James Stewart

James Maitland Stewart, (Indiana, Pennsylvania, 1908ko maiatzaren 20a - Los Angeles, Kalifornia, 1997ko uztailaren 2a), ezagunagoa James Stewart izenaz, aktore estatubatuarra izan zen.

Bere ibilbidean zehar, nagusiki, AEBetako kultura herrikoian sustraitua dagoen estatubatuar gizaseme arruntaren papera antzeztu zuen, zintzoa eta zuzena, oztopoen aurrean kikiltzen ez zena eta betiere bizitza nahiz arriskuen aurrean aurrera egiten saiatzen zena. Bestalde, eta batez ere western generoetako filmetan, cowboy bakarti eta ibiltariaren papera antzeztu zuen, gaizkileei bakar-bakarrik aurre egiten zien heroi beldurkaitza.

 Biografia 
Pantailan bere izaera zela eta famatua, bere karreran zehar film klasiko batzuetan hartu zuen parte. Bost aldiz Gizonezko aktore onenaren Oscar Sariarako hautagaia izan zen, behin irabaziz, eta bere karrera dela eta Ohorezko Oscar Saria ere lortu zuen. Bigarren Mundu Gerran karrera militarra egin zuen Estatu Batuetako Aire Armadan non Brigadier Jenerala izatera ailegatu zen.

Aktorearen lehen asmoa arkitekto izatea zen, azkenean antzerki-talde batean hartu zuen parte, eta Henry Fondarekin eta Margaret Sullavanekin egin zuen bat bertan. Bere filmeen artean, beteak beste, El hombre que sabia demasiado (1956), La ultima bala (1957), Vertigo (1958) eta Anatomia de un asesinato (1959) dira aipagarrienak.

James Maitland Stewart 1908.eko maiatzaren 20an jaio zen Indianan (Pennsylvania, AEB). Stewarten lehen asmoa arkitekto izatea zen, baina Joshua Loganekin egin zuen topo eta University Players antzerki-taldean hartu zuen parte. bertan ezagutu zituen Stewartek, besteak beste, Henry Fonda eta Margaret Sullavan. Geroago New Yorkera joan zen Fondarekin batera, eta Broadwayn hasi zen lanean. Bertan egindako lanek kritika oso onak izan zituen.

Stewartek Metro-Goldwyn-Mayer etxeak antolatutako proba batzuetan hartu zuen parte, eta 30.eko hamarkadan kontratua lortu zuen produkzio-etxe garrantzitsuarekin. The Murder Man (1935) filmarekin egin zuen debuta aktoreak, eta urtebete geroago zortzi filmetan hartu zuen parte Stewartek. Horien artean, aipatzekoak dira Nacida para la danza (1936), Rose Marie (1936), Next Time We Love (1936) eta Ella, el y Asta (1936).

James Stewart Hollywoodeko izar handi bilakatu zen Vive como quieras (1938) Frank Capra zuzendariaren filmean lan egin zuenean. Hortik aurrera, film ugari egin zituen aktoreak, eta 30.eko hamarkadako azken urteetan Arizona (1939), El lazo sagrado (1939), En este mundo traidor (1939) eta Caballero sin espada (1939) filmen protagonista izan zen. Azken horrekin, gainera, Oscar sarietarako izan zen izendatua.

40ko hamarkadan Bigarren Mundu Gerran hartu zuen parte Stewartek, eta jeneral kargua lortu zuen. Horren ondorioz, garai hartan ez zituen hainbeste film egin. Hala ere, bere ibilbideak etena izan zuen arren, oso ospetsu egin zen urte haietan Stewart. Armadan sartu aurretik The Mortal Store (1940), El bazar de las sorpresas (1940), No puedo vivir sin ti (1941) eta Historias de Filadelfia (1940) pelikulak filmatu zituen. Azken film horretan Cary Grantekin eta Katharine Hepburnekin egin zuen lan Stewartek, eta gizonezko aktore onenaren Oscar saria lortu zuen.

Bost urtetan zineman lan egin barik egon ondoren, gerraostean egin zuen lehen filma It's a Wonderful Life ("Bizitza Zoragarria Da", 1946) izan zen. Frank Capraren film horrekin Oscarretarako izendatu zuten berriro ere Stewart.

1940 eta 1950eko hamarkadak oso garrantzitsuak izan ziren aktorearentzat. Garai hartan egindako lanekin zinearen historian sartu zen Stewart: Yo creo en ti (1948), La soga (1948), The Stratton Story (1949), Harvey (1950), Winchester '73 (1950), Bend of the River (1952), El mayor espectaculo del mundo (1952), Colorado Jim (1953), Bahia negra (1953), Musica y lagrimas (1954), Rear Window ("Atzealdeko Lehioa", 1954), The Far Country (1955), The Man from Laramie ("Laramieko Gizona", 1955), The Man Who Knew Too Much ("Gehiegi Zekien Gizona", 1956) , La ultima bala (1957), Vertigo ("Bertigoa", 1958) eta Anatomia de un asesinato (1959) dira bi hamarkada horietako pelikula esanguratsuenak.

