Nafarroako Parlamentua

Nafarroako Parlamentua (edo Nafarroako Gorteak) Nafarroako Foru Komunitateko edo Nafarroa Garaiko organo legegilea da. 1982ko Nafarroako Foru Hobekuntza arautu ziren haren botereak.

Hobekuntzak legegintza, ordezkaritza eta kontrol funtzioa ematen dio Nafarroako Gobernuari. Gainera, Nafarroako aurrekontu orokorrak eta laugarren xedapen iragankorra onartu, baztertu edo atzera bota ditzake. Era berean, Nafarroako Gobernuko lehendakaria, Nafarroako arartekoa, Nafarroako Kontuen Ganberako presidentea eta Nafarroako senatarien zati bat izendatzen ditu.

Nafarroako Parlamentuko lehendakaria ere lege horren arabera arautzen da, eta lau urtean behin hautatzen dute parlamentariek, legegintzaldi bakoitzaren hasieran. Nafarroako Gorteetako kideak lau urtean behin hautatzen dituzte nafarrek. Parlamentuak Nafarroako Gobernuko lehendakaria kargutik kendu ahal izanen du zentsura-mozioa onartzen badu edo konfiantza ukatzen badio.

 Kokalekua 
Nafarroako Parlamentuaren eraikina Antzinako Auzitegiaren eraikin eraberrituan dago, Iruñeko Lehen Zabalguneko Sarasate pasealekuan. Aurretik, Nafarroako Foru Aldundiaren Jauregian egon zen, Karlos III.aren etorbideko sarreran, pasealeku berean, pasealekuaren aurrez aurre.

Eraikin hau, Lehen Zabalgunean eraiki zen izaera ofizialeko eraikuntza zibil bakarra izan zen. Sarasate pasealekua itxi eta Nafarroako Jauregiaren parean dago, beste muturrean. Lehen zirriborroak Angel Goikoetxeak egin zituen 1888an, baina lana Julian Arteaga udal arkitektoari enkargatu zitzaion eta honek 1892an amaitu zuen. Lursaila irregularra da, eta, beraz, fatxadek neurri desberdinak dituzte. Leihate handiak dituzten hiru solairuk osatzen dute, eta adreilu gorria eta Tafallako okre harria konbinatzen ditu. Gorputz nagusia harriaren erabilera esklusiboko klasizismora hurbiltzen da, bigarren mailako frontisak eklektizismotik gertu dauden bitartean.

Eraikin hau Justizia Jauregia izan zen 1996ra arte, eta, parlamentu bezala erabiltzeko, barrualdea eraberritu zen, fatxadak eta hormarte perimetrala mantenduz. 2002an Juan Miguel Otxotorena, Mariano Gonzalez Presentzio, Javier Perez Herreras eta Jose Bizente Baldenebrok egin zuten.

Hormarte perimetrala bulegoek, bilera-gelek, bulegoek eta zerbitzuek hartzen dute. Atondoak eta ganberak, oinplano trapezoidala duenak, patioa hartzen dute. Sarrera handia beirazko plano ia horizontal batez estalita dago, eta, beraz, argitasun handia du. Patioaren barruko fatxadak, zoruaz gain, beirazkoak dira, modernitate itxurakoak, kanpoko fatxadekin kontrastea egiten dutenak.

 Eraikina 
Nafarroako Parlamentuaren egoitza 1892an eraikitako eraikina da, Julian Arteaga arkitektoak diseinatua. 1996. urtea arte Justizia Jauregia izan zen.

2002az geroztik, aurrealdea zaharberritu ondoren, Nafarroako Parlamentuaren egoitza da. Urte hartan eraikina helburu horretarako eraberritua eta egokitua izan zen, Juan Miguel Otxotorena, Mariano González Presencio, Javier Pérez Herreras eta José Vicente Valdenebro arkitektoek parte hartuta.

Zati nagusia gehienbat harriz egina dago eta klasizismora hurbiltzen da; aldiz, bigarren mailako frontisak eklektizismora hurbiltzen dira. Eraikinak teilatuan Justizia Jauregia zen garaiko Justiziaren irudia (balantzarekin) eta Legearen taulen alegoria mantendu ditu.

 Kontrol eta sustapen funtzioak 

 Sustapen funtzioa 
Inbestidura ekitaldian, Parlamentuak Nafarroako Gobernuko lehendakaria hautatzen du. Hautagaiak bere gobernu programa aurkeztu eta Erregek izendatzen du. Lehendakari inbestitua izateko hautagaiak lehenbiziko bozketan erabateko gehiengoa lortu beharko du. Hau da, berrogeita hamar ordezkarien erdia eta bat gehiago; hogeita sei beraz. Baina ez badu erabateko gehiengoa lortzen hurrengo egunean beste bozketa bat egingo da; kasu honetan hautagaiak lehendakaritza lortuko du gehiengo sinplea lortuz; hots, bozka gehiago alde izatea aurka baino. Gehiengo sinplea lortzen ez bada, hautagaia arbuiatuko da eta hurrenez hurreneko hautagai-proposamenak izapidetuko dira lehenago aipatu legez. Lehenengo bozketatik 30 egun natural igaro badira eta ez bada hautagairik aukeratu Parlamentua desegingo da eta, berriz ere, hauteskundeak deituko dira; baina Parlamentuaren agintaldia lehenengoa bukatuko zen arte iraungo du.

 Kontrol funtzioa 
Hala ere, Nafarroako Parlamentuko lehendakariak legegintzaldia amaitu aurretik Parlamentua desegitea ados dezake eta hauteskunde berriak deitu.Hauek dira salbuespenak:

 Saioen lehenengo epean.
 Legegintzaldia amaitzeko urtebete baino gutxiago falta denean.
 Zentzura mozioa tramitazioan dagoenean.
 Estatu hauteskundeak prozesua deituak daudenean.

Parlamentua aurreko prozeduraren bidez desegin zenetik gutxienez urtebete iragan ez denean. Kasu horretan, hauteskunde dei horretatik sortzen den Parlamentu berriak jatorrizko legegintzaldiaren berezko amaiera bitarteko agintaldia izango du.

Nafarroako Gobernuak ekintza bat burutzeko hautatu duen Parlamentuaren babesa izan behar du. Horretarako gobernuak aldarrikatzen dituen legeez gain, Parlamentuak exekutiboaren jardueretarako kontrol tresnak ditu; honen garapenean eta prozesuan eragiteko helburuarekin.

Parlamentuak bere funtzioak betetzeko Gobernutik behar adina informazio eskura dezake; modu berean, galderak, interpelazioak edo zuzeneko informazioa lortzeko Parlamentuak Ganberako organoen aholkulariak bertaratzea eska dezake.

Parlametuak Gobernuaren jarduna kontrolatzeko bi mekanismo ditu, hauek erkidegoaren zuzendaritza politikoan parte hartzea ahalbidetzen diote Parlamentuarai. Batetik, Zentsura Mozioaren bitartez, Legebiltzarrak babesa ematen dio beste hautagai eta programa bati Gobernuko lehendakari izateko. Bestetik, Konfiantza eskaeraren bidez, Gobernua ezartzen ari den programa berretsi edo Gobernua ordezten da.

 Antolaketa 

Hauteskundeetarako arautegia:

 Parlamenturako hauteskundeak 
Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak azaroaren 17ko 1986/16 Lege Foralaren arabera arautzen dira. 50 parlamentari aukeratzen dira barruti bakarrean, hauek zerrenda itxi zein blokeatuetan aurkezten dira; eta aulkiak D'Hondt metodoa proportzional batean oinarrituz herritarren bozaren arabera banatzen dira.

Parlamentuak bere mahaiburua eta hurrengo lau urteetan instituzioa gobernatu beharko duen mahaia hautatzen du. Hau 2015eko ekainaren 15eko ondoz ondoko saioan erabaki zen. Data horretatik aurrera, aurkezpen prozedura hasten da, eta kasu honetan, Nafarroako Foru Erkidegoko lehendakaria ere bai. Lehendakari hori Nafarroako parlamentariek hautatzen dute, eta Espainiar Estatuko Erregeak izendatzen du.

 Proposamena: Ganberaren osaketaren hurrengo 10 egunen barruan Ganberako mahaiburuak, ordezkatze parlamentarioa duten talde zein alderdi politikoen bozeramaileekin hautagai bat proposatu behar du; gutxienez hiru eguneko epearekin osoko bilkura batera deituta.
 Inbestidura eztabaida: lehendakari proposamenaren komunikazioarekin batera inbestidura saioa hasten da. Hautagaiak, inolako denbora-mugarik gabe, bere programa politikoa aurkezten du. Ondoren, talde politiko bakoitzak, handienetik txikienera, 30 minutuko interbentzioa egin dezake. Talde mistoa, interbentzioa burutzean azkena izango dena, bere denbora bere taldeen artean bana dezake. Hautagaiak talde parlamentarioei nahi haina aldiz erantzuten ahal die, banaka edo orokorrean. Beraz, Ganberako mahaiburuak zehaztutako denbora izango dute talde parlamentarioek honen erantzunari erreplika egiteko.
 Bozketa: mahaiburuak zehaztutako ordutegiaren barruan egiten da bozketa, paperen bidez modu sekretuan. Hautagaiak erabateko gehiengoa lortzen badu lehendakaria izango da. Bestela, 24 ordu barru bozen gehiengo sinplea lortu beharko du lehendakari izateko.
 Izendatzea eta boterearen eskuratzea: Erregeak BOEn eta BONen argitaraturiko Errege Dekretuan oinarrituz, Nafarroako Gobernuko lehendakari izendatzen du hautetsi berria. Hurrengo 10 egun naturaletan Parlamentuko mahaiburuaren aurrean hautetsiak zin eginez edo bere hitza emanez kargua onartzen du (Lege Foraleko 24 eta 25 art. 2004/14 abenduaren 3an).

Hautagaia onartzen ez bada, modu berean, hurrenez hurren, hurrengo hautagaiak aurkeztu behar dira. Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetatik hiru hilabeteko epea igaro bada, eta ez bada hautagairik aurkeztu edota aukeratu, Parlamentua desegingo da eta berriz ere, hauteskundeak deituko dira. Parlamentu berriak lau urtez egongo da agintean.

 Osoko bilkura 
50 parlamentariak biltzen ditu, instituzioaren ordezkari gorena da. Izaera errepresentatiboa duela eta Ganberako kide guztiak parte hartzen dutela kontuan hartuz, Nafarroaren borondatearen adierazpen zuzenenatzat ulertu behar dugu. Udalbatzak, batzordeek aurretik proposatutako foru legeak onartzeaz arduratzen da. Nafarroako Gobernuak Estatuarekin edota beste Autonomia Erkidegoekin adostu beharreko hitzarmenak baimentzen ditu. Gobernua kontrolatzen du Mozio Zentsuren eta galdera eta interpelazioen bidez. Laburbilduz, osoko bilkura ekintza parlamentarioaren eginkizun garrantzitsuenez arduratzen da.

Osoko bilkuraren egitura:

 Lehendakari edo mahaiburua: Unai Hualde, Geroa Baiko kidea.
 Lehendakariorde edo mahaiburuordea: Inmaculada Jurío, PSNko kidea.
 Bigarren lehendakariorde edo mahaiburuordea: Yolanda Ibáñez, UPNko kidea.
 Idazkaria: Juan Luis Sánchez de Muniáin, Navarra Sumako kidea.
 Bigarren idazkaria: Maiorga Ramirez Erro, EhBilduko kidea.
 Beste guztiak: foru parlamentariak.

 Mahaia 
Gainerako batzordeen lana zuzentzeaz arduratzeaz gain, eztabaidarako aurkezten diren gaien izapidetzea aitortzen die. Horretaz gain, Parlamentuaren funtzionamenduaren administrazio ordinarioaz arduratzen da; eta ekimen ofizialetan Ganberaren ordezkaria izan behar du. Parlamentuaren osaketarako egiten den lehenengo saioan Ganberako Mahaia aukeratzen da. Mahai hori Parlamentuaren lehendakariak, bi lehendakariordek eta bi idazkarik osatzen dute. Mahaiburua Ganberaren ordezkaritzaz eta lan parlamentarioez arduratzen da. Gainera, zalantza kasuetan erregelamendua interpretatzeko eta hau betearazteko eskuduntzak ditu. Lehendakari edo mahaiburua parlamentarien artean erabateko gehiengoarekin aukeratzen da, hau ez bada horrela gertatzen, bigarren bozketan, lehenengoan boza gehien atera dituztenen biren artean boza gehien ateratzen dituena lehendakari izango da.

