Ahuntz

Ahuntza (emea) edo akerra (arra) (izen zientifikoa: Capra aegagrus hircus) ugaztun hausnarkari bat da, Caprinae subfamiliakoa, Capra aegagrus basahuntzaren subespezie etxekotua. Kumeei, berriz, antxume, aume edo ahuña deritze. Azienda xehetzat hartuta dago, ardiak eta txerriak bezala.

Gizakiak ahuntzengandik elikagaiak eskuratzen ditu: esnea eta haragia. Esnea zuzenean har dezake, edo esneki landu gisa (gazta, jogurta...).

 Etimologia 
Emearen izena, aitzineuskaraz, *ha(n)-huntz berreraiki du Lakarrak (non *han 'animalia' eta huntz landare-izena ikusten dituen). Mitxelenak, Anuntzibai toponimoan oinarrituta, anuntzKoldo Mitxelena (1976). Fonética histórica vasca. Donostia: Gipuzkoako Aldundia. proposatu zuen.

Kumearen izenei dagokienez, antxume da hedatuena, eta ahuntz-ume du jatorrizko forma (Axularrek eta Etxeberri Sarakoak erabili zuten). Euskararen bazterretako hizkeretako aldaerek iradokitzen dute, ordea, ahuntz-en bukaerako -tz geroago gehitutako morfema dela (ikus halaber beltz):

 ahuñe/a (bustidura adierazkorraz edo -ña moduko atzizki txikigarri batez) < *ahun (ala *ahune < *ahume?)
 auma/e < *ahun-ume

Azkueren arabera, esaterako, Erronkarin aiñe/a nahiz aiñume erabiltzen ziren.

 Munduko aziendak 
Hauek dira gaur egun ahuntz gehien dituzten herrialdeak:
· Txina : 173.000.000.
· India : 124.500.000.
· Pakistan : 52.800.000.
· Sudan : 40.000.000.
· Bangladesh : 34.500.000.
· Nigeria : 27.000.000.
· Iran : 26.000.000.
· Indonesia : 12.450.000.
· Tanzania : 11.700.000.
· Kenia : 11.000.000.

 Euskal Herriko bertako ahuntz arrazak 
Euskal Herrian bertako bi ahuntz arraza daude: ahuntz azpigorria eta piriniotar ahuntza. Haiez gain, kanpoko beste arrazetako etxeko ahuntzak daude ere esne eta haragitarako.

 Esamoldeak 
 "Ahuntzaren gauerdiko eztula" bezala izan: Oso garrantzi gutxiko zerbait izan.
 "Ahuntzak adarrak dituen aldera": Alderantziz.

 Akerra 
Akerra sarri agertzen da herri sinesmenetan, baita Euskal Mitologian ere, Akerbeltz izenarekin. Gainera, Euskal Herrian zein Pirinio guztian ohikoa izan da aker beltzak edukitzea artalde zein ukuiluetan gainontzeko abereak babesteko.

Kristauentzat, Deabru beraren berraragiztatzea da, eta apaizek sorgin eta aztiak jazarri dituzte Akelarreetan era guztietako gehiegikeria sexualak egitearen salaketapean. Egun zera uste da berriz, Akerbeltza antzinako jainko bat zela, abereen babeslea. Akerraren inguruko gurtza hau gainera Europako beste zenbait lekuetan ere eman da. Akerbeltz honen inguruko zenbait sinesmenek gaur egun arte iraun dute.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Basahuntza
 Abeltzaintza
 Aker proba

 Zerrenda:Animalien hotsak

 Kanpo estekak 


Kategoria:Euskal Herriko kontinentar ugaztunak
Kategoria:Animalia etxekotuak
Kategoria:Ugaztun belarjaleak
Kategoria:Esnea