Joan Amenduze

Joan Amenduze edo Joan Amendux (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1540 inguru - 1580ko otsailaren 12a) XVI. mendeko poeta izan zen.

 Bizitza 
Iruñean jaio zen, 1540 inguruan. Aita medikua 1547an eta ama 1548an hil zitzaizkion. Jaiotzaz Nafarrerian bizi zen, eta Pereton Garro aitonak Nafarroako Erriberara eraman zuen, eta han egon zen bere lehengusu Joan de Ossesekin. Gaztaroan Zaragozan eta Sevillan lan egiten egon zen eta Flandesa ere joan zen zorterik gabe. Erriberan bizi izanda ere, ez zuen inoiz euskara galdu eta litekeena da nafarrera ohikoa izatea Tuterako kaleetan.

Finkatzeko, Etxebeltzeko Lope senideak Iruñeko Txapitel kalean denda bat eman zion, baina zorrek 1567ko irailean kartzelara eraman zuten. Hantxe idatzi zuen gaur dugun poema bakarra.

Kartzelatik irten eta gero, Nafarroako Gorteetako aguazil bihurtu zen. 1580ko otsailaren 12an hil zen.

 Lana 
Bi bertso baino ez dira gorde haren lan guztietatik, 1963an Nafarroako Artxibo Orokorrean aurkituak. Izenbururik ere ez dute, eta Hemen natza ortzirik... hasierako hitzez dira ezagunak. Hona hemen:

ezkerrera|350pxHemen natza ortzirik, noizbait gozo eiritzirik,
Herioak ustegabe doloroski egotzirik.
Ene arima Jangoikoagana beldurreki partiturik,
Lagungabe bide luzean peril asko pasaturik,
Onak eta onrak bertan munduakc edekirik,
Plazerak azke[ ... ] atsekabe bihurturik.
Ahaideak eta adiskideak urte gutiz atzendurik
Ikusten tut isuririk, harresi guzia deseginik,
Argi gabe, ilunbetan, ustel eta kirasturik.
Nigar begi bapederak bere aldiaz oroiturik
Nihork ere izanen ez du nik ez dudan partidurik.
Ene, arima duzuen gomendatu, garitatez mobiturik.
Zarraizkidate guzi[...] bertan hitzok ongi notaturik.

Josafaten baturen gara judizion elkarreki;
Bitarteo lo dagigun, bakea dela guzieki.

 Poemaren bertsio musikatuak 
Ortzadarra taldeak egin zuen lehen bertsio musikatua 1976an, Ekialdetik kantuz eta doinuz diskoan.

Danserie Ensemble taldeak 2012an beste bertsio bat egin zuen, Lachrimae antiquae 1512 antzinako negarra lanerako.

Hinka talde lapurtarrak, Aziti Bihiako zenbait filologoren laguntzarekin, Fontes Linguae Vasconum aldizkariaren 50. urteurrenaren karietara antolaturiko erakusketarako.

 Erreferentziak 


 Bibliografia 
 Jose Maria Satrustegi, Hallazgo de una elegía vasca del año 1564. Euskalerriaren Adiskideen Elkartea, 1963.
 Jose Maria Satrustegi, «XVI. mendeko medikuntzaz zenbait berri». Oihenart. Cuadernos de Lengua y Literatura: Aingeru Irigaray-ri omenaldia. Eusko Ikaskuntza, 1985.

 Kanpo estekak 
 Juan de Amendux, animaeuskera.eus
 Joseba Aurkenerena: Joanes Amenduze Tafallan preso. 

Kategoria:Iruñeko idazleak
Kategoria:Euskal idazleak
Kategoria:Euskarazko testu arkaikoak