Mena Harana

Mena Harana (gaztelaniaz eta ofizialki, Valle de Mena) Burgosko probintziako (Espainia) ipar-ekialdeko udalerri bat da. Merindadeetan kokatua, mugakide hauek ditu: hegoaldean Burgosko Lausa Harana, Junta de Traslaloma eta Merindad de Montija; iparraldean Bizkaiko Enkarterriak; ekialdean Arabako Aiara ibarra; eta mendebaldean Kantabriako Soba ibarra.

 Geografia 
Oso udalerri handia eta biztanle-dentsitate txikikoa da. 59 herritan eta 128 herrixkan banatuta dago. Hiriburua Villasana de Mena du.
Haraneko ibai nagusia Cadagua da, eta Ordunteko mendilerroan natura-erreserba bat eratu da.

Kostaldetik hurbilago dagoen Gaztela eta Leongo udalerria da. Udalerriaren iparraldeko muturretik Bizkaiko golkoraino, lerro zuzenean, 18 kilometro baino ez daude. Ipar-mendebaldean Zalama mendia dago (1341 m).

Merindadeak eskualdekoa den arren, haran hau Kantauriar mendikatearen iparraldeko isurialdean dago. Cadagua ibaiak harana zeharkatzen du eta, bere jaiotza, ibaiak bere izena hartzen duen herrian dago. Udalerriaren hegoaldean, La Peña mendiak ditu, eta iparraldean, Ordunteko mendilerroa, bertan dagoen urtegiari izena ematen diona. Elizaren ikuspuntutik, Santanderko elizbarrutiaren parte da haran hau.

Mena Harana, argi mugatutako ertzak dituen sakonune bat da, eta ikuspuntu geologiko batetik, sedimentuen lodiera handiak izateagatik bereizten da, emeki tolestuak eta gatz-diapiroek nahastuak.

 Hidrografia 
Hidrografikoki, Mena harana salbuespena da Gaztela eta Leongo testuinguruan, Kantauri isurialdeko erkidegoko eremu bakanetakoa eta Burgosko bakarra delako. Zehazki, Mena Haraneko sare hidrografikoko urak Bilboko itsasadarraren ezkerraldetik isurtzen dira, Barakaldo eta Bilbo arteko muga fisikoan, zuzenean Bizkaiko Golkoan itsasoratzen dena.

Berez, Mena haraneko udalerria ondo definitutako hiru haranek osatzen dute: Ordunte ibaiaren harana, Cadagua ibaiarena eta Tudelakoa, zenbait errekaz osatua.

Ibai nagusiak Ordunte eta Cadagua dira, ibilbidea eta emaria direla eta, baita aztergai dugun eremuaren zatirik handienaren drainatzea direlako ere. Beste ur-ibilgu garrantzitsu batzuk Romarín, Ayega, Artziniega eta San Miguel dira. Ordunteren ibaiadar garrantzitsuenak La Garma, Santiago, Las Torcas, Vallondo, Los Hoyuelos, Burceña eta Alisal dira. Halaber, Cadaguaren ibaiadar garrantzitsuenak Hijuela, Los Valles, La Rata, Arroyo del Escaño, San Miguel eta Ordunte dira.

 Banaketa administratiboa 
Udalerriak 43 udalerria baino lurralde-eremu txikiagoko erakunde ditu:
 Angulo
 Anzo
 Arceo
 Artieta
 Ayega
 Barrasa
 Bortedo
 Burceña
 Cadagua
 Campillo de Mena
 Caniego Carrasquedo
 Concejero
 Covides
 Entrambasaguas
 Gijano
 Hornes
 Irús
 Leciñana de Mena
 Lezana de Mena
 Maltrana
 Maltranilla Medianas
 Menamayor
 Nava de Ordunte
 Partearroyo
 La Presilla
 Ribota de Mena
 Santa Cruz de Mena
 Santa María del Llano de Tudela
 Santecilla
 Santiago de Tudela Siones
 Sopeñano
 Taranco
 Ungo
 Vallejo de Mena
 Vallejuelo
 Viérgol
 El Vigo
 Villanueva de Mena
 Villasuso
 Vivanco