Lehen lehendakariordeak eta eta bigarrenak, hurrenez hurren, lehendakari ordezkatzen dute, lehendakariak ezintasunik izanez gero haren eginkizunak bere eginez. Lehen idazkariak eta bigarrenak saioen eta lan parlamentarioen garapenean lehendakaria laguntzen dute.

 Bozeramaileen batzordea 
Ganberako Mahaia laguntzen duen zuzendaritzarako batzordea da. Betan, talde parlamentarioak beren bozeramailearengatik ordezkatuak daude. Hauek lan eta auzi parlamentarioen izapidetzeak merezi duen epaiketa politikoen formakuntzan parte hartzen dute. Erabakiak boza ponderatuaren sistemaren bidez hartzen dira (bozeramaile bakoitzak bere talde parlamentarioak dituen aulki haina boza ditu). Hauek dira batzorde hauen eginkizun batzuk: Ganberaren aurrekontuak eta kontuak onartzea eta adierazpen instituzionalak egitea.

 Bozeramaileen batzordearen egitura 
 Adolfo Araiz Flamarique, EH Bilduko kidea.
 Ana María Beltrán Villaba, PPko kidea.
 María Victória Chivite Navascués, PSNko kidea.
 Carlos Couso Chamarro, Ahal dugu-Podemoseko kidea.
 José Javier Esparza Abaurrea, UPNko kidea.
 Koldo Martinez Urionabarrenetxea, Geroa Baiko kidea.
 José Miguel Nuin Moreno, Izquierda-ezkerrako kidea.

Batzorde Iraunkorra: Nafarroako Parlementua bilduta ez dagoenean (urtarrilean, uztailean eta abuztuan) eta hauteskundeak deitu direlako Ganbera desegiten denean, honen eginkizunetaz arduratzen da. Honen ekintzak ezohiko eta beharrizan larriengatik justifikatuak egon beharko dira. Nafarroako Parlamentuko lehenakaria Batzorde Iraunkorraren burua da, hitz egiteko eskubidea duen arren, ez du boza eskubiderik. Horretaz gain, mahaikideak eta Bozeramaile batzordearen kideak ere honen parte dira. Erabakiak boza ponderatuaren sistemaren bidez hartzen dira.

 Ohiko batzordeak eta batzorde bereziak 
Gobernuaren arloen araberako organo espezializatuak dira batzordeak. Ganberaren osaketa eskala txikiago batean, proportzionalki erreproduzitzen dute. Beren eginkizun nagusia lege proposamen eta proiektuak aztertzea da, hauek aldatuz onartzen diren zuzenketen arabera. Hau bukatzean Txostena sortzen da, eta Ganberaren osoko bilkuraren aurrean berriro aztertzen da.

Gobernua kontrolatzen dute galdera, mozioen eta saio informatiboen bitartez; hauetan gobernukide baten presentzia eskatzen da.

 Nafarroako Parlamentuko lehendakariak 
 Legegintzaldia  Lehendakaria  Alderdia 0. (1979-1983) Victor Manuel Arbeloa Muru PSN I. (1983-1987) Balbino Bados Artiz UPN II. (1987-1991)  Ignacio Javier Gomara Granada  UPN III. (1991-1995) Javier Otano Cid  PSN IV. (1995-1999) Lola Eguren Apeztegia PSN V. (1999-2003) Jose Luis Castejon Garrues  PSN VI. (2003-2007) Rafael Gurrea Indurain  UPN VII. (2007-2011) Elena Torres Miranda  PSN VIII. (2011-2015) Alberto Catalán Higueras  UPN IX. (2015-2019) Ainhoa Aznarez Igarza  Ahal Dugu X. (2019-2023) Unai Hualde Iglesias  Geroa BaiXI. (2023-gaurko)Unai Hualde IglesiasGeroa Bai

 Aurreko emaitzak 

 2019-2023 legegintzaldia 

 UPN: 20 eserleku
 Geroa Bai: 9 eserleku
 EH Bildu: 8 eserleku
 Ahal Dugu: 7 eserleku
 PSN: 7 eserleku
 PP: 2 eserleku
 I-E: 2 eserleku

