Euskal Herriko historiaren kronologia

Euskal Herriko historiaren kronologia honek Euskal Herrian Historiaurretik gaur egun arte izan diren gertakari esanguratsuak biltzen ditu, nolabaiteko mugarria jarri izan duten horiek.

 Historiaurrea 

 K.a. 15.000.000 │ Gaur egun ezagutzen dugun Euskal Herri osoa atera zen uretatik.
 K.a. 25.000 │ Izturitzeko leizean (NB) txirulak erabiltzen zituzten. 1924an hegazti hezurrez eginiko hiru zuloko txirula bat aurkitu zuten bertan, munduan den instrumentu zaharrenetako bat.
 K.a. 10.000 │ Würm glaziazioa bukatu zen. Euskal Herriko klima epeldu eta elur egonkorrak desagertu ziren.
 K.a. 9815 │ Abauntz leizean (Arraitz, NG) bizi zen pertsona batek errekarri bat hartu eta bertan marraztu zuen Europako maparik zaharrenatzat jotzen dena: Abaunzko mapa.
 K.a. 2630 │ Urte hartatik K.a. 2500 ingurura, 114 gorpu ehortzi zituzten Longarko hipogeoan (Viana, NG). Horietako lau gizonezkoren gorpuek gezi puntak zituzten hezurretan iltzatuta. Horrek adierazten du indarkeriaren ondorioz hil zirela.
 K.a. 1200 │ Urte haren inguruan eraiki zuten La Hoya herrixka harresiduna, egungo Guardia (A) udalerrian dagoena. Mila urtez-edo egon zen jendeztaturik.

 Antzinaroa 
 K.a. 80 │ Urte haren inguruan, sertoriar gerren inguruabarrean, Sertorioren tropek edo Ponpeioren tropek Irulegiko herrixka (NG) suntsitu zuten.
 K.a 76 │ Tito Livio historialari erromatarrak, urte hartan Sertori'ok egin' zuen bidea aza'ltzerak'oan, Vasconum agrum zeharkatu zuela aipatu zuen. Baskoien lehen aipamena da.
 K.a. 75 │ Urte haren inguruan, Ponpeio jeneral erromatarrak Pompelo hiria sortu zuen, baskoien Iruñea herrixkaren gainean edo hura handituz.
 K.a. 56 │ Julio Zesarrek soldaduak bidali zituen Akitaniara, lurraldea azpiratzera.

 III. mendea 
 269-282│ Novempopulania probintzia sortu zen.

 V. mendea 
 456 │ Zazpi itsasontzitan zetozen 400 herulok barduliarren eta kantabriarren kostaldeei gogor eraso zieten.

 Erdi Aroa 

 VI. mendea 
 507 │ Udaberrian Vouilleko gudua gertatu zen eta, horren ondorioz, bisigodoak Pirinioetatik hegoaldera gelditu ziren eta frankoak, iparraldera.
 581 │ Leovigildo errege bisigodoak Victoriacum izeneko hiria fundatu zuen, Baskoniako tokiren batean, ziurrenik egungo Araban.

 VII. mendea 
 602 │ Baskoniako Dukerria sortu zen. Lehenbiziko dukea Genial izeneko frankoa izan zen.

 621 │ Txintila errege bisigodoak Ologitum hiri fortifikatua fundatu zuen, egungo Erriberri (NG) izan daitekeena.
 660 │ Baskoniako eta Akitaniako dukerriek bat egin zuten, Felix izeneko dukeak bien agintaritza hartu baitzuen.

 VIII. mendea 
 710 │ Baskoniako dukerria Akitaniatik bereizi zen. 
 711 │  Musulmanak Iberiako penintsula osoan hedatu ziren, baita Euskal Herriaren zati zabal batean ere. Iruñeko Gazteluko plazan aurkituriko nekropoli musulmana 715 eta 770 urteen artekoa da.
 721 │ Eudon Handiaren armadak musulmanak garaitu zituen Okzitaniako Tolosako guduan, eta Europan hedatzeko aukera kendu zien.
 732 │ urriak 10 │ Musulmanek berriz ere Euskal Herria inbaditu eta zeharkatu zuten, baina Carlos Martel buruzagi frankoaren armadak Poitierseko guduan garaitu zituen.

