Ahatsa

Ahatsa Ahatsa-Altzieta-Bazkazane udalerriko herri bat da, Euskal Herriko Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta, Garazi eskualdean.

Antzina, udalerri propioa izan zen, baina 1842ko ekainaren 11an Altzieta-Bazkazane udalerri zaharrarekin bat egin zuen Ahatsa-Altzieta-Bazkazane udalerria sortzeko. 1836. urtean 452 biztanle zituen.

Bertako biztanleak ahatsarrak dira.

 Izena 
Ahatsa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 frantsesez: Ahaxe ("ahákz" ahoskatua)

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
 Hatce (1167)Mérimée datu-basea
 Faxe (1194)
 domine de ahacha (1194)
 Assa, Aassa eta Hassa (1249)
 Ahatxa (1300)
 Ahaxa (1302,Paul Raymond, Dictionnaire topographique Béarn-Pays basque Baionako paperak)Baionako paperak - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
 Haxa eta Ahaxe (1304)
 Axa (1309 eta 1350)
 Hatxa (1350)
 Hadssa (1366)
 Ahtxe (1703, Bainako elizbarrutiaren paperak)XVIII. mendeko eskuizkribua - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
 Sanctus Julianus d'Ahaxe (1757, Baionako elizbarrutiaren paperak)XVII. eta XVIII. mendeetako eskuizkribuak - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques

 Etimologia 
Jean-Baptiste Orpustanek dio Ahatsa toponimoa aitz oinarri oronimikotik dator, "haitz" esan nahi duena.

 Geografia 
Ahatsa Hergarai ibarran dago.

 Ingurune naturala 
Lauribar ibaiak, Errobiren ibaiadarra dena, herriko ingurunetan zeharkatzen du.

 Auzoak 

 San Julian
 Ligeta
 Xilo

 Historia 
Ahatsako jaunak, Garaziko jauna ere bazena, XI. mendean Arberoako bizkondeak, Gixuneko jaunak eta Bizkaiko jaunak aliatu zituen.

Frantzisko I. Frantziakoak Pavia setiatu zuenean 1524n, San Juliango kapitain gazteak bizia galdu zuen eta erasotzaileen buru izan zen. Ahatsako jaunen oinetxea eta gaztelua hiribilduaren punturik gorenean altxatzen zen. Jaurretxe izena zuen eta higanoteek erre zuten 1569an.

Donaia etxea, Ahatsako zaharrenetakoa, Nafarroako Erresumako basailuak diren garatarrena izan liteke. Etxe horretako atearen aurrean, elizaren ondoan, hilobi-harri bat aurkitu zuten, familiarena, eta, zalantzarik gabe, hilerritik erretiratua, zeinaren gainean aitzur bat irudikatuta baitago. Hilarri honek 1570eko idazkuna darama.

Ahatsa, Frantziako Iraultzaren hasieran, Baionako elizbarrutiko boterez hornituriko zenbait apaizen topaleku izan zen. Herriko parrokoa zen Etxeberri abadea, Konstituzioaren zina egiteari uko egin zionean erbesteratu egin behar izan zuena. Bere ondasunak bi lotetan bahitu eta saldu ziren. Iraultzaileek elizatik eraman zituzten apaindura eta edalontzi sakratu guztiak. Gainera, presbiterial hondoaren eta Haltsu, Falconnet eta Casalongetik emigratutako partikularren hogeita bederatzi lur saldu zituzten.

1842ko ekainaren 11an Ahatsa eta Altzieta-Bazkazane udalerriak batu egin ziren, gaur egungo udalerria sortuz. Prozesu horretan, udalerri berriaren lurraldearen zati bat Ezterenzubi udalerri sortu berriari lagatzen zaio.

 Demografia 
Udalerri independentea zeneko datu demografikoak daude:
179318001806182118311836474485472460555588

 Garraio 
Hergarai Bizik eskatutako Garraio Solidarioa zerbitzu presta dio Ahatsan.Hergarai Bizi - Garraio Solidarioko zerbitzua

 Ondasun nabarmenak 

 Ahatsako gaztelua
 Ahatsako hilerriko gurutzea
 Ahatsako San Julian eliza

 Ahatsar ospetsuak 

 Rene Harluxet (1953), informatika-ingeniaria.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Ahatsa-Altzieta-Bazkazane
 Garazi
 Nafarroa Beherea

 Kanpo estekak 

Kategoria:Nafarroa Behereko lehengo udalerriak
Kategoria:Ahatsa-Altzieta-Bazkazane
Kategoria:Pirinio Atlantinkoetako udalerri ohiak