Marcello Mastroianni

Marcello Vincenzo Domenico Mastroianni (Fontana Liri, 1924ko irailaren 28a - Paris, 1996ko abenduaren 19a) aktore italiar bat izan zen.

60ko eta 70eko hamarkadetan aktore italiar ezagun eta maitatuena izan zen Italiatik kanpo, batez ere Sophia Lorenekin batera egindako pelikulengatik eta Federico Fellini eta Vittorio de Sicaren filmetan protagonistaren papera bete izanagatik. Italiako zinemako aktorerik malguenen artean dago, izan ere, paper dramatikoetan nahiz komikoetan primeran moldatzeko trebetasun aparta izan zuen. “Commedia all'italiana” edo komedia italiarraren mosketarietako bat izan zen, Vittorio Gassman, Alberto Sordi, Ugo Tognazzi eta Nino Manfredirekin batera.
Hiru bider izan zen aktore onenaren Oscar sarirako hautagai: 1963an Divorzio all'italiana (Dibortzioa italiar eran) filmagatik, 1978an Una giornata particolare filmagatik eta 1988an Nikita Mikhalkov zuzendari errusiarraren Oci ciornie (Begi beltzak) filmagatik.

 Biografia 
Marcello Mastroianni Fontana Lirin, Apeninetako herrixka batean jaio zen, Frosinone probintzian, 1924ko irailaren 28an. Haren aita Ottone Mastroianni zen, Umberto Mastroianni eskultorearen anaia, eta ama aldiz Ida Irole; biak jatorriz Arpinokoak ziren (hau ere Frosinone probintzian).
Urte batzuk geroago, Mastroianniren familia Turinera joan zen bizitzera, oso denbora gutxirako, eta bertan Ruggero anaia jaio zen. 1933an behin betiko Erromara aldatu ziren.
Oso gaztea zela, estra gisa lan egitea lortu zuen Carmine Galloneren Marionette, Alessandro Blasettiren La corona di ferro, Mario Cameriniren Una storia d’amore eta Vittorio De Sicaren I bambini ci guardano filmetan. 1943an eraikuntzako ingeniari tekniko izateko diploma lortu zuen Erromako Galileo Galilei Institutu Tekniko Industrialean. 1945ean lehenbiziko antzerki klaseak hartzen hasi zen eta berriz ere zinemari ate joka aritu zitzaion. Garai horretan Silvana Mangano izeneko neska gazte ezezagun batekin partekatu zuen aktore izateko ametsa eta elkarrekin maitasun istorio motz bat izan zuten.

 Debuta 
Benetan zineman lanean 1948an hasi zen Riccardo Fredaren Miserableak filmean, Victor Hugoren izen bereko eleberrian oinarritutako film batean, alegia. Garai berean, antzerkian paper txikiak lortzen hasi zen, hasieran konpainia amateurretan. Noizbait, ordea, Mastroianni gazteak Luchino Viscontiri atentzioa eman zion eta lehenengo papera eskaini zion profesional gisa, William Shakespeareren Rosalinda edo Come vi piace antzezlanean (1948, Teatro Eliseo – Erroma) eta ondoren Tennessee Williamsen Un tram chiamato Desiderio antzezlanean (1949, Teatro Eliseo – Erroma), Mitch-en papera jokatuz (Kowalsky-rena ordea Vittorio Gassmanek jokatu zuen). Orduan, Flora Carabella, bere emaztea izango zena, ezagutu zuen, hark ere paper txiki bat baitzuen antzezlanean; 1950ean ezkondu ziren eta Barbara izeneko alaba bat izan zuten.
Luciano Emmeren zuzendaritzapean hainbat komedia neoerrealistatan (Domenica d’agosto, Parigi è sempre Parigi, Le ragazze di Piazza di Spagna) parte hartu ondoren, lehenengo paper dramatikoak iritsi zitzaizkion, Claudio Goraren Febbre di vivere, Carlo Lizzaniren Cronache di poveri amanti eta Luchino Viscontiren Le notti bianche filmetan. Alessandro Blasetti zuzendariaren Peccato che sia una canaglia filmean ere parte hartu zuen.

 Ospea eta nazioarteko arrakasta 
1958an lortu zuen, behin betiko, izen sendo bat Italiako zinemagintzan I soliti ignoti filmarekin eta, jarraian, Adua e le compagne (1960) izenekoarekin.
Divorzio all’italiana (1961) filmari esker, Zilarrezko Xingola (Nastro d’argento), British Film Academyren saria eta aktore onenaren Oscar sarirako izendapena lortu zituen.
Federico Felliniren La Dolce Vita (1960) eta 8½ (1963) maisulanek nazioarteko arrakasta ekarri zioten, bai eta “latin lover” ospea ere; zahartzarora arte ahalegindu zen, alferrik samar, ospe horretatik ihes egiten. Horrexegatik, La Dolce Vita filmaren arrakastaren ondoren, inpotente baten papera jokatzea onartu zuen Il bell’Antonio (1961) filmean (Vitaliano Bracantiren izen bereko eleberrian oinarritutakoa), "sex symbol" mitoa suntsitzeko asmoz.
1962an Time astekari estatubatuarrak erreportaje bat eskaini zion, atzerriko izar miretsiena baitzen Estatu Batuetan.
Edertasunaz eta oso maila altuko lanez gain, bere aktore xarmaren arrazoietako bat bere aurpegiera hotza zen, zenbaitetan maltzurra, batzuetan malenkonia kutsu bat zuena eta nolabait lotsati itxura ematen ziona.
1963an, Mario Monicelliren I compagni filmean fabriketan matxinadak pizten dituen intelektual sozialista baten papera egin zuen eta ondoren, Vittorio De Sicaren zuzendaritzapean eta Sophia Loren ondoan zuelarik Ieri, oggi, domani (1963), Matrimonio all’italiana (1964) eta I girasoli (1970) filmak egin zituen.
Sophia Lorenekin batera sortu zuen bikotea Italiako zinemako harreman artistikorik arrakastatsuenetako bat izan zen, bien karrera osoan zehar iraun zuena eta pasarte gogoangarriak utzi zizkiguna.

 Komedia musikala eta azken lanak 
1996an komedia musikalean sartu zen, hiru bat hilabetez Garinei eta Giovannini-ren Ciao Rudy antzezlanean Rodolfo Valentinoren papera jokatuz; gauero dantzan eta abesten ibilita, alfer hutsa izateko ospea gezurtatzeko esperantza zuen. Alabaina, kritika ez zen xamurra izan berarekin eta nahiz eta emanaldietarako txartel guztiak behin eta berriz agortu, Mastroiannik agertokiak utzi zituen, 100 milioi lirako isuna ordainduz, Federico Felliniren Il viaggio di G. Mastorna filmatzeko. Riminiko maisuak, ordea, ez zuen inoiz proiektu hau aurrera ateratzea lortu; hori dela eta, dirua biltzeko, Terence Youngen The poppy is also a flower filmean hartu zuen parte.
1968an Amanti filma egin zuen Vittorio De Sicaren zuzendaritzapean. Emakumezko protagonistarekin, Faye Dunawayrekin, harreman motz bat izan zuen baina asko hitz egin zen bikoteari buruz. Garai berean film batzuk egin zituen ingelesez, baina Sophia Lorenek ingelesez bikain zekien bezala, Mastroiannik esaldiak buruz ikasi behar izaten zituen esanahia ulertu gabe.
1971n Marco Ferrerirekin lan egin zuen La cagna filmean eta platoan Catherine Deneuve aktore frantsesa ezagutu zuen; oso harreman luzea izan zuten, eta baita Chiara izeneko alaba bat ere. Hurrengo urtean Parisera joan zen bizitzera eta 1972 eta 1974 urteen artean pelikula frantses askotan lan egiteko aukera izan zuen.
Italiara itzuli zenean, berriz ere komedia arinetan (Culastrisce nobile veneziano, La pupa del gangster), autore filmetan (Todo modo, Una giornata particolare), drametan (Mogliamante, Perl e antiche scale), eta film groteskoetan (Ciao maschio, Fatto di sangue fra due uomini per causa di una vedova, si sospettano moventi politici) lan egin zuen.
1978an, Elio Petrik Jean Paul Sartreren obran oinarrituta zuzendutako telebistarako Le mani sporche telefilmean parte hartu zuen; horren aurretik Mastroiannik ez zuen sekula telebistan lan egin, Studio Uno telebista saioan gonbidatu gisa (Mina eta Sandra Miloren alboan) egindako zenbait agerraldi ospetsutan izan ezik.
1980an Federico Fellinik beste behin deitu zion, 8½ filmaz geroztik hemezortzi urte igaro ondoren, La città delle donne lan berriko protagonista izateko. Berriz ere egin zuten lan elkarrekin 1985ean Ginger e Fred filmean, Giulietta Masinaren ondoan, eta baita 1987an ere, Intervista izenekoan.
1987an Italiar Errepublikako Meritu Ordena jaso zuen, bigarren mailakoa. Geroago, 1994. urtean, lehen mailako ordena eskaini zioten.
1988an Massimo Troisirekin batera protagonista izan zen Splendor eta Che ora è? filmetan, biak Ettore Scolaren zuzendaritzapean; azken filmari esker, bi protagonistek Volpi kopa jaso zuten Veneziako Mostran.