 778 │ abuztuak 15 │ Zaragozatik bueltan Karlomagnok Iruñea suntsitu zuen, baina horren ordainean euskaldunen armadak Orreagako guduan (NG) jipoi handia eman zien frankoei. Galtzaileek Errolanen kantua izeneko poema epikoan kantatu zuten gero, benetako gertaerari hainbat buelta emanez.

 IX. mendea 
 824 │  Eneko Aristak gidaturiko baskoien armadak, banukasitarren laguntzarekin, frankoak garaitu zituen, berriz ere Orreaga inguruan. Garaipenaren ondorioz baskoiek errege izendatu zuten Arista eta Iruñeko Erresuma sortu zen.

 892 - Normandiarrek burua moztu zioten Leon Deunari, euskaldunak kristautzera etorria zen eta Baionan gertatu zen hori. Antso Gilermo baskoien dukeak normandiarrak betiko bidali zituen eta hegoaldean baskoiak Al-Mansur musulmanarekin borrokan ari ziren.

 X. mendea 
 X. mendea - Euskarazko lehen esaldi idatziaren testimonioa: "Izioqui dugu" eta "Guec ajutu ez dugu" glosak (bazter testuak) dira, Susoko monasterioan gordeta daudenak, Donemiliaga Kukulan, Errioxan.

 XI. mendea 
 1004 – Antso III.a Nagusia Iruñeko errege goratu zuten. Lapurdiko bizkonderria sortu zuen bere lehengusu Antso Gilenentzat eta Zuberoa Guillaume Fort kondeordearen eskutan utzi; bere erret-antolamendu barruan zituen euskaldunak bizi diren lurralde guztiak: Nafarroa (Garaia eta Beherea), Araba, Bizkaia, Errioxa, Gipuzkoa, Lapurdi eta Zuberoa; Gainera, Gaskonia, Aragoi, Gaztela eta Tolosako konderria ere bere menpean zituen.
 1040an Iñigo Lopez "Ezquerra" Bizkaiko jaurerriko lehen jaun hautatua izan zen.
 1050-1070. urteen bitartean Maule sortu zuten Akitaniako bizkondeek.
 1054an Antso III.aren seme eta oinordeko Gartzia III.a Santxez hil zuten Atapuercan, bere anaia Fernando I.aren, Gaztelako erregearen, tropek.

 XII. mendea 
 1151n Baiona igaro zen Ingalaterraren menpe egotera, 1452 arte egoera luzatuz.
 1164an Nafarroako Erresumak ordezkatu zuen X. mendean sortutako Iruñeko Erresuma.
 1180 inguru Antso VI.a Jakintsu errege nafarrak Donostia hiribildua fundatu zuen.
 1181ean, urte bat geroago, Antso VI. erregeak berak "Nueva Victoria" hiria fundatu zuen Gasteiz herrixka zaharraren gainean.
 1191. urte inguruan Antso VII. errege nafarrak berreraiki zuen Donibane Garazi hiribildua Mendiguren gazteluaren babespean.
 1199. urtean Balmasedako hiribildua sortu zuen Lope Sanchez de Mena jaunak, Bizkaiko hiri zaharrena izanda.

 XIII. mendea 
 1234 │ apirilak 7 │ Antso VII.a Azkarra Nafarroako erregea hil zen Tuteran. Semenotarren euskal etxeko azken monarka izan zen.
 1256an Tolosa fundatu zuten.

