Haitzurdin

Haitzurdin edo marmola kareharria metamorfizatzean sortzen den harri metamorfikoa da. Oso erabilia arkitektura eta ertian (batez ere eskulturan) arroka.

 Etimologia 
Grekerazko μάρμαρον (mármaron) hitzetik dator eta "harri beirakara" edo "harri distiratsua" esan nahi du, baina izenaren jatorria lehenagokoa dela esaten duenik ere badago.

 Ezaugarriak 
Arroka sedimentario karbonatatuen eraldaketaz sortzen da, kareharritik edo dolomiatik batez ere, izan ere haitzurdinaren osagarri nagusia kaltzio karbonatoa baita, %90 gutxienez. Mineral osagarriak ere ager daitezke, grafitoa, klorita, talkoa, mika, kuartzoa, pirita, korindoia, granatea eta zirkonita kasu. Harri sedimentarioak zenbat eta kaltzio karbonato portzentaje handiagoa eduki, hainbat eta zuriagoa izango da haitzurdina, aldiz buztin, harea edo burdin oxidatu trazak baditu haitzurdinak hainbat kolore azalduko ditu. Magnesio kopurua handia bada koloreak berderantz joko du.

 Haitzurdin-motak 
Hauek dira haitzurdin-mota ezagunenak, tartean Euskal Herriko haitzurdina ere badago, Markinako marmol beltza.

 Haitzurdina  Kolorea  Kokapena Carrara  zuria edo urdin-grisa   Carrara Connemara  berdea   Connemara Creole  zuria eta urdina/beltza   Pickens konderria (Georgia) Etowah  arroxa   Pickens konderria (Georgia) Markinako beltza  beltza   Markina Murphy  zuria   Pickens eta Gilmer (Georgia) Paros  oso zuria   Paros Penteliko  oso zuria   Penteliko eta Atika Purbeck  gris/marroia   Purbeck uhartea Ruskeala  zuria   Ruskeala (Karelia) Rușchița  zuria edo gorrixka   Poiana Ruscă mendiak Siena  horia eta morea/gorria/urdina/zuria   Siena Sivec  zuria   Prilep Suediako berdea  berdea   Kolmården Sylacauga  zuria   Talladega konderria (Alabama) Vermont  zuria   Proctor (Vermont) Yule  oso zuria   Marble (Colorado) Wunsiedel  zuria   Wunsiedel Makrana  zuria   Makrana (Rajastan)

 Erabilera 
Bereziki preziatua izan da eskulturgintzan eta arkitekturan.

Eskulturak antzinatik egin izan dira haitzurdinez hainbat arrazoirengatik; lantzeko erraza da, material homogeneoa da eta apurtzeko zaila ere bada. Daukan errefrakzio indizeari esker argi izpiak hainbat milimetro sartzen dira harriaren barnean eta eskulturek "bizirik" dauden antza ematen dute.

Arkitekturan ere hamaika eraikin egin dira haitzurdinez, denetan ezagunena Taj Mahal da, Indiako Agra hirian dagoen mausoleoa. Bitxikeria gisa aipatu Turkmenistango hiriburua den Asgabat hiria 2013ko Errekorren Guinness Liburuan agertzen dela munduan haitzurdinezko eraikin kopuru handiena duen hiria delako.

 Ekoizpena 
Mundu mailako ekoizle nagusiak lau herrialde dira, hauen artean %50a baino gehiago ekoizten baitute. Italia da nagusi (mundu guztiko %20a), ondoren Txina (%16a), India (%10a) eta Espainia (%6a).

 Iruditegia 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Marmola
Kategoria:Harria