Maggie Smith

Margaret Natalie Smith, (Ilford, 1934ko abenduaren 28a - Londres, 2024ko irailaren 27a) antzerki, zinema eta telebistako britainiar aktorea izan zen. Oso ibilbide luze eta arrakastatsua izan zuen, eta sari ugari jaso, bi Oscar, zazpi BAFTA,Emakumezko aktore onena 1970ean (The Prime of Miss Jean Brodie), 1985ean (A Private Function), 1987an (A Room with a View) eta 1989an (The Lonely Passion of Judith Hearne); bigarren mailako emakumezko aktore onena 2000n (Tea with Mussolini); eta ohorezko bi sari, 1993an (Special Lifetime Achievement Award) eta 1996an (Academy Fellowship)   lau Emmy, hiru Urrezko Globo eta Tony bat, besteak beste. Azken urteetan, Minerva McGonagall izan zen Harry Potter sagako filmetan, eta Violet Crawley Downton Abbey telesailean.

 Bizitza 
Margaret Natalie Smith Ilforden jaio zen, Essex konderrian, 1934ko abenduaren 28an. Ama, Margaret Hutton, Glasgowen jaiotako idazkaria zen, eta aita, Nathaniel Smith, sendagilea. Lau urte zituelarik, familia Oxfordera aldatu zen. Hamasei urterekin sartu zen Oxford Playhouse Schoolen interpretazioa ikastera. 1952an egin zuen lehenbiziko antzezlana Oxforden eta 1955ean Londresen. 1956ko ekainean, Broadwayn egin zuen debuta, New Faces of '56 lanarekin. 

1957–1958 bitartean, aktore protagonista izan zen Share My Lettuce Londresko musikalean. Ondoren, maiz aritu zen Londresko Old Vic antzokiko antzezlanetan. Jean Anouilhen The Rehearsal (1961), Peter Shafferren The Private Ear eta The Public Eye (1962) eta Jean Kerren Mary, Mary (1963) komedietan egindako lanak sendotu zuen haren ospea. 1963an, Royal National Theatreko konpainian sartu zen, eta hurrengo urtean Desdemona antzeztu zuen, Otelo Laurence Olivier zelarik. 1965ean, paper hori errepikatu zuen, berriz Olivierren ondoan, Othello filmean.

Zinemako debuta 1956an egin zuen, Child in the House filmeko paper txiki batekin, baina The Prime of Miss Jean Brodie-rekin (1969) lortu zuen nazioarteko ospea eta baita lehenbiziko Oscar saria ere. William Wycherleyren The Country-Wife (1969), George Farquharren The Beaux’ Stratagem (1970) eta Henrik Ibsenen Hedda Gabler (1970) egin ostean, Royal National Theatre utzi zuen 1970eko hamarkadaren hasieran. Stratfordeko Jaialdian (Ontario) parte hartu zuen zenbait denboralditan. Noël Cowarden Private Lives (1972, 1975) eta Tom Stopparden Night and Day (1979) produkzioetan lan egin zuen, bai Londresen, bai New Yorken.

1978an, California Suite filmeko protagonista izan zen, Michael Caineren ondoan, eta taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar saria jaso zuen antzezpen horregatik. 1985ean ere izendatu zuten Oscar sarirako James Ivoryren A Room with a View-ean egindako lanarengatik. Ondorengo filmen artean, honako hauek dira aipagarrienak: Jack Claytonen The Lonely Passion of Judith Hearne (1987),  Whoopi Goldberg protagonista izan zuen Sister Act komedia (1992), Agnieszka Hollanden The Secret Garden (1993), Charles Danceren Ladies in Lavender (2004), eta John Maddenen The Best Exotic Marigold Hotel (2011). Baina, XXI. mendearen hasieran, Harry Potterren film-sailean Minerva McGonagall irakaslearen papera egin izanak eman zion entzuterik handiena.

