Yangon

Yangon edo Rangun () Myanmarko hegoaldeko hiria da, herrialdeko handiena, eta Yangon estatuko hiriburua izan zen. Hlaing ibaiaren ertzean dago, Martabango golkoaren iparraldean. Myanmarko hiriburua izan zen, 2006an Naypyidawek ordeztu zuen arte. 2014an 4.728.524 biztanle zituen.

 Historia 
Yangon Dagon izenarekin sortu zuten monek 500.ean. Garai hartan, egungo Birmaniaren behealdean monak ziren nagusi. Dagon arrantzaleen herri txiki bat besterik ez zen, Shwedagon pagodaren inguruan kokatua. 1753an, Alaunpaya erregeak Birmania beherea konkistatu zuen eta Dagon Yangon bezala berrizendatu zen. 1841ean sute batek suntsitu zuen hiria eta 1852ko bigarren gerra anglo-birmaniarrean kalte handiak ere jasan zituen.

Britainiar Inperioak urte horretan bertan hartu zuen hiria, eta politikoki zein ekonomikoki leku nabarmena bihurtu zuen. Izena aldatu eta Rangon jarri zion. Britaniarrek mendebaldeko hezkuntza sistema sartu zuten eta ingelesa irakasteko eskola erlijioso ugari eraiki zituzten. Garai kolonialeko industria nagusiak arroza eta zura izan ziren, baina kotoia, harribitxiak edo marfila bezalako beste batzuk ere garrantzitsuak izan ziren. 1900eko hamarkadaren hasieran, Rangonek Londresen antzeko zerbitzu publikoak eta azpiegiturak zituen.

Hiriak kalte handiak jasan zituen bai 1930eko lurrikara eta tsunamiaren ondorioz; bai Bigarren Mundu Gerran ere. Gerraren ondoren, herrialdeko hiriburua izaten jarraitu zuen, baina 1989an toponimoaren Yangon forma lokala egokitu zen ofizial gisa. Aldaketa hori nahiko eztabaidagarria da, gobernu batzuek ez baitute legez aintzat hartuta egin zuen batzorde militarra. 

1996an, gobernuaren jurisdikziopean zeuden eraikin kolonial batzuk babesteko, gobernuak kontserbatu beharreko eraikinen zerrenda egin zuen.

 Klima 
Klima montzonikoa du (Am Köppen klima sailkapenaren arabera).

 Historia 
K. a. VI. mendean sortu zuten; oso hiri garrantzitsua izan zen erlijioaren (budisten erromesgunea) eta industriaren aldetik (ontziolak). Alompra erregeak eman zion gaur egungo izena eta, 1753an, Myanmarko hiriburu egin zuen. 1852an, ingelesek hartu zuten; 1942an, berriz, japoniarrek; eta 1945ean, ingelesek berriro ere.

Britainarrek utzitako arkitektura kolonialaren adibideak dira Ministerioen Bukegoak, Auzitegi Nagusiak, Ospitale nagusia eta aduanen etxea. 1948an bilakatu zen Myanmar independentea, Birmania izenarekin, eta hiria estatu burujabe baten hiriburua bilakatu zen orduan. 

1989an nazioartean Rangoon izena uzteari uzteko eskatu zuen Myanmarko estatuak, Yangon transliterazioa hobestuz, gertuagokoa birmanieraren ahoskerarekiko.

2006an orduko agintaritza militarrak nazioko hiriburua Naypyidaw izango zela erabaki arren, botere eta ekonomiaren zentro izaten jarraitu du Yangonek 21. mendean.

 Ekonomia 
Industria (janari-industria, ontziolak, larrugintza, zurgintza, petrolio-findegiak, industria kimikoa), eskulangintza, merkataritza eta finantzak dira ekonomia-jarduera nagusiak. Garrantzitsua da, halaber, portuko jarduera. Arroza, zura, gomak, bolia, tabakoa, espeziak eta lurpeko aberastasunak (beruna, zinka) esportatzen dira, besteak beste.

 Ondarea 
1850. urtean diseinaturiko plano errektangular baten arabera eraikia dago, urre-koloreko Shwedagon pagoda budista handi eta ikusgarria erdian duela. 1920. urtean sortutako unibertsitatea du.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Myanmarko hiriak
Kategoria:Herrialdeetako antzinako hiriburuak