1960ko hamarkadan film gutxiago egiten hasi zen Stewart, baina John Fordekin bi western egiteko aukera izan zuen: Dos cabalgan juntos (1961) eta The Man Who Shot Liberty Valance ("Liberty Valance Hil zuen Gizona", 1962). Gainera, How the West Was Won ("Nola Irabazi Zen Mendebaldea", 1962) filmean ere hartu zuen parte Indianako aktoreak.

Mr. Hobbs take a vacation (1962), Take her, She?s mine (1963) eta Dear Briggite (1965)pelikulen protagonista ere izan zen Stewart.

1980ko hamarkadaren hasieran utzi zuen zinemaren mundua aktoreak. 1997.eko uztailaren 2an zendu zen James Stewart Los Angelesen, 89 urte zituela.

 Filmografia hautatua 

 Oscar Sariak 
 1940 - Izendapena- Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria - Mr. Smith Goes to Washington
 1941 - Garailea- Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria - The Philadelphia Story
 1946 - Izendapena- Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria - It's a Wonderful Life
 1951 - Izendapena- Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria- Harvey
 1960 - Izendapena- Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria- Anatomy of a Murder
 1985 - Garailea- Ohorezko Oscar Saria

 Filmen zuzendaria eta izenburuak 
Filmen zuzendaria eta itzuli bada beste hizkuntza batera (gaztelania, frantsesa, euskara, katalana edo galiziera) beste izenburu batekin taula honetan ikus daiteke:
UrteaFilmaZuzendariaBeste izenburu batzuk 1934Art TroubleRalph Staub 1935The Murder ManTim Whelan frantsesez: La Double Vengeance 1936The Gorgeous HussyClarence Brown gaztelaniaz: La bella libertina frantsesez: L'Enchanteresse 1936SpeedEdwin L. Marin 1936Born to DanceRoy Del Ruth frantsesez: L'amiral mène la danse 1936Small Town GirlWilliam Augustus Wellman gaztelaniaz: Una chica de provincias frantsesez: La Petite Provinciale 1936Rose MarieW. S. Van Dyke frantsesez: Rose-Marie 1936After the Thin ManW. S. Van Dyke gaztelaniaz: Ella, él y Asta frantsesez: Nick, gentleman détective 1936Next Time We LoveEdward H. Griffith frantsesez: Épreuves 1936Wife vs. SecretaryClarence Brown frantsesez: Sa femme et sa secrétaire 1937Seventh HeavenHenry King gaztelaniaz: El séptimo cielo frantsesez: L'Heure suprême 1937Navy Blue and GoldSam Wood gaztelaniaz: Cadetes del mar frantsesez: Les Cadets de la mer 1937The Last GangsterEdward Ludwig frantsesez: Le Dernier Gangster 1938You Can't Take It With YouFrank Capra gaztelaniaz: You can't take it with you frantsesez: Vous ne l'emporterez pas avec vous euskaraz: « You Can't Take It with You » katalanez: No us l'endureu pas galizieraz: You Can't Take It with You 1938Of Human HeartsClarence Brown gaztelaniaz: Ingratitud 1938Vivacious LadyGeorge Stevens gaztelaniaz: Ardid femenino frantsesez: Mariage incognito katalanez: Intrigues femenines 1938Made for Each OtherJohn Cromwell gaztelaniaz: Lazo sagrado frantsesez: Le Lien sacré katalanez: El llaç sagrat 1938The Shopworn AngelH. C. Potter frantsesez: L'Ange impur 1939Mr. Smith Goes to WashingtonFrank Capra frantsesez: Monsieur Smith au Sénat 1939Destry Rides AgainGeorge Marshall frantsesez: Femme ou Démon 1939The Ice Follies of 1939Reinhold Schünzel gaztelaniaz: Magia sobre hielo frantsesez: La Féerie de la glace 1939Land of LibertyCecil B. DeMille 1939It's a Wonderful WorldW. S. Van Dyke gaztelaniaz: En este mundo traidor frantsesez: Le monde est merveilleux 1940No Time for ComedyWilliam Keighley gaztelaniaz: La vida no es una farsa frantsesez: Finie la comédie 1940The Shop Around the CornerErnst Lubitsch gaztelaniaz: El bazar de las sorpresas frantsesez: Rendez-vous 1940The Philadelphia StoryGeorge Cukor frantsesez: Indiscrétions 1940The Mortal StormFrank Borzage gaztelaniaz: La hora fatal