Telebistan ere jardun zuen noizean behin. My House in Umbria (2003) telefilmean protagonista izan eta gero, 2010–2015 bitartean Violet Crawley, Granthameko kondesa gorpuztu zuen Downton Abbey britainiar telesail arrakastatsuan. Antzezpen horrek hiru Emmy (2011, 2012 eta 2016) eman zizkion. Paper bera egin zuen Downton Abbey (2019) eta Downton Abbey: A New Era (2022) film luzeetan.

2024ko irailaren 27an hil zen, Londresko Chelsea and Westminster ospitalean; 89 urte zituen.

 Bizitza pertsonala 
1967ko ekainean, Robert Stephens aktorearekin ezkondu zen; bi seme izan zituzten: Christopher (1967) eta Toby (1969), biak aktoreak. 1974ko maiatzean dibortziatu ziren. Hurrengo urtean, Beverly Cross antzerkigilearekin ezkondu zen. 1998ko martxoan alargundu zen.

 Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):
UrteaFilmaZuzendariaEkoizleaIzenburuak (es,fr)1956Child in the HouseCy Endfield --1958Nowhere to GoSeth HoltEaling Studios1963The V.I.P.sAnthony AsquithMetro-Goldwyn-Mayer1964The Pumpkin EaterJack Clayton --1965Young CassidyJack Cardiff --1965OthelloStuart Burge --1967The Honey PotJoseph L. Mankiewicz --1968Hot MillionsEric Till --1969Oh! What a Lovely WarRichard Attenborough --1969The Prime of Miss Jean BrodieRonald Neame20th Century Studios1972Travels with My AuntGeorge CukorMetro-Goldwyn-Mayer1973Love and Pain and the Whole Damn ThingAlan J. Pakula --1976Murder by DeathRobert MooreRastar1978Death on the NileJohn GuillerminParamount Pictures1978California SuiteHerbert RossColumbia Pictures1981Clash of the TitansDesmond DavisMetro-Goldwyn-Mayer1981QuartetJames IvoryMerchant Ivory Productions1982The MissionaryRichard Loncraine --1982Evil Under the SunGuy HamiltonEMI Films1982Better Late Than NeverBryan ForbesOrange Sky Golden Harvest1984Lily in LoveKároly Makk --1984A Private FunctionMalcolm Mowbray --1986A Room with a ViewJames IvoryMerchant Ivory Productions1987The Lonely Passion of Judith HearneJack ClaytonHandMade Films1990Romeo.JulietArmondo Linus Acosta --1991HookSteven SpielbergAmblin Entertainment1992Sister ActEmile ArdolinoTouchstone Pictures1993The Secret GardenAgnieszka HollandAmerican Zoetrope1993Sister Act 2: Back in the HabitBill DukeTouchstone Pictures1995Richard IIIRichard LoncraineUnited Artists Corporation1996The First Wives ClubHugh WilsonParamount Pictures1997Washington SquareAgnieszka HollandHollywood Pictures1999The Last SeptemberDeborah Warner --1999All the King's MenJulian Jarrold --1999Tea with MussoliniFranco ZeffirelliMedusa Film1999Curtain CallPeter Yates --2001Gosford ParkRobert AltmanShepperton Studios2001Harry Potter and the Philosopher's StoneChris ColumbusHeyday Films2002Divine Secrets of the Ya-Ya SisterhoodCallie KhouriWarner Bros.2002Harry Potter and the Chamber of SecretsChris ColumbusHeyday Films2003My House in UmbriaRichard Loncraine --2004Ladies in LavenderCharles Dance --2004Harry Potter and the Prisoner of AzkabanAlfonso CuarónHeyday Films2005Harry Potter and the Goblet of FireMike NewellHeyday Films2005Keeping MumNiall JohnsonSummit Entertainment2007Becoming JaneJulian JarroldHanWay Films2007Harry Potter and the Order of the PhoenixDavid YatesHeyday Films2007Capturing MaryStephen Poliakoff --2009From Time to TimeJulian FellowesEaling Studios 2009Harry Potter and the Half-Blood PrinceDavid YatesWarner Bros.2010Nanny McPhee and the Big BangSusanna WhiteStudioCanal2011Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2David YatesHeyday Films2012QuartetDustin HoffmanBBC Film2012The Best Exotic Marigold HotelJohn MaddenSearchlight Pictures2014My Old LadyIsrael Horovitz --2015The Lady in the VanNicholas HytnerBBC Film2015The Second Best Exotic Marigold HotelJohn MaddenBlueprint Pictures2019Downton AbbeyMichael EnglerCarnival Films2021A Boy Called ChristmasGil Kenan --2022Downton Abbey: A New EraSimon CurtisCarnival Films2023The Miracle ClubThaddeus O'SullivanZephyr Films

