Bario

Barioa elementu kimiko bat da, Ba ikurra eta 56 zenbaki atomikoa dituena. Metal lurralkalino zilarkara da. Naturan ez da inoiz egoera puruan egoten, oso erreaktiboa baita airearekin. Bere oxidoari barital deritzo, eta urarekin eta karbono dioxidoarekin erreakzionatzen du. Naturan barioa duten mineralik arruntenak disolbaezina den bario sulfatoa, BaSO4 (barita), eta bario karbonatoa, BaCO3 (witherita), dira. Benitoita izeneko harribitxi arraroak barioa dauka. Barioa elementu berri bat bezala identifikatu zen 1772an, baina elektrolisiari esker 1808an metal bezala sailkatu zen. 

 Ezaugarri nagusiak 

 Propietate fisikoak 
Barioa metal zilar zuri leuna da, urre kolorezko itzalarekin erradiazio ultramorean. Bario metalaren zilar zuri kolorea azkar desagertzen da airearen oxidazioaren ondorioz, oxidoa duen geruza ilun bat sorturik. Barioak pisu ertaina eta eroankortasun elektriko handia ditu. Gainera, barioa purifikatzea zaila denez, haren propietate asko ez dira zehaztu. Horretaz gain, giro-tenperaturan eta presioan, metalak gorputza ardatz duen egitura kubiko bat hartzen du, 503 pikometroko bario-bario distantziarekin, 1,8 x 10−5 ºC inguruko berogailuarekin zabalduz. 

Bere urtze-tenperatura 1.000 K (730 °C; 1.340 °F) inguruan dago, adibidez, estrontzioa elementu arinagoen artean dago (1.050 K edo 780 °C edo 1.430 °F)  inguruan eta erradio astunenen artean (973 K edo 700 °C edo 1.292 °F); hala ere, bere irakite-puntua 2.170 K (1.900 °C; 3.450 °C) baino handiagoa da, hau da, 1.343 edo 1.292 °F artekoa. 

 Erreaktibotasun kimikoa 
Barioa kimikoki magnesioaren, kaltzioaren eta estrontzioaren antzekoa da, baina horiek baino erreaktiboagoa da. Bere konposatuak ia beti +2 oxidazio-egoeran aurkitzen dira. Metal oso elektropositiboa denez, kalkogenoekin egiten duen erreakzioa oso exotermikoa da. Barioak atmosferako oxigenoarekin erreakzionatzen du airean, giro-tenperaturan. Horregatik, askotan bario metalikoa oliopean edo atmosfera geldoan gordetzen da. Beste ez-metal batzuekin ere erreakzionatzen du berotzean, hala nola karbonoarekin, nitrogenoarekin, fosforoarekin, silizioarekin eta hidrogenoarekin. Urarekin eta alkoholekin egiten dituen erreakzioak ere exotermikoak dira, eta hidrogenoa gas moduan askatzen da.

     Ba + 2 ROH → Ba(OR)2 + H2↑      R = alkil-talde bat edo hidrogeno-atomo bat. 

Era berean, barioak amoniakoarekin erreakzionatzen du elektrozikloa eratzeko, [Ba(NH3)6](e-)2 eta giro-tenperatura inguruan amida ematen du, Ba(NH2)2. 

Metala erraz erasotzen dute azidoek, azido sulfurikoa salbuespen nabarmena da pasibazioak erreakzioa geldiarazten duelako, gainazalean dagoen bario sulfato disolbaezina eraturik. Barioa beste hainbat metalekin konbinatzen da (aluminioa, zinka, beruna eta eztainua barne), fase intermetalikoak eta aleazioak eratuz.

 Konposatuak 
Bariodun gatzak zuriak izan ohi dira solidoak direnean eta koloregabeak disolbatzen direnean. Bario hidroxidoa bario karbonatoa berotzean sortzen zuten alkimistek. Kaltzio hidroxidoak ez bezala, CO2 gutxi xurgatzen du disoluzio urtsuetan; beraz, ez da sentikorra atmosferaren gorabeherekiko. Propietate hau oso erabilgarria da pH-a kalibratzeko. 

+Hautatutako lurralkalino eta zink gatzen dentsitateak, g/cm3O2-S 2- F-Cl -SO42- CO32-   O22- H- Ca2+3,342,593,182,152,962,832,901,70Sr2+5,103,704,243,053,963,504,783,26Ba2+ 5,724,304,893,894,494,294,964,16Zn2+5,604,094,952,913,544,401,57 -----
Bariodun konposatuak sugar berde edo berde argi batekin erretzen dira, eta hori proba eraginkorra da bario konposatua detektatzeko. Kolorea lerro espektraletatik dator: 455,4; 493,4;  553,6 eta 611,1 nm. thumb|Kobrearen eta barioaren arteko erreakzioa, sugar berdea|erdian|254x254px
 Toxizitatea 
Bario disolbagarrien konposatuek 10 mg/kg inguruko LD50a dute; beraz, irentsiz gero,  hurrengo sintomak jasan daitezke: konbultsioak, nerbio periferikoaren sistemaren paralisia eta urdail-hesteetako hantura larria. Bario disolbaezina, berriz, ez da toxikoa, ez dago material arriskutsu gisa sailkatuta garraio-araudian. 

Barioa esposizioaren epe luzeko ondorioei buruz gutxi dakigu. AEBetako EPAk uste du ez dela batere probablea barioa kartzinogenoa izatea irensten denean. Arnastutako hautsak barioaren konposatu disolbaezinak ditu, eta biriketan pilatu daitezke, baritosi izeneko gaitz onbera eraginez.

Bario karbonatoa errodentizida (pestizida mota bat da karraskariak akabatzeko erabili dena, adibidez, arratoiak eta saguak). Produktu hau erabiltzea zaharkitutzat jotzen bada ere, oraindik ere erabiltzen da herrialde batzuetan.  
+BarioaArriskuakGHS etiketatzeaPiktogramakezkerrera|frameless|79x79px|GHS02: Sukoiaframeless|86x86pxSeinale hitzaArriskuaArrisku-adierazpenakH228, H260, H301, H314 Zuhurtasuneko adierazpenakP210, P231+P232, P260, P280,  

P303+P361+P353, P304+P340+P310,  

P305+P351+P338 NFPA 704erdian|frameless|112x112px|NFPA 704
 Erreferentziak