Kanadako Uhartedi Artikoa

Kanadako Uhartedi Artikoa edo Kanadako Artxipelago Artikoa (), gehienetan Uhartedi edo Artxipelago Artikoa (), Kanadako iparraldean dagoen uhartedia da, Ozeano Artikoan. Ipar Amerikako muturrean kokatzen da, Kanadako Nunavut eta Ipar-mendebaldeko lurraldetan eta bere 36.563 uharteek 1.424.500 km² azalera dute.

Uhartediak mendebaldean Beaufort itsasoa; iparraldean Ozeano Artikoa; ekialdean Groenlandia, Baffin badia eta Davis itsasartea; eta hegoaldean Hudson badia eta Kanada kontinentala ditu.

Kanadako Artxipelago Artikoak 94 uharte nagusi ditu, hiru munduko hamar uharte handienen artean tartean, eta 36.469 txikiak.

 Historia 
Paleo-eskimo izeneko inuiten aurrekari den kultura duela 4.500 urte jada ingurune honetan kokatua zegoen.

Haien hurrengo kulturei, Pre-Dorset eta Dorset kultura esaten zaie, uhartediko Baffin uharteko Dorset badian aurkitutako aztarna batzuen arabera.

Pre-Dorset kulturako biztanleek aldi bateko larruzko dendetan bizi ziren, baina baliteke lehen elurrezko etxeak ere (igluak alegia) haiek eraiki izana. Mikrolito edo harri landu txikien tresna garatua zeukaten, zeina lotzen den Alaskako Denbigh kulturarekin.

Dorset kultura k.a. 500 urtetik gure aroko 1.500 urtera arte nagusi izan zen uhartedian, non Thule kultura aurreratuagoak desplazatu zituen. Thule horien ondorengoak dira gaur egungo inuitak.

Ingurua esploratu zuen lehen europarra Martin Frobisher izan zen 1570eko hamarkadan; baina ez zen sekula kolonizaziorik izan. Ptaktikan, Kanadako subiranotasuna 1880ko hamarkadan gauzatu zen, eta honek Franklin barrutia ezarri zuen 1895ean, uhartediko ia uharte guztiak barne. Barrutia 1999an desegin zen Nunavut lurraldea sortu zenean, inuti bertako biztanleei autonomia emanez.

 Uharte nagusiak 
Hauexek dira irla nagusiak:

 Izena  Kokapena* Azalera Azalera heina  Biztanleria(2001) Munduan  Kanadan Baffin uhartea  20px|Nunavut NU  507.451 5  1  9.563 Victoria uhartea  20px|Northwest Territories NT, 20px|Nunavut NU 217.291 9  2  1.707 Ellesmere uhartea  20px|Nunavut NU  196.236 10  3  168 Banks uhartea  20px|Northwest Territories NT 70.028 24  5  114 Devon uhartea  20px|NU NU 55.247 27  6  0 Axel Heiberg uhartea  20px|Nunavut NU  43.178 32  7  0 Melville uhartea  20px|Northwest Territories NT, 20px|Nunavut NU 42.149 33  8  0 Southampton uhartea  20px|Nunavut NU 41.214 34  9  721 Galesko Printzearen uhartea  20px|Nunavut NU 33.339 40  10  0 Somerset uhartea  20px|Nunavut NU  24.786 46  12  0 Bathurst uhartea  20px|Nunavut NU  16.042 54  13  0 Patrick printzearen uhartea   20px|Northwest Territories NT 15.848 55  14  0 William erregearen uhartea  20px|Nunavut NU 13.111 61  15  960 Ellef Ringnes uhartea  20px|Nunavut NU 11.295 69  16  0 Bylot uhartea  20px|Nunavut NU  11.067 72  17  0* NT = Ipar-mendebaldeko lurraldeak, NU = Nunavut

Groenlandiaren ondoren, Uhartedi Artikoa eskualde artikorik handiena da. Klima artikoa da eta eskualdean tundra da nagusi. Ia uharte gehienek ez dute biztanlerik, batzuetan badaude Inuiten herrixkak kostaldeetan.

 Uharteen mapa 

 Christian erregearen uhartea
 Borden uhartea
 Lougheed uhartea
 Brock uhartea
 Mackenzie erregearen uhartea
 Helena uhartea
 Cameron uhartea
 Emerald uhartea
 Patrick printzearen uhartea
 Île Vanier
 Eglinton uhartea
 Alexander uahrtea
 Bathurst uhartea
 Melville uhartea
 Byam Martin uhartea
 Banks uhartea
 Stefansson uhartea
 Russell uhartea
 Gales Printzearen uhartea
 Prescott uhartea
 Somerset uhartea
 Victoria uhartea
 William erregearen uhartea
 Matty uhartea
 Wales uhartea

 Belcher uharteak
 Long uhartea
 Akimiski uhartea
 Charlton uhartea500px|Uhartedi Artikoaren mapa Ellesmere uhartea
 Meighen uhartea
 Axel Heiberg uhartea
 Ellef Ringnes uhartea
 Amund Ringnes uhartea
 Cornwall uhartea
 Graham uhartea
 Ipar Kent uhartea
 Baillie-Hamilton uhartea
 Cornwallis txikia uhartea
 Cornwallis uhartea
 Devon uhartea
 Bylot uhartea

 Baffin uhartea
 Jens Munk uhartea
 Koch uhartea
 Bray uhartea
 Rowley uhartea
 Foley uhartea
 Air Force uhartea
 Charles printzearen uhartea
 Vansittart uhartea
 White uhartea
 Southampton uhartea

 Resolution uhartea
 Loks Land uhartea
 Akpatok uhartea
 Uharte handia
 Salisbury uhartea
 Nottingham uhartea
 Mansel uhartea
 Coats uhartea
Mapan ez dauden uharteak Beechey uhartea
 Yorkeko dukearen uhartedia
 Gateshead uhartea
 Haig-Thomas uhartea
 Hans uhartea
 Killiniq uhartea Jenny Lind uhartea
 Ottawa uharteak
 Leopold printzearen uhartea
 Skraeling uhartea
 Trodely uhartea
 Weston uhartea

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Kanadako geografia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Ozeano Artikoko uhartediak
Kategoria:Kanadako uharteak
Kategoria:Artikoko eskualdeak
Kategoria:Ipar-mendebaldeko lurraldeetako geografia
Kategoria:Nunavuteko geografia