 Gaixotasuna eta heriotza 
Biriketan tumore bat aurkitu zioten. Hil aurretik, bere azken filma egiten ari zela (Manoel de Oliveiraren Viaggio all’inizio del mondo), aitormen luze bat errodatu zuen (Mi ricordi, sì... mi ricordo) Annamaria Tatòk, bere azken neskalagunak, zuzendutakoa, eta askok aktorearen testamentu espiritualtzat hartzen dutena.
Bere Parisko apartamentuan zendu zen 1996ko abenduaren 19an, gaixotasunaren ondorioz. Haren alboan alaba gazteena egon zen, Chiara kuttuna. Mastroianniren gorpuzkinak Erromako Verano hilerrian daude.

 Filmografia 
FilmaZinema zuzendariaUrteaI MiserabiliRiccardo Freda1948Domenica d'agostoLuciano Emmer1949Cuori sul mareGiorgio Bianchi1949Vita da caniSteno and Mario Monicelli1950Contro la leggeFlavio Calzavara1950Atto d'accusaGiacomo Gentilomo1950Parigi è sempre ParigiLuciano Emmer1951Cinque mamme ed una culla - Passaporto per l'orienteMontgomery Tully eta Romolo Marcellini1951SensualitàClemente Fracassi1951L'eterna catenaAnton Giulio Majano1951Viale della speranzaDino Risi1952Tragico ritornoPier Luigi Faraldo1952Penne nereOreste Biancoli1952Le ragazze di Piazza di SpagnaLuciano Emmer1952Non è mai troppo tardiFilippo Walter Ratti1953Gli eroi della domenicaMario Camerini1953LulùFernando Cerchio1953Febbre di vivereClaudio Gora1953Giorni d'amoreGiuseppe De Santis1954La principessa delle CanariePaolo Moffa1954Cronache di poveri amantiCarlo Lizzani1954Schiava del peccatoRaffaello Matarazzo1954Tempi nostri - Zibaldone N.2Alessandro Blasetti 1954Tam tam MayumbeGian Gaspare Napolitano1955Il bigamoLuciano Emmer1955La bella mugnaiaMario Camerini1955Peccato che sia una canagliaAlessandro Blasetti1955La fortuna di essere donnaAlessandro Blasetti1956Il momento più belloGlauco Pellegrini1956Il medico e lo steegoneMario Monicelli1957Le notti biancheLuchino Visconti1957Padri e figliMario Monicelli1957La ragazza della salinaFrantisek Cap1957Un ettaro di cieloAglauco Casadio1957Amore e guaiAngelo Dorigo1958I soliti ignotiMario Monicelli1958Tutti innamoratiGiuseppe Orlandini1958Racconti d'estateGianni Franciolini1958Ferdinando I, re di NapoliGianni Franciolini1959Il nemico di mia moglie - Il marito belloGianni Puccini1959La LeggeJules Dassin1959Adua e le compagneAntonio Pietrangeli1960La Dolce VitaFederico Fellini1960Il bell'AntonioMauro Bolognini1960L'assassinoElio Petri1960La notteMichelangelo Antonioni1960Vie privéeLouis Malle1961Fantasmi a RomaAntonio Pietrangeli19618½Federico Fellini1962Divorzio all'italianaPietro Germi1962Cronaca familiareValerio Zurlini1962I compagniMario Monicelli1963Ieri, oggi, domaniVittorio De Sica1963Matrimonio all'italianaVittorio De Sica1964Oggi, domani e dopodomaniLuciano Salce, Marco Ferreri eta Eduardo De Filippo1965Io, io, io... e gli altriAlessandro Blasetti1965La decima vittimaElio Petri1965Casanova 70Mario Monicelli1965Break-upMarco Ferreri1965Spara forte, più forte... non capisco!Eduardo De Filippo1966Lo