBek eginiko Pasakako emanaldietan esatari lanak egin izan ditu, J. Legorbururekin batera.(2015-16).

 Ferrokarrilekiko zaletasuna eta Artikutzako Trena 
Anton Mendizabali mutiko garaietatik datorkio tren-munduaren inguruko zaletasuna, oso gazte zelarik  “Plazaolako” trenean maiz ibilitakoa bait zen.  2014an,  Burdinbidearen euskal museoan, “Lurrunezko trakzioaren hasierako ikastaroa” egin zuen, Juanjo Olaizolaren zuzendaritzapean. Maketagilea ere bada.

 Artikutzako trena 
1905 eta 1918 bitartean Goizuetako Elama eta Lezo-Errenteria artean ibili zen Artikutzako tren harrigarri eta ezezagun honen inguruan, 2008 aldera hasi zituen azterketa lanak, Juanjo Olaizola eta Iñaki Urangarekin batera.

Ondoren sortutako Artikutzako trenaren lagunak taldearen koordinatzaile orokorra bihurtu zen, zenbait arloetako lanak burutuaz:

 Ikerketa lanak, zuzenean eta artxiboetan eginez.
 Garbiketa eta konponketa lanetan auzolanean arituz, Artikutzako Planoburun gehien bat.
 Gaiaren inguruko zabalkuntza orokorra bideratuz, bisita gidatu, hitzaldi, eta idatzien bitartez.
 2017, 2023 eta 2024 urtetan, Ondarearen Europako Jardunaldietan parte hartu zuen, Artikutzako Trenaren inguruko bisita gidatuak eginaz, eta hitzaldiak emanez. https://www.europako-ondarea.eus/wp-content/uploads/2024/10/Programa-Ondarearen-Europako-Jardunaldiak_Jornadas-Europeas-del-Patrimonio-2024-comprimido.pdf

 Oiartzungo elizako tekla instrumentuak 
2000 urtean, eta Oiartzungo elizako obrak eta “Cavaillé-Coll” organoaren konponketa amaitu ondoren, hasi zen Anton Mendizabal instrumentu garrantzitsu hauen inguruko lanak egiten eta ekintzak antolatzen.

 “Cavaille-Coll” organoa 
Organoaren egoeraz arduratu da eta bere historiaren Ikerketan dihardu. Organoaren desmuntatzearen ondoren (2020), berriztaketa iritzi-adituen koordinazioan aritu da. Organo honen garrantzia eta egoera zabaltzen saiatu da, idatziak argitaratuz, eta hitzaldi eta bisita gidatuetan parte hartuz. 

 “Christophe Etienne” harmoniuma 
Baztertua zegoen elizako “Christophe Etienne” harmoniumaren erabilpena bultzatu du, eta Sergio del Campo organo konpontzailearekin batera, harmoniumaren berriztaketan parte hartu du (2021). Instrumentu honen mantenuaz arduratzen da (2021-2025).

“Oiartzungo Organozaleak” taldearen sortzailea eta batzarkidea da (2016). Talde honetan, instrumentuen ardura, zuzendaritza artistikoa eta diseinu grafikoaren ardurak ditu.https://www.facebook.com/oiartzungoorganozaleak/ 

 Kontzertuen antolakuntzan partaidetza 

 Pagoarte taldeak antolatutako organo kontzertuetan (2001 – 2008).https://www.argia.eus/multimedia/dokumentala/pagoarte-9707 (20:45) 

 A. Arozenarekin batera Azkue Memorialaren lehenengo bi kontzertuetan (2009 – 2010). 
 Oiartzungo Organozaleak antolaturiko Azkue Memorialaren (III-XII) kontzertuetan (2016-2025).https://www.soinuenea.eus/files/multimediak/fitxategiak/9491_4.pdf https://herribizia.errenteria.eus/2024/11/12/el-ultimo-concierto-del-xi-memorial-azkue-tendra-lugar-en-el-convento-de-las-agustinas-el-domingo/

 Organo eta harmoniumaren erabilpen irekiaren bideratzea 
Arlo honetan, Musikeneko irakasle eta ikasleekin harremanak koordinatzen ditu, instrumentu hauen erabilpen irekia bideratuz.

