Tony Curtis

Tony Curtis (New York, 1925eko ekainaren 3a - Las Vegas, 2010eko irailaren 29a), jaiotzez Bernard Schwartz, estatubatuar aktorea izan zen. Ibilbide luzea izan bazuen ere, 100 film baino gehiago, 1950eko eta 1960ko hamarkadetan izan zuen arrakasta gehien: Houdini (1953), Sweet Smell of Success (1957), The Defiant Ones (1958), The Vikings (1958), Some Like It Hot (1959), Spartacus (1960), Taras Bulba (1962), The Boston Strangler (1968) eta abar.

Jamie Lee Curtis eta Kelly Curtis aktoreen aita izan zen.

 Lehenbiziko urteak 
Tony Curtis Hell's Kitchen jaio zen, New Yorken, 1925eko ekainaren 3an, baina haurtzaroa Bronxen igaro zuen. Gurasoak, Emanuel Schwartz eta Helen Klein, hungariar jatorriko juduak ziren, aita Ópályikoa eta ama Nagymihálykoa. 5 edo 6 urte bete arte ez zuen hungariera besterik ikasi. Aita jostuna zen eta sendia denda atzean bizi zen, gurasoak alde batean eta Julius, Robert eta Tony anaiak bestean. Amari eskizofrenia diagnostikatu zioten geroago, eta anaia Robert ere instituzio batean sartu behar izan zuten gaixotasun berak jota.

Oso familia behartsua zen. Zortzi urte zituenean, hilabete bat pasatu zuen umezurztegi batean Juliusekin batera, gurasoek jatekorik ere ez zutelako. Lau urte geroago, Julius hil zen kamioi batek harrapaturik. Garai hartan Tony auzoko bandan ibiltzen zen, eskolara joan beharrean lapurreta txikiak egiten, eta eraso antisemitak ere pairatu zituen. 11 urte zituenean, bizilagun baten ahaleginari esker, Boy Scouten udaleku batera joan zelarik, gainerako haurrak aho zabalik uzten zituen bere bizitzari buruzko kontakizun fantastikoekin. Seward Park High Schoolera joan zen, eta bertan egin zuen lehenbiziko aktore lan txikia, 16 urterekin, eskolako antzerkian.

1944an, AEBetako itsas armadan izena eman zuen, eta Ozeano Bareko itsaspekoen ontzidian ibili zen Bigarren Mundu Gerra amaitu arte, USS Proteus-en zehazki. 1945eko irailaren 2an, japoniarren errenditzearen lekukoa izan zen, Tokioko badian baitzegoen gerraontzi horretan.

 Antzezle ibilbidea 
Gerra ostean, soldadu ohientzako egokitutako ikasketak egin zituen New Yorkeko City Collegen, eta interpretazioa ikasi zuen Greenwich Villagen, Erwin Piscatorrek zuzendutako The New School-en. Besteak beste, Elaine Stritch, Harry Belafonte, Walter Matthau, Beatrice Arthur eta Rod Steiger izan zituen ikaskide. Artean eskolan zegoela, Joyce Selznick talentu-ehiztariaren arreta erakarri zuen.

1948an, 23 urte zituela, Hollywoodera iritsi zen. Universal Picturesek izena aldatu zion eta, Bernard Schwartz beharrean, Tony Curtis izan zen handik aurrera. Saiatu ziren aktore gazteari esgrima eta ekitazioa irakasten baina, berak esan zuenez, garai hartako interesak emakumeak eta dirua zituen. Criss Cross (1949) filmean egin zuen debuta, kredituetan agertu gabe. Ondoren, City Across the River (1949), Woman in Hiding (1950) eta Winchester '73 (1950) westerna etorri ziren.

Tonyk miresleen eskutitz anitz jasotzen zuenez, 1951n Universalek rol protagonista eman zion The Prince Who Was a Thief filmean, eta arrakasta handia izan zuen. Harrezkero, oso ibilbide luze eta oparoa izan zuen, baina 1950eko eta 1960ko hamarkadetan egin zituen lanik hoberenak: Houdini (1953), Sweet Smell of Success (1957), The Defiant Ones (1958, Gizonezko aktore onenaren Oscar sarirako izendapena lortu zuena), Some Like It Hot (1959), Spartacus (1960), Who Was That Lady? (1960), The Great Impostor (1961) edota The Boston Strangler (1968).

