Petrolio-isuri

Petrolio-isuria, neurri handikoa denean marea beltza ere deitua, petrolio edo petrolioki kopuru bat itsasora isurtzen denean gertatzen da. Galipot eta txapapote deitzen zaien gai kutsakor horiek itsasertzera hel daitezke itsaslasterrek eta haizeak bultzatuta. Hondamendi ekologiko larriak eragin izan dituzte.

 Jatorria 
Itsasoan isuritako hidrokarburoa (petrolio findu edo gordina) masa beltz oliotsua da. Urarekin ez denez nahasten, olioak uraren gainean geruza bat osatzen du, itsasoan zehar mugituz. Sakabanatzeaz gain, migratu, loditu, mehetu, lurrera hurbildu edota itsasoan zehar barreia daiteke. Bilakaera hori, eguraldiaren, itsaslasterren, mareen, airearen eta uraren tenperaturaren, isurketaren konposizio kimikoaren, haizearen norabidearen eta beste hainbat faktoreren menpe dagoenez, nahiko sumaezina bihurtzen da marea beltzen eboluzioa asmatzea.

Petrolioaren frakzio arinenak, bentzenoa eta toluenoa esaterako, oso toxikoak dira, baina baita oso hegazkorrak ere, hau da, oso azkar lurruntzen dira. Astunagoak diren frakzioak, mineral gordina, PAH-ak (Polycyclic Aromatic Hydrocarbon), adibidez, oso mingarriak dira. Ez dira arinak bezain toxikoak baina ingurumenean denbora gehiago irauten dute.

Marea beltza uraren kutsaduren artean garrantzitsuenetakoa eta arriskutsuenetarikoa da, ez baitu itsas espezieen habitata bakarrik suntsitzen, bere sakabanaketan hondartzetara eta kostaldera ere heltzen baita, han dagoen bizitza ere desagertaraziz.

Gainera, mota honetako kutsadura garbitzeak, arazteak eta zonaldeak birsortzeak, lan eta inbertsio handiak eskatzen ditu eragingarria izan dadin.

 Isurketak 
 Kopuruak 
Munduan egiten diren isurketen kantitateari buruzko hainbat datu eta estimazio daude. Europan isurketei buruzko datu batzuk hauek izan daitezke:

 Urtero 300 istripu gertatzen dira batez beste. Hauetan, 240 eta 960 mila tona inguru itsasora doaz.
 Halaber, urtero, ohiko operazioetan (ez dute petroliontzi izan behar) eta isurketa ilegaletan 660 eta 2.500 mila tona inguru isurtzen dira.
 Honen inguruan, estimazioek 3.000 isurketa ilegal egiten direla diote.

 Isurlekuak 
NOOAk, National Oceanic and Atmospheric Administration- United States Department of Comerce delakoak, egindako ikerketa baten ondoren, non 1960 eta 1997 artean gertatutako 34 tona baino gehiagoko isurketa guztiak jasotzen dituen.

112 herrialdeetako urek bereziki kontzentrazio handiak dituztela esaten du. Hala ere, eskuetan banatuta, Mexikoko Golkoa, Estatu Batuetako Ipar Ekialdea, Mediterraneo itsasoa, Persiar Golkoa, Japonia, Itsaso Baltikoa, Erresuma Batua eta Mantxako itsasoa, Singapur eta Malaysia, Frantziako Itsasertzea eta Espainiako Ipar Mendebaldea eta azkenik Korea, dira isurketengatik zigortuenak daudenak.

 Iturriak 
Isurketen iturriak ere askotakoak dira. Hona hemen, Estatu Batuetako National Academy of Sciences-ek ondorioztatu duena itsasora egiten diren isurketen kausei buruz:

 Arrazoi naturalak	% 10
 Lurretik isuritakoa	% 64
 Petroliontzien funtzionamendua	% 7
 Istripuak 	% 5
 Petrolio ustiapenak itsasoan	% 2
 Beste itsasontzi batzuk	% 12

 Ondorioak 
Hidrokarburoek, urarekin kontaktuan jartzean, geruza mehe iragazgaitz bat osatzen dute. Horrek eguzki-izpiak pasatzea oztopatzen du eta fitoplanktonek fotosintesia egiteko behar duten argia ezin da pasatu. Gasen trukaketa eragozten du eta itsas animalien azala eta zakatzak estaltzen ditu, eta itota hil.

