Strepsirrhini

Strepsirrhini primateen bi azpibanaketako bat da sistema kladistikoan. Estrepsirrino guztiek rhinariuma dute, hau da, sudurra mutur baten barruan dute, beti hezea eta ugaztunen antzinako ezaugarri. Ezaugarri hau antzinakoa denez suposa daiteke parafiletikoa dela, baina beste ezaugarri batzuek ere definitzen dute subordena. Guztiek dute atzapar garbitzaile bat. Karena epiteliokoriala da, hau da, ez dago puntu batean lokalizatua eta gainera erditzerako garaian ez da kanpora ateratzen. Guztiek dute Tapetum Lucidum izeneko egitura erretinaren atzealdean. Mintza honek laguntza ematen du gauean ikusi ahal izateko, argia isladatzen baitu.

Ezaugarri horietaz gain astragaloaren alde artikularra laua da. Goiko ebakortzen artean bereizketa bat dago, diastema izenekoa. Beheko ebakortzak erdi-etzanak daude. Tamaina ezberdinak dituzte, txikiena den Microcebus mioxinusetik, gehienez ere 31 gramo pisatzen dituela Pachylemur insignis arte, 7 kgko pisua har dezakela. Forma fosiletan askoz handiagoak agertu dira, Arcaeoindris fontoynonti bezala, 200 kg. pisatzen zituela.

 Sailkapena 
Zazpi familia ezberdin ezberdintzen dira gaur egun, nahiz eta orain dela ez urte asko beste batzuk ere bizi ziren Madagaskarren.
 Cheirogaleidae
 Lemuridae
 Lepilemuridae
 Indriidae
 Daubentoniidae (Aye-aye)
 Lorisidae
 Galagidae

 Hedapena 
Strepsirrhini taldea oso mugatua da bere bizilekuan. Lorisiformeak ezik beste guztiak Madagaskarren bizi dira. Lorisak eta Galagoak bai Afrikan bai Asian bizi dira, baina oso gutxi dira. 

Madagaskarren barruan klima eta inguru ezberdinetara moldatu dira, baita erdi basamortuak direnetara ere. 

 Jatorria eta eboluzioa 
Estrepsirrinoak primateen erradiazioaren hasieratik hurbil, orain dela 47 eta 55 milioi urte artean (mya), aldendu ziren primate haplorrinoetatik. Dibergentzia-data zaharrenak analisi genetikoen estimazioetan oinarritzen dira; gazteenak, berriz, erregistro fosil eskasean. Baliteke primate lemuriformeak Cercamoniinae edo Sivaladapidaetik abiatuta eboluzionatu izana, biak ere Asian sor zitezkeenak. Lehen uste zen Adapidaetik eboluzionatu zutela, batik bat Europan jatorria zuen Adapiformesen adar gazteago batetik. 

Litekeena da estrepsirrinoen, haplorrinoen eta tarseroen arteko dibergentzia primateen eboluzioaren hasieran ia berehala gertatzea. Eozenoaren hasieran eta erdialdean primate bizien (lemuriformeak, tarseroak eta tximioak) taldeen fosil gutxi ezagutzen diren arren, bai proba genetikoek bai azken aurkikuntza fosilek iradokitzen dute lehen egokitzapen-erradiazioan egon zitezkeela.

Lemureak Afrikatik Madagaskarrera 47-54 mya bitartean iritsi ziren baltsa baten gainean. Lorisak, berriz, Afrikako galagoetatik 40 mya inguru banandu ziren eta ondoren Asia kolonizatu zuten. Lemuriformeak, eta bereziki Madagaskarreko lemureak, desegoki aurkezten dira askotan, «fosil bizidun» gisa edo primate «basal» edo «beheragokoen» adibide gisa. Iritzi horiek oztopatu egin dute historikoki ugaztunen bilakaera eta estrepsirrinoen ezaugarrien bilakaera ulertzea, hala nola usaimenarekiko duten mendekotasuna, haien anatomia eskeletikoaren ezaugarriak eta garunaren tamaina, nahiko txikia baita. Lemureen kasuan, hautespen naturalak primateen populazio isolatu hau modu esanguratsuan dibertsifikatzera eta txoko ekologiko ugariz betetzera eraman du, nahiz eta euren garunak tximinoekin alderatuta txikiagoak eta konplexuagoak izan.

Duela 40 milioi urteko hiru lorisoide fosil aurkitu ziren arte (Karanisia, Saharagalago eta Wadilemur), El Fayumeko aztarnategietan (Egipto), 1997 eta 2005 artean, ezagutzen diren lemuriforme zaharrenak Kenya eta Ugandako Miozeno goiztiarretik (~20 mya) zetozen. Aurkikuntza berri horiek frogatzen dute primate lemuriformeak Erdi Eozenoan egon zirela Afro-Arabian, eta leinu lemuriformea eta gainerako estrepsirrinoen taxon guztiak aldendu egin zirela garai hori baino lehen. Tunisiako Djebelemur Eozeno Goiztiarraren amaieran edo Eozeno Ertainaren hasieran dago (52-46 mya), eta Cercamoniinae bat dela esan izan da, baina hasierako lemuriformea ere izan daiteke. Aljeriako Azibiidae gutxi gorabehera garai berekoak dira, eta Djebelemuridae talde ahizpa izan daitezke. Egiptoko Eozeno amaierako Plesiopithecusarekin batera, hirurak Afrikako oinarriko lemuriformeak direla esan daiteke.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Haplorrhini
 Primates

Kategoria:Primateak