Belarri landu

Belarri landua (Pleurotus ostreatus) Pleurotaceae familiako merkataritzarako hazten den perretxiko jangarria da.

Sinonimoak: Agaricus glandulosus, Agaricus ostreatus var. ß atroalbus, Agaricus crispatus, Agaricus ostreatus var. ß glaucoumbrinus, Dendrosarcus populeus, Dendrosarcus nigrescens, Agaricus atroalbus, Agaricus dryinus, Crepidopus ostreatus, Pleurotus glandulosus, Pleurotus ostreatus var. glandulosus, Dendrosarcus ostreatus, Dendrosarcus populeti, Dendrosarcus glandulosus.

 Etimologia 
Bai latinezko izena bai izen arrunta fruitu-gorputzaren formatik sortu dira. Latinezko pleurotus ("saiheska") hitzak, hankak txapelarekiko duen zeharkako hazkuntza adierazten du. 

Pleurotus terminoa grekotik dator, “pleuron”, “otós” hitzetatik, belarriaren antzeko kapela alboan jarrita, esan nahi du. Spodoleucus epitetoa ere grekotik dator, errauts esan nahi duen “spodos” hitzetik eta zuria esan nahi duen “leucus” hitzetik. Bere koloreagatik.

Euskaraz "belarri" hitzak perretxiko honen belarri itxura adierazten du. Belarri landua gehien bilatzen den perretxikoetako bat da. Horrez gain, etxean ere lantzen da modu komertzialean, batez ere lasto gainean. Askotan eduki ohi duen anis usaina bentzaldehidoaren presentziagatik da.

 Morfologia 
Perretxiko honen txapela 5 eta 15 zentimetro arteko diametrokoa da. Kolorez aldakorra da: gris argia, gris ilun urdinxkara edo gris arrexka izan daiteke. Oskol formakoa da, ertz mehe eta kiribilekoa. Azalera leun eta distiratsua dauka. Orri zurixkak dauzka, meheak eta estutuak, oso dekurrenteak.

Hankak 1-3 cm dauzka luzeran eta 1-2 lodieran. Betea da, eszentrikoa edo albokoa. Batzuetan mizelio-geruza zuria izaten du gainean.

Haragi zurixka eta trinkoa dauka, usain eta zapore gozokoa.

Espora zuri, eliptiko eta leunak dauzka, 8-11X3-4 mikrakoak.

 Ekologia 
Udaberrian hasi eta udazkeneraino ageri da, zuhaitz hostoerorkorren zuraren gainean txertatuta. Sarritan talde teilakatu eta estuetan sortzen da.

Bestalde, belarri landua nolabait haragijalea den perretxiko bakanetakoa da. Bere mizelioak nematodoak hil eta liseritu ditzake. Itxura batean, nitrogenoa eskuratzeko modu bat da. Nematodo horiek irensteko, lehenengo paralizatzen ditu gas baten bidez.

 Gastronomia 
Espezie hau asko landu eta saltzen da dendetan.

Belarri landuak estatinak ekoizten ditu. Zenbait ikerketaren arabera, %0,4 eta %2,7 arteko estatina-kantitatea daukate pisu lehorreko. Laborategian animaliekin egindako esperimentuetan ikusi denez, dietan belarri landua sartuz gero kolesterola jaitsi egin daiteke baldintza jakin batzuen pean.

Espezie honek arabitol-kantitate txikiak ekoizten ditu. Arabitolak urdaileko arazoak sortu ahal dizkie pertsona batzuei. Arabitola xylitolaren, manitolaren eta sorbitolaren antzeko alkohola da; konposatu hauek oso erabiliak dira janariaren gehigarri gisa eta libragarri modura joka dezakete zenbait pertsonengan.

 Beste izen arruntak 
Pleurotus ostreatus tokiko euskarazko testuetan:Orotariko Euskal Hiztegia, Euskaltzaindia.
''pago-ziza.

 Nahasketa arriskua 
Soropildu forma bitxiagatik ezagutzen da, eta kapela txikien oinak ia alboetatik elkartuak agertzen direlako, oina luzea eta mehea da.

 Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Hostozabalen enborretan.

Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

 Galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo loturak 
  Pleurotus ostreatus Errotari mikologia elkartearen webgunean
  Pleurotus ostreatus Mycobank-en

Kategoria:Pleurotus
Kategoria:1874. urtean deskribatutako taxoiak
Kategoria:Onddo jangarriak
Kategoria:Europako onddoak
Kategoria:Asiako onddoak
Kategoria:Amerikako onddoak
Kategoria:Afrikako onddoak
Kategoria:Ozeaniako onddoak