frantsesez: La Tempête qui tue 1941Come Live with MeClarence Brown gaztelaniaz: Ven a vivir conmigo frantsesez: Viens avec moi 1941Ziegfeld GirlRobert Z. Leonard gaztelaniaz: Las chicas de Ziegfeld frantsesez: La Danseuse des Folies Ziegfeld 1941Pot o' GoldGeorge Marshall gaztelaniaz: El arca de oro frantsesez: L'Or du ciel 1942Winning Your WingsJohn Huston 1946It's a Wonderful LifeFrank Capra gaztelaniaz: Qué bello es vivir frantsesez: La vie est belle katalanez: Que bonic que és viure galizieraz: Que fermoso é vivir 1947Thunderbolt!John Sturges 1947Magic TownWilliam Augustus Wellman frantsesez: La Cité magique katalanez: La ciutat màgica galizieraz: Cidade máxica 1948On Our Merry WayKing Vidor gaztelaniaz: Una encuesta llamada milagro frantsesez: La Folle Enquête 1948You Gotta Stay HappyH. C. Potter gaztelaniaz: Viva la vida frantsesez: L'Extravagante Mlle Dee 1948RopeAlfred Hitchcock frantsesez: La Corde katalanez: La soga 1948Call Northside 777Henry Hathaway gaztelaniaz: Yo creo en ti frantsesez: Appelez nord 777 194810,000 Kids and a CopCharles Barton 1950HarveyHenry Koster 1950Broken ArrowDelmer Daves gaztelaniaz: Flecha rota frantsesez: La Flèche brisée katalanez: Fletxa trencada 1950The JackpotWalter Lang gaztelaniaz: Cuidado con los inspectores frantsesez: Gare au percepteur 1950The Stratton StorySam Wood frantsesez: Un homme change son destin 1950MalayaRichard Thorpe gaztelaniaz: Malaca 1950Winchester '73Anthony Mann 1951No Highway in the SkyHenry Koster gaztelaniaz: Momentos de peligro frantsesez: Le Voyage fantastique 1952Carbine WilliamsRichard Thorpe gaztelaniaz: Carabina Williams frantsesez: L'Homme à la carabine 1952Bend of the RiverAnthony Mann gaztelaniaz: Horizontes lejanos frantsesez: Les Affameurs galizieraz: Horizontes distantes 1952The Greatest Show on EarthCecil B. DeMille gaztelaniaz: El mayor espectáculo del mundo frantsesez: Sous le plus grand chapiteau du monde katalanez: L'espectacle més gran del món galizieraz: O maior espectáculo do mundo 1953Thunder BayAnthony Mann gaztelaniaz: Bahía negra frantsesez: Le Port des passions 1953The Naked SpurAnthony Mann frantsesez: L'Appât katalanez: Colorado Jim 1954The Far CountryAnthony Mann gaztelaniaz: The far country frantsesez: Je suis un aventurier 1954The Glenn Miller StoryAnthony Mann gaztelaniaz: Música y lágrimas frantsesez: Romance inachevée 1954Rear WindowAlfred Hitchcock gaztelaniaz: La ventana indiscreta frantsesez: Fenêtre sur cour katalanez: La finestra indiscreta galizieraz: A ventá indiscreta 1955Strategic Air CommandAnthony Mann gaztelaniaz: Acorazados del aire 1956The Man Who Knew Too MuchAlfred Hitchcock frantsesez: L'Homme qui en savait trop katalanez: L'home que sabia massa 1956The Man from LaramieAnthony Mann gaztelaniaz: El hombre de Laramie frantsesez: L'Homme de la plaine katalanez: L'home de Laramie galizieraz: O home de Laramie 1957The Spirit of St. LouisBilly Wilder frantsesez: L'Odyssée de Charles Lindbergh katalanez: L'esperit de St. Louis 1957Night PassageJames Neilson frantsesez: Le Survivant des monts lointains 1958VertigoAlfred Hitchcock gaztelaniaz: Vértigo frantsesez: Sueurs froides katalanez: Vertigen galizieraz: Vertixe 1958Bell, Book and CandleRichard Quine frantsesez: L'Adorable Voisine katalanez: Em vaig enamorar d'una bruixa 1959The FBI StoryMervyn LeRoy gaztelaniaz: FBI contra el imperio del crimen frantsesez: La police fédérale enquête 1959Anatomy of a MurderOtto Preminger gaztelaniaz: Anatomía de un asesinato frantsesez: Autopsie d'un meurtre katalanez: Anatomia d'un assassinat galizieraz: Anatomía dun asasinato 1960The Mountain RoadDaniel Mann gaztelaniaz: Sendero de furia frantsesez: Commando de destruction 1961Two