Gene Tierney

Gene Tierney (Brooklyn, New York, 1920ko azaroaren 19a – Houston, Texas, 1991ko azaroaren 6a) Ameriketako Estatu Batuetako antzerki eta zinemako aktorea izan zen. Bere garaiko aktore ederrenetakoa izan zen, eta ahaztezinak dira Laura (1944) edo Leave Her to Heaven (1945) filmak; bigarren lan honengatik Emakumezko aktore onenaren Oscar Sarirako izendatua izan zen.

 Bizitza eta lanak 
 Hastapenak 
Gene Elizabeth Tierney bataiatu zuten Brooklynen jaio zen neskatoa. Aita aseguru saltzailea zen eta ama ikastetxe bateko hezkuntza fisikoko irakaslea. Oinarrizko ikasketak eginda, bi urte eman zituen Suitzako ikastetxe batean, eta dotore ikasi zuen frantsesez. 1938an etxera bueltan da. Warner Bros. estudioak bisitatzera joan zen batean, bertako zuzendari batek, Anatole Litvakek, aktore izateko keinua egin zion, neskatoaren dotoreziak txundituta edo. Warnersekoek kontratoa ere eskaini zioten, baina gurasoek ezetza eman zioten, proposatutako ordaina txikia zelakoan. 17 urte besterik ez zuen Genek eta aktore izateko gogoa gero eta handiagoa zuen. Aitak, guraria burutik aldenduko ez zitzaiola iritzita, antzerkirako bidea onartu zuen konponbidetzat eta New Yorkeko Arte Dramatikorako Ameriketako Akademian sarrera egin eta onartu zuten. Katharine Hepburn, Spencer Tracy, Grace Kelly edo Lauren Bacall ere han ibilitako ikasleak izan ziren.

Handik gutxira Broadwayeko antzokietan aritu zen lanean, pertsonaia txikien aukera baliatuz ezagun egiteko. Eta nahikoa izan zen urte bete zinemarako bidea egiteko. Columbia Pictures estudioak sei hilabeterako kontratua eskaini zion 1939an. Tarte horretan Howard Hughes neskatoa limurtzen saitu zen, baina ezin; dena den, handik aurrera, eta denbora luzean, adiskide onak izan ziren. Columbiak ez zuen asmatzen zer eskaini Generi, eta Broadwayera bueltatu zen, antzerkia oso gustuko zuen eta.

 Zineman egindakoak 
ezkerrera|thumb|300px|Gene Tierney Laura (1944) filmean.
MGM estudiokoek deitu zuten orduan, National Velvet filmerako, baina Tierneyk 20th Century Foxekoekin sinatu zuen. Aurreneko lana Fritz Lang zuzendariaren The Return of Frank James (1940) izan zen, Henry Fonda lagun izan zuelarik. Urte berean antzezpen txikia egin zuen Hudson's Bay (1940) lanean, orain Paul Muniren alboan. 1941ekoak dira Tobacco Road, Belle Starr, eta Sundown. Lanpetua oso zebilen Tierney andrea. 1943an Ernst Lubitschekin topo egin eta komedietan klasiko den Heaven Can Wait filmean jardun zuen. Hurren datoz zinema beltzeko mugarri den Laura, eta Leave Her to Heaven; bigarren honek Emakumezko aktore onenaren Oscar Sarirako izendapena ekarri zion. Honako hauek ere aipatzea merezi duten lanak dira: Dragonwyck (1946), The Razor's Edge (1946, Somerset Maugham idazlearen izen bereko eleberriaren egokitzapena), The Ghost and Mrs. Muir (1947), eta Whirlpool (1949, berriro ere Otto Premingerren zuzendaritzapean).

Gerora Tierney klasiko bihurtu diren zinema beltzeko bi lanetan aritu zen, biak 1950ekoak: Jules Dassin zuzendariaren aginduetara Night and the City filmean, eta Otto Premingerren Where the Sidewalk Ends izenekoan. Hurrengo urtean komedia batean hartu zuen parte: The Mating Season, Mitchell Leisenek zuzendutakoa. Urte berekoa da Close to my Heart, Ray Millandekin antzeztutakoa; Tierneyk berak aitortuta, garai hartako lanetan interesgarriena izan zen berori, adopzioa gaitzat duen filma. 1952an 20th Century-Fox etxearekin zeukan kontratua amaitu eta MGM estudioetara joan zen: bertan egin zuen aurreneko lana Plymouth Adventureizan zen Spencer Tracyren alboan; antza Tracy sasoi hartako amorante bihurtu zitzaion. Jarraian datoz Never Let Me Go (1953), Clark Gableren parean eta Ingalaterran filmatua, Personal Affair (1953), eta Black Widow (1954), Ginger Rogers eta Van Heflinen ondoan.

Urte hauetan Tierneyren osasunak okerrera egin zuen: buruko gaitza zen, eta honek bere ibilbidean eragin handia izan zuen. Arazoak aurretik zetozen, hamar urte lehenagotik, izan zuen lehen alabak, Dariak, jaiotzetik izan zituen osasun makalak eraginda ziurrenik: umetxoa erdi itsu eta gor jaio zen, ama erditu aurretik errubeolak jo baitzuen.

1953an Mogambo filmaren errodajerako baztertu zuten, eta Grace Kellyk ordezkatu zuen. Oreka galtzea nabaria zen eta The Left Hand of God (1955) egin bitartean Generen antzezkide Humphrey Bogartek bultzatuta laguntza bila hasi zen. Bost urtean zinematik aldenduta bizi izan zen, tratamendu asko saiatu zituen eta, tartean ere, bere burua hiltzen saiatu zen. Itxura batean egoerak onera egin zuen eta 1962an Otto Premingerrek Advise and Consent filmean lanerako aukera eskaini zion. Handik aurrera hainbat lan txiki osatu zituen zineman eta bestelako batzuk telebistan.

