Bilboko Burdin Hesia

Bilboko Burdin HesiaEuskaltzaindiaren Onomastika batzordearen egiaztagiria, 2012-01-27. —Bilboko Burdinazko Hesia eta Burdinazko Gerrikoa izenez ere ezaguna (gaztelaniaz: Cinturón de Hierro)—Mikel ARIZALETA: «El "pacto" de Santoña», Gara, 2007-08-27. Espainiako Gerra Zibilean Bilboren inguruan Txorierri eta Galdakao aldetik eraikitako defentsa lerroa izan zen. Eusko Gudarosteak Francoren armadari bi hilabetez eutsi zion han, nahiz eta teoria militar zaharkitu batean oinarritutako defentsa-sistema horrek diseinuko funtsezko akatsak zituen.

 Kokalekua 
Artxanda mendiak Bilbon, Gangurenek Galdakaon, Bizkargik eta Gaztelumendik Larrabetzu inguruan osatzen zuten defentsa-sistema hau.

 Eraikuntza 
Elgetako erresistentzia tokia 1937ko apirilean erorita, Eusko Jaurlaritzak —eta bando errepublikanoak, oro har— Bilbo defendatzeko sistema eraikitzeari ekin zion.

Sistema hura eraikitzeko hamahiru arkitektok, hamabost ingeniarik, hiru aparejadorek eta hamasei kontratistak hartu zuten parte, geroago Talgo trena asmatu zuen Alejandro Goikoetxea ingeniariak eta haren laguntzaile Pedro Murga kapitainak koordinatuta. Eusko Jaurlaritzak onartutako aurrekontua 50 milioi pezetakoa zen, 80 kilometroko perimetroa eraikitzeko.

Burdin Hesia 70 zentimetroko lodierako hormigoi indartuaz eginiko 180 bunkergunek osatuta zegoen. Argizagin oraindik ageri dira bunker horietako zenbait. Lubaki txikiak ere bazituen, gehienetan bi lerrotan jarriak.

 Balio militarra 
Alberto Montaud Noguerol jeneralaren agindupean egina, Bilbo defenditzeko haren eraginkortasuna gero eta kritikatuagoa da. Mota horretako defentsa lerro estatikoa Lehenengo Mundu Gerran Frantziako agintari militarrek erabili zuten, eta Europako armadetako estatu nagusi gehienen gustukoa zen garai hartan, baina defentsa sistema zaharkitua zen jada, artilleria modernoagoaren eta orduan sortu berriak ziren hegazkinen erasoei aurre egiteko ez baitzen aproposa.Imanol VILLA: «El Cinturón de Hierro», El Correo, 2007-02-11.

Gainera, Burdin Hesia fetitxe modukoa izan zen: eusko gudariek uste osoa zuten menperaezina zela, eta frankistei aurre egin gabe atzera egin zuten, defendatzeko egokiagoak ziren hainbat posizio utzita, Burdin Hesian babes egokiagoa izango zutelakoan. Eusko Gudarosteko ofizial izandako Joseba Elosegik gogor kritikatu du Burdin Hesia egin izanak eusko armadari eragindako kaltea.Iñaki EGAÑA: Diccionario histórico-político de Euskal Herria, Txalaparta, 1996. Ikus 146. orrialdea.

 Erasoa eta erorketa 


Burdin Hesia egiteko lanak zuzentzen aritu zen Alejandro Goikoetxea ingeniaria Francoren aldera aldatu zen 1937. urtean. Burdin Hesiaren xehetasun guzti-guztiak ezagutzen zituenez, euskotarren aldetik Goikoetxeari leporatu izan zaio hain sendotzat zuten Burdin Hesi hura hain erraz erori izana, eta haren atzetik Bilbo eta Euskadiko azken lurrak ere erori izana. Horrenbestez, Alejandro Goikoetxea traidoretzat gogoratu izan da eusko abertzaleen artean.«Jesus Urbieta: "Gerraz oso oroitzapen txarrak ditut baina ahaztu egin behar da, beti ere idealei eutsiz"», Uztarria.Iñaki ANASAGASTI: «Desaparece el tren de un traidor», Iñaki Anasagastiren bloga, 2009-10-08. Hala ere, badirudi haren traizioak frankistei ez ziela askorik balio izan Burdin Hesia gainditu eta Bilbo konkistatzeko, ordurako ondo-ondo ezagunak baitzituzten defentsa sistema zaharkitu horren xehetasun gehienak, hegazkinetatik egindako argazkiei esker.

1937ko ekainaren 12an frankistek lortu zuten Burdin Hesia gainditzea eta 19an Bilbo bereganatzea.

 Elementuen mapa 
{
  "type": "ExternalData",
  "service": "geopoint",
  "query": "SELECT ?id ?idLabel ?geo WHERE {\n  ?id wdt:P361 wd:Q2943850.\n  ?id wdt:P625 ?geo. }"
}
 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
  Bilboko Burdin Hesia, Sancho de Beurko elkarteak kudeatutako webgunea.
  "Defentsa eraikitzen" artikulua.
  Burdin Hesitik geratzen diren aztarnei buruzko artikulua, Argia astekarian (2007-11-17).

Kategoria:Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian
Kategoria:Bunkerrak
Kategoria:Bizkaiko historia
Kategoria:Bilboaldea
Kategoria:Bizkaiko gotorlekuak
Kategoria:Euskal Herriko behinolako eraikinak eta egiturak
Kategoria:Txorierriko historia