Pastoral

Pastorala Zuberoan egiten den herri-antzerkia da, kanpoan, herriko plazan, hartarako nahita jarrita dagoen antzeztoki edo triate baten gainean ematen dena. Antzezpena, hasieratik amaiera arte bertsoz kantatzen da, Zuberoako euskaran.

Duela gutxi arte, edo herriko gizonezkoek bakarrik, edo, gutxiagotan, herriko emakumezkoek bakarrik antzezten zuten, baina azken urte hauetan gizon-emakumeek parte hartzen dute haietan. Antzerki emanaldia, berez, süjeta edo pertsonaia nagusi baten bizitzan oinarritzen da eta gaiztoen eta onen arteko borroka baten arabera egituratua da.

Seguru aski Erdi Aroko antzerkian du jatorria, nahiz eta lehen idazkiak XVII. mendekoak izan. Horrek adierazten du ahozko literaturan garrantzi handiko adierazpidea zela. Lehenagoko aipamenak dauden arren, zalantzarik gabe datatutako pastoralik zaharrena "Sainte Elisabeth de Portugal" da, 1750ean Eskiulan antzeztu zenaJean-Louis DAVANT: Pastoralaren historiaz (I/II) Euskonews.com.

Urtero Zuberoako herri bati egokitzen zaio udan pastorala bi alditan antzeztea.

 Historia 
Zuberoako herri teatroan maskaradak eta pastoralak (edo trajeriak) bereizten dira. Haiez gainera, halere, izan dira lehenago, antzezmoduaren aldetik pastoralen antz zerbait zuten baina irri eginarazteko eginak ziren inauterietako fartsak (Bacchus, Pansart), eta xaribari gaietako fartsa laburragoak (Kaniko eta Beltxitine, Xiberua eta Martzeline,…). Hauek, ordea, aspaldi honetan ez dira antzezten, eta ez dute segidarik izan.

Ikertzaile gehienen arabera pastoralak Erdi Aroko Europako misterioen urruneko hondarrak dira, ziurrenik ere, zeharka, Frantziako nekazari antzerkiaren bidez Zuberoara helduak. Ez dirudi Zuberoatik kanpo antzerki mota horrek sekula errorik egin duenik Euskal Herrian, eta ez da argi noiz hasi zen Zuberoan. Lekukotasun segur bakarrak eta eskuizkribu zaharrenak XVIII. mendekoak dira. Oihenartek, 1665ean frantsesez egindako idazlan batean, Joanes Etxegarai izeneko pastoral idazle bat aipatzen du. Apaiza omen zen, eta "Artzain gorria" bertsotan egindako pastorala idatzi omen zuen, Donibane Garazin XVI. mendearen erdialdean eman izan zena. Ez da batere segur, ordea, Oihenartek pastoral hitza erabiltzen zuelarik, Zuberoako pastoralak bezalako antzerkiak gogoan zituela, frantsesez pastorale hitza asko moldetara erabilia izan baita letra gaietan XVI. eta XVII. mendean. Berdin gertatzen da "Saint Jacques" pastoralaren eskuizkribu batekin. Hartan 1634. urtea irakurtzen dute zenbaitek, baina beste batzuek dudatan ematen dute irakurketa hori, eskuizkribua XIX. mendekoa izanik, haren bukaeran ageri den zenbakia ere kopistak pastorala jokarazi zuen urteari dagokiola, eta egiatan 1834 dela, baitiote.

Horiek horrela, eztabaidak badira oraindik, Zuberoako pastoralak noiz hasi ziren finkatzerakoan. Batzuek türk deiturak gogora ekarrarazten dituen historiako garaiak kontuan edukiz, Mendebaldeko Europa oraino turkiarren beldur zen denbora, alegia, XVI. mendea bederen, aipatzen dute. Beste batzuek, aldiz, dokumentu seguretan bakarrik fidatu nahiz XVIII. mendean gelditzen dira, edo hortik ez gehiegi urruntzen. Georges Hérelle ikertzaileak egin zituen XX. mendearen hasieran pastoralei buruzko azterketa sakonak, eta hari esker aski ongi ezagutzen da nola ematen ziren duela ehun urte pastoralak. Nahiz eskuizkribu askotxo gelditu den (berrogeita hamar obra baino gehiagori dagozkienak), pastoral testu gutxi argitaratu da osorik orain arte ("Saint Julien d’Antioche" joan den mendean, "Charlemagne" 1991n, "Edipa" eta "Sainta Catherina" 1996n, eta zenbait fartsa). Pastoral zahar gehienek gai erlijiozkoa zuten, eta Bibliako pertsonaietan edo santuen tradizioan oinarritzen ziren ("Abraham", "Moise", "Saint Jacques", "Hélene de Constantinople", "Sainte Marguerite"). Beste sail bat osatzen zuten zaldun kantuak edo pertsonaia historiko fama handiko batzuk aipatzen zituzten pastoralek ("Aymonen laur semiak", "Robert le Diable", "Clovis", "Roland", "Napoleon"…).

