Murumendi

Murumendi Gipuzkoako erdialdeko mendi bat da, izen bereko mendilerroan kokatua, Beasain eta Itsasondoko udalerrien lursailetan, Goierri eskualdean. 867 metroko garaiera du. Aldamenean Usurbe mendia du. Euskal sineskeren arabera, Mari jainkosaren bizilekuetako bat da.

Gailurrean oinarri lauki batean zutabe biribil bat duen monolitoa eta 1977. urtea adierazten duen gutunontziaz gain, bi oroigarri eta orientazio-mahai bat daude. Lehen oroigarria zementuzko oinarri batean finkatutako altzairuzko gurutze txiki bat da. Gurutze hau Viñamala  mendian 1976. urtean zendu ziren Sebastian Sanchez beasaindarra, Fernando Terradillos ordiziarra eta Jose Luis Orbegozo azpeitiarraren omenez jarritako oroigarria da.  Bigarrena, Goierriko mendizaleek 1994. urtean zendu zen Luis Pedro Peña Santiago mendizale eta etnologoaren oroimenez jarritako estela da. 

Mendi tontor honetatik Euskal Herriko hego-mendebaldeko ehun tontor inguru ikusten dira. Mendi tontorrean kokaturiko orientazio-mahaian azaltzen dira mendi tontor horiek beren altuera, distantzia eta gainerako datuekin. 

 Orientazio-mahaia 
Murumendiko orientazio-mahaia 1997ko ekainaren 22an inauguratu zen.  Estanislao Iturriotz Barandiaranek eskuz eta koloretan egindako marrazkian oinarrituta dago. Aizkorri Mendizale klubak Beasaingo udalaren laguntzaz,  orientazio-mahaiak marrazkian oinarrituta gailurretik ikusten diren ehun tontorren izenak eta distantzia jasotzen ditu.  Etxeberrietako Patxi Mujikaren laguntzaz  garraiatu zuten  material guztia  Murumendiraino. 
Mahaian agertzen diren altueratako batzuk, ez datoz bat gaur egungo katalogoekin, izan ere, neurketak egiteko metodoak lehen baino zehatzagoak baitira. Dena den, aldeak  oso txikiak dira. 

Orientazio-mahaian azaltzen diren mendi guztien  kokapena eta igoera argibideak  Tomas Salazar mendizale eta Aizkorri Mendizale elkarteko kideak  Murumendi  liburuan jaso zituen 2001. urtean. 

 Murumendiko herri harresitua 
Murumendiko gailurrean Burdin Aroko Murumendiko herri harresituaren aztarnak aurkitu ziren

Historiaurretik  jendea artzaintzan aritutako larreen erdigunea da Murumendi,  eta horren lekuko dira baita ere ingurune horretan aurkitu diren arbasoen hilobiak. Aztarna megalitikoak ikus daitezke Murumendi mendilerroan. Guztira zazpi aztarna dira ikus daitezkeenak eta gutxienez beste bat desagertua dago. 

 Mitologia 
Euskal mitologian herri kondaira oso errotu baten gordailua da. Gure ahozko tradizioan, Mari fedegabe handiaren bizilekua da. Erraietan gordetzen du tximistaren jabea, urrezko orraziarena, ekaitz erdian Muru kobazulotik bere Txindoki ondoko bizilekura  suzko bolan bihurtuta gurutzatzen duena. 

Murumendiko dama ere deitzen zaio eta Murumendiko Ipar-mendebaldeko hegalaren behekaldean dagoen  Damazulo izeneko leizean bizi dela dio kondairak. 

Beasainen 1990. urtean sortutako tradizioa jarraituz,  Beasaingo Loinatzetan  jaiei hasiera emateko Mari Loinazko San Martin plazara jaisten da hegan plazan dagoen suan erre eta udaletxeko balkoian jaien hasierako pregoia zabaltzera. Mariren Jaitsiera izenez ezagutzen da tradizio hau. 

 Erromeria 
Murumendi inguruan egindako erromeriak 1950. urtea baino lehen, oso famatuak izan ziren . Udako igandeetan. Inguruko herrietako gazteak biltzen ziren bertan. Asto gainean igotzen ziren eta aho-soinua,  eskusoinu txikiaren  eta panderoaren doinuan dantzatzen zuten.  Tonto-plaza izenez ezagutzen zen pagadiko zelaigunean dantza egiten zuten. 

 Abiapuntuak 
 Beasain: 2 ordu. 
 Matxinbenta: 1 ordu eta  45 min.
 Ioia: 20-30 min.
 Usurbe: 20-30 min.
 Mandubia: 1 ordu eta 30 min.
 Itsasondo: 2 ordu.
 Ordizia: 2 ordu.

 Ikus, gainera 
{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [-2.077789, 43.171213]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F80303"
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [-2.0167, 43.2381]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F80303"
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [-2.1471, 43.116]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F80303"
      }
    },
        {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [-2.20222, 43.09167]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F80303"
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {"stroke": "#F80303","stroke-width": 3},
      "geometry": {
        "type": "LineString",
        "coordinates": [
          [-2.20222, 43.09167], [-2.1471, 43.116], [-2.0167, 43.2381], [-2.077789, 43.171213]
        ]
      }
    }
  ]
}

 Kondaira mitologikoak : Mari, lamia, jentil, Sugaar..

 Murumendi-Urraki mendilerroa

 Gipuzkoako mendiak
 Buruntza
 Intxur (edo Iruntxur)

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Murumendi luberri.net webgunean
 Burdin Aroko herri harresituak Gipuzkoan, Gipuzkoako Foru Aldundia. Egilekide: Sonia San José Santamaría. Argazkiak: Lamia eta beste batzuk.

Kategoria:Murumendiko mendilerroa
Kategoria:Euskal mitologiako lekuak
Kategoria:Euskal Herriko mendi sakratuak
Kategoria:Euskal Herriko kastroak
Kategoria:Euskal Herriko aztarnategi arkeologikoak
Kategoria:Beasaingo mendiak