Groucho Marx

Groucho Marx edo Julius Henry Marx (New York, 1890eko urriaren 2a – Los Angeles, Kalifornia, 1977ko abuztuaren 19a) umorista eta aktore estatubatuarra izan zen.

Marx anaien (Chico, Harpo, Gummo eta Zeppo) buru izan zen, hirugarrena adinari dagokionez, eta haiekin batera hainbat pelikula ospetsu egin zituen 1921etik 1957 arte. Familia judua osatu zuten.

Gezurrezko bibotea eta purua ziren haren ezaugarri ezagunak.

 Filmografia 
Humor Risk (1921) • The Cocoanuts (1929) • Animal Crackers (1930) • The House That Shadows Built (1931) • Monkey Business (1931) • Horse Feathers (1932) • Duck Soup (1933) • A Night at the Opera (1935) • A Day at the Races (1937) • Room Service (1938) • At the Circus (1939) • Go West (1940) • The Big Store (1941) • A Night in Casablanca (1946) • Love Happy (1949) • The Story of Mankind (1957).

 Filmen zuzendaria eta izenburuak 
Filmen zuzendaria eta itzuli bada beste hizkuntza batera (gaztelania, frantsesa, euskara, katalana edo galiziera) beste izenburu batekin taula honetan ikus daiteke:
UrteaFilmaZuzendariaBeste izenburu batzuk 1921Humor RiskRichard Smith 1929The CocoanutsRobert Florey frantsesez: Noix de coco 1930Animal CrackersVictor Heerman gaztelaniaz: El conflicto de los Marx frantsesez: L'Explorateur en folie 1931Monkey BusinessNorman Z. McLeod gaztelaniaz: Pistoleros de agua dulce frantsesez: Monnaie de singe katalanez: Pistolers d'aigua dolça 1932Horse FeathersNorman Z. McLeod gaztelaniaz: Plumas de caballo frantsesez: Plumes de cheval 1933Duck SoupLeo McCarey frantsesez: La Soupe au canard katalanez: Sopa d'ànec 1935A Night at the OperaSam Wood gaztelaniaz: Una noche en la ópera frantsesez: Une nuit à l'opéra katalanez: Una nit a l'òpera galizieraz: Unha noite na ópera 1936Yours for the AskingAlexander Hall gaztelaniaz: Tuya si la quieres 1937A Day at the RacesSam Wood gaztelaniaz: Un día en las carreras frantsesez: Un jour aux courses katalanez: Un dia a les curses 1938Room ServiceWilliam A. Seiter frantsesez: Panique à l'hôtel katalanez: L'hotel dels embolics 1939At the CircusEdward Buzzell gaztelaniaz: Una tarde en el circo frantsesez: Un jour au cirque katalanez: Una tarda al circ 1940Go WestEdward Buzzell gaztelaniaz: Los Hermanos Marx en el Oeste frantsesez: Chercheurs d'or katalanez: Els germans Marx a l'Oest 1941The Big StoreCharles Reisner gaztelaniaz: Tienda de locos frantsesez: Les Marx au grand magasin 1946A Night in CasablancaArchie Mayo gaztelaniaz: Una noche en Casablanca frantsesez: Une nuit à Casablanca katalanez: Una nit a Casablanca 1947CopacabanaAlfred Edward Green 1950Love HappyDavid Miller gaztelaniaz: Amor en conserva frantsesez: La Pêche au trésor 1950Mr. MusicRichard Haydn gaztelaniaz: El amor vigila 1951Double DynamiteIrving Cummings gaztelaniaz: Don Dólar frantsesez: Une veine de... 1952A Girl in Every PortChester Erskine gaztelaniaz: Una novia en cada puerto frantsesez: Une fille dans chaque port 1957The Story of MankindIrwin Allen gaztelaniaz: La historia de la humanidad frantsesez: L'Histoire de l'humanité 1957Will Success Spoil Rock Hunter?Frank Tashlin frantsesez: La Blonde explosive 1963Hollywood Without Make-UpRudy Behlmer 1964MGM's Big Parade of ComedyRobert Youngson gaztelaniaz: The Big Parade of Comedy 1968SkidooOtto Preminger 1975Brother, Can You Spare a Dime?Philippe Mora gaztelaniaz: Hermano, ¿me das diez centavos? frantsesez: T'as pas 100 balles ? 1976That's Entertainment, Part IIGene Kelly gaztelaniaz: Hollywood, Hollywood frantsesez: Hollywood, Hollywood katalanez: Això és l'espectacle 1981This Is ElvisAndrew Solt gaztelaniaz: Este es Elvis 

 Esaldi famatuak 

 Asko gozatu dut antzezlan honekin, batez ere etenaldian.
 Duela asko, emakume batekin bizi izan nintzen bi urtean, haren gustuak eta nireak berdinak zirela konturatu nintzen arte: biok genituen neskak gustuko.
 Ene seme, zoriontasuna gauza txikiez eginda dago: yate txiki bat, luxuzko etxe txiki bat, aberastasun txiki bat...
 Zentabo bat nahi izango banu semearen eltze-itsua apurtuko nuke -seme bat izango banu.
 Gure amak haurrak izugarri maite zituen. Edozer gauza emango luke ni bat izateko.
 Lubakiak zulatu! Gure gizonak etengabe erortzen diren bitartean! Ez dugu lubakirik zulatzeko denborarik. Aurrefabrikatuak erosi beharko ditugu.
 Zergatik eta nola iritsi zara hogei seme-alaba izatera. Senarra maite dut. Nik ere oso gustuko dut purua, baina noizbehinka ateratzen dut ahotik.
 Nirekin ezkondu nahi duzu? Aberatsa zara? Erantzun lehenengo bigarren galdera.
 Ez pentsatu gaizki nitaz, emakume; zureganako interesa sexual hutsa da-eta.
 Gero arte laztana... Arranopola! Afariaren kontua oso garestia da!... Eskandalu bat da!...Nik, zu banintz, ez nuke ordainduko.
 Kontua ordaintzea?... Hori ohitura zentzugabea!
 Ezkontza da dibortzioaren arrazoi nagusia.
 Gizon handi bakoitzaren atzean emakume handi bat dago. Eta haren atzean emaztea.
 Zakurrez kanpo, liburua da segur aski gizonaren lagunik onena. Eta barruan segur aski ilunegi dago irakurtzeko.
 Gela-zerbitzua? Ekarri gela handiago bat.
 Zergatik nengoen emakume horrekin? Zu gogorarazten didalako, egia esan, berak zu zuk baino gehiago gogorarazten dit.
 Edaten dut beste pertsonak interesgarri egiteko .
 Ezerezetik hasita, miseriaren maila altuenetara iritsi naiz.
 Hil egin zara ala ordularia gelditu zait.
 Adin oso txikian jaio nintzela aitortu behar dut.
 Gau zoragarri bat pasa dut. Baina ez da hau izan.
 Telebistak gauza miragarriak egin ditu nire kulturagatik. Norbaitek telebista pizten duenean, liburutegira joaten naiz eta liburu on bat irakurtzen dut.
 Zergatik kezkatu behar naiz etorkizunaz? Zer egin du etorkizunak nigatik?
 Zure liburua hartu nuen lehen unetik lurrera erori nintzen barrezka. Noizbait irakurtzea espero dut.
 Bai noski, ulertzen dut. Bost urteko haur batek ulertuko luke. Ekar diezadatela bost urteko haur bat!
 Ez dut inoiz aurpegi bat ahazten. Baina zure kasuan salbuespen bat egingo dut.
 Hauek dira nire printzipioak. Ez bazaizkizu gustatzen, baditut beste batzuk .
 Nori sinistuko diozu? Niri ala zure begiei?
 Inoiz ez nintzateke onartuko ninduen klub bateko kide izango.

 Bibliografia 
 "Many Happy Returns", 1942.
 "Groucho and me", 1959 ("Groucho eta ni", Meettok 2006, Harkaitz Canoren itzulpena).
 "The Groucho Letters: Letters from and to Groucho Marx", 1967 ("Correspondance de Groucho Marx", Gallimard 1990; "Las cartas de Groucho", Anagrama 1999).
 "The Groucho Pile: An Illustrated Life", 1976.
 "Beds", 1976 ("Camas", Tusquets 1997).
 "Memoirs of a Mangy Lover", 1989 ("Memoires d'un amant lamentable", Seuil 1984; "Memorias de un amante sarnoso", Tusquets 2000).

 Ikus, gainera 
 Txomin Barullo

 Kanpo estekak 

Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako aktoreak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako umoristak
Kategoria:Marx anaiak
Kategoria:Newyorkarrak
Kategoria:Umorezko idazleak
Kategoria:Ohorezko Oscar sariaren irabazleak
Kategoria:Pneumoniak hildakoak