 Azken urteak eta heriotza 
1970eko hamarkadatik aurrera, zinemako eta telebistako lanak tartekatu zituen. Besteak beste, Elia Kazanen The Last Tycoon-en (1975), Ken Hughesen Sextette komedia musikalean (1978) eta Guy Hamiltonen The Mirror Crack'd-en (1980) parte hartu zuen. Bestalde, gero eta denbora gehiago eskaini zion pinturari, eta haren margolanak aintzat hartuak izan ziren; 2007tik, The Red Table New Yorkeko Metropolitan Museum of Arteko bilduma iraunkorrean dago.

1995ean, Frantziako Kultura Ministerioak Arte eta Letretako Ordenako zaldun izendatu zuen. 2006an, Sony Ericsson Empire saria eman zioten, eta 1960tik Hollywoodeko ospearen pasealekuko izarra zuen; hala ere, Oscar saririk ez irabaztearen desilusioa zeukan.

2010eko irailaren 29an hil zen, Las Vegasen, bihotzekoak jota. Urriaren 4an eman zioten lur, Nevadako Green Valleyko Palm Memorial Park Cemeteryn. Hiletan, besteak beste, Jamie Lee Curtis eta Kelly Curtis alabak, Arnold Schwarzenegger, Ron Jeremy, Rich Little, eta Vera Goulet, Robert Gouleten alarguna, Kirk Kerkorian, Kirk Douglas eta Phyllis McGuire egon ziren.

 Ezkontzak eta seme-alabak 
Sei aldiz ezkondu zen. Lehenbiziko emaztea Janet Leigh antzezlea izan zen. 1951n ezkondu eta 1962an bereizi ziren. Bi alaba izan zituzten, Jamie Lee Curtis eta Kelly Curtis, biak aktoreak. Ondorengo emazteak hauek izan ziren:
 Christine Kaufmann, 1963-1968 bitartean. Bi alaba izan zituzten, Alexandra eta Allegra.
 Leslie Allen, 1968-1982 bitartean. Bi seme izan zituzten: Nicholas Bernard eta Benjamin.
 Andrea Savio, 1984-1992.
 Lisa Deutsch, 1993-1994.
 Jill Vandenberg, 1998tik aurrera.

