Organulu

(1) nukleoloa
(2) nukleoa
(3) erribosoma (puntu txikiak)
(4) besikula
(5) erretikulu endoplasmatiko pikortsua
(6) Golgiren aparatua
(7) zitoeskeletoa
(8) erretikulu endoplasmatiko leuna
(9) mitokondrioak
(10) bakuoloa
(11) zitoplasma
(12) lisosoma
(13) zentrioloak zentrosoman

Organuluak, biologia zelularrean, zelula eukariotoen zitoplasman aurkitzen diren egitura desberdinak dira. Forma eta funtzioak ondo definituta dituzte eta bakoitza bere bigeruza lipidikoan bilduta dago. Organulu gehienak ez dira zelula prokariotoetan agertzen.

 Historia eta etimologia 
Organulu izena latinezko organula (pluralean organulum) hitzetik dator eta "organo txikia" esan nahi du, gorputz batean organoek betetzen duten funtzioarekin parekatzen direlako ezarri zitzaien izen hori. Karl Möbius zoologo alemanak ezarri zuen izena 1884. urtean.

 Motak 
Organulu guztiak hainbat multzo handitan sailkatzen dira:

 Mintzik gabeko organuluak: zentrosomari eta zitoeskeletoari loturikoak. Erribosomak ere mota honetako organuluak dira.
 Endomintz sistemari dagozkionak: Zelularen konpartimentalizazioz sortu ziren, adibidez erretikulu endoplasmatikoa, Golgi aparatua, lisosomak, bakuoloak...
 Endosinbiotikoak: Endosibiosi bidez sortu ziren eta bi mintz agertzen dituzte. Beren genoma eta erribosoma propioak dituzte eta beren kabuz duplikatzen dira mitosi prozesuetan. Mitokondrioa eta kloroplastoa dira adibide nagusiak.

Prokariotoek ez dute organulurik baina zelula mintzaren inbaginazioek organuluek egin beharreko funtzioak burutzen dituzte, eta zelularen barnean funtzio espezifikoa duten eremuak ere badituzte.

 Zelula eukariotoetako organuluak 

 Organulu nagusiak 
OrganuluaFuntzioaEgituraOrganismoakOharrakIrudiaBakuoloametaketa, garraioa eta homeostasiamintzezko zakuak landare eta onddoek  150pxErretikulu endoplasmatikoaproteinen eta zenbait lipidoren sintesia eta paketatzeaerribosomekin elkartu daiteke (EEP) eukarioto guztiek  150pxGolgi aparatuaproteinen garraioa eta heltzea, lisosomen eraketadiktiosomak (zakuak eta xixkuak)eukarioto gehienek  150pxKloroplastoafotosintesiamintz bikoitza dulandareakprotistak (algak)DNA eta erribosomak ditu150pxMitokondrioaenergia ekoizpenamintz bikoitza dueukarioto gehienekDNA eta erribosomak ditu150pxzelula hormaPresio osmotikoari aurre eginmintza inguratzen duen zelulosazko hormalandare, onddo eta protistoek   150pxzelula mintzaZelula mugatu eta zitoplasma eta kanpoaldearen arteko elkartrukeabigeruza lipidikoa eta proteinak  izaki guztiek   150pxzelula nukleoaDNA eta RNAren mantenua eta expresio genetikoamintz bikoitzaz inguratuaeukarioto guztiek genoma du bere baitan 150px

 Bigarren mailako organuluak 
OrganuluaFuntzioaEgituraOrganismoakIrudiaOhikoakBesikula edo xixkua  Sustantzien garraioa  Mintzezko egitura  eukarioto guztiek150pxErribosoma Proteinen sintesia  RNA eta proteinakBi azpiunitate  izaki guztiek150pxLisosoma Digestio zelularra  mintzezko egitura animaliek150pxNukleoloa erribosomen sintesi hasiera  proteinak eta material genetikoa eukarioto gehienek 150pxPeroxisoma Digestio zelularra  mintzezko egitura  eukariotoek150pxZentrioloazitoeskeletoaren ainguralekua bi zentriolok zentrosoma eratzen dute. Mikrotubuluz eginak daude. animaliek150pxZilioa eta flageloaZilioa: zelulaz kanpoko matrizea mugitzeaFlageloak: desplazamenduaMikrotubuluz eginak daudeanimaliek, protistoek eta landare batzuk 150pxEspezifikoakAkrosomaespermatozoideak obuluaren horma zulatzeamintzezko egitura animali gehienek 150pxBegi orbana eta ozeloidea argia detektatzea fototaxia burutzeko  fotorrezeptoreak  alga berde zelulabakarrek 150pxExosoma azido nukleikoen digestioa  proteinazko konplexua  eukariotoek eta arkeobaterioek  Glikosoma entzima glikolitikoak gordetzea mintzezko egitura protozooek  Glioxisoma gantz azidoak karbohidrato bihurtzea mintzezko egitura landaretako haziek  Hidrogenosoma energia eta hidrogeno ekoizpena mintzezko egitura eukarioto zelulabakar batzuek  Inflamasoma hantura erantzuna  proteinazko konplexua  eukariotoek  Knidoblastoa ziztatzea  espiral itxurako harizpiaKnidarioek150pxMelanosoma pigmentuen pilaketa mintzezko egitura animaliek  Miozuntza muskulu uzkurdura  mikrofiruak  animaliek  Mitosoma oraindik ikertzeko  mintz bikoitza  mitokondriorik ez duten zelulabakarrak  Parentosoma oraindik ikertzeko  oraindik ikertzeko  onddoek  Proteasoma proteinen digestioa  proteinazko egitura handiak  eukarioto guztiek 150pxStress aleak RNA biltegia  mRNA konplexuak eukarioto gehienek  TIGER domeinua mRNA kodetzeko proetinak    eukarioto gehienek  

 Prokariotoak 

Prokariotoak ez dira eukariotoak bezain konplexuak eta lipidozko mintzezko konpartimenturik ez dute azaltzen zelularen barnean. Eukariotoetan agertzen diren hainbat osagai agertzen dute ordea, erribosomak, zilioak, flageloak, zelula horma... Egitura hauek desberdintasunak badituzte ordea.

Berezkoak dituzten osagai batzuk ere azaltzen dira. Mesosoma izeneko zelula mintaren inbajinazioak dituzte, Golgi aparatuaren eta zentrioloen funtzioa burutzen duten ikertzen ari dira. Hasieran arnasketa zelularrarekin lotu zen baina prestakuntzetan erabilitako sustantzia kimikoen ondorioz eratzen direla uste da. DNA kromosoma zirkularraz gain material genetikozko plasmido txikiak ere badituzte, pilusen bidez bakterioen artean trukatzen dituztenak. Zianobakterioek tilakoideak dituzte.

Beste osagai batzuk:

 Anamoxisomak: Amonioa oxidatzeko
 Karboxisomak: karbonoa finkatzeko
 Klorosomak: Sufrearen bakterio berdeetan argi izpiak harrapatzeko
 Magnetosomak: eremu magnetikoan orientatzeko
 Nukeloidea: DNAren transkripzioa gertatzen den eremua

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Organulu zelularrak
Kategoria:Biologia