Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia

Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia —laburturik, Lau eta Erdiko Txapelketa—, gaur egun EPELen lau eta erdiko txapelketa izenaz ere ezaguna, esku huskako pilotako lehiaketa da, pilotalekuko aurrealdeko lau koadro eta erdian jokatzen dena (hortik datorkio izena, bai eta Kaiolaren Txapelketa ezizena ere). Partida bakoitzean bi pilotari aritzen dira, buruz buru. Esku huskako pilotan, denboraldiko hiru txapelketa nagusietako bat da, buruz burukoarekin eta binakakoarekin batera.

1953an sortua, 1958tik 1988ra bitartean ez zen jokatu. 2002az geroztik Esku Pilota Enpresen Ligak (EPEL) antolatzen du. Asegarce eta Aspe enpresetako pilotariek parte hartzen dute.

Aimar Olaizola da lau eta erdiko txapelketa nagusi gehien irabazi duen pilotaria (7 txapel). Hala ere, adituen artean adostasun zabala dago zerrenda horretako bigarrenak, Julian Retegik (4 txapel), lortu zituenak baino askoz gehiago irabaziko zituzkeela, baldin Lau eta Erdiko Txapelketa Nagusia lehenago berrezarri izan balitz (1974tik 2001era izan zen profesionala Retegi II.a, eta 1989raino ez zen berrezarri Lau eta Erdiko Txapelketa; ordurako 35 urte zituen Retegik, eta irabaziak zituen buruz buruko 9 txapelketa jarraian).

 Historia 
1953tik 1957ra bitarteko urteetan hasi ziren jokatzen Lau eta Erdiko Txapelketa, La Voz de España egunkariaren babesarekin eta launa pilotarirekin. Akarregi (1953), Soroa II.a (1954), Barberito (1955 eta 1956) eta Ogeta (1957) izan ziren txapeldunak. Enpresek, jendea erakartzen ez zuela ikusita, bertan behera utzi zuten txapelketa.Imanol Magro Eizmendi, «Burdinetik titaniora», Berria, 2014-12-09

1989an, Euskal Telebistak erabaki zuen lau eta erdiko txapelketa berriz martxan jartzea, neguko programazioko hutsunea betetzeko. 1989ko txapelketa lau pilotarik jokatu zuten: Retegi II.ak, Alustizak, Galartzak eta Tolosak. Euskal Telebistak Pilotaleku Industrialetako Enpresarien Elkartearekin negoziatu zuen 1989an. Esku-huskako enpresak Eskulari eta Unidas ziren. 200 ikusle izan ziren lehen final hartan.«200», Berria, 2014-12-09 Laboral Kutxa izan zen babeslea.

ETBren bultzadaren ondoren, 1992an, Asegarceren sorrerak beste bultzada bat eman zion txapelketari, eta horrela garrantzia hartuz joan zen, zaleen gustuak aldatzearekin batera. Bestalde, parte hartzaileen kopuruak ere gora egin zuen: 1997an 40 izan ziren, eta 1998an, berriz, 84, Asegarce-Alti, Besagain eta Aspe enpresetakoak. 2001ean 36 izan ziren parte hartzaileak; 2012an, berriz, 28. Hamarkada haren amaieran ezarri zen gaur egungo eredua, 16-18 pilotarikoa. Gaur egun, buruz burukoak baino ikusle gehiago erakartzen du.

 Finalak 
 Urtea Txapelduna Txapeldunordea Emaitza Pilotalekua 2024  Unai Laso  Peio Etxeberria  22-19  Bizkaia 2023  Altuna III.a  Peio Etxeberria  22-9  Bizkaia 2022  Ezkurdia  Altuna III.a  22-21  Bizkaia 2021  Altuna III.a  Laso  22-20  Bizkaia 2020  Altuna III.a  Jaka  22-9  Bizkaia 2019  Ezkurdia  Altuna III.a  22-16  Nafarroa Arena 2018  Ezkurdia  Altuna III.a  22-17  Nafarroa Arena 2017  Altuna III.a  Urrutikoetxea  22-21  Bizkaia 2016  Bengoetxea VI.a  Altuna III.a  22-21  Ogeta 2015  Urrutikoetxea  Martinez de Irujo  22-20  Bizkaia 2014  Martinez de Irujo  Olaizola II.a  22-17  Bizkaia 2013  Olaizola II.a  Martinez de Irujo  22-16  Ogeta 2012  Olaizola II.a  Bengoetxea VI.a  22-9  Ogeta 2011  Olaizola II.a  Martinez de Irujo  22-12  Bizkaia 2010  Martinez de Irujo  Barriola  22-17  Atano III.a 2009  Gonzalez  Martinez de Irujo  22-18  Atano III.a 2008  Olaizola II.a  Martinez de Irujo  22-17  Atano III.a 2007  Titin III.a  Barriola  22-15  Ogeta 2006  Martinez de Irujo  Barriola  22-21  Ogeta 2005  Olaizola II.a  Xala  22-05  Atano III.a 2004  Olaizola II.a  Barriola  22-08  Ogeta 2003  Nagore  Titín III.a  22-15  Ogeta 2002  Olaizola II.a  Barriola  22-13  Ogeta 2001  Barriola  Eugi  22-10  Ogeta 2000  Eugi  Nagore  22-05  Labrit 1999  Unanue  Eugi  22-11  Ogeta 1998  Nagore  Eugi  22-11  Ogeta 1997  Retegi II.a  Titín III.a  22-21  Ogeta 1996  Arretxe I.a  Nagore  22-08  Ogeta 1995  Nagore  Unanue  22-18  Ogeta 1994  Eugi  Errandonea  22-13  Ogeta 1993  Galartza III.a  Eugi  22-07  Bergara 1992  Eugi  Errasti  22-12  Astelena 1991  Retegi II.a  Eugi  22-07  Ogeta 1990  Retegi II.a  Galartza III.a  22-15  Anoeta 1989  Retegi II.a  Galartza III.a  22-06  Anoeta  1958-1988 Ez zen jokatu 1957  Ogeta  Barberito I.a  22-03  Bergara «Final de 1957», Mundo Deportivo, 1958-05-04. 1956  Barberito I.a  Txikuri  22-12  Astelena «Final de 1956», ABC, 1957-01-22. 1955  Barberito I.a  Ogeta  22-20  Bergara «Final de 1955», ABC, 1955-12-20. 1954  Soroa II.a  Ogeta  22-20  Bergara 1953  Akarregi  Bolinaga  22-21  Gros

 Txapeldunak eta finalistak 
PilotariaTxapelakFinalak Olaizola II.a  7  8 Altuna III.a  4  8 Retegi II.a  4  4 Eugi 3  8 Martínez de Irujo  3  8 Nagore  3  5 Ezkurdia  3  3 Barberito I.a  2  3 Barriola  1  6 Ogeta  1  3 Galartza III.a  1  3 Titin III.a  1  3 Unanue  1  2 Bengoetxea VI.a  1  2 Urrutikoetxea  1  2 Laso   1  2 Akarregi  1  1 Soroa II.a  1  1 Arretxe I.a  1  1 Gonzalez  1  1 Peio Etxeberria  0  2 Bolinaga  0  1 Txikuri  0  1 Errandonea  0  1 Errasti  0  1 Xala  0  1 Jaka   0  1

 Txapelak herrialdeen arabera 

HerrialdeaTxapelakPilotari bakoitzak irabazitako txapelak   28  Olaizola II.ak 7, Retegi II.ak 4, Eugik 3, Nagorek 3, Martinez de Irujok 3, Ezkurdiak 3, Galartza III.ak 1, Arretxek 1, Barriolak 1, Bengoetxea VI.ak 1 eta Lasok 1    6  Altuna III.ak 4 ,Soroa II.ak 1 eta Unanuek 1 20px Errioxa  3  Barberito I.ak 2 eta Titin III.ak 1   2  Akarregik 1 eta Urrutikoetxeak 1   1  Ogetak 1   1  Gonzalezek 1

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia

 Kanpo estekak 
 1997ko finaleko azken tantoen irudiak (bideoa). Retegi II.a eta Titin III.a aritu ziren elkarren aurka.