Hidrokarburo organiko hegazkorrek berehala hiltzen dituzte hainbat motatako itsas organismo, batez ere larba egoeran daudenean. Elementu hegazkorrak, ur berotan, eguratsera lurruntzen dira egun bat edo bitan, baina ur hotzetan aldiz, prozesu honek aste bateko denbora behar izaten du.

Beste motako substantzia kimiko batzuk uraren gainazalean geratzen dira eta mundrun burbuilak eratzen dituzte. Hauek, hegaztien lumak eta ugaztunen azala estaltzen dute. Geruzak, animalien berezko isolamendu termikoa suntsitzen du eta beren flotatzeko gaitasunari eragiten dio, beraz, hondoratu eta ito egiten dira edo hotzez hil.

Konposatu astunak, itsasoaren hondora doaz eta sakonean bizi diren hainbat organismo hil ditzakete, karramarroak, ostrak, muskuiluak eta txirlak esaterako. Gainera bizirik geratzen direnak ez dira jateko egokiak izaten.

Petrolioak hondartzetan eragindako kutsadurak arazo ekonomiko larriak sortzen ditu kostaldean bizi diren biztanleentzako, batez ere arrantzak eta turismoak dakartzan diru-sarrerak murrizten dituelako.

 Isurketa garrantzitsuenak historian zehar 
1967an gertatu zen historian gogoratzen den lehenengo hondamendi naturala marea beltz batek sortua. Handik aurrera beste asko eta asko egon dira. Hona hemen 2010 arteko beste hainbat:

 Urtea  Gertakaria  Non  Zenbat(tona) 1967 martxoak 8  Torrey Canyon superpetroliontzia uharrien kontra jotzen du  Scilly Uhartedia, Cornwall, Erresuma Batua  120.000 1969 urtarrilak 28  Offshore putzuan isuria  Kaliforniako itsasertza, Estatu Batuak  ? 1970 maiatzak 5  Polycommander trabatuta geratzen da  Cies Uharteak, Vigo, Espainia IM  13.000 1970 abuztuak 9  Metula trabatuta geratu eta suak hartzen du  Magallanes itsasartea, Txile  50.000 1971 martxoak 29  Texaco Oklahoma petroliontzia hondoratzen da  Hatteras lurmuturretik 100 miliatara, Estatu Batu E 32.900 1972 ekainak 11  Trader hondoratzen da  Grezia H  35.000 1972 abuztuak 21  Taxanica eta Oswego Guardian liberiar petroliontziek talka egiten dute  Hegoa Afrikako itsasertza  10.000 1972 abenduak 19  Sea Star hondoratzen da  Omango Golkoa  115.000 1975 ekainak 7  Showa Maru ontzi japoniarra hondoratzen da  Malakako itsasartea, Indiako ozeanoa  237.000 1976 urtarrilak 24  Olympic Braveary ontzi frantsesa bitan hausten da  Quessant-eko ipar kostaldea, Frantzia  250.000 1976 maiatzak 12  Urquiola trabatzen da  A Coruña, Espainia IM  20.000 1978 martxoak 16  Amoco Cadiz trabatzen da	  Bretainia  1,6 milioi upel 1979 ekainak 3  IXTOC 1 putzu petroliferoan isurketa dago  Campecheko badia, Ciudad del Carmen, Mexiko  560 milioi litro 1979 uztaila  Aegean Captain eta Atlantic Empress petroliontziek elkarjotzen dute  Trinidad eta Tobagotik hurbil  141.000 1979 azaroak 1  Burmah Agate-ak Mimosa jotzen du eta isurketak suak hartzen du  Galveston Entrance HE, Mexikoko Golkoa  650.000 l isuri eta1.900.000 l suak hartu 1983 abuztuak 5  Castillo de Bellver petroliontzi espainiarra hondoratzen da	  Itxaropen Onaren Lurmuturra, Hegoafrikako kostaldea  250.000 1989 martxoak 24  Exxon Valdez pertoliontziare isurketa uharriak jo ondoren	Prince  William Sound erreserba ekologikoa, Alaska  40 eta 50.000 artean 1989 ekainak 28  Puppy maltar petroliontziak beste ontzi baten kontra talka egiten du   Bombay-tik 1.350 miliatara, India  40.000 1989 abenduak 19    Khark 5 iraniarra istripua dauka  Marokoko kostaldea, Atlantikoa  > 25.000 1990 martxoak 6  Cibro Savannah-k eztanda egiten du eta suak hartzen du  Linden, New Jersey, Estatu Batuak  32.000 l 1990 ekainak 8  Marga Dorg istripua dauka eta suak hartzen du  Galvestoneko H-HE-tik 60 miliatara, Texas, Estatu Batuak  20,5 milioi l 1990 irailak 16  Jupiter-ak gasolina garraiatzen zuelarik, ontzian jasotako suteagatik guztiz erretzen da  City Bay, Michigan, Estatu Batuak  ? 1991 urtarrilak 25  Irakek, Kuwaiteko putzuetako petrolioa isurtzen du aliatuen sarrera oztopatzeko  Persiar Golkoa  11 milioi kupel 1991 apirilak 11  Haven Zipreko petroliontzia portuan egondako eztanda batengatik suak hartzen du	  Genoa, Italia  80.000 1992 abenduak 13  Aegean Sea trabatuta geratu, suak hartu eta hondoratzen da  A Coruñako kostaldea, Espainiako IM  ?	 1993 urtarrilak 5  Braer hondoratzen da  Shetland uharteetako itsasertza	  85.000 1993 urtarrilak 20  Maersk Navigator daniarrak Sanko Honor japoniarraren kontra jotzen du  Sumatra, Indonesia  255.000 bataketa 96.000 besteak 1993 abuztuak 10  Bouchard B155, Balsa 37 eta Ocean 255 elkar jotzen dute  Tampa  84.000 l 1993 abuztuak 18  Propultsio nuklearreko itsaspeko frantziar bat eta petroliontzi batek talka egiten dute  Fos-sur-Mer-ko golkoa, Frantziako mediterranear kosta  2.800 1994 urtarrilak 24  Cosmas maltarrak eztanda egiten du  Txinako itsasoa, Hong Kongen hego-ekialdetik 530 km-tara  23.000 1994 martxoak 13  Nassia eta beste zamaontzi bat suak hartzen dute talka egin ondoren  Bosforo itsasartea  5.000 1996 otsailak 15  Sea Empress italiarra trabatuta geratzen da  Gales HE  70.000 1997 urtarrilak 2  Najodka hondoratzen da ekaitz baten ondorioz  Japoniako Itsasoa  19.000 1997 otsailak 8  San Jorge panamarra hondartzen da  Uruguai  80.000 1999 abenduak 2  Erika hondoratzen da erdibanatu ondoren  Penmarch HM, Frantzia  10.000
2000			 1999 urriak 3  Natuna Sea panamarra isurketa bat dauka  Singapurko Itsasartea  7.000		 2001 urtarrilak 19  Jessica tanke ontzia hondartzen da  Galapagoak  ?	 2001 martxoak 28  Bi kargaontziren talka  Danimarkako kostaldea, Itsaso Baltikoa  1.900 2002 azaroak 18  Prestige petroliontzia urradura batekin nabigatu ondoren erdibanatzen da eta hondoratu egiten da  Fisterra, Coruña, Espainiako IM  12.000 eta 15.000 artean isuri eta 77.000rekin hondoratu 2010 martxoak 30  Mexikoko golkoan kokatutako petrolio plataforma estatubatuar batean isurketa bat jazo zen.  Isuriak Alabama, Florida, Misisipi eta Louisiana estatuetako kostaldeak kaltetu zituen  

 Ikus, gainera 
 Uraren kutsadura

 Kanpo estekak 

Kategoria:Hidrokarburoak
Kategoria:Uraren kutsadura
Kategoria:Hondamendi ekologikoak
Kategoria:Marea beltzak
Kategoria:Hegaztien heriotza
Kategoria:Arrisku teknologikoak