Ignacio Aldekoa

Ignacio Aldekoa Isasi (Gasteiz, Araba, 1925eko uztailaren 24a - Madril, 1969ko azaroaren 15a), idazlea izan zen. Gaztelaniaz egin zituen bere lan guztiak. Batez ere, istorio laburrak idatzi zituen.

 Biografia 
Gasteizko familia burges baten baitan jaio zen eta maristen ikastetxean ikasi zuen batxilergoa. 1942an Filosifia eta letrak ikastera joan zen Salamankako Unibertsitatera. Klase askotara huts egin zuen eta unibertsitateko tunan aritu zen. Azkenik aprobatzea lortu eta 1945rako burutuak zituen bere ikasketak. Orduan, Cafe Gijón izenekotik gertu zegoen ostatu batera joan zen bizitzen. Bertan, Jesús Fernández Santos, Rafael Sánchez Ferlosio, José María de Quinto eta Alfonso Sastre ezagutu zituen. Horrez gain, bere emazte izango zen Josefina Aldekoa ezagutu zuen bertan.

1952. urtean Josefina Aldekoarekin ezkondu zen. Aldekcoaren lehen ipuinak La Hora, Juventud, Haz y Alcalá aldizkarian argitaratu zituen. Bere lehen eleberria El fulgor y la sangre, 1954. urtean argitaratua, Planeta sariaren finalista izan zen. Ondoren 1960ko hamarkadan unibertsitateko ikasleen tertulietan hartu zuen parte. Antonio Rodríguez Moñinok sorturiko Revista Española sortzen lagun zuen. 1969an hil zen, zaintzen ez zuen ultzera odoltsu batengatik.

 Idazlanak 
 Poesia 
 Todavía la vida (1947).
 Libro de las algas (1949).

 Eleberriak 
Antza denez, Aldekoak hiru trilogia idatzi nahi zituen, bat itsasoko jendeari eskaini nahi zion, beste bat meategiko lanari, eta hirugarrena guardia zibilen, ijitoen eta toreatzaileen mundua faltsutuz idatzi nahi zuen.
 El fulgor y la sangre (1954).
 Gran Sol (1958).
 Parte de una historia (1967).

 Istorio laburrak 
Aldekoaren ipuinen osoago kontsultatu nahi izanez gero, bi edizio eredugarri daude. Bata, Alicia Bleibergek 1971n egin zuen bilduma da, Alianza Editorial argitaletxean poltsikoko liburu gisa Cuentos completos izenarekin argitaratua bi liburukitan. Bestea, Rafael Contek 1995ean Cuentos completos (1949-1969) izenburupean argitaratutakoa. Bleibergek, bere aldetik, Aldekoaren ipuinak nahiko ordena kronologiko osatuan antolatzeaz gain, kontakizunak zortzi multzo tematikotan sailkatu zuen: «Ofizioak, Klase ertaina, Funts apalak, Landa exodoa hiri handira, Bizitza arrotzak, Haurrak, Zaharren bakardadea, eta La abulia, jende dirudunaren hutsunea». Bilduma gisa edo narratiba laburreko antologietan argitaratu ziren.
 Espera de tercera clase (1955).
 Vísperas del silencio (1955).
 El corazón y otros frutos amargos (1959).
 Caballo de pica (1961).
 Arqueología (1961).
 Cuaderno de Godo (1961).
 Neutral corner (1962).
 Pájaros y espantapájaros (1963).
 Los pájaros de Baden-Baden (1965).

 Beste batzuk 
 Con el viento solano (1956).
 Los pozos
 Santa Olaja de Acero (1968).

 Estiloa eta testuinguru historikoa 
Espainian 1950eko hamarkadan hasitako joera neorrealistan koka dezakegu bere narrazio-lana, behartsu eta babesgabeen ikuspegi literarioan sakontzen baitzuen. Espainiako literaturara egokitu zuen errealismo anglosaxoi zorrotza; izan ere, bere ipuinek benetan sentitutako eta bizitako esperientziaren zaporea dute, inguruari behatzako dohain zorrotza eduki eta literaturan giza eduki handia sartzen zuelako Gehienetan jende apalaren istorioak kontatzen ditu eta haien egunerokotasuna samurtasunez erakusten du, eduki soziala bere ikuspegiaren gizatasunean ageri da naturalki.

Bere lanetako batzuk zinemara eta telebistara egokitu zituzten, batzuk berak egindako gidoiekin (Young Sánchez, Quería dormir en paz...) eta beste batzuk beste autore batzuek egindakoekin (Los pájaros de Baden-Baden, Con el viento solano...). Horrez gain, euskarri horietarako gidoi originalak ere idatzi zituen, hala nola Gayarre film biografikoa edo El pequeño río Manzanares dokumentala.
 Balorazioa eta ondorengo eraginak 
«Zinerako ezinbestekoa izango zatekeen» esan zuen Jose Luis Garcia Sanchezek Aldekoari buruz haren heriotza goiztiarrak atsekabetuta.

Bere nobeletako baten sarreran, Fernando Arrojok honakoa iragarri zuen: «Tokatu zaizu, Stendhalen antzera, gerorako loteriako billete bat jokatzea».

Aldekoa bera, bat-bateko bihotzeko baten ondorioz hil baino lehentxoago, Años de crisálida idazten zebilen, bere belaunaldiak bizitako aldaketa pertsonal eta historikoari buruzko saiakera. Epitafio gisa balio izan zion gerora: «Krisalida-urteak bizi izan ditugu».

Fernando Valls eta Sergi Bellver kritikarien ustez, Aldekoak belaunaldi ezberdinetako idazle garrantzitsuengan eduki du eragina, hala nola José María Merino, Luis Mateo Díez, Manuel Longares, Julia Otxoa, Fernando Aramburu, Iban Zaldua, Elvira Navarro, Óscar Esquivias eta Pablo Andrés Escapa.
 Zinemarako egokitzapenak 
 Young Sanchez, Mario Camusek 1963an zuzendua.
 Con el viento solano, Mario Camusek 1965ean zuzendua.
 Los pájaros de Baden-Baden, Mario Camusek zuzendua 1975ean.
 Gran Sol, Ferrán Llagosterak 1989an zuzendua.
 Aitorpenak 
Hainbat ikastetxek bere izena daramate, baita Gasteizko, bere jaioterriko, liburutegi publikoa eta kultur etxeak ere. Halaber, urtero, "Ignacio Aldekoa" ipuin-lehiaketa deitzen da.

 Bibliografia 
 Aldecoa, Ignacio; Etxeberria, Gillermo (itzul.): Azken agurra. - Egan, 1993-2, 181-186.

 Ikus, gainera 
 Euskal Herriko erdal idazleak.
 Kanpo estekak 

Kategoria:Euskal Herriko erdal idazleak
Kategoria:Gaztelaniazko idazleak
Kategoria:Espainiako idazleak
Kategoria:Gasteizko idazleak
Kategoria:Euskal Herriko gaztelaniazko eleberrigileak
Kategoria:Espainiako eleberrigileak
Kategoria:Euskal Herriko gaztelaniazko ipuingileak
Kategoria:XX. mendeko Euskal Herriko idazleak
Kategoria:50eko Belaunaldia
Kategoria:Madrilen hildakoak