Nafarroako Gobernuko lehendakari

Nafarroako Gobernuko lehendakaria (edo Nafarroako Foru Komunitateko lehendakaria) Nafarroa Garaiko kargu politiko eta instituzional gorena da. Haren lege-erregulazioa Nafarroako Foru Hobezkuntzari buruzko abuztuaren 10eko 13/1982 Lege Organikoan sartuta dago. Lege horrek Nafarroako Foru Komunitatearen autogobernua eguneratzen du, eta Nafarroa Garaiko ordezkaritza gorena esleitzen dio.

Kargua XIX. mendetik Nafarroako Foru Aldundiko lehendakariordeak izan zituen eskuduntzen oinordekoa da, Nafarroako gobernu eta administrazio organoa baita, eta haren funtzioetan subrogatu baitzen egungo Nafarroako Gobernua.

Nafarroako Parlamentuak hautatuko du, eta Nafarroako Gobernuaren buru izanen da; kontseilariak eta lehendakariordeak izendatu eta kargugabetu ahal izanen ditu.

Egun, Nafarroa Garaia nahiz Nafarroako Gobernuko lehendakaria Maria Chivite Navascues da.

 Hautaketa 
Nafarroako Gobernuko lehendakarien hautaketa zeharkako hautua da: Nafarroa Garaiko herritarrek Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan bozkatzen dute, eta, ondoren, Nafarroako Parlamentuko kideek Nafarroako Gobernuko lehendakaria aukeratzen dute. Prozedura hori Eusko Jaurlaritzako lehendakaria hautatzeko prozeduraren antzekoa da. Hautatzeko prozedura 1982an onartutako eta 2001ean erreformatutako Nafarroako Foru Eraentza Berrezarri eta Hobetzeari buruzko Lege Organikoaren hogeita bederatzigarren artikuluan dago ezarrita.

Foru hauteskunden ondoren eta gobernuko lehendakariak kargua uzten duen gainerako kasuetan, Nafarroako Parlamentuko lehendakaria Nafarroako Parlamentuan ordezkaritza duten talde politikoetako bozeramaileekin bilduko da Nafarroako Gobernuko lehendakari izateko hautagai bat proposatzeko. Hautagaiak Nafarroako Parlamentuko kidea izan behar du.

Jarraian, hautagaiak bere programa aurkeztu dio Parlamentuari, eta konfiantza eskatu dio. Hautatua izateko, hautagaiak