Tierneyk bere bizitzaren berri idatziz eman zuen 1979an argitara emandako biografian: Self-Portrait.

1986ko Donostiako zinemaldian Gene Tierneyk Donostia saria jaso zuen, Gregory Peckekin batera.

Gene Tierney 1991n hil zen, 71 urte betetzekoa zela.

 Filmografia 

 Urtea Izenburua  Pertsonaia  Zuzendaria Lankideak  Sistema1940   The Return of Frank James    Eleanor Stone   Fritz Lang  Henry Fonda  Technicolor 1940   Hudson's Bay    Barbra Hall   Irving Pichel  Paul MuniVincent Price   1941  Tobacco Road    Ellie Mae Lester  John Ford  Charley GrapewinDana Andrews   1941  Belle Starr    Belle Starr   Irving Cummings  Randolph ScottDana Andrews  Technicolor 1941   Sundown     Zia   Henry Hathaway  Bruce Cabot   1942   The Shanghai Gesture    Victoria Charteris   Josef von Sternberg  Walter Huston   1942   Son of Fury: The Story of Benjamin Blake    Eve    John Cromwell  Tyrone Power  Sepia(eszena batzuk) 1942   Rings on Her Fingers    Susan Miller   Rouben Mamoulian  Henry Fonda   1942   Thunder Birds    Kay Saunders   William A. Wellman  Preston FosterJohn Sutton  Technicolor 1942   China Girl    Miss Young   Henry Hathaway  George Montgomery   1943   Heaven Can Wait    Martha Strabel Van Cleve   Ernst Lubitsch  Don Ameche  Technicolor 1944   Laura    Laura Hunt   Otto Preminger  Dana AndrewsClifton WebbVincent Price   1945   A Bell for Adano    Tina Tomasino   Henry King  John Hodiak   1945   Leave Her to Heaven    Ellen Brent Harland   John M. Stahl  Cornel WildeJeanne CrainVincent Price  Technicolor 1946  Dragonwyck    Miranda Wells Van Ryn   Joseph L. Mankiewicz  Walter HustonVincent Price   1946   The Razor's Edge    Isabel Bradley Maturin  Edmund Goulding  Tyrone PowerAnne BaxterJohn Payne    1947   The Ghost and Mrs. Muir  || Lucy Muir  || Joseph L. Mankiewicz  || Rex HarrisonGeorge SandersEdna Best || 
|- 
| 1948  || The Iron Curtain  ||  Anne Gouzenko  || William A. Wellman || Dana Andrews || 
|- 
| 1948  || That Wonderful Urge  ||  Sara Farley  || Robert B. Sinclair || Tyrone Power || 
|- 
| 1949 || Whirlpool  ||  Ann Sutton  || Otto Preminger || Richard ConteJose Ferrer || 
|- 
| 1950  || Night and the City  ||  Mary Bristol  || Jules Dassin || Richard Widmark || 
|- 
| 1950  || Where the Sidewalk Ends  ||  Morgan Taylor (Paine)  || Otto Preminger ||  Dana Andrews || 
|- 
| 1951  || The Mating Season  ||  Maggie Carleton McNulty  || Mitchell Leisen || John LundMiriam HopkinsThelma Ritter || 
|- 
| 1951  || On the Riviera  ||  Lili Duran  || Walter Lang || Danny Kaye || Technicolor
|- 
| 1951 || The Secret of Convict Lake    Marcia Stoddard  Michael Gordon  Glenn Ford   1951  Close to My Heart     Midge Seridan   William Keighley  Ray Milland   1952   Way of a Gaucho    Teresa   Jacques Tourneur  Rory Calhoun  Technicolor 1952  Plymouth Adventure    Dorothy Bradford   Clarence Brown  Spencer TracyVan JohnsonLeo Genn  Technicolor 1953   Never Let Me Go    Marya Lamarkina   Delmer Daves  Clark Gable   1953  Personal Affair    Kay Barlow   Anthony Pelissier  Leo GennGlynis Johns   1954   Black Widow    Iris Denver   Nunnally Johnson  Ginger Rogers  CinemaScopeDeluxe color 1954  The Egyptian    Baketamon   Michael Curtiz  Jean SimmonsVictor MatureEdmund Purdom  CinemaScopeDeluxe color 1955   The Left Hand of God    Anne Scott   Edward Dmytryk Humphrey Bogart  CinemaScopeDeluxe color 1962   Advise and Consent    Dolly Harrison   Otto Preminger  Henry FondaWalter PidgeonFranchot Tone  Panavision 1963   Toys in the Attic    Albertine Prine   George Roy Hill  Dean Martin   1963  Las Cuatro noches de la luna llena<small>aka Four Nights of the Full Moon  Sobey Martin  Dan Dailey  1964   The Pleasure Seekers    Jane Barton   Jean Negulesco  Ann-Margret  CinemaScopeDeluxe color

 Broadway 
 Urtea Izenburua Generoa Pertsonaia Zuzendaria 1938  What A Life!   Komedia  Walk on, Water carrier George Abbott  1938  The Primrose Path    Drama / Komedia Understudy  George Abbott   1939  Mrs O' Brian Entertains   Komedia Molly O' Day George Abbott  1939  Ring Two Komedia   Peggy Carr  George Abbott  1940  The Male Animal Komedia   Patricia Stanley   Herman Shumlin 

 Kanpo loturak 

  Gene Tierney: the Official Web Site
  Gene Tierneyren biografia The Biography Channel atarian
  Gene Tierney: Michelle Vogelek idatzitako biografia

Kategoria:Newyorkarrak
Kategoria:Pertsona eskizofrenikoak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako emakume aktoreak