Azken gerraren ondoren, Etxahun-Irurik berpiztu zituen pastoralak, bederatzi pastoral berri idatzi eta emanarazi zituelarik. Euskal gaiak erabiltzea, hizkuntza sotila eta kantuei leku zabalagoa ematea dira Etxahun-Irurik ekarri zituen berrikuntzarik garrantzitsuenak. Junes Casenavek ere eragin handia izan du pastoralen bilakaeran. Berak idatzitako obretan euskara jasoa erabiltzen da, historia ongi dokumentaturik dago eta bertsoen metrika finkoa da. Haren ondorengo pastoral idazle gehienek bide bera hartu duteJean-Louis DAVANT: Pastoralen historiaz (II) Euskonews. Honi esker, era askotako aldakuntzak gertaturik ere, tradizioarekin egiazki hautsi gabe bizirik segitzen du Zuberoako herri antzerki mota berezi horrek, eta idazle berriek obra berriak idazten dituzte.

Pastoral berriek, zaharrekin erkatuz, dituzten bereizgarri nagusien artean hauek aipa daitezke:
 egilea badute
 testua aurreko garaietan ez bezala zaintzen duena. Lehen ez zen egilearen noziorik ere, eta testuak ez ziren lantzen. Errejentak (pastoraletako zuzendari eta testu antolatzailea) eta jokalariek nahi bezala alda zitzaketen.
 bertsetak neurtuak dira. Lehen neurri librekoak ziren, eta horrela ontzen zituen oraino Etxahun Irurik.
 oraingo antzerkiak askoz laburragoak dira, arratsalde batean emateko modukoak. Lehen egun guztia irauten zuten.
 jokalariak gizonak eta emazteak dira. 1980 arte, edo denak emakumeak, edo denak gizonak ziren arizaleak, lehen esan bezala. Etxahunek idatzitako "Ximena" (1979) izan da neskatilek soilik jokatu duten azken pastorala.
 lehenago ez bezala gaiak maizenik Euskal Herriko pertsonaietan oinarritzen dira pastoral berrietan.

 Ezaugarriak 
 Gaia 
Pastoralen gaiek bi denbora tarte bereizten dituzte, 1950. urtea mugarri izaki. Urte hortaraino, antzezpenak gai erlijioso (santu edo bibliako pertsonaietan oinarrituak) edo politiko-militarrak (Frantses estatukoak) izaten ziren. Etxahun-Irurik baina, pastoralak irauli zituen Euskal Herriko gaiak baliatzen hastean. 1950. urtetik aurrera beraz, euskal historian pisua izan duten pertsonaien inguruan egin ohi dira.
Adibidez, Etxahunen bederatzi pastoraletarik zortzik euskal gaia dute: "Etxahun koblakari" (1953), "Matalaz" (1955), "Berterretch" (1958), "Antso Azkarra" (1963), "Le Comte de Tréville" (1966), "Chiquito de Cambo" (1967), "Pette Beretter" (1973). Gauza bera esan daiteke azken urteetan beste idazleek idatziriko pastoral jokatuez. Besteren artean, "Santa Kruz" (1992, Junes Casenave), "A. d’Oihenart" (1985, Allande Agergarai), "Abadia Urrüstoi" (1990, Jean Louis Davant), "Harizpe" (1992, Pier Paul Berzaitz), "Xalbador" (1991, Roger Idiart) eta "Telesforo Monzon" (2011, Johañe Bordaxar) ditugu. Lehenagoko pastoral ontzaileek, aitzitik, erdarazko herri literaturatik ateratzen zituzten pastoral gaiak, eta horregatik frantsesezko deitura batez aurkeztu ohi zituzten beren obretako pertsonaiak.

Gaiaren aukeraketa bi modutakoa izan daiteke. Posible da herriak gai bat aukeratu eta norbaiti horri buruz idaztea eskatzea edo eta idazle batek pastoral bat idatzi eta herri bati eskaintzea.

 Dualismoa 
Mundu dualista bat irudikatzen da. Pertsonaiak onak edo gaiztoak dira.
 Pertsonaia onak: kristauak (kiristiak), beti heroia eta haren ingurukoak, etxekoak-eta, izaten dira.
 Pertsonaia gaiztoak: turkoak (türkak), frantsesak edo ingelesak izaten ziren. Bai eta espainolak ere.

Horiez gain pertsonaia zerutiarrak, guztien gainetik daudenak: aingeruak, apaizak, Jainkoa (hau ez da inoiz agertzen, norbaiten ahotsa bakarrik entzuten da)...

 Eszenatokia 
Eszenatokiak urteen poderioz (eta arrakastaren ondorioz), txikiak izatetik, guztiz prestatuak izatera pasatu dira. Handiak, pasarelekin, harmailez inguratuta...etab. Hasiera batean elizetan ospatzen ziren antzerkiak, baina ematen zen narrazio gordinengatik eraikinetik kanporatua izan zen.

Antzeztokiaren atzean hiru ate ageri dira. Bata, ikusleen ezkerreko aldean jarria dena, onen edo khirixtien alderdiko pertsonaiena da, eta kolore urdina dagokio. Bigarren atea, ikusleen eskuineko aldean dena, gaizto edo türken alderdiarena da, eta kolore gorria dagokio. Honen gainean deabru irudia duen zurezko panpina bat izan ohi da. Azken atea erdian dago, eta zuria da. Antzeztokiaren gainean eraikitako etxola moduko aterpe batean, musikariak egoten dira.

 Antzezlanaren egitura 
Pastoralen aurretik, munstra egin ohi da. Munstra, inguruko auzo eta herrietan egiten den deialdi bat da, pastoralaren egunean edo aurrekoan.

Antzezlanak, 3-4 oren irauten ditu, eta ondorengo egitura dauka:
 Lehen perediküa: hitzaurre bat ematen da, agur egin eta aurkeztuko den lanaren edukia aurreratuz eta azalduz.
 Jelkaldiak: pastorala bera. Antzespen zatiak dira, eszenak. Bakoitzak egoera, pasadizo edo gertakari bat aurkezten du. Batzuk tradiziozkoak dira, eta ia beti agertzen dira, hala nola artzainena, gudua, hala denean, ezkontza, heriotza... Eliz pertsonaiak ere, apezkupia, ainguriak, ez dira falta izaten, ez eta ere satanak deiturikoak, istoriotik kanpoko iruzkinen ekarle. Zuberoako dantzez osatzen dute beren agerraldia.
 Azken perediküa: eskerrak eman, pastoralaren mezua laburbildu eta azken agurra ematen da.
 Azken kantorea: gehienetan, herriaren goraipatzeko esker-kanta batek ematen dio amaiera pastoralari.

Antzezlana publiko aurrean birritan errepikatzen da, eta aurretik entseguak edo mustrakak egiten dira.

 Musika 
Egun, musika talde oso batek zuzenean jotzen duen arren, lehenago txirula eta atabalaren hotsek soilik laguntzen zituzten pastoralak. Urteetan zehar hainbat berrikuntza sartu izan dira, eta adibidez 1991ko Harizpe pastoralean, sintetizadorea sartu zuen Pier Paul Berzaitzek.

 Kantua 
Kantua da pastoralaren ezaugarri nagusienetakoa, bertsoek osatzen baitute antzerki osoa. Testua liburuetan biltzen da, ikusleek eskura izan dezaten. Liburuxkan euskara batuan ere gehitzen dira xiberotar zenbait hitz, eta frantsesez ere egoten da itzulita.
Kantu gregorianoek garrantzi handia zuten lehen, pertsonaiak eszenatokira sartu eta irteten ziren bitarteanPastorala Hiru.com.
Lehengo pastoraletan ematen ez zen beste ezaugarri bat, koruek abesten dituzten kantak dira. Etxahun-Iruri aitzindaria izan zen koruei pisu handiagoa ematen, aitzinetik bizpahiru kantu abesten baitzituzten, eta latinez.

 Dantza 
Dantzak ere garrantzia du pastoraletan, eta urtez-urte ematen zaion pisua aldakorra den heinean, berritzailea ere izan da. 2011n Larrainen egindako pastoralean adibidez bi bandoen (batzuetan haien artekoak) dantzez gain, dantza modernoagoak tartekatu ziren.

 Antzezleak 
Antzezleak, pastoralaren kargu dagoen herrikoak izaten dira orokorrean, bertako auzoetako edo batzuetan (jende gutxiko herrietan) alboko herrietako jendeaz lagunduta. Aitzina, soilik gizonezkoak ziren, eta emakumeen paperetan ere mozorrotutako gizonezkoek jarduten zuten. Egoera hori Junes Casenaveek idatzitako Santa Engrazi pastoralarekin, 1976an aldatu zen; urte horren uztailaren 27an, lehen aldiz emakumeek abesbatzan parte hartu zuten. http://www.euskonews.eus/0521zbk/gaia52103fr.html

 Pastoralen zerrenda 
 XVII. mendeko pastoralak 
 Urtea Herriak Izenburua Protagonista Errejenta 1634 ?  Atharratze  Saint Jacques  Jakue Zebedeorena 

 XVIII. mendeko pastoralak 
 Urtea Herriak Izenburua Protagonista Errejenta 1800  Maule  Abraham  Abraham  1799   Clovis  Klovis I.a  1798  Urdiñarbe  Godefroy de Bouillon  Godofredo Bouillongoa  1796  Ürrüstoi  L'Enfant prodigue  1796  Lexantzü  Hélène de Constantinople  Helena Konstantinoplakoa  1796  Aloze  Roland  Errolan  1793   Jeanne d'Arc  Joana Arc-ekoa  1793  Urdiñarbe  Godefroy de Bouillon  Godofredo Bouillongoa  1793  Arüe eta Garindaine  Œdipe  Edipo  1792  Garindaine  Œdipe  Edipo  1792  Ereta  Saint Louis  Luis IX.a Frantziakoa  1790  Ainharbe  Godefroy de Bouillon  Godofredo Bouillongoa  1784  Arribalda  Hélène de Constantinople  Helena Konstantinoplakoa  1783  Arribalda  Hélène de Constantinople  Helena Konstantinoplakoa  1783  Ezpeize  Saint Martin  Martin Tourskoa  1773  Altzabeheti  Abraham  Abraham  1770  Onizepea  L'Enfant prodigue   1770  Sarrikotapea  Clovis  Klovis I.a  1769  Altzabeheti  Saint Eustache   1769  Zalgize  Richard Sans Peur  Rikardo I.a Normandiakoa  1760  Larraine  Jean de Paris   1759  Gamere  Œdipe   Edipo  1750  Eskiula  Sainte Élisabeth du Portugal   Elisabet Portugalgoa  Jauliber