 Pertsonaiak 
 Urtea Filma Pertsonaia1956Child in the HouseFestako gonbidatua1958Nowhere to GoBridget Howard  1962Go To Blazes Chantal  1963The V.I.P.s Miss Mead  1964The Pumpkin EaterPhilpot1965Othello  DesdemonaYoung Cassidy Nora1967The Honey PotSarah Watkins1968Hot MillionsPatty Terwilliger Smith1969 The Prime of Miss Jean Brodie Jean Brodie Oh! What a Lovely War Music Hall Star 1972 Travels with My AuntAunt Augusta  1973Love and Pain and the Whole Damn Thing Lila Fisher  1976Murder by Death Dora Charleston   1978Death on the Nile Miss Bowers  California SuiteDiana Barrie 1981QuartetLois Heidler Clash of the TitansThetis 1982Evil Under the SunDaphne Castle The MissionaryLady Isabel Ames Better Late Than NeverMiss Anderson 1984A Private FunctionJoyce Chilvers Lily in LoveLily Wynn1985A Room with a ViewCharlotte Bartlett 1987The Lonely Passion of Judith HearneJudith Hearne Talking HeadsSusan1991HookWendy Darling 1992Sister ActMother Superior 1993Sister Act 2: Back in the HabitThe Secret GardenMrs. Medlock 1995Richard III Duchess of York 1996The First Wives ClubGunilla Garson Goldberg 1997Washington SquareAunt Lavinia Penniman 1999The Last SeptemberLady Myra Naylor Tea With MussoliniLady Hester Random Curtain CallLily Gale David CopperfieldBetsey Trotwood2001Gosford ParkConstance, Countess of Trentham Harry Potter and the Philosopher's Stone Minerva McGonagall 2002Divine Secrets of the Ya-Ya SisterhoodCaro Eliza Bennett Harry Potter and the Chamber of SecretsMinerva McGonagall2003My House in UmbriaEmily Delahunty SkinMother2004Harry Potter and the Prisoner of AzkabanMinerva McGonagallLadies in LavenderJanet Widdington 2005Harry Potter and the Goblet of FireMinerva McGonagallKeeping Mum Grace Hawkins 2007Becoming JaneLady GreshamHarry Potter and the Order of the PhoenixMinerva McGonagall2008Harry Potter and the Half-Blood PrinceMinerva McGonagall2009From Time to Time2011Harry Potter and the Deathly HallowsMinerva McGonagall

 Oscar Sarietarako izendapenak 
 Urtea  Kategoria  Filma  Emaitza2001Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar SariaGosford ParkIzendatua1986Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar SariaA Room with a ViewIzendatua1978Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar SariaCalifornia SuiteGarailea1972Emakumezko aktore onenaren Oscar SariaTravels with My AuntIzendatua1969Emakumezko aktore onenaren Oscar SariaThe Prime of Miss Jean BrodieGarailea1965Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar SariaOthelloIzendatua

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Essex konderriko jendea
Kategoria:Ingalaterrako aktoreak
Kategoria:Emakumezko aktore onenaren Oscar sariaren irabazleak
Kategoria:Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar sariaren irabazleak
Kategoria:Harry Potterreko aktoreak
Kategoria:Britainiar Inperioko Ordenaren Dama komendadoreak
Kategoria:Tony Saria irabazi dutenak
Kategoria:Londresen hildakoak