 XIV. mendea 
 1300 │ekainak 15 │ Fernando IV.a Gaztelako erregeak Bilboko hiribildua sortzeko Hiri Gutuna eman zuen. Diego Lopitz V.a Harokoak hiribilduaren zehaztapena sinatu zuen agiri hartan.
 1338 │ Lizarrako gazteluko armategian 109 balezta zituzten.
 1357 │ azaroak 9 │ Nafar zaldun gutxi batzuk Arleuxeko gazteluan (Frantzia) mozorroturik sartu eta Karlos II.a Nafarroako erregea erreskatatu zuten, han baitzuten preso Frantziako erregearen aginduz.
 1364 │ maiatzak 16 │ Frantziaren eta Ingalaterraren arteko Ehun Urteetako Gerraren inguruabarrean, Nafarroak bigarrenaren alde egin zuen eta, beraz, galdu eta Cocherelgo guduan (Frantzia) ehunka soldadu nafar hil ziren.
 1394 │ Andre Maria Erreginaren katedral gotikoa eraikitzen hasi ziren Iruñean. 1501ean bukatu zuten.

 XVI. mendea 
 1512 │ uztailak 21 │  Albako dukearen armada Nafarroa Garaian sartu zen, Sakanatik, eta Iruñea setiatu zuen.
 Uztailak 25 │  Iruñea errenditu zen.
 Irailak 9 │  Tutera errenditu zen.
 Urriak 30 │  Lizarrako gaztelua errenditu zen.
 Azaroak 27 │  Petri Nafarroako mariskala buru zutela, nafarrek bigarren erasoa jo zuten Iruñean babesturik zeuden inbaditzaile espainiarren aurka, baina huts egin zuten eta Nafarroa Beherera itzuli behar izan zuten.

 Aro modernoa 
 1516 │  Udaberrian, nafarrak berriz ere saiatu ziren Nafarroa Garaia berreskuratzen, baina ez zuten lortu eta, gainera, inbaditzaileek agindu zuten erresumako gaztelu eta gotorleku oro eraisteko.
 1522. urtean Amaiurko gazteluan, berrehun nafar Henrrike II.ari leialak, hamar hilabetez borrokatu ziren gaztelar tropen aurka. Azkenik gaztelarrek dorre nagusia bota zuten eta nafar zaldunek errenditu egin behar izan zuten. Zaldun hauen artean ziren besteak beste Migel Xabierreko jauna, Belaz aita-semeak eta beste Jasotar anaienbat, xabierko Frantziskoren lehengusuak.
 1548.urtean Oñatiko unibertsitatea fundatu zuten.
 1545 │ Bernart Etxepare idazle baxenabartarrak Linguae Vasconum Primitiae liburua argitaratu zuen Bordelen, euskararen historian inprimaturiko lehenbizikoa.
 1561eko martxoaren 23an Lope de Aguirre oñatiarra bere burua gaur egungo Peru, Kolonbia eta Txileko printzea aldarrikatzen saiatu zen, Espainiako erregearen aurka altxatuz, Felipe II.aren aurka hain zuzen.
 1567an, Joan Perez de Lazarraga arabarrak "Dianea eta Koplak" liburua kaleratu zuen Madrilen, orain dela gutxi ezagutu egin dena, Hego Euskal Herriko idazle batek eta gaur egun deitzen den mendebaldeko euskaraz idatzitako libururik zaharrena.
 1571an Joannes Leizarraga baxenafarrak "Iesus Christ gure iaunaren Testamentu Berria" karrikaratu zuen, Bibliaren lehendabiziko bertsioa euskaraz.

 XVII. mendea 
 1606 │ Jeronimo Aiantz Beaumont asmatzaileak lehenbiziko lurrun-makina industriala patentatu zuen.
 1631 eta 1634 arten Bizkaian Gatzaren matxinada izenekoa gertatu zen.
 1643an Axular idazle nafarrak argira eman zuen Euskal literaturaren historian gakoa izan den lana: "Gero".

 XVIII. mendea 
 1729 │  Aita Larramendik El imposible vencido argitaratu zuen, euskararen lehenbiziko gramatika, gaztelaniaz.
 1764. Euskalerriaren Adiskideen Elkartea sortu zuten Frantzisko Xabier Munibek eta Azkoitiko zalduntxoek, Bergaran. Koldo Mitxelenak dioenez, hura izan zen «euskal kulturaren historiako gertaerarik garrantzitsuena».

 Aro garaikidea 
 1789.ean, Frantziako Iraultzaren inguruabarrean, laster hasi ziren errepresio handia erabiltzen frantsesa ez ziren beste hizkuntzen aurka (patois, dialectes vulgaires), hau da Frantziako estatuaren hizkuntza gutxituen aurka: euskara, bretainiera, okzitaniera, katalana, etab. Orduko testuetan agertzen den bezala: L’ignorance de la langue nationale, c’est trahir la patrie; Jargons barbares et ces idiomes grossiers qui ne peuvent plus servir que les fanatiques et les contre-révolutionnaires!

 XIX. mendea 
 1841 │ abuztuak 16 │ Nafarroa Espainiako probintzia bilakatu zen formalki dekretu bidez, Ebroko aduanak desagerraraziz.
 1848 │  Ekainean, Agosti Xaho kazetari zuberotarrak Uscal-Herriko Gaseta aldizkaria argitaratu zuen, euskara hutsezko lehenbizikoa. Aldizkariaren bi zenbaki baino ez dira ezagutzen.
 1886ko uztailaren 11n Facundo Perezagua eta Indalecio Prietok fundatu zuten Bilboko "Agrupación Socialista", Euskal Herriko lehen elkarte sozialista izan zena.
 1895ean Sabin Arana politikari abertzaleak EAJ alderdia abiatu zuen.
 1897 │ abuztuak 8 │ Michele Angiolillo anarkista italiarrak Cánovas del Castillo Espainiako gobernuko presidentea hil zuen Arrasateko Santa Ageda bainutegian. Angiolillo berehala atxilotua izan zen; eta, gerra-kontseilu azkar bat ondoren, hilarazi zuten

 XX. mendea 
 1900 │ Jose Ametzola pilotari bizkaitarrak zesta-puntako lehiaketa irabazi zuen Parisko Olinpiar Jokoetan. Berez, ez zuen partidarik irabazi, ez baitzen partida bakar bat ere jokatu. Baina 2004an Nazioarteko Olinpiar Batzordeak ebatzi zuen urrezko domina zegokiola. Hori egiten zuen lehenbiziko euskal herritarra izan zen.
 1902ko apirilaren 29an abian ipini zituzten Bizkaiko Labe Garaiak, Bilbo eta Ezkerraldeko historia markatuko zutenak.
 1910 │apirilak 2 │ Hubert Le Blon hegazkinlari frantziarrak istripua izan zuen Donostiako Ondarreta hondartzaren inguruetan erakustaldi bat egiten ari zela. Bere hegazkinak itsasoaren kontra jo zuen eta ito egin zen. Munduan hegazkin istripuz hil zen seigarren pertsona izan zen.
 1912 │ abuztuak 13 │ Abuztuaren 12tik 13rako gauean Bizkaiko golkoan izan zen galernak 143 arrantzaleren biziak eraman zituen. Euskal Herriko katastrofe naturalik handienetakoa izan zen.
 1918 │irailak 1 │ Eusko Ikaskuntzak bere lehenbiziko kongresua egin zuen Oñatin (G), irailaren 8 arte. Hegoaldeko lau diputazioek sustatu zuten erakunde berria.
 Azaroak 11 │ Lehen Mundu Gerra bukatu zen, Compiegneko Armistizioaren bidez. Gerla Handia deiturikoan, 1914tik Ipar Euskal Herriko 6.000 soldadu inguru hil ziren, Frantziaren alde borrokatzen.
 1919 │urriak 7 │ Euskaltzaindiak bere lehenbiziko bilkura egin zuen. Eusko Ikaskuntzaren lehen kongresuan erabaki zuten euskararen akademia sortzea.
 1930 │ Bilboko Athletic Club futbol taldeak Espainiako bere lehenbiziko liga eskuratu zuen,
 1933ko azaroaren 5ean Euskadiko estatutua onartu zuten erreferendum bidez.
 1936 │urriak 7 │ Jose Antonio Agirre politikari bilbotarra Eusko Jaurlaritzako lehendabiziko lehendakari bihurtu zen. Eusko Jaurlaritzak euskara hizkuntza ofizial izendatu zuen Estatutuan.
 1937 │apirilak 26 │ Nazien Kondor legioak, Francoren aginduz, Gernika bonbardatu zuen, herria ia guztiz suntsituz eta 2.000 hildako inguru eraginez.
 Ekainak 19 │ Francoren armadak Bilbo bereganatu zuen, Burdinezko Gerrikoa deituriko defentsa-sistema suntsitu ondoren.
 1957an Leturiaren egunkari ezkutua liburua kaleratu zuen Txillardegik, aurreko narratibaren tradizioarekin apurtu zuen lana.
 1964an Gabriel Aresti "poeta hiritar" bilbotarrak argitaratu zuen "Harri eta Herri", euskarazko poesiaren historian liburu iraultzailea izan dena.
 1965 │urriak 30 │ Durangoko Azoka lehenbizikoz antolatu zuen Gerediaga elkarteak. Bi egun iraun zuen, 46.587 pezetako aurrekontua izan zuen eta 25 editoreren lanak aurkeztu zituen.
 1966 │  Ez Dok Amairu taldea sortu zuten Benito Lertxundi, Mikel Laboa, Xabier Lete, Lourdes Iriondo, Nestor Basterretxea, Jorge Oteiza eta bertze hainbatek.
 1968 │ekainak 7 │ Xabier Etxebarrieta ETAkide nabarmenak Jose Pardines guardia zibila hil zuen, azken hori lehenbizikoaren autoa miatzen ari zela; ETAk eragindako lehen hildakoa izan zen. Egun berean, geroko ihesean, Guardia Zibilak Etxebarrietaren autoa gelditu eta tiroz hil zuten; hildako lehenbiziko ETAkidea izan zen Etxebarrieta.
 Urriak 3 │  Arantzazuko Batzarrean, Euskaltzaindiak euskara batzeko lehen arau-multzoa finkatu zuen.
 1970 │ abuztuak 9 │ Plentziako eta Urdulizko (B) geltokien artean bi trenek elkar jo zuten eta 33 pertsona hil ziren. Euskal Herriko inoizko tren istripurik larriena izan zen.
 1974 │ Urri aldera sortu zen Langile Abertzaleen Batzordeak (LAB) izeneko sindikatua.
 1976 │ abenduak 6 │ Atotxan jokatu zen Reala-Athletic derbian Inaxio Kortabarriak eta Jose Angel Iribarrek ikurrina atera zuten zelai erdira partida hasi aurretik, nahiz eta garai hartan oraindik Hegoaldean ikur debekatua zen.
 1977 │ urriak 24 │ EAE-ANV, EIA, ESB, HASI eta LAIA alderdietako ordezkariak Altsasun batzartu ziren eta Altsasuko Mahaia izeneko elkartea sortu zuten, Herri Batasuna hauteskunde koalizioaren ernamuina izanen zena.
 1978 │ apirilak 27 │ Herri Batasuna sortzeko hitzarmena sinatu zuten.
 1979 │azaroak 4 │ Euskal Herrian Euskaraz izeneko mugimendu euskaltzalea eta independentista aurkeztu zuten Durangon.
 1980 | maiatzak 14 |  Martin Zabaleta hernaniarrak Everest mendiko gailurra zapaldu zuen, Pasang Temba xerpa lagun zuela. Hori egiten zuen lehen euskalduna izan zen Zabaleta.
 1981 │ apirilak 26 │ Real Sociedad futbol talde donostiarrak Espainiako bere lehen liga irabazi zuen, Zamorak azken unean El Molinonen Sportingi sartutako golari esker. Hurrengo denboraldiko liga ere irabazi zuen.
 1982 │ azaroak 24 │  Euskal Autonomia Erkidegoko Euskararen Legea indarrean sartu zen.
 abenduak 31 │  Euskal Telebistaren emanaldiak abiatu ziren Carlos Garaikotxea EAEko lehendakariaren Urte Zahar gaueko mezuarekin.
 1983 │ abuztuak 26 │ Uholde larriek batez ere Bizkaia astindu zuten, bereziki Nerbioi ibarreko herriak kaltetuz (Bilbo, Galdakao, Arrigorriaga eta Basauri). Guztira 34 hildako eta 5 desagertu izan ziren.
 Urriak 16 │ Kalez jantzitako guardia zibil batzuek Joxean Lasa eta Joxi Zabala ETAkideak bahitu zituzten Baionan. Bi gazteak Donostiara eraman, bortizki torturatu eta erail zituzten gero. GAL taldeak bere gain harturiko lehen ekintza izan zen.
 1984 │ apirilak 29 │ Athletic Club futbol talde bilbotarrak Espainiako bere zortzigarren eta, oraingoz, azken liga eskuratu zuen, San Mamesen Realaren kontra 2:1 irabazita.
 1985 │ otsailak 19 │ Madrildik Bilbora zioan Boeing 727 hegazkin batek istripua izan zuen eta Oiz mendira erori zen; 148 pertsona hil ziren. Euskal Herrian inoiz izan den hegazkin istripurik larriena izan zen.
 1986 │ martxoak 12 │  NATO erakunde militarrean egoteari buruzko erreferendumean Hego Euskal Herrian ezezkoak irabazi zuen botoen %60rekin. Espainian baiezkoak irabazi zuen, botoen %56,85ekin.
 Irailak 4 │ Gasteizen eginiko batzar batean, Carlos Garaikoetxea lehendakariaren inguruko EAJko zenbait kide kritikok Eusko Alkartasuna alderdia sortzea erabaki zuten.
 Abenduak 15 │ Nafarroako Euskararen Legea indarrean sartu zen. Hizkuntz zonifikazioaren bidez, legeak hiru eremutan banatu zuen herrialdea eta euskararen koofizialtasuna bakarrik "eremu euskalduna" deiturikoan onartu zuen.
 1989 │ Bernardo Atxaga idazle gipuzkoarrak Espainiako Narratiba Sari Nazionala irabazi zuen, Obabakoak eleberriarekin; euskarazko idazle batek sari hori irabazten zuen lehen aldia izan zen.
 1991 │ uztailak 28 │ Miguel Indurain txirrindulari nafarrak Frantziako Tourra irabazi zuen lehenbizikoz. Hurrengo lau urtekoak ere irabazi zituen.
 1995 │ apirilak 20 │ ETAk Alternatiba Demokratikoa izeneko agiria zabaldu zuen, euskal gatazkaren konponbiderako proposamen bat.
 1997 │ martxoak 31 │ Uharte Arakilen tren bat bidetik atera eta 18 bidaiari hil ziren. Nafarroako inoizko tren istripurik larriena izan zen.
 Uztailak 10 │ ETAk Miguel Angel Blanco PPren Ermuko zinegotzia bahitu eta 48 orduko ultimatuma eman zuen: Espainiako Gobernuak ez bazituen euskal preso guztiak berehala Euskal Herriratzen zinegotzia hilen zuten. Handik bi egunera mehatxua bete zuten eta, Espainian ez ezik, Euskal Herrian ETAren aurkako inoizko mugimendurik handiena izan zen.
 1998 │ uztailak 15 │ Egin egunkariko eta Egin Irratiko egoitza guztiak itxi zituen Espainiako Polizia Nazionalak, Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile Baltasar Garzonen aginduz. Polizia operazioan egunkariko 11 goi kargu atxilotu zituzten.

 XXI. mendea 
 2002 │urriak 9 │  Unai Elorriaga idazle bizkaitarrak Espainiako Narratiba Saria irabazi zuen, SPrako tranbia eleberriarekin, euskarazko bigarren idazle holakorik lortzen bihurtuz.
 2003 │ otsailak 20 │   Euskaldunon Egunkaria kazetaren hegoaldeko egoitza guztiak itxi zituen Guardia Zibilak, Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile Juan Del Olmoren aginduz. Polizia operazioan egunkariko zortzi goi kargu atxilotu zituzten.
 Otsailak 22 │ Donostian manifestazio erraldoia egin zuten Egunkariaren aurkako erasoa salatzeko, historiako handienetarikoa.
 Ekainak 21 │  Berria egunkariak bere lehen zenbakia kaleratu zuen, Egunkaria ordezkatuz.
 2005ek │ irailak 22 │ Aupa Etxebeste! filma estreinatu zuten Donostiako Zinemaldian, aspaldiko partez zinemaratutako lehenengo euskarazko film luzea.
 Urriak 13 │ Kaukasiar kreazko borobila antzerkian estreinatu zuten Izpuran, inoizko antzezlanik handiena Euskal Herrian, Itxaro Bordak euskaratutako Bertolt Brechten lana.
 2006 │ martxoak 22 │  ETAk alde bakarreko su-etena aldarrikatu zuen, "Euskal Herrian prozesu demokratikoa bultzatzea" helburu. Baina urte bukaeran, abenduaren 30ean, su-etena bertan behera utzi zuen, Barajasko aireportuaren aparkaleku batean bonba-furgoneta bat leherraraziz; bi pertsona hil zituen atentatu hartan.
 2009 │ maiatzak 7 │ Patxi Lopez PSE-ko kideak Eusko Jaurlaritzako lehendakari kargua hartu zuen. EAJ alderdikoa ez zen EAEko lehenbiziko lehendakaria izan zen.
 Abenduak 13 │ Maialen Lujanbio bertsolari gipuzkoarrak Bertsolari Txapelketa Nagusiko txapela jantzi zuen. Halakorik irabazten zuen lehenbiziko emakumea izan zen.
 2011 │ urtarrilak 11 │  ETAk su-eten "orokorra", "iraunkorra" eta "egiaztagarria" adierazi zuen. Erakunde armatuaren behin betiko bukaeraren hasiera izan zen. Ordutik ez zuen ekintza armatu gehiagorik egin.
 Ekainak 23 │ Yolanda Barcina UPNko kideak Nafarroako Gobernuko lehendakari kargua hartu zuen. Lehenbiziko emakumezko lehendakaria izan zen. Nafarroako hurrengo biak ere emakumeak izan dira: Uxue Barkos (2015-2019) eta Maria Txibite (2019-2027). Eusko Jaurlaritzak eta Euskal Hirigune Elkargoak ez dute, oraindik, emakumezko lehendakaririk izan.
2013 │ uztailak 6 │  Arrantzale bizardunez mozorroturiko batzuek ikurrina erraldoi bat paratu zuten Iruñeko Udaletxe plazan, alderik alde, plazako teilatu batetik bertzera eskegitako soka batetik zintzilik, eta sanferminetako txupinazoa hogei minutuz atzeratu zen.
2015 │ uztailak 22 │ Uxue Barkos Geroa Baiko kideak Nafarroako Gobernuko lehendakari kargua hartu zuen. Nafarroako lehenbiziko lehendakari euskalduna izan zen.
2018 │maiatzak 3 │ ETAk iragarri zuen bere egitura guztiak erabat desegin eta ekinbide politikoa behin betiko bukatutzat jotzen zuela.
 2022 │azaroak 14 │ Irulegiko Eskua aurkeztu zuten Nafarroako Gobernuak eta Aranzadi Zientzia Elkarteak. Baskoien mintzairaren hitzak dituela uste dute adituek, testuaren lehenengo hitza Sorioneku gisa interpretatu baitute (egungo euskaran 'zorioneko' litzatekeena).
 2023 │ martxok 25 │ Espainiako Gobernuak iragarri zuen Euskal Herriko kartzeletatik kanpo zeuden azken bortz presoak euskal herriratuko zituela. Hala, Sare plataformak bukatutzat eman zuen 34 urte lehenago abiaturiko euskal presoei ezarritako sakabanaketa politika.
 2024 │ekainak 15 │ Larunbeko aldarea jendaurrean aurkeztu zuen Aranzadi Zientzia Elkarteak. K.o. I. mendeko oparri bat, emakume batek Larrahe jainko baskoiari eskainitakoa. Irurtzun inguruko euskarazko testingantzarik zaharrena da.

 Kronologian erabilitako etiketak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Euskal Herriko historia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Euskal Herriko historia
Kategoria:Kronologia