stranieroLuchino Visconti1967AmantiVittorio De Sica1968Diamonds for BreakfastChristopher Morahan1968I GirasoliVittorio De Sica1969Scipione detto anche l'africanoLuigi Magni1970Leo The LastJohn Boorman1970Dramma della gelosia - tutti i particolari in cronacaEttore Scola1970Giochi particolariFranco Indovina1971Permette? Rocco PapaleoEttore Scola1971La moglie del preteDino Risi1971...Correva l'anno di grazia 1870Alfredo Giannetti1971La cagnaMarco Ferreri1972What?Roman Polański1972Tempo d'amoreNadine Marquand Trintignant1972RappresagliaGeorge Pan Cosmatos1973Mordi e fuggiDino Risi1973La grande abbuffataMarco Ferreri1973AllonsanfanPaolo e Vittorio Taviani1974Non toccare la donna biancaMarco Ferreri1974La pupa del gangsterGiorgio Capitani1974Don't Touch The White Woman!Marco Ferreri1974Per le antiche scaleMauro Bolognini1975L'Événement le plus important depuis que l'homme a marché sur la LuneJacques Demy1975Salut l'artisteYves Robert1975La donna della domenicaLuigi Comencini1975Todo modoElio Petri1975Signore e signori, buonanotteLuigi Comencini, Mario Monicelli, Nanni LoyEttore Scola eta Luigi Magni1976Culastrisce nobile veneziano'Flavio Mogherini1976MogliamanteMarco Vicario 1977Una giornata particolareEttore Scola1977Doppio delittoSteno1977L'ingorgo - Una storia impossibile'Luigi Comencini1978Ciao maschioMarco Ferreri1978Così come seiAlberto Lattuada1978Fatto di sangue fra due uomini per causa diuna vedova, si sospettano moventi politiciLina Wertmüller1978Giallo napoletanoSergio Corbucci1979La città delle donneFederico Fellini1980La terrazzaEttore Scola1980Fantasma d'amoreDino Risi1981La pelleLiliana Cavani1981Oltre la portaLiliana Cavani1982That Night in VarennesEttore Scola1982GabrielaBruno Barreto1982Storia di PieraMarco Ferreri1983Il generale del armata mortaLuciano Tovoli1983Enrico IVMarco Bellocchio1984Le due vite di Mattia PascalMario Monicelli1985Ginger and FredFederico Fellini1985MaccheroniEttore Scola1985I soliti ignoti vent'anni dopoAmanzio Todini1985O Melissokomos (Ο Μελισσοκόμος)Theo Angelopulous1986Oci ciornieNikita Mikhalkov1987Miss Arizona (film)Pal Sandor1987IntervistaFederico Fellini1987SplendorEttore Scola1989Che ora è?Ettore Scola1989Cin CinGene Saks1990Stanno tutti beneGiuseppe Tornatore1990Verso seraFrancesca Archibugi1990Le voleur d'enfantsChristian De Chalonge1990To Meteoro Vima tou Pelargou(Το Μετέωρο Βήμα του Πελαργού)Theo Angelopoulos1991De eso no se hablaMaria Luisa Bemberg1992Used PeopleBeeban Kidron1992Un, deux, trois soleilBertrand Blier1993Prêt-à-PorterRobert Altman1994A Hundred and One NightsAgnès Varda1995Al di là delle nuvoleMichelangelo Antonioni1995Sostiene PereiraRoberto Faenza1995Trois vies & une seule mortRaul Ruiz1996Viagem ao Princípio do MundoManoel de Oliveira1997

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Marcello Mastroianni
Kategoria:Minbiziak hildakoak
Kategoria:Parisen hildakoak
Kategoria:Italiako ateoak