Sarre

Sarre edo Saarland (,  ahoskatua; ,  ahoskatua) Alemaniako hego-mendebaldeko estatua. Saarbrücken da hiriburua. Gainontzeko hiri nagusiak Neunkirchen, Homburg, Sankt Ingbert, Saarlouis eta Völklingen dira.

 Geografia 
Muga hauek ditu: iparraldean eta ekialdean, Renania-Palatinatua; mendebaldean, Luxenburgo; hegoaldean, Frantzia.

Sarre ibaiak eratutako haranak hartzen du estatua. Haranaren iparraldean Hunsrück mendialdea dago, eta, hegoaldean, Lorrenako mendiak (695 m ditu mendi garaienak). Blies eta Prims ibai txikiek Sarre ibaian isurtzen dute ura. Klima kontinentala da, eta 800 mm euri-ur egiten du urtean batez beste.

 Historia 
Herri zeltak bizi ziren Sarre aldean erromatarren garaian, eta franko germaniarrak zabaldu ziren K.o. II. mendetik aurrera. Karolingiar inperioaren ekialdeko lurraldea izan zen, eta Berant Erdi Aroan jaurgo ugari osatu ziren.

Westfaliako bakearen ondoren (1648), Frantziako koroaren eraginpean egon zen; 1684-1697 bitartean, Frantzia barneko lurralde bihurtu zuten, eta, 1792-1815 bitartean, Frantziako departamendu izan zen. 1815-1870 bitartean Renaniari lotuta egon zen, eta, 1871. urtetik aurrera, industria azkar garatu zen hango ikatz-hobiei esker.

Lehen Mundu Gerraren amaieran (1918), beretzat eskatu zuen Frantziak Saarland, baina aliatuek ez zuten horrelakorik onartu eta Nazioen Ligaren babespean geratu zen. Frantsesen eskuetara igaro ziren, hala ere, ikatz-hobiak. 1935ean biztanle gehienek (% 90etik gora) Alemaniako Reich-ean sartzea aukeratu zuten erreferendumean. 1945ean frantses-armada sartu zen Sarren, eta 1947an Sarreko lurralde autonomoa eratu zuten Frantziari loturik. 1955ean, ordea, biztanle gehienek (% 68k) autonomia haren aurka eta Alemania Federalarekiko batasunaren alde eman zuten botoa erreferendumean. 1957ko urtarrilaren 1ean Alemania Federaleko 10. land edo estatu bihurtu zen.

 Banaketa administratiboa 

 Barrutiak 
Sei landa-barrutik (Landkreise) osatzen dute Sarre:
 Merzig-Wadern
 Neunkirchen
 Saarbrücken
 Saarlouis
 Saarpfalz
 Sankt Wendel

 Hiri handienak 
Datuak 2010ko abenduaren 31koak dira.
 Saarbrücken (175.810 biztanle)
 Neunkirchen (47.398)
 Homburg (43.808)
 Völklingen (39.626)
 Sankt Ingbert (37.195)
 Saarlouis (37.136)

 Gizartea 
Biztanleak katolikoak dira, oro har. Hizkuntza ofiziala alemana den arren, frantses-hiztun asko daude.

 Politika 
2012ko martxoaren 25an izan ziren Sarreko parlamenturako azken hauteskundeak eta CDU alderdiak dezente galdu arren, alderdi bozkatuena izatea lortu zuen.

Honako hauek izan ziren hauteskundeetako emaitzak:

 Alderdia   Bozkak  Ehunekoak  Diputatuak Alemaniako Batasun Demokrata Kristaua (CDU)  169.594  % 35'2  27 Alemaniako Alderdi Sozialdemokrata (SPD)  147.160  % 30'6  17 Ezkerra (Die Linke)  77.612  % 16'1  9 Alemaniako Alderdi Pirata  35.646  % 7'4  4 90 Aliantza/Berdeak  24.248  % 5'0  2 Alemaniako Familiaren Alderdia (FAMILIE)  8.393  % 1'7  0 Alderdi Demokratiko Askea (FDP)  5.871  % 1'2  0 Alemaniako Alderdi Nazionaldemokrata (NDP)  5.604  % 1'2  0 Freie Wähler (Hautesle askeak) (FW)  4.172  % 0'9  0 Gainontzeko alderdiak  2.949  % 0'6  0

 Ekonomia 
Ikatz-arro garrantzitsua eta oparoa izan da, Saarlouisetik Saarbrückenera eta Saarbrückenetik Neunkirchena luzatzen diren ardatzak batez ere. Hala eta guztiz ere, XX. mendearen erdialdetik aurrera, nabarmen murriztu da ikatz-ekoizpena, eta industria (altzairugintza, metalurgia, tresneria elektrikoa eta mekanikoa, beiragintza, janari-industria, zurgintza, papergintza, industria kimikoa) da, egun, ekonomia-jarduera nagusia.

 Pertsona famatuak 
 Erich Honecker (1912-1994), Alemaniako Errepublika Demokratikoaren estatu burua 1976 eta 1989 bitartean.
 Oskar Lafontaine (1943- ), politikaria.
 Sandra Cretu (1962- ), pop abeslaria.
 Claudia Kohde-Kilsch (1963- ), tenislaria.
 Timo Bernhard (1981- ), auto gidaria, besteak beste Le Manseko 24 Orduen irabazlea.

 Gizateriaren Ondare 
Völklingengo burdingintza izenarekin UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Völklingen hiriaren ondoan dagoen burdin lantegia.

 Irudi galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak