Samiera

Samiera Eskandinaviako iparraldean samiek mintzatzen duten uraldar hizkuntza da, laponiera izenez ere ezaguna. 20.000 bat lagunek mintzatzen dute eta beste uraldar hizkuntzekin harremana du (finlandiera, estoniera, kareliera...). Modu askotara izendatzen da nazioartean: saami (hizkuntza), samic eta abar. Egun, euskaraz, laponiera izena (Laponia lurraldeari lotua) baztertzeko joera dago, samiak gutxiesteko erabili izan baita.

 Historia 
1948an, samiera biziberritzeko egitasmo bat eraman zen aurrera: ipar samiera izeneko aldaera hartu eta finkatu zuten, hiztun gehien zituen dialektoa zela ikusita. Hala ere, Errusiako samiek euren hizkuntza alfabeto zirilikoaren aldaera hedatu batez idaztea erabaki zuten, 1937an ofizialki onartua.

 Adibidea 
Zenbakiak, ipar samieraz idatzita:

1 - okta
2 - guokte
3 - golbma
4 - njeallje
5 - vihtta
6 - guhtta
7 - čieža
8 - gávcci
9 - ovcci
10 - logi
20 - guoktelogi
30 - golbmalogi

 Egoera soziolinguistikoa 
eskuinera|upright|thumb|Samierazko alfabeto ziriliko bat, SESBean, 1933
Egoera soziolinguistikoa oso kaskarra da: hiztun gutxi ditu eta, gainera, hainbat dialekto literariotan banatuta. Hizkuntzaren aldaerez hitz egiten bada ere, forma literario finkatu horiek hizkuntzak direla esatea zehatzagoa da, samiera hizkuntza horien multzoa izanik. Bederatzi hizkuntza dira eta bakoitzak dialektoak ditu. Aldaeron tamaina txikia dela eta, hala ere, dialektoez hitz egiten da normalean, nahiz eta batzuetan hiztunek ez duten elkar ulertzen. Ondoko taldeak ditu:

Hegoaldeko taldea:
 1: Hegoaldeko samiera (Norvegia, Suedia): 500 bat hiztun. ISO 639-2: sma
Erdiko taldea:
 2 eta 3: Ume samiera eta Pite samiera beste aldaera batzuk dira. Aldaerok galtzear daude, bakoitzak 20 hiztun baino gutxiago baititu.
 4: Lule samiera (Norvegia, Suedia): Samieraren baitako bigarren talde handiena, 1.500 bat hiztunekin. ISO 639-2: smj
Iparraldeko taldea:
 5: Iparraldeko samiera (Norvegia, Suedia eta Finlandia): 15.000 hiztun inguru dituela uste da, hots, 2002an samieraren hiztunak zirenen % 75 baino gehiago. ISO 639-1/ISO 639-2: se/sme
Ekialdeko taldea:
 6: Skolt samiera (Näätämö eta Nellim-Keväjärvi distrituak, Inari udalerria, Finlandia; Errusian ere mintzatzen da): 400 bat hiztun. SIL: LPK, ISO 639-2: sms
 7: Inariera (Enare Sami) (Inari, Finlandia): 500 bat hiztun. SIL: LPI, ISO 639-2: smn
 8: Kildin samiera (Errusiako Kola penintsula): 650 bat hiztun SIL: LPD
 9: Ter samiera beste aldaera bat da, galtzear dagoena, 20 hiztun baino gutxiago baitu.
Akkala samierari dagokionez, azken hiztuna 2003an hil zen. Kemi samiera, azkenik, XIX. mendean galdu zen.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Europako hizkuntza gutxituak

 Kanpo estekak 

 'Samien iraultza isila' erreportajea Argia astekarian (2007-02-25)
 Ole Henrik Magga samien lehen lehendakariarekin elkarrizketa Argia astekarian (2007-02-25
 Aili Keskitalo samien legebiltzarreko lehendakariarekin elkarrizketa Argia astekarian(2007-02-25)
 Sami eskolei buruzko bideoa Argia.com-en
  Samiera baliabideak.

Kategoria:Samiera
Kategoria:Errusiako hizkuntzak