 XIX. mendeko pastoralak 
 Urtea Herriak Izenburua Protagonista Errejenta 1900  Liginaga  François Ier  Frantzisko I.a Frantziakoa  J. Aguer Burguburu 1899  Atharratze eta Hauze  Abraham  Abraham  1893  Bildoze  Judith  Judit  1891  Larraine  Jeanne d'Arc  Joana Arc-ekoa  1878  Montori   Geneviève de Brabant   1878  Aronse  Moises  Moises  1875  Uharte Garazi   Sainte Hélène  Helena Konstantinoplakoa  1874  Garindaine eta Zalgize   Sainte Hélène  Helena Konstantinoplakoa  1870  Bildoze   Sainte Hélène  Helena Konstantinoplakoa  1866  Arette  Jeanne d'Arc  Joana Arc-ekoa  J.B. Cassou 1863 ?  Uhartehiri   Geneviève de Brabant   1858  Atharratze  Clovis  Klovis I.a  Jean Pierre Busson 1857    Jean de Paris   Juan Bordato 1857  Atharratze  Nabukonodosor  Nabukodonosor I.a  Jean Pierre Busson 1854    Charlemagne  Karlomagno  Jean Pierre Saffores 1853    Godefroy de Bouillon  Godofredo Bouillongoa  1850  Bildoze eta Onizegaine   Sainte Hélène  Helena Konstantinoplakoa  1850  Altzabeheti   Alexandre le Grand  Alexandro Handia  1849  Maule   Geneviève de Brabant   1849  Ezpeize   Robert le diable  Roberto I.a Normandiakoa  1849  Donapaleu   Napoleon  Napoleon Bonaparte  1842  Lexantzü-Zunharre   Jacques le Majeur  Jakue Zebedeorena  1840  Barkoxe   Alexandre  Alexandro Handia  1840  Atharratze   Sainte Hélène  Helena Konstantinoplakoa  1839  Santa Grazi   Les trois martyrs   1839  Atharratze   Santa Catherine edo Saint Roch || Katalina Alexandriakoa edo Roke Montpellierkoa || J.P. Saffores
|-
| 1836 || Atharratze  || Astiaje || Astiages || J.P. Saffores
|-
| 1835 || Eskiula  || Charlemagne || Karlomagno || Bassagaix
|-
| 1835 || Arüe  || Sainte Engrâce || ||
|-
| 1834 || Eskiula || Charlemagne || Karlomagno || Jean Pierre Saffores
|-
| 1834 || Gotaine  || Sainte Hélène || Helena Konstantinoplakoa ||
|-
| 1833 || Castet  || || ||
|-
| 1831 || Ligi  || Sainte Engrâce || ||
|-
| 1831 || Garindañe  || Saint Pierre || Petri || Jean Mecol
|-
| 1830 || Lextarre  || Saint Jean le Baptiste || Joanes Bataiatzailea || J.P. Saffores
|-
| 1829 || Barkoxe  || Moustapha || Mahoma ||
|-
| 1827 || Eskiula  || Jerusalem || Jerusalem || Bessiger
|-
| 1826 || Arette  || San Louis || Luis IX.a Frantziakoa || T. Cassou
|-
| 1825 || Ezpeize  || Sainte Marguerite || Margarita Antiokiakoa ||
|-
| 1825 || Barkoxe  || San Roque || Roke Montpellierkoa || Jean Chaten
|-
| 1820 || Etxarri  || Samson || Samson ||
|-
| 1820 || Arüe  || Josué || Josue ||
|-
| 1818 || Barkoxe  || Les quatre enfants d'Aymon || || Pierre Gorostibar
|-
| 1818 || Lextarre  || Saint Joan Calibyte || || Jean Mecol
|-
| 1818 || Larribarre  || Sainte Marguerite || Margarita Antiokiakoa || Jean Mecol
|-
| 1818 || Maule  || Jean de Calais || || Jean Mecol
|-
| 1816 || Lanbara  || Œdipe || Edipo ||
|-
| 1811 || Onizepea  || Roland || Errolan || Jean Mecol
|-
| 1805 || Nabarzi  || Ricardo sans peur || Rikardo I.a Normandiakoa || Jean Mecol
|-
| 1804 || Barkoxe  || Sainte Gratien || ||
|-
| 1803 || Maule  || Abraham || Abraham ||
|-
| 1803 || Donibane Lohitzune  || Sainte Helena || Helena Konstantinoplakoa || Jean Pierre Rozpide
|-
| 1802 || Maule  || Geneviève de Brabant || Genoveva Pariskoa || Pierre Fourcade
|-
| 1800 || Maule  || Abraham || Abraham ||
|-
|}

 XX. mendeko pastoralak 
 Urtea Herriak Izenburua Protagonista Errejenta Idazlea 2000  Eskiula  Madalena Jauregiberri  Madalena Jauregiberri   Pier Paul Berzaitz 1999  Urdiñarbe  Iparragirre. Etxahun Iruriren omenez.  Jose Maria Iparragirre   Etxahun-Iruri 1999  Altzai eta Lakarri  Agota    Junes Casenave 1998  Barkoxe  Herriko Semeak    Patrick Queheille 1997  Landa   Juan Martin Pueyrredon  Juan Martín de Pueyrredón   Junes Casenave 1997  Atharratze  Atharratze Jauregian    Pier Paul Berzaitz 1996  Garindaine  Sabino Arana  Sabin Arana   Allande Agergarai 1995  Arrokiaga  Aguirre Presidenta  Jose Antonio Agirre   Jean Louis Davant 1994  Donaixti-Ibarre  San Mixel Garikoitz  Mixel Garikoitz  Junes Casenave 1993  Gotaine-Irabarne  Eüskaldünak Iraultzan    Jean Louis Davant 1992  Santa Grazi  Santa Kruz    Junes Casenave 1992  Iruri  Iruriko Jaun Kuntea  Jean-Armand du Peyrer   Etxahun-Iruri 1991  Larraine   Xalbador  Xalbador   Roger Idiart 1991  Muskildi  Harizpe  Jean Isidore Harizpe   Pier Paul Berzaitz 1990  Maule-Lextarre  Abadia Urrüstoi  Anton Abadia   Jean Louis Davant 1989  Altzai eta Lakarri  Zumalakarregi  Tomas Zumalakarregi   Junes Casenave 1988  Urdiñarbe  Agosti Xaho  Agosti Xaho   Jean-Mixel Bedaxagar 1986  Barkoxe  Etxahun Koblakari  Pierre Bordazarre   Etxahun-Iruri (1953) 1985  Muskildi  Allande Oihenart  Arnaut Oihenart   Allande Agergarai 1984  Sohüta  Aimunen lau semiak    Arotcharen eta Dalgalarrondo 1983  Ortzaize eta Iruri  Pette Basabürü    Junes Casenave 1982  Pagola  Pette Basabürü    Junes Casenave 1980  Urdiñarbe  Iparragirre  Jose Maria Iparragirre   Etxahun-Iruri 1979  Atharratze eta Iruri  Ximena  Ximena Diaz   Etxahun-Iruri 1978  Garindaine, Donapaleu eta Auritz  Ibañeta  Ibañeta   Junes Casenave-Harigile1977  Urdatx  Maitena Basabürü     Junes Casenave-Harigile 1976  Urdatx  Santa Engrazi    Junes Casenave-Harigile1976  Garindaine  Robert le Diable      1974  Barkoxe  Etxahun Barkoxe  Etxahun   Etxahun-Iruri 1973  Gotaine  Pette Beretter    Etxahun-Iruri 1973  Altzai  Zantxo Azkarra  Antso VII.a Nafarroakoa   Etxahun-Iruri 1970  Ligi eta Atharratze  Berterretx  Bereterretxen khantoria   Etxahun-Iruri 1967  Paris  Etxahun koblakari  Pierre Topet   Etxahun-Iruri 1967  Maule eta Donostia  Chikito de Cambo  Joseph Apeztegi   Etxahun-Iruri 1966  Iruri eta Maule-Lextarre  Le comte de Treville  Jean-Armand du Peyrer   Etxahun-Iruri 1964  Paris  Matalaz  Matalaz   Etxahun-Iruri 1963  Gotaine  Zantxo Azkarra  Antso VII.a Nafarroakoa   Etxahun-Iruri 1962  Barkoxe  Etxahun koblakari  Pierre Topet   Etxahun-Iruri1959LandaJeanne d'Arc  Joana Arc-ekoa   Pierre Camps 1958  Maule eta Ligi  Berterretx  Bereterretxen khantoria   Etxahun-Iruri 1955  Eskiula  Matalaz  Matalaz   Etxahun-Iruri 1954  Sohüta  Eüskaldünak Ibañetan    1954  Barkoxe  Aimonen lau semeak  1953LigiSainte Hélène  Helena Konstantinoplakoa   Emazteek1953LarraineNapoléon  Napoleon Bonaparte   1953  Barkoxe  Etxahun koblakari  Pierre Topet   Etxahun-Iruri1952  Ozaze  Abraham  Abraham  1952MauleJeanne d'Arc  Joana Arc-ekoa   1951  Garindaine  Robert le Diable      1949  Maule eta Urdiñarbe  Berterretx  Bereterretxen khantoria  1946MontoriGodefroy de Bouillon  Godofredo Bouillongoa   Pierre Camps1936  Garindaine  Roland  Errolan   1934  Atharratze  Charlemagne  Karlomagno   Pette Salaber1930  Atharratze  François Ier  Frantzisko I.a Frantziakoa   Pette Salaber1929UrdatxMoise  Moises   Pette Salaber1928MaulegañeaAlexandre   1928MauleJeanne d'Arc  Joana Arc-ekoa   1928  Aloze  Abraham  Abraham   Pette Salaber1927SohütaSan Andres  Andres   Pierre Salaber1927SohütaNapoléon  Napoleon Bonaparte   J.P. Heguiaphal1926ZalgizeGodefroy de Bouillon  Godofredo Bouillongoa   Pette Salaber1926MauleJeanne d'Arc  Joana Arc-ekoa   Pette Salaber1925OzazeDon Carlos edo Charlemagne  Karlomagno   Pierre Salaber1925  Altzai  Le Grand Turc     1924  Mendi  Astiage  Astiages   1924EskiulaBonaparte  Napoleon Bonaparte   1924  Altzai  Les quatre fils Aymon     1923  Garindaine  Robert le Diable     1922  Montori  Les quatre fils Aymon     1922LarraineJeanne d'Arc  Joana Arc-ekoa   1921LexantzüDaniel  Daniel   Pierre Salaber1921IruriAlexandre   1920  Mendikota  Abraham  Abraham   1920LarraineJeanne d'Arc  Joana Arc-ekoa   1914  Liginaga  Astiage  Astiages    1913  Montori  Les Trois Empereurs  Napoleon Bonaparte   Ernest Esprabens 1912  Eskiula  Napoléon  Napoleon Bonaparte  1911BarkoxeSaint Jacques  Jakue Zebedeorena   1910OzazeJeanne d'Arc  Joana Arc-ekoa   1910LakarriNapoléon  Napoleon Bonaparte   1910BarkoxeMoustapha le Grand Turc  Mustafa I.a   1909  Urdiñarbe  Roland  Errolan   1909  Urdiñarbe  Abraham  Abraham   1909  Mendikota  Les quatre fils Aymon     1908AtharratzeEskualdunak Ibañetan   1903Uharte GaraziSaint Louis  Luis IX.a Frantziakoa   1903OnizegaineHenri IV  Henrike III.a Nafarroakoa   Jean Aguer1903LigiLouis XI  Luis XI.a Frantziakoa   Jean Aguer1901  Ligi  Jean de Calais   1901  Larraine  Les trois martyrs   1900  Liginaga  François Ier  Frantzisko I.a Frantziakoa   