 Argitalpenak 

 Liburuak eta kolaborazioak 

 Suberri Matelorekin batera, ”Artikutzako trena” liburua argitaratu zuen Mugarri bilduman, 2017an.  
 Pilota Oiartzunen. Pilotasorotik Madalensorora liburua. Taldean egina. Mugarri saila 25. 2018.https://web.archive.org/web/20250417134602/https://www.euskariana.euskadi.eus/euskadibib/eu/bib/1341911.do?queryId=181887&position=1 
 Artikutza. Naturaleza e historia liburuko “Artikutzako trena” artikulua Suberrirekin batera. Donostiako udala 2019.
 Antton Kazabon eta Jokin Mitxelenaren “Burnizko potoa” (Denonartean. 2020)) komikian, ideiaren proposatzailea izan zen, eta dokumentazio-lanak egin zituen. 
 Soinutresnak euskal herri musikan. Entziklopedia II. liburuko Harmonium artikulua. Soinuenea fundazioa. 2024. 
 “Artikutzako trena naturbidea” Oiartzungo udalarentzat eta Foru Aldundiarentzat egindako txosten orokorraren egile izan zen, 2024ean.

 Artikuluak 

 1995 Jakin, 88 zkia. “Pilota eta espazioa”. 

 Oiartzun 1997, 93 orr. “Behizko megalito ikusgarriak eta gure konletx umilak... bakoitzari berea”.https://web.archive.org/web/20250417001233/https://www.euskariana.euskadi.eus/euskadibib/eu/media/group/1560444.do?embed=true 
 Xanistebanak 2004, 67 orr. “Oiartzungo beheko plaza: iragana eta geroa”.https://web.archive.org/web/20250418161730/https://www.euskariana.euskadi.eus/euskadibib/eu/media/group/1560458.do?embed=true 
 Xanistebanak 2005, 101 orr. “70 urte geroago, Xistera berriz ere oiartzuarren esku!”.https://www.euskariana.euskadi.eus/euskadibib/eu/media/group/1560460.do?embed=true 
 Xanistebanak 2006, 121 orr. “Oiartzungo errebote zaharberritua martxan berriro”.https://web.archive.org/web/20250417103258/https://www.euskariana.euskadi.eus/euskadibib/eu/media/group/1560462.do?embed=true 
 Xanistebanak 2007,144 orr. “Oiartzungo errebotearen geroa lantzen”.https://web.archive.org/web/20250418185115/https://www.euskariana.euskadi.eus/euskadibib/eu/media/group/1560464.do?embed=true

 Xanistebanak 2009, 86 orr. “Sutar eskultura Oiartzunen”.https://web.archive.org/web/20250417014424/https://www.euskariana.euskadi.eus/euskadibib/eu/media/group/1560468.do?embed=true 
 Xanistebanak 2011, 170 orr. “Oiartzun itzulu zuen trenbide hura”.https://web.archive.org/web/20250417001238/https://www.euskariana.euskadi.eus/euskadibib/eu/media/group/1560472.do?embed=true 
 Xanistebanak 2013, 159 orr. “Pilota zuzenean Oiartzunen”. 
 Xanistebanak 2014, 30 orr “Oiartzungo Cavallé-Coll organoa”. 
 Xanistebanak 2015, 132 orr. “Bote luzea berriro Oiartzunen”. 
 Xanistebanak 2016, 32 orr. “Artikutzako trenaren arrastoen atzetik”.thumb|342x342px|Mendizabal Idiazabal familia. 1987
 Xanistebanak 2016, 136 orr. “Txost pilota taldea Herbereetan barrena bote luzean jokatuz”.
 Xanistebanak 2018, 162.orr “Txost Oiartzunen”.
 Xanistebanak 2021, 96 orr “Harmonium historikoak Oiartzunen”. 
 Xanistebanak 2022, 68 orr. “Arditurriko eta Artikutzako trenen memoria Oiartzungo bidegorrian”. 

 Xanistebanak 2024, 115-119 orr  “Zer berri Oiartzungo Cavaillé-Coll organoaren inguruan?. 

 Sariak eta aintzatespenak  
Manuel Lekuona saria “Argela” ekulturarekin. Lasarteko udalak 1995.

Errenteriako Ereintza elkarteak. Feriko Artisau saria, Gipuzkoako tradiziozko artisau saria jasoz besteak beste.

 Egoera pertsonala 
Bizilekua eta lantokia Oiartzunen ditu. 1969an Arantza Idiazabal Gorrotxategirekin ezkondu zen, Orereta ikastolako lehenengo irakaslea eta Oiartzungo Tolarieta etxadian jarri ziren bizitzen. Hiru seme-alaba izan dituzte: Leire, Mikel eta Garazi eta sei biloba: June, Irati, Nagore, Maddi, Uxue eta Helene.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

  Pagoarte 
  Pilotaz proiektua. Idazki bilduma
  Eskulturen Bideoak 
  Soinuak soin erakusketari buruzko artikulua Argia astekarian

Kategoria:Donostiarrak
Kategoria:Oiartzuarrak
Kategoria:Gipuzkoako eskultoreak
Kategoria:Gipuzkoako artistak
Kategoria:Artisauak
Kategoria:Ikertzaileak
Kategoria:Kultura-ekintzaileak
Kategoria:Musikariak