Swadesh zerrenda

Swadesh zerrenda oinarrizko berbak biltzen dituen zerrenda bat da (207 berba bertsio luzeenean), Morris Swadesh (1909-1967) hizkuntzalariak paratu zuena. Harremana ei duten bi edo hizkuntza gehiagoren arteko alderatzea ahalbideratzen du, euren arteko lotura denboran zehar nolakoa izan den balioetsiz. Hizkuntzalaritza konparatiboaren, glotokronologiaren eta hizkuntzalaritza estatistikoaren tresnetako bat da.

Erkaketa horrek antzekotasunak agerian lagako ditu, beti ere erabilitako errepertorioak fidatzeko inferentziak eragiten baditu. Hori berori izan zen Swadeshen kezka nagusia zerrenda proposatu zuenean. Denborak baino kontrolpean ez dauden hainbat eraldaketak gauzatu ohi dute hizkuntza baten lexikoaren bilakaera. Kulturazko arrazoiek eragiten dituzte transformazio horiek: teknologiaren hedapenak, politikak bultzatutako aldian aldiko dinamikek eta harreman ekonomikoek.

Swadeshen zerrendak arrazoibide hau zuen sustraizko: Oinarrizko Hiztegi bat bada, berbategi egonkor bat, kultur aldaketek itxuraldatuko ez dutena. Beraz zerrenda horrek kanpo utzi behar zituen kulturazko konzeptuak eta baliozkoa behar zuen izan edozein lekutarako eta hizkuntzatarako. Adibidez elur berbak ez du baliorik izango Afrika erdialdeko hizkuntza tropikalak alderatzeko, ezta telebista hitzak greko klasikoa eta modernoa erkatzeko ere.

Aukeratutako berbak edozein kulturatan ezagunak dira (hona adibideak: ura, harria, emakumea,...). Kanpoko mailegu batek nekez ordezkatuko ditu, hain dira oinarrizkoak.

 Swadesh zerrenda 
Hona 207 itemek osatutako zerrenda, euskarazkoa eta ingelesezkoa lagun.

  Zb.  Ingelesa  Euskara 1 I ni 2 thou(singular) zu,  hi (familiar) 3 he hura / bera 4 we gu 5 you(plural) zuek 6 they haiek 7 this hau 8 that hori, hura 9 here hemen 10 there hor 11 who nor 12 what zer 13 where non 14 when noiz 15 how nola, zelan 16 not ez 17 all guzti 18 many asko 19 some batzuk, zenbait 20 few gutxi 21 other beste 22 one bat 23 two bi 24 three hiru 25 four lau 26 five bost 27 big handi 28 long luze 29 wide zabal 30 thick lodi 31 heavy astun 32 small txiki 33 short labur 34 narrow mehe, estu, mehar 35 thin argal 36 woman emakume 37 man  (adult male) gizon 38 man  (human being) gizaki 39 child  (a youth) haur, ume 40 wife emazte 41 husband senar 42 mother ama 43 father aita 44 animal animalia, abere, piztia  45 fish arrain 46 bird txori 47 dog txakur 48 louse zorri 49 snake suge 50 worm har 51 tree zuhaitz, arbola 52 forest zuhaizti, oihan 53 stick  (of wood) makil 54 fruit fruitu, zitu  55 seed hazi 56 leaf hosto 57 root sustrai, erro 58 bark  (of tree) enbor 59 flower lore 60 grass belar 61 rope soka 62 skin  (of a person) larru 63 meat  (as in flesh) haragi, okela  64 blood odol 65 bone hezur 66 fat  (noun) gantz 67 egg arrautza 68 horn adar 69 tail buztan 70 feather  (rather not down) luma 71 hair ile 72 head buru 73 ear belarri 74 eye begi 75 nose sudur 76 mouth aho 77 tooth <small> (rather not molar) hagin,hortz   78 tongue mihi 79 fingernail azazkal 80 foot oin 81 leg hanka,zango   82 knee belaun 83 hand esku 84 wing hego 85 belly sabel 86 guts erraiak 87 neck lepo 88 back bizkar 89 breast bular, ugatz  90 heart bihotz 91 liver gibel 92 to drink edan 93 to eat jan 94 to bite hozka egin, kosk egin  95 to suck zurrupatu 96 to spit txistu egin 97 to vomit oka egin 98 to blow  (as wind) putz egin 99 to breathe arnasa hartu 100 to laugh barre egin 101 to see ikusi 102 to hear entzun 103 to know  (a fact) jakin 104 to think pentsatu, oldoztu 105 to smell  (sense odor) usain(a) hartu 106 to fear beldur izan 107 to sleep lo egin 108 to live bizi izan 109 to die hil 110 to kill hil, akabatu 111 to fight borroka egin 112 to hunt  (transitive) ehizatu 113 to hit jo 114 to cut ebaki,moztu   115 to split zatitu, pitzatu  116 to stab  (or stick) sastatu 117 to scratch  (an itch) hazka egin, urratu  118 to dig aitzurtu, zulatu 119 to swim igeri egin 120 to fly hegan egin 121 to walk ibili 122 to come etorri 123 to lie  (as on one's side) etzan 124 to sit eseri 125 to stand zutitu 126 to turn  (change direction) biratu 127 to fall  (as in drop) erori 128 to give eman 129 to hold  (in one's hand) hartu 130 to squeeze estutu 131 to rub igurtzi 132 to wash garbitu, ikuzi  133 to wipe garbitu 134 to pull tiratu 135 to push bultzatu 136 to throw bota, egotzi 137 to tie lotu 138 to sew josi 139 to count zenbatu 140 to say esan 141 to sing abestu, kantatu 142 to play jokatu, jolastu 143 to float flotatu, ur gainean egon  144 to flow isuri 145 to freeze izoztu 146 to swell hanpatu 147 sun eguzki 148 moon ilargi 149 star izar 150 water ur 151 to rain euria egin 152 river ibai 153 lake aintzira, laku 154 sea  (as in ocean) itsaso 155 salt gatz 156 stone harri 157 sand harea 158 dust hautz 159 earth  (as in soil) lur 160 cloud hodei 161 fog laino 162 sky zeru 163 wind  (as in breeze) haize 164 snow elur 165 ice izotz 166 smoke erre 167 fire su 168 ashes errauts 169 to burn  (intransitive) erre 170 road bide 171 mountain mendi 172 red gorri 173 green berde, orlegi  174 yellow hori 175 white zuri 176 black beltz 177 night gau 178 day  (daytime) egun 179 year urte 180 warm  (as in weather) bero 181 cold  (as in weather) hotz 182 full bete 183 new berri 184 old zahar 185 good on 186 bad txar 187 rotten <small> (as, a log) ustel 188 dirty zikin 189 straight zuzen 190 round biribil 191 sharp  (as a knife) zorrotz 192 dull  (as a knife) kamuts 193 smooth leun 194 wet busti, heze  195 dry  (adjective) lehor, siku 196 right  (correct) zuzen 197 near gertu 198 far urruti, urrun 199 right  (side) eskuin, eskubi  200 left  (side) ezker 201 at -(e)an 202 in -(e)an 203 with  (accompanying) -(r)ekin 204 and eta 205 if ba- 206 because -elako 207 name izen

 Erreferentziak 
 Campbell, Lyle. (1998). Historical linguistics; An Introduction. Edinburgh: Edinburgh University Press.
 Embleton, Sheila (1995). Review of ‘An Indo-European classification: A lexicostatistical experiment’ by I. Dyen; J.B. Kruskal & P.Black. TAPS Monograph 82-5, Philadelphia. in Diachronica 12-2/1992:263-68.
 Gray, Russell D.; & Atkinson, Quentin D. Language-tree divergence times support the Anatolian theory of Indo-European origin, Nature, 426.
 Gudschinsky, Sarah. (1956). The ABC's of lexicostatistics (glottochronology). Word, 12, 175-210.
 Hoijer, Harry. (1956). Lexicostatistics: A critique. Language, 32, 49-60.
 Swadesh, Morris. (1950). Salish internal relationships. International Journal of American Linguistics, 16, 157-167.
 Swadesh, Morris. (1952). Lexicostatistic dating of prehistoric ethnic contacts. Proceedings American Philosophical Society, 96, 452-463.
 Swadesh, Morris. (1955). Towards greater accuracy in lexicostatistic dating. International Journal of American Linguistics, 21, 121-137.
 Swadesh, Morris (1972). What is glottochronology? In M. Swadesh, The origin and diversification of languages (pp. 271–284). London: Routledge & Kegan Paul.

 Kanpo estekak 

 Lexico-semantic universals: A critical overview
 Rosetta project

 Ikusi honako hau ere 

 Swadesh lists at Wiktionary Swadesh zerrendak Wiktionaryn

Kategoria:Hizkuntzalaritza historikoa
Kategoria:Hizkuntzalaritza konparatua
Kategoria:Lexikologia