Plantain

Plantain, zain-belar edo arpin Plantago generoko landare askoren izen generiko arruntak dira:Plantago generoa 200en bat espeziez osatuta dago, horietako asko plantain izena hartzen duten landare txiki eta nabarmendu gabekoak direla. Gehienak landare belarkarak dira, gutxi batzuk 60 cm-rainoko garaiera izan dezaketen zuhaixkatxoak badira ere. Hostoak eseriak dira, baina zurtoinaren ondoan estutzen dira hosto-txorten baten itxura hartuz. Hostoaren zati zabalean elkarrengandik aldentzen diren hiru edo bost zain paralelo dituzte. Espezien arabera, hostoak zabalak ala estuak dira. Infloreszentziak 5 eta 40 cm arteko garaiera izaten duten zurtoinetan jaiotzen ohi dira, eta kono labur edo buru luzeak izan daitezke, haizez lorautseztatzen diren makina bat lore txikiz osatuak.

Lepidoptero (tximeletak eta sitsak) espezie batzuen larbek elikagaitzat dituzte - ikus plantainez elikatzen diren lepidopteroen zerrenda.

Ia lurbira guztian aurki daitezke, Amerika, Asia, Australia, Zeelanda Berria, Afrika eta Europan barne. Generoko espezie asko habitat ezberdin askotan aurki daitezken belar kosmopolitak dira, gehien bat toki hezeetan. Mendi garaietan eta itsas bazterretan ere aurkitu ahal dira. Sarritan errepide bazterretan ere agertzen dira.

 Etimologia 
Aitzineuskaraz *ardi-bini 'ardi-mihi'; Cfr.: Koldo Mitxelena (1976): Fonética histórica vasca. Donostia: Gipuzkoako Aldundia. Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera.

 Erabilerak Plantago espeziak Historiaurreko garaietatik izan dira erabiliak sendabelarrak legez. Belar hauek idorgarri, toxinen aurkako, mikrobioen aurkako, hanturaren aurkako, espektoragarri, estiptiko eta diuretikoak ei dira. Kanpoaldean, hostoen kataplasma erabil ei daiteke intsektuen ziztada, huntz pozoitsuagatiko negal, zauri txiki eta zaldarrekin. Barrualdean, eztularen eta bronkitis aren aurka erabil ei daiteke, edabe, tintura edo siropa prestatu eta gero. Hosto zabaleko barietateak batzuetan entsaladak eta antzeko prestaketak egiteko erabiltzen dira.

 Espezieak Plantago generoaren mugak nahiko egonkorrak izan dira; kontu eztabaidatuena Bougueria (Andeetako espezie bat) eta Littorella (ur-landareko 2 edo 3 espezie) espezieak generoan sartu behar diren ala ez izan da.Albach, D. C., Meudt, H. M. & Oxelman, B. 2005. Piecing together the "new" Plantaginaceae. American Journal of Botany 92: 297–315.Plantago generoan 200 espezie inguru daude, euren artean hurrengoak:

 Plantago afra
 Plantago africana
 Plantago aitchisonii
 Plantago alpina 
 Plantago amplexicaulis
 Plantago arborescens
 Plantago arenaria - 
 Plantago argentea
 Plantago asiatica
 Plantago aucklandica
 Plantago bigelovii
 Plantago canescens
 Plantago coreana
 Plantago cordata
 Plantago coronopus – Izar-plantain
 Plantago cornuti
 Plantago cretica
 Plantago cynops
 Plantago erecta
 Plantago eripoda
 Plantago elongata
 Plantago erosa
 Plantago fernandezia
 Plantago fischeri
 Plantago gentianoides
 Plantago glabrifolia Plantago grayana
 Plantago hawaiiensis
 Plantago hedleyi
 Plantago heterophylla
 Plantago hillebrandii
 Plantago himalaica
 Plantago incisa
 Plantago krajinai
 Plantago lanceolata – Ezpata-plantain
 Plantago lanigera
 Plantago longissima
 Plantago macrocarpa
 Plantago major – Plantain handi
 Plantago maritima – Itsas-plantain
 Plantago maxima
 Plantago media - Plantain ertain
 Plantago melanochrous
 Plantago moorei - 
 Plantago musicola
 Plantago nivalis
 Plantago nubicola (Bougueria nubicola legez ere ezaguna)
 Plantago obconica
 Plantago ovata - 
 Plantago pachyphylla Plantago palmata
 Plantago patagonica
 Plantago polysperma
 Plantago princeps
 Plantago pusilla
 Plantago psyllium – Arkakuso-plantain
 Plantago raoulii
 Plantago rapensis
 Plantago remota
 Plantago reniformis
 Plantago robusta
 Plantago rugelii - 
 Plantago rupicola
 Plantago schneideri
 Plantago sempervirens
 Plantago sparsiflora
 Plantago subulata
 Plantago spathulata
 Plantago tanalensis
 Plantago taqueti
 Plantago tenuiflora
 Plantago triandra
 Plantago triantha
 Plantago tweedyi

 Galeria 


 Erreferentziak 

 Cho, Y.; Mower, J. P., Qiu, Y.-L. & Palmer, J. D. (2004). Mitochondrial substitution rates are extraodinarily elevated and variable in a genus of flowering plants. Proceedings of the National Academy of Science 101: 17741-17746

 Dagar, J. C.; Kumar, Y. & Tomar, O. S. (2006). Cultivation of medicinal isabgol (Plantago ovata) in alkali soils in semiarid regions of northern India. Land Degradation and Development 17: 275-283

 Rahn, K. (1996). A phylogenetic study of the Plantaginaceae. Botanical Journal of the Linnean Society 120: 145-198

 Rønsted, N.; Chase, M. W.; Albach, D. C. & Bello, M. A. (2002). Phylogenetic relationships within Plantago (Plantaginaceae): evidence from nuclear ribosomal ITS and plastid TrnL-F sequence data. Botanical Journal of the Linnean Society'' 139: 323-338

 Kanpo loturak 

*Plantain handia, Grieve anderearen belar bildumatik
*“P. Major”aren erabilerak sendagintzan Armenian
*Informazio gehigarria P. Psyllium-i buruz, hazteko bideari eta balio ekonomikoari buruzkoa barne

Kategoria:Sendabelarrak
Kategoria:Plantaginaceae
Kategoria:Lineok deskribatutako taxonak