Latin klasiko

Latin klasikoa () Erromatar Inperioaren garaian literatura egiteko erabiltzen zuten latin mota zen, latin arruntaren aurrean. 

 Kronologia 
K.a. I. mendearen erdialdetik K.o. I. mendearen hasiera arteko (Augustoren heriotza, K.o. 14) latina da, letra erromatarren gailurra, Urrezko Aroa ere esaten zaiona, politika erromatarraren gorakadarekin bat datorrena.  Gaur egun latin klasikoa deitzen dena, izan ere, literatur hizkuntzaren oso forma estilizatua zen, latina arkaikotik hautabidez eraikia.

 Fonetika 

 Alfabetoa 
Aro klasikoko latindar alfabetoak 23 karaktere zituen:
+ABCDEFGHIKLMNOPQRSTVXYZ

 I letrak i eta j irudikatzen zituen.
 V letrak u eta v ordezkatzen zituen.
 K. a. I. mendean, Erromak Grezia konkistatu ondoren, Y eta Z letrak sartu eta birsartu ziren, hurrenez hurren, eta amaieran kokatu zituzten. Z birsartu, K a. III. mendean zehar, Z hizkia galdu egin baitzen, ordungo latinak ez baitzuen behar.
 Klaudio enperadoreak (41-54 aginte gorenean) hiru letra berri (klaudiar letrak) sartzeko egindako saiakerak denbora gutxi iraun zuen.

 Bokalak 
Baziren bost bokal latin klasikoan [i], [e], [a], [o], [u] laburrak edo luzeak izan zitezkeenak. Iraupen horrek balio fonologikoa zuen: ablatiboa nominatibotik bereizteko aukera ematen zuen bereziki lehen deklinabidean. Hitz batzuk bokal baten iraupenagatik baizik ez ziren ezberdintzen: horrela pŏpulus "herri" eta pōpulus "makal", edo mălum "gaitz" eta mālum "sagar". Laburrak irekiagoak ziren eta giharretako tentsioa ez zen hain garrantzitsua.

Baziren hiru diptongo: [au̯], [ae̯] eta [oe̯].

 Kontsonanteak 
Latin klasikoaren kontsonanteak:
EzpainkariakHorzkariakSabaikariakBelareakEzpain-belareakGlotalakSudurkariakmnŋHerskariakp bt dk gkʷ gʷIgurzkariakɸ fshTxistukariakjwDardarkariakrAlbokariakl ɫɫ

 Morfologia 
Latin arkaikotik ezberdintzen da, bigarren deklinabidearen azken -os (nominatibo singularra) eta -om delakoak -us eta -um izatera iragaten direlako, eta hitz batzuen lerratze semantikoa ere ez da dibergentea.

Latinaren deklinabidea

 Sintaxia 

 Lexikoa 

 Literatura 
Latin klasikoa eta latin literarioaren aurreko formak era askotara bereizten dira. Bereziki ezberdina da Katon Zaharrak, Plautok eta, neurri batean, Lukreziok erabiltzen zuten hizkuntza. Latin klasikoaren garaia letra erromatarren gailurra da, Urrezko Aroa ere esaten zaiona. Idazlerik nabarmenenak honako hauek lirateke:

 Zizeron
 Julio Zesar
 Tito Livio
 Virgilio
 Horazio
 Seneka
 Katulo
 Ovidio

 Ikus, gainera 
 Latinezko literatura

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Latina
Kategoria:Latinezko literatura klasikoa
Kategoria:Hizkuntza klasikoak