Chiloeko uharte handia

Chiloéko uharte handia (gaztelaniaz: Isla Grande de Chiloé), batzuetan Chiloéko uhartea (gaztelaniaz: Isla de Chiloé), Txileko kostaldean dagoen uhartea da, Ozeano Barean. Uhartea Txileko hegoaldean kokatzen da, Los Lagos eskualdean, eta Chiloé uhartediaren uharte nagusia da.

 Geografia 
Chiloé uharte handia (8.394 km²), Txileko bigarren uharterik handiena da, Suaren Lurraldeko uharte handiaren ondoren.

Uharteak Chacao itsasartea iparraldean; Ancudeko golkoa eta Corcovadoko golkoa ekialdean; Ozeano Barea mendebaldean eta Chonos uhartedia hegoaldean ditu. Uharteak 190 km luzera eta 55-65 km zabalera ditu.

Hiriburua Castro uhartearen ekialdean kokatzen da; Ancud herria iparraldean du eta ekialdean badaude beste herrixka batzuk ere, adibidez Quellón, Dalcahue edo Chonchi.

 Patata 
Adituen eta ADN ikerketeen arabera, munduan hedatuena den patata barietatea (Solanum tuberosum tuberosum) bertokoa da.   Molecular description and similarity relationships among native germplasm potatoes (Solanum tuberosum ssp. tuberosum L.) using morphological data and AFLP markers, Jaime Solano Solis, Electronic Journal of Biotechnology, July 2007   https://web.archive.org/web/20200226222807/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/uow-uds012908.php

 Historia 
Chiloéko lehendabiziko biztanle ezagunak chonos nomadak ziren. Gero huillitxeek (maputxe familiakoak) kontinentetik etorri eta uhartea okupatu zuten.

1567an, espainiar inbaditzaileek uhartearen jabetza aldarrikatu zuten, eta kokalekuak sortu zituzten (Castro 1567an, Ancud 1768an), Martin Ruiz de Ganboa bizkaitarraren agindupean.

1784 Chiloé uhartea Peruko Erregeorderriaren dependentzia bihurtu zen.

Kontinentea ez bezala, Chiloé ez zen Patria Vieja («aberri zaharra») delakoaren zati bat. 1817ko abenduan espainiar loialistek Txileko armadaren erasoa gelditu zuten. Txiletarrek ez zuten lortu loialisteen erresistentzia apurtzea 1826ko urtarrilaren 15era arte (eta Espainiak ez zuen aintzat hartu 1844 arte).

Espainiako azken gobernadore militarrak honako hauek ziren:
 Mariano Osorio (1817ko abendua - 1818)
 Antonio de Quintanilla (1818 - 1826ko urtarrilaren 15)

Charles Darwinek Chiloé bisitatu zuen 1834 eta1835 udetan.

Txile eta Argentina Patagonia kolonizatu zutenean, txiloetar asko hara joan ziren lan egitera.

 Demografia 
Eskualdeko hamar udalerrien biztanleria, 2002ko erroldaren arabera, 154.775koa zen. Chiloéko biztanle Chiloétar (gaztelaniaz Chilotes) dira.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Chiloé uhartedia