Rode TogetherJohn Ford frantsesez: Les Deux Cavaliers katalanez: Dos cavalquen junts 1961X-15Richard Donner gaztelaniaz: El avión cohete X-15 1962How the West Was WonJohn Ford gaztelaniaz: La conquista del Oeste frantsesez: La Conquête de l'Ouest katalanez: La conquesta de l'Oest galizieraz: A conquista do Oeste 1962Mr. Hobbs Takes a VacationHenry Koster frantsesez: M. Hobbs prend des vacances 1962Flashing SpikesJohn Ford 1962The Man Who Shot Liberty ValanceJohn Ford frantsesez: L'Homme qui tua Liberty Valance katalanez: L'home que va matar Liberty Valance 1963Take Her, She's MineHenry Koster gaztelaniaz: Regalo para soltero frantsesez: Ah si papa savait ça ! 1964Cheyenne AutumnJohn Ford frantsesez: Les Cheyennes katalanez: El gran combat galizieraz: O gran combate 1965ShenandoahAndrew V. McLaglen gaztelaniaz: El valle de la violencia frantsesez: Les Prairies de l'honneur 1965The Flight of the PhoenixRobert Aldrich gaztelaniaz: El vuelo del Fénix frantsesez: Le Vol du Phœnix katalanez: El vol del fènix 1965Dear BrigitteHenry Koster gaztelaniaz: Querida Brigitte frantsesez: Chère Brigitte 1966The Rare BreedAndrew V. McLaglen gaztelaniaz: Una dama para un vaquero frantsesez: Rancho Bravo 1968FirecreekVincent McEveety gaztelaniaz: Los malvados de Firecreek frantsesez: Les Cinq Hors-la-loi galizieraz: Os malvados de Firecreek 1968Bandolero!Andrew V. McLaglen frantsesez: Bandolero ! katalanez: Bandolero galizieraz: Bandoleiro 1970The Cheyenne Social ClubGene Kelly gaztelaniaz: El club social de Cheyenne frantsesez: Attaque au Cheyenne Club katalanez: El club social de Cheyenne galizieraz: O club social de Cheyenne 1971Fools' ParadeAndrew V. McLaglen gaztelaniaz: Cerco de fuego frantsesez: Le Rendez-vous des dupes katalanez: Setge de foc 1974That's Entertainment!Jack Haley Jr. gaztelaniaz: Érase una vez en Hollywood frantsesez: Il était une fois à Hollywood katalanez: Això és l'espectacle 1975Brother, Can You Spare a Dime?Philippe Mora gaztelaniaz: Hermano, ¿me das diez centavos? frantsesez: T'as pas 100 balles ? 1976The ShootistDon Siegel frantsesez: Le Dernier des géants katalanez: L'últim pistoler 1977Airport '77Jerry Jameson gaztelaniaz: Aeropuerto 77 frantsesez: Les Naufragés du 747 1978The Big SleepMichael Winner frantsesez: Le Grand Sommeil euskaraz: « The Big Sleep (1978ko filma) » katalanez: La gran dormida 1978The Magic of LassieDon Chaffey gaztelaniaz: La magia de Lassie frantsesez: La Magie de Lassie 1980Mr. Krueger's ChristmasKieth Merrill 1980The Green HorizonSusumu Hani frantsesez: Un conte d'Afrique 1983Right of WayGeorge Schaefer katalanez: El dret d'escollir 1994A Century of CinemaCaroline Thomas gaztelaniaz: Un siglo de cine 2004Imaginary WitnessDaniel Anker 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 James Stewart aktorearen IMDBko fitxa irakurgai 
 https://www.alohacriticon.com/cine/actores-y-directores/james-stewart/
 https://www.nytimes.com/1997/07/03/movies/james-stewart-the-hesitant-hero-dies-at-89.html?searchResultPosition=3
 https://www.lavanguardia.com/cultura/20170702/423780292975/james-stewart-actor-bonachon-jugo-vida-estados-unidos.html
 https://www.filmaffinity.com/es/film567410.html

Kategoria:Pennsylvaniarrak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako aktoreak
Kategoria:Gizonezko aktore onenaren Oscar sariaren irabazleak
Kategoria:Ohorezko Oscar sariaren irabazleak
Kategoria:Gizonezko Aktore Onenaren Zilarrezko Maskorra
Kategoria:Eskoziar estatubatuarrak
Kategoria:Kennedy Sarien irabazleak
Kategoria:Croix de Guerre 1939–1945 (Frantzia) domina dutenak
Kategoria:Volpi Kopa gizonezko interpretazio onenari
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armadako militarrak