Luis Mariano

Luis Mariano, benetako izenez Mariano Eusebio González y García, (Irun, Gipuzkoa, 1914ko abuztuaren 13a - Paris, Frantzia, 1970eko uztailaren 14a) tenorra izan zen. Batez ere Frantzian egin zen ezaguna, 1945etik aurrera La Belle de Cadix operetarekin, bai eta Le Chanteur de Mexico lanarekin ere. Horrela, operetaren printze bihurtu zen, antzokietan, telebistan eta zineman.


Hilobia Arrangoitzen dago, oraindik ere hainbat zalek bisitatua eta lorez apaindua.

 Biografia 
Bere familia Iparraldera erbesteratu zen Espainiako Gerra Zibila hastean. Irundik Baionara joan ziren, eta bertan Mariano kantari aritu zen, jatetxeetan jotzen zuen orkestra txiki bateko beste euskal musikari afizionatu batzuekin batera. Gero Bordelera joan zen, eta han bere aitak mekanikari lan egin zuen.

Eskolan gehiago interesatzen zitzaizkion kantua eta musika gramatika eta aritmetika baino. 1937-1939an, Eresoinka ahots eta dantza taldeko kide izan zen, eta harekin Europako hainbat hiritan aritu zen. Eresoinka Eusko Jaurlaritzaren ekimena izan zen Euskal Herria eta hemen gertatzen zena munduan erakusteko. Bordeleko Jacques Thibaud Kontserbatorioan onartua izan zen eta opera abeslari izateko erabakia hartu zuen.

1940an Jeanne Lagiscarde ezagutu zuen, Bermond diskoetxeko zuzendaria. Honek Bordeleko medio artistikoetan sartu zuen. 1941ean, Bigarren Mundu Gerran, Arte Ederretako eskolan izena eman zuen, eta, horrela, Alemaniara nahitaez lan egitera bidaltzea saihestu zuen.

Lagiscardek Parisen fortuna probatzeko konbentzitu zuen. Hara, Michel Fontécha tenore eta kantu irakaslearentzako gomendio batekin bidaiatu zuten biek. Lehen hilabeteak oso gogorrak izan ziren, biak kasik ez zuten dirurik bizitzeko. 1943an, Guy Lafargeri esker, Max de Rieux ezagutu zuten, eta honek Don Pasqualeren Ernesto rola interpretatzeko kontratatu zuen. Ondoren, Francis López euskal jatorriko musikagilearekin elkarrizketatu zen, eta gerora lankidetza zabala izan zuen harekin.

Barietate-programak eta galak bata bestearen atzetik hasi ziren, eta 1945eko abenduaren 24an La bella de Cádiz operetarekin lehen arrakasta lortu zuten; lan horren 250.000 ale saldu ziren. Garai hartan, Édith Piaf eta Yves Montand artistekin batera aritu zen Chailloteko Antzoki Nazionalean.

1946an, Luis Marianok bere lehen filma egin zuen, Cargaison clandestine. Hurrengo urteetan bere ospea handitzen joan zen. Francis López, bestetik, frantsesez abestutako lan askoren konpositorea izan zenak, nahi zituen efektuak lortu zituen: antzerkian arrakasta Le Chanteur de Mexico-rekin (1951) eta zineman Carmen Sevillarekin batera Violettes impériales-en (1952). Lopezen abestien hitzak gaztelaniara itzuli zituen Jose Maria Arozamenak.

1946 eta 1958 bitartean, Luis Marianok hamabost opereta musikal eta film egin zituen; Lopezek edo beste batzuek sortutako operetak, hala nola Quatre jours à Paris edo À la Jamaïque, eta Histoire de chanter, Violettes impériales, L’Aventurier de Séville, Sérénade au Texas eta Der Zarewitsch bezalako film musikalak.