Gainera, beste herri asko ditu:
 La Abadía (Angulo)
 Ahedo (Angulo)
 Angostina (Artieta)
 Antuñano (Bortedo)
 Las Arenas (Ayega)
 Araduenga (Santa María)
 Arza (Ayega)
 La Azuela (Ayega)
 Bárcena (Bortedo)
 Las Bárcenas de Campillo (Campillo)
 Barriolaza (Siones)
 Barruso (Anzo)
 El Berrón (Bortedo)
 Cantonad (Vivanco)
 Las Campas (Nava)
 Casadilla (Siones)
 Las Casetas (Sopeñano)
 La Cayuela (Santecilla) Cereceda (Nava)
 Cerezo (Entrambasaguas)
 Ciella
 Cilieza
 Cirión
 Cozuela (Angulo)
 Las Cuevas (Gijano)
 Cristanes (Caniego)
 Encima-Angulo (Angulo)
 Las Fuentes (Angulo)
 Haedillo
 Palacio (Hornes)
 Hoz de Mena
 Laya (Leciñana)
 Las Islas (Entrambasaguas)
 La Llosa (Burceña)
 Lorcio
 Luengas (Santiago)
 La Llana (Santiago)
 Llano de Mena Martijana (Angulo)
 La Mata (Caniego)
 Mediavilla (Anzo)
 Mercadillo (Entrambasaguas)
 El Mirador de Entrambasaguas (Entrambasaguas)
 Montiano
 Nocedal (Gijano)
 Opio
 Orrantia (Ayega)
 Oseguera (Angulo)
 Ordejón de Mena
 Ovilla
 Palacio (Siones)
 Los Paradores de Concejero (Concejero)
 Los Paradores de Taranco (Taranco)
 Los Paradores de Vivanco (Vivanco)
 Los Portales (Siones)
 Quintanilla (Siones)
 La Ribera (Concejero) Río de Mena
 Ro (Santa Cruz)
 San Alberto (Sopeñano)
 San Bartolomé (Partearroyo)
 San Esteban (Anzo)
 San Juan (Vivanco)
 San Martín (Siones)
 san Pelayo
 Santa María Egipciana (Anzo)
 Santa Olaja
 Santiuste (Caniego)
 San Pelayo (Ayega)
 Sobreviñas (Burceña)
 Tarriba (Nava)
 Urbaneja (Vivanco)
 Vallehermoso (Gijano)
 Valluerca
 La Vega (Nava)
 Ventades

 Demografia 
Haraneko auzorik jendetsuenak (2010)www.ine.es#HerriaBiztanle1.aVillasana de Mena||align=right|1.554
|-
|2.a||align=left|Villanueva de Mena2383.aMaltranilla||align=right|121
|-
|4.a||align=left|Lezana de Mena1115.aNava de Ordunte||align=right|89
|-
|6.a||align=left|San Alberto (Sopeñano),807.aVillasuso||align=right|76
|-
|8.a||align=left|Cerezo (Entrambasaguas)749.aSopeñano||align=right|72
|-
|10.a||align=left|El Berrón62Besteak:||align=left| ||align=right|2.477Guztira:||align=left| ||align=right|3.921

 Biztanleriaren bilakaera1842  1857  1860  1877  1887   1897   1900    1910    1920    1930    1940    1950      1960      1970   1981      1991      2001      2007        2610  7110  7228  6405  6310  6145  6132  5972  5720  5877  5502  5531  5417  4502  5038  4087  3229  3704

 Garraioa 
Udalerrira sartzeko bide nagusia CL-629 errepidea da, ekialdetik mendebaldera bailara osoa zeharkatzen duena, Balmaseda eta Bercedo Villasana de Menarekin lotzen dituena. Horri esker, Bizkaitik sar daiteke, batetik, eta Burgostik (Villarcayotik), bestetik. Errepide honek, mendebaldetik N-629 errepidearekin lotzen du, Kantabriarekin komunikazioa ahalbidetzen duena.

Harana zeharkatzen duten beste bi errepide garrantzitsu, alde batetik, BU-554 errepidea (Villasana – Artziniega) da, udalerria eta Araba lotzen dituena. BU-550 errepideak (Artziniega – Quincoces de Yuso) Lausa Haranetik sartzeko aukera ematen du. Gainera, ipar-ekialdeko muturrean, CL-629 errepidea igarotzen da (Gasteiz–Ramales de la Victoria), Balmaseda eta Artziniega herriak lotzen dituena.

Era berean, tokiko errepide batzuk daude, herriguneak lotzeko. Nabarmentzekoa da Sopeñano Villasana de Menarekin lotzen duena, baita Villanueva de Menatik Nava de Orduntera doan errepidea ere.

Komunikazio-bideekin amaitzeko, nabarmendu behar da ekialdetik mendebaldera, CL-629 errepidearekin paraleloan, FEVE trena dabilela Bilbotik La Roblara, orain dela gutxira arte zama-tren gisa bakarrik erabiltzen zutena. Iraganean bidaiariak garraiatzen zituen, eta helburu horretarako erabiltzen dute berriro gaur egun.

 Ondasun nabarmenak 
Udalerriak ondare historiko-artistiko handia du, eta ondare erromaniko handia. Bereziki esanguratsuak dira Sionesko eliza eta Vallejoko eliza, La Peñako mendien magalean dauden herriak baitira. Mena Harana Gaztelako Erresumaren jatorrizko gunea da; 800. urtean, Taranco herrian, tradizioak dio Gaztela testimonialki jaio zela, geroago Donemiliaga Kukulako monasterioan transkribatutako dokumentu batean azalduko zutena, eta jatorrizko arte erromanikoaren aztarnek antzinatik kristau presentzia handia erakusten dutela.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak