Baia (ibaia)

BaiaEuskaltzaindia: 166. araua: Euskal Herriko ibaiak. Arabaren mendebaldeko herena iparraldetik hegoalderaino zeharkatzen duen 60 kilometroko ibaia da. Lurraldearen trantsizio-izaera, Atlantikoko eta Mediterraneoko eskualde biogeografikoen artekoa, zeharkatzen dituen paisaietan nabari da: hala, iparraldean sega-belardiak eta basoak dira nagusi; eta hegoaldean, berriz, zereal, erremolatxa eta patata soroak.

 Etimologia 
Baia izena euskarazko «ibai(a)» hitzetik etorri bide da, gazteleraren eraginez itxuraldatua; azken finean, tautotoponimoa da.

Donemiliagako goldean Baia izeneko herria aipatzen da. Gerardo López de Gereñuk ez du aipatzen Arabako herri hustuen artean. Izan ere, badirudi Donemiliagako goldean aipatzen den Baia herri hura gero Miranda Ebroko auzo, eta azken hamarkadetan, industrialde bihurtu zela. (Ikus Bayas (Miranda Ebro)).

 Ibilbidea 
Baia Gorbeiako mendigunean jaiotzen da eta Miranda Ebron (Burgos) egiten du bat Ebrorekin. Zuia, Urkabustaiz, Kuartango, Erriberagoiti eta Erriberabeitiko haranak zeharkatzen ditu, igarobide estuetan zehar —hala nola Andan eta Hereñan— bide eginez. Igarobide estu horietatik guztietatik aipagarriena Tetxako haitzartea da, Arkamu eta Badaia mendilerroen arteko ebaki ikusgarria.

Emariak infiltrazioak izaten ditu, material karstikoen eraginez; ondorioz, uda partean Baiak hondo arrokatsua agerian izaten du bere ibilguaren hainbat zatitan.

Ibilguak fisionomia eta egitura naturala gordetzen ditu, eta jatorri artifizialeko interbentzio edo zuzenketa gutxi daude. Erribera-basoak, batez ere haltzadiz —Atlantikoko haritz eta lizarrekin eta Mediterraneoko makal eta sahatsekin lagunduta— osatuak, ugari dira bere ibilguan zehar.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Euskal Herriko ibaiak

 Kanpo estekak 

Kategoria:Arabako ibaiak
Kategoria:Zuiako geografia
Kategoria:Urkabustaiz
Kategoria:Kuartangoko geografia
Kategoria:Erriberagoitia
Kategoria:Erriberabeitia
Kategoria:Natura 2000 Euskal Herrian
Kategoria:Euskal Herriko natura eremuak
Kategoria:Donemiliagako goldean aipatuak