Europako geografia

Europak, munduko bigarren kontinenterik txikienak, 10.530.751 km² ditu, hau da, munduaren azaleraren % 7.

Geografiaren aldetik, Europa, Ozeania bezala, berez ez da kontinentea, baizik eta makro-batasun geografiko bat, Eurasia kontinentearen beso bat baino ez. Hala ere, ohituraz, kontinentetzat hartzen da.

Orografiaren ikuspuntutik, kontinenterik lauena da, 230 metrotako altuerarekin. Europako mendirik altuenak Ekialdeko Europan 5.642 metrotako Elbrus (Errusia) eta 5.204 metrotako Shkhara (Georgia) dira eta Mendebaldeko Europan 4.807 metrotako Mont Blanc (Frantzia).

 Geologia 

Europako ezaugarri nagusia menditsu eta altua den Hegoaldeko Europa eta Ingalaterratik Ural mendietara doan ordokiaren arteko dikotomia da. Alde bien arteko muga Pirinioek eta Alpeak/Karpatoek sortzen dute. Iparraldeko ordokiek Eskandinaviako mendiak eta Britainiar uharteen alde menditsuak dituzte mugatzat. Europako ordokiek Irlandako itsasoaren, Ipar Itsasoaren, Itsaso Baltikoaren eta Barentseko itsasoaren urpean jarraitzen dute.

Iparraldeko zatia Baltica kontinente historikotik dator, ondoren "kontinente nagusia" da, bestea beste kontinente geologikotik etorritako zati banatuak izanik.

 Hidrografia 
eskuinera|thumb|250px|Europako ibai nagusiak bere arroekin batera.
 Itsasoak 
Europako golko eta itsaso nagusiak honako hauek dira:
 Bizkaiko golkoa,
 Ipar Itsasoa,
 Itsaso Baltikoa,
 Mantxako itsasoa,
 Mediterraneo itsasoa.
 Itsaso Adriatikoa,
 Egeo itsasoa,
 Alboran itsasoa,
 Marmara itsasoa,
 Itsaso Beltza,
 Joniar itsasoa,
 Tirreniar itsasoa.

 Itsasarteak 
Aipatutako itsasoen artean zenbait itsasarte daude:
 Gibraltar,
 Dardaneloak,
 Bosforo,
 Messina eta
 Oresund itsasarteak.

 Ibaiak 
Europako ibai nagusiak honako hauek dira:

 Zb. Izena Luzera1Volga 3.690 km2Danubio 2.860 km3Ural 2.428 km4Dnieper 2.290 km5Don 1.950 km6Petxora 1.809 km7Kama 1.805 km8Oka 1.500 km9Belaia 1.430 km10Tisza 1.358 km11Dniester 1.352 km12Rhin 1.320 km13Elba 1.091 km14Vistula 1.047 km15Tajo 1.038 km16Loira 1.012 km17Ebro 960 km18Sava 933 km19Rodano 815 km20Sena 776 km21Po 652 km

 Aintzirak 
Hurrengo taulan Europako aintzirarik handienak agertzen dira:
 Zb. Izena Bertoko izena Herrialdea Azalera (km²) Oharra 1   Ladoga  Ла́дожское Óзеро, Laatokka  Errusia  17700  Munduko 14. lakua 2   Onega  Onego, Онежское озеро, Ääninen, Äänisjärvi  Errusia  9894  Munduko 18. lakua 3  Kuibishev  Ку́йбышевское водохрани́лище  Errusia  6450  Munduko 2. erreserba 4   Vänern    Suedia  5655  Suediako handiena 5   Ribinsk  Ры́бинское водохрани́лище  Errusia  4500  6   Saimaa  Saimen  Finlandia  4377  Finlandiako handiena 7   Peipus  Peipsi-Pihkva järv, Чудско-Псковское озеро, Peipusa ezers  Estonia, Errusia 3555  Estoniako handiena 8  Tsimljansk  Цимля́нское водохрани́лище  Errusia  2702  9  Krementxuk-Oskol  Кременчуцьке водосховище  Ukraina  2250  10  Kakhovka  Каховське водосховище  Ukraina  2155  11  Vättern    Suedia  1893  12  Saratov  Саратовское водохрани́лище  Errusia  1831  13  Gorki  Горьковское водохрани́лище  Errusia  1591  14  Suur-Saimaa    Finlandia  1377  Saimaaren zati bat 15  Beloje  Белое озеро  Errusia  1290  16  Vigozero  Выгозеро, Uikujärvi  Errusia  1250  17  Mälaren    Suedia  1140  18  IJssel lakua  IJsselmeer Herbehereak  1100  Herbehereetako lakurik handiena 19  Päijänne    Finlandia  1081  Finlandiako sakonena 20  Inari  Inarijärvi, Enare träsk, Anárjávri, Aanaarjävri  Finlandia  1040 
Letra etzanaz lakuak baino gizonak sortutako urtegiak dira.

 Uharteak 
250px|eskuinera|thumb|Mallorca uhartea.
Europako uharte nagusiak honako hauek dira:
 Britainia Handia, 218.000 km².
 Islandia, 103.000 km².
 Irlanda, 83.000 km².
 Zembla Berriko Ipar uhartea, 49.000 km².
 Zembla Berriko Hego uhartea 33.000 km².
 Sizilia, 25.000 km².
 Sardinia, 24.000 km².
 Zipre, 9.200 km².
 Korsika, 8.700 km².
 Kreta, 8.300 km².
 Seelandia, 7.500 km².
 Eubea, 3.900 km²..
 Mallorca, 3.600 km².
 Tenerife, 2.040 km².
 Fuerteventura, 1.650 km².
 Kanaria Handia, 1.560 km².
 Malta, 316 km².
 Fionia, 3.400 km².
 Faroe uharteak, 1.390 km².
 Eivissa, 560 km².
 Menorca, 690 km².

 Orografia 

 Ordokiak 
 Ekialdeko Europako ordokia, Europako handiena.
 Iparraldeko Europako ordokia
 Zabaldi panoniarra
 Meseta Central

 Penintsulak 
Europako penintsula nagusiak honako hauek dira:
 Eskandinavia,
 Penintsula Iberikoa,
 Italiar penintsula,
 Balkanak,
 Kola,
 Jutlandia eta
 Krimea.

 Mendiak 
250px|thumb|Pirinioak.
Europako zenbait mendilerro nagusiak:

 Ural mendiak, Europa eta Asia banatzen dituztenak.
 Kaukasoko mendilerroa, baita Europa eta Asia arteko muga.
 Karpatoak, Erdialdeko eta Hegoaldeko Europako mendilerroa.
 Alpeak, munduan famatuak.
 Apeninoak, Italian daudenak
 Pirinioak, Euskal Herriko gailur handienak.
 Kantauriar mendilerroa, Espainia eta Euskal Herria zeharkatzen dituena.
 Eskandinaviako mendiak, Eskandinaviako penintsularen zehar doazenak.

Hauek dira Europako mendirik altuenak:

 Elbrus (5.642 m), Errusia, Kaukasoko mendilerroa
 Dykh Tau (5.203 m), Errusia, Kaukasoko mendilerroa
 Rustaveli (5.201 m), Georgia, Kaukasoko mendilerroa
 Koshtan Tau (5.150 m), Errusia, Kaukasoko mendilerroa
 Puschkin (5.100 m), Errusia, Kaukasoko mendilerroa
 Shkhara (5.068 m), Errusia/Georgia, Kaukasoko mendilerroa
 Kazbek (5.047 m), Errusia/Georgia, Kaukasoko mendilerroa
 Mizhirgi (5.025 m), Errusia, Kaukasoko mendilerroa
 Katyn (4.974 m), Errusia, Kaukasoko mendilerroa
 Shota Rustaveli (4.960 m), Errusia, Kaukasoko mendilerroa
 Borovikovs topp (4.888 m), Errusia, Kaukasoko mendilerroa
 Mont Blanc (4.808 m), Frantzia-Italia, Alpeak
 Dufourspitze (4.634 m, Monte Rosa mendilerroan), Suitza-Italia, Alpeak
 Dom (4.545 m), Suitza, Alpeak
 Weisshorn (4.505 m), Suitza, Alpeak
 Lyskamm (4.480 m), Suitza-Italia, Alpeak
 Matterhorn (4.478 m), Suitza-Italia, Alpeak
 Dent Blanche (4.357 m), Suitza, Alpeak
 Finsteraarhorn (4.274 m), Suitza, Alpeak
 Zinalrothorn (4.221 m), Suitza, Alpeak

Eta hauek sumendi nagusiak:


 Etna (3370-3400 m), Sizilia, Italia
 Hvannadalshnjúkur (2119 m), Islandia
 Grímsvötn (1725 m), Islandia
 Herðubreið (1682 m), Islandia
 Hekla (1491 m), Islandia
 Vesuvio (1200 m), Italia
 Stromboli (926 m), Italia
 Santorini (575 m), Grezia

 Ikus, gainera 

 Eurasia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Europako geografia

ru:Европа#География