 2015-2019 legegintzaldia 
 UPN: 15 eserleku
 Geroa Bai: 9 eserleku
 EH Bildu: 8 eserleku
 Ahal Dugu: 7 eserleku
 PSN: 7 eserleku
 PP: 2 eserleku
 I-E: 2 eserleku

 2011-2015 legegintzaldia 

 UPN: 19 eserleku
 PSN-PSOE: 9 eserleku
 NaBai: 8 eserleku
 Bildu: 7 eserleku
 PP: 4 eserleku
 I-E: 3 eserleku

 2007-2011 legegintzaldia 

 UPN: 22 eserleku
 NaBai*: 12 eserleku
 PSN: 12 eserleku
 NEB: 2 eserleku
 CDN: 2 eserleku
 NaBai: Aralar (5 eserleku), Eusko Alkartasuna (4 eserleku), Batzarre (eserleku bat), EAJ/PNV (eserleku bat) ta idependienteak (eserleku bat). Lau alderdi hauek osatzen dute Nafarroa Bai koalizioa.
 Eusko Abertzale Ekintzaren (EAE-ANV) aldeko botoak baliogabetzat hartu ziren bere hautes zerrendak legez kanporatu baitzituzten.

 2003-2007 legegintzaldia 

 UPN: 23 eserleku
 PSN: 11 eserleku
 NEB: 4 eserleku
 Aralar: 4 eserleku
 CDN: 4 eserleku
 EA: 3 eserleku
 EAJ: eserleku 1
 Ezker Abertzalearen Autodeterminaziorako Bilgunea (AuB) debekatua izan zen arren, bere aldeko boto eskatu zuten, nahiz eta ofizialki baliogabetzat hartu.

 1999-2003 legegintzaldia 

 UPN: 22 eserleku
 PSN: 11 eserleku
 EH: 8 eserleku
 NEB: 3 eserleku
 CDN: 3 eserleku
 EA: 3 eserleku

 1995-1999 legegintzaldia 

 UPN: 17 eserleku
 PSN: 11 eserleku
 CDN: 10 eserleku
 NEB: 5 eserleku
 HB: 5 eserleku
 EA: 2 eserleku

 1991-1995 legegintzaldia 
 UPN: 20 eserleku
 PSN: 19 eserleku
 HB: 6 eserleku
 EA: 3 eserleku
 NEB: 2 eserleku

 1987-1991 legegintzaldia 
 PSN: 15 eserleku
 UPN: 14 eserleku
 HB: 7 eserleku
 CDS: 4 eserleku
 EA: 4 eserleku
 UDF: 3 eserleku
 AP: 2 eserleku
 EE: eserleku 1

 1983-1987 legegintzaldia 
 PSN: 20 eserleku
 UPN: 13 eserleku
 AP-PDP-UL: 8 eserleku
 HB: 6 eserleku
 EAJ: 3 eserleku

 Emaitzak alderdiaren arabera 

 Eserlekuak urteko Hautagaitza 1979  1983  1987  1991  1995  1999  2003 2007  201120152019NA+20 UPN 13  13  14  20  17  22  23  22  191515NA+ barruan.C's3PP  8AP-PDP-UL izenez.5AP izenez 2, UDF izenez 3. PP sortu eta gero elkartu ziren.           422 PSN 15  20  16PSNk 15 lortu zituen, eta EEk 1. Gero elkartu ziren. 19  11  11  11  12  9711GBai12NaBai izenez.899Bildu/EH Bildu                 787Podemos 72 IE       2IUN izenez. 5 3 4 2 321 CDN         10  3  4  2   EA-EAJ           3  4   Aralar             4     EH           8      HB 9  6  7  6  5         EA     4  3  2         CDS     4             EAJ  3          UCD 20          Amaiur 7          NV 3          PC 1          UNAI  1          IFN 1           Total 70  50

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Iruñeko Kultura Ondasun zerrenda

 Kanpo estekak 
 Nafarroako Parlamentuaren webgune ofiziala    

Kategoria:Nafarroako Parlamentua
Kategoria:Sarasate pasealekua
Kategoria:Baluarte plaza
Kategoria:Iruñeko Lehen Zabalguneko eraikinak
Kategoria:Legebiltzar eraikinak
Kategoria:Iruñeko kultura ondasunak
Kategoria:1892an amaitutako eraikinak