 Filmografia 
 Zinema 
260px|thumb|Marilyn Monroerekin Some Like It Hot-en (1959)
UrteaIzenburuaRolaOharrak 1949 Criss Cross Gigoloa Kredituetan agertu gabe 1949 City Across the River Mitch Anthony Curtis kredituetan 1949 Johnny Stool Pigeon Joey Hyatt Anthony Curtis kredituetan 1949 The Lady Gambles Bellboy Anthony Curtis kredituetan 1949 Take One False Step Hot Rod Driver Kredituetan agertu gabe 1949 How to Smuggle a Hernia Across the Border  Laburmetraia 1950 Francis Jones kapitaina Anthony Curtis kredituetan 1950 Woman in Hiding Dave Shaw Ahotsa, kredituetan agertu gabe 1950 I Was a Shoplifter Pepe Anthony Curtis kredituetan 1950 Sierra Brent Coulter Anthony Curtis kredituetan 1950 Winchester '73 Doan Anthony Curtis kredituetan 1950 Kansas Raiders Kit Dalton 1951 The Prince Who Was a Thief Julna 1952 Flesh and Fury Paul Callan 1952 No Room for the Groom Alvah Morrell 1952 Son of Ali Baba Kashma Baba 1952 Meet Danny Wilson Bere burua Kredituetan agertu gabe 1953 Houdini Harry Houdini 1953 All American Nick Bonnelli 1953 Forbidden Eddie 1954 Beachhead Burke 1954 Johnny Dark Johnny Dark 1954 The Black Shield of Falworth Myles 1954 So This Is Paris Joe Maxwell 1955 Six Bridges to Cross Jerry Florea 1955 The Purple Mask Rene de Traviere / Purple Mask 1955 The Square Jungle Eddie Quaid / Packy Glennon 1956 Trapeze Tino Orsini 1956 The Rawhide Years Ben Matthews 1957 Mister Cory Cory 1957 The Midnight Story Joe Martini 1957 Sweet Smell of Success Sidney Falco Produktore exekutiboa ere 1958 The Vikings Eric 1958 Kings Go Forth Britt Harris 1958 The Defiant Ones John "Joker" Jackson 1958 The Perfect Furlough Paul Hodges 1959 Some Like It Hot Joe / Josephine / Shell Oil Junior 1959 Operation Petticoat Nicholas Holden 1960 Who Was That Lady? David Wilson 1960 The Rat Race Pete Hammond Jr. 1960 Spartacus Antoninus 1960 Pepe Bere burua Kredituetan agertu gabe 1960 The Great Impostor Ferdinand Waldo Demara Jr. / Martin Donner / Dr. Gilbert 1961 The Outsider Ira Hamilton Hayes 1962 Taras Bulba Andriy Bulba 1962 40 Pounds of Trouble Steve McCluskey 1963 The List of Adrian Messenger  Cameoa 1963 Captain Newman, M.D. Jackson "Jake" Leibowitz 1964 Paris When It Sizzles Maurice / Philippe – 2. polizia Kredituetan agertu gabe 1964 Wild and Wonderful Terry Willams 1964 Goodbye Charlie George Tracy 1964 Sex and the Single Girl Bob Weston 1965 The Great Race  Leslie Gallant III 1965 Boeing, Boeing Bernard Lawrence 1966 Chamber of Horrors Mr. Julian Kredituetan agertu gabe 1966 Not with My Wife, You Don't! Tom Ferris 1966 Drop Dead Darling Nick Johnson  1967 Don't Make Waves  Carlo Cofield 1967 On My Way to the Crusades, I Met a Girl Who... Guerrando da Montone 1968 Rosemary's Baby Donald Baumgart Ahotsa, kredituetan agertu gabe 1968 The Boston Strangler Albert DeSalvo 1969 Monte Carlo or Bust! Chester Schofield  1970 You Can't Win 'Em All Adam Dyer 1970 Suppose They Gave a War and Nobody Came  Shannon Gambroni 1974 Lepke  Lepke Buchalter 1976 The Last Tycoon Rodriguez 1977 Casanova & Co. Giacomino / Casanova 1978 The Manitou Harry Erskine 1978 Sextette Alexei Karansky 1978 The Bad News Bears Go to Japan Marvin Lazar 1979 Title Shot Frank Renzetti 1980 Little Miss Marker "Blackie" 1980 It Rained All Night the Day I Left Robert Talbot 1980 The Mirror Crack'd Martin N. Fenn 1982 Black Commando Iago koronela 1982 BrainWaves Dr. Clavius 1982 Sparky's Magic Piano  Ahotsa 1983 Dexter the Dragon & Bumble the Bear  Ahotsa 1983 Balboa Ernie Stoddard 1984 Where Is Parsifal? Parsifal Katzenellenbogen 1985 Insignificance Senatorea 1986 Club Life Hector 1986 The Last of Philip Banter Charles Foster 1988 The Passenger – Welcome to Germany Mr. Cornfield 1989 Lobster Man from Mars J.P. Shelldrake 1989 Midnight Mr. B. 1989 Walter & Carlo i Amerika Willy La Rouge 1991 Prime Target Marietta Copella  1992 Center of the Web Stephen Moore 1993 Naked in New York Carl Fisher 1993 The Mummy Lives Aziru / Dr. Mohassid 1995 The Immortals Dominic 1997 Bounty Hunters 2: Hardball Wald  1998 Louis & Frank Lenny Star Springer 1998 Stargames King Fendel 1999 Play It to the Bone Boxeozalea 2002 Reflections of Evil Narratzailea 2006 Where's Marty? Bere burua  2007 The Blacksmith and the Carpenter Jainkoa Ahotsa, laburmetraia 2008 David & Fatima Mr. Schwartz 

 Sariak 
 1958an Gizonezko aktore onenaren Oscar sarirako izendatu zuten The Defiant Ones-en egindako lanarengatik.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
  Tony Curtis, imdb.com

Kategoria:Newyorkarrak
Kategoria:Estatubatuar juduak
Kategoria:Hungariar estatubatuarrak
Kategoria:Bigarren Mundu Gerrako Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadako pertsonala
Kategoria:Kaliforniako aktoreak