Hirurogeiko hamarkadaren hasieran, opereta antzoki espezializatuetan abesten hasi zen. Luis Marianoren presentzia telebistek eskatu zuten eta bere emanaldiek arrakasta izaten jarraitu zuten. Zenbait unetan, Luis Marianok espektakuluaren mundutik alde egin zezakeela zabaldu zen, monje edo apaiz egiteko asmoz baina ideia horrek ez zuen oinarri handirik, bakarrik batzuetan atsedenaren bila monastegietan egotea atsegin zitzaiola.

Hirurogeiko hamarkadaren amaieran Luis Mariano nekatuta eta gaixorik sentitzen zen. Gaixotasunak (beharbada, gaizki tratatutako hepatitis batek) ez zion utzi hainbat emanaldi amaitzen. Azkenik, behin betiko utzi zuen eszena 1970eko maiatzaren 10ean. 1970eko uztailaren 14an hil zen, Parisen. 
Haren gorpuzkiak Arrangoitzeko hilerrian daude, Ipar Euskal Herrian; herri horretan Luis Marianok etxe bat zuen.

 Operetak 
Luis Marianoren opereten musika Francis Lopez konpositorearenak dira, Chevalier du ciel lanarena izan ezik, Henri Bourtayrerena baita.

 La Belle de Cadix, 1945
 Andalousie, 1947
 Le Chanteur de Mexico, 1951
 Chevalier du ciel, 1955
 La canción del amor mío, 1958
 Le Secret de Marco Polo, 1959
 Visa pour l'amour, 1962
 Le Prince de Madrid, 1967
 La Caravelle d'or, 1969.

 Filmak 
Film ugari operetatik egokitu ziren, dagoeneko arrakasta izandakoak batez ere.

 1937 : Ramuntcho
 1942 : Le chant de l'exilé
 1946 : L'Escalier sans fin
 1946 : Luis-Mariano chante (film laburra)
 1946 : Histoire de chanter
 1946 : Gai Paris : Music-hall (film laburra)
 1947 : Cargaison clandestine
 1948 : Fandango
 1948 : Je n’aime que toi
 1949 : Pas de week-end pour notre amour
 1949 : Vedettes en liberté (film laburra)
 1951 : Andalousie de Robert Vernay : Juanito Var
 1951 : El sueño de Andalucia
 1951 : Au pays basque
 1951 : Rendez-vous à Grenade
 1952 : Violetas imperiales
 1953 : La Belle de Cadix
 1953 : Paris chante toujours
 1953 : Saluti e baci
 1953 : Aventuras del barbero de Sevilla
 1953 : Der Zarewitsch
 1953 : Quatre jours à Paris
 1955 : Sur toute la gamme (film laburra)
 1955 : Napoléon
 1956 : Le Chanteur de Mexico
 1956 : À la Jamaïque
 1956 : Printemps à Paris
 1958 : Sérénade au Texas
 1960 : Candide ou l'Optimisme au XXe siècle
 1964 : Les Pieds dans le plâtre

 Antzerki-lanak 
 La caravelle d'or, 1969.
 Le prince de Madrid 1967.
 Visa pour l'amour, 1961.
 Le secret de Marco Polo, 1959.
 Le chanteur de México, 1958.
 Chevalier du cial, 1955.
 Andalousie, 1947.
 La belle de Cadix, 1945.

 Kanpo loturak 
 : Araitz Muguruza Berrian, "Mahastietatik operetara", 2014ko abuztuaren 13.
 : Irungo Asociación Lírica Luis Mariano.
   : Luis Marianoren mendeurrena ospatzeko Irungo Udalak sortutako web orria.
  : Luis Marianoren diskografia, bideoak, letrak e.a.
  Joseba Aurkenerena: Luis Mariano handiaren gorazarrez. 

 Ikus, gainera 

 Euskal Herriko pertsona ezagunak
 Francis Lopez
 Rudy Hirigoien
 Luis Marianoren hilobia

Kategoria:Luis Mariano
Kategoria:Euskal Herriko frankismoaren erbesteratuak
Kategoria:Parisen hildakoak
Kategoria:Euskal Herriko LGBT pertsonak
Kategoria:Euskal Herriko LGBT historia