 XXI. mendeko pastoralak 
{| class="taulapolita"
|- style="background ||#efefef;"
! Urtea!! Herriak!! Izenburua!! Idazlea
|-
|2025||Barkoxe||Ürrats kolektiboak|| Patrick Keheille, Otxanda Queheille, Joanes Etxebarria, Petti Galant Sühite, Xaxi Hobiaga, Jon Gamioxipi eta Laurie Pinque
|-
|2024||Gamere-Zihiga||Ligetx koblakaria(k)|| Beñat Larrori
|-
|2023||Urdiñarbe||Sibastarrak|| Maritxu Negelua
|-
|2022||Muskildi||Simone Veil|| Battitta Berrogain
|-
|2021||Ürrüstoi-Larrabile||Abdelkader|| Jean-Louis Davant
|-
|2019||Pagola||Domingo Garat||Frantxoa Caset
|-
|2018||Hiriburu||Andere Serora||Guiilaume Irigoien eta Patxi Iriart
|-
| 2018 || Maule-Lextarre || Belako Zaldüna || Johañe Bordaxar
|-
| 2017 || Etxalar|| Karmen Etxalarkoa || Gerardo Mungia
|-
| 2017 || Altzai-Altzabeheti-Zunharreta eta Lakarri-Arhane-Sarrikotagaine|| Joanikot || Joana Etxart
|-
| 2016 || Baiona eta Donostia|| Katalina de Erauso || Maite Berrogain
|-
| 2016 || Atharratze || Jean Pitrau || Pier Paul Berzaitz
|-
| 2015 || Iruñea || Joxemiel Bidador, Iruñeko euskaldunak || Jon Alonso
|-
| 2015 || Iruri eta Zalgize || Pierra Lhande || Annick Renaud-Coulon
|-
| 2014 || Garindaine || Ni, Petti Buhamea || Pier Paul Berzaitz
|-
| 2014 || Baiona || Gerezien Denbora || Itxaro Borda
|-
| 2014 || Maule-Lextarre || Akitaniako Alienor || Jean Mixel Bedaxagar
|-
| 2013 || Sohüta || René Cassin || Jean Louis Davant
|-
| 2013 || Gotaine-Irabarne || Ederlezi || Mixel Etxekopar
|-
| 2012 || Arrokiaga || José Mendiague  Johañe Bordaxar 2011  Larraine  Telesforo Monzon  Johañe Bordaxar 2010  Barkoxe  Xahakoa  Patrick Keheille 2009  Aloze-Ziboze-Onizegaine  Belagileen Trajeria  Dominika Rekalt 2008  Ainharbe, Ezpeize-Ündüreine, Sarrikotapea eta Ürrüstoi-Larrabile  Xiberoko Jauna  Jean Louis Davant 2007  Gamere-Zihiga  Eñaut D'Elizagarai  Junes Casenave 2006  Hegiloreko bortüan  Oiherkoren trajeria  Dominika Rekalt 2006  Maule-Lextarre  Jesüs  Junes Casenave 2006  Santa Grazi  Santa Engrazi  Junes Casenave 2005  Atherei  Bereterretx  Pier Paul Berzaitz 2004  Maule-Lextarre  Antso Handia  Jean Louis Davant 2003 Idauze-Mendi  Ramuntxo  Pier Paul Berzaitz 2002  Altzürükü  Ürrüti Jauregiko Peirot  Niko Etxart 2001  Iruri eta Zalgize  Etxahun-Iruri  Roger Idiart 2001  Sohüta  Xiberoko Makia  Jean Louis Davant

 Tradizioaz gaindiko pastoralak 
Zuberoako urteroko herri-tradizioan egindako pastoralez gain, euskal antzerkigileek idatzi izan dituzte moldez pastoralaren egitura duten lanak, hala nola Piarres Lartzabalek.

Beste kasu batzuetan, moldeari jarraitu zaio baita antolakuntzan ere, bereziki XXI. mendean: Zuberoaz gaindiko euskal lurralde batzuetako herri edo elkarteak batu izan dira pastoralak egiteko. Esate baterako, Joxemiel Bidador zenari eskaini zioten Bidador pastorala Iruñeko hainbat lagunen artean, eta Portugaleten, Bizkaia Zubiaren 25. urteurrena ospatzeko ere Zubia izeneko pastorala egin zuten.

 Bibliografia 
 Patri Urkizu: "Teatro vasco", Teatro y cine vasco liburuan. "Euskal Herria Emblemática" bilduma, Lasarte-Oria: Etor-Ostoa, 2002. 8-100 or.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Zuberera
 Zuberoa
 Euskal antzerkigintza
 Maskaradak
 Pastorada

 Kanpo estekak 
 Pastoralak, pastoralen zerrenda eta hainbat testu oso Suazia.com
 Pastoralak eta zenbait testu Berria.info
 Pastoralaren inguruko informazioa eta argazkiak Eke.org
 Pastoral xiberotarra. Artxiboa eta argibide. Bilketa.eus 
Pastoralaren historia
 Jean-Louis DAVANT: Pastoralen historiaz (I) Euskonews
 Jean-Louis DAVANT: Pastoralen historiaz (II) Euskonews
 Pastoral Euskaltzaindia.net
 Jean HARITSCHELHAR: Frantziako historia pastoraletan
 Gorka AULESTIA:Pastoralen historia.
Pastoralei buruzko artikuluak
 Jean-Louis Davant: Hiri pastorala? 
 Jean-Louis Davant: René Cassin pastorala 
 Jean-Louis Davant: Antso Handia pastorala 
 Jean-Louis Davant: Pastorala frantsesez? 
 Jean-Louis Davant: Pastoralaren egiazko aldaketa 
 Joseba Aurkenerena: Belagileak. Ttittika Rekalten bigarren pastorala - 1 
 Joseba Aurkenerena: Belagileak. Ttittika Rekalten bigarren pastorala - 2 
 Joseba Aurkenerena: Attuliren Xahakoa eta Keheilleren pastorala 
 Joseba Aurkenerena: Monzon eta Orhipeko pastorala 
 Joseba Aurkenerena: Jose Mendiaga Arrokiagako pastoralean 
 Joseba Aurkenerena: Xiberoko Jauna pastorala 
 Joseba Aurkenerena: René Cassin pastorala 
 Joseba Aurkenerena: Alienor pastorala 
 Joseba Aurkenerena: Gerezien denbora pastorala 
 Joseba Aurkenerena: Petti Buhame pastorala 
 Joseba Aurkenerena: Pierra Lhande pastorala, hautu txar baten malura 
 Joseba Aurkenerena: Jean Pitreau pastorala. Borrokalari baten onarpena 
 Joseba Aurkenerena: Katalina Erauso pastorala. Gure historiako ardi beltza. 
 Joseba Aurkenerena: Joanikot pastorala, gure historiaren zurrunbiloetan. 
 Joseba Aurkenerena: Karmen Etxalarkoa pastorala 
 Joseba Aurkenerena: Belako Zaldüna pastorala. 
 Joseba Aurkenerena: Andere Serora pastorala,Herensugea beti bizirik. 
 Joseba Aurkenerena: Domingo Garat pastorala. 
 Joseba Aurkenerena: Urdiñarbeko Sibastarrak pastorala. 
 Onintza irureta Azkune: Katalina Erauso pastorala. Pertsonaia gordea oholtzan. 

Elkarrizketak, hitzaldiak
 Pier Paul Berzaitzi 1992an Argian egindako elkarrizketa
  Jean Haritschelhar euskaltzainburu ohiak Biarritzeko mediatekan 2008ko agorrilaren 14an eman zuen hitzaldia
Bideoak:
 2007 Pastorala YouTube-an
 "Gerlaz" dantza, 2011n Larrainen ospatutako pastoralean
 Larraineko pastoralaren inguruan prestatutako dokumentala Kanaldude.tv
 José Mendiague pastoralaren mustraka Kanaldude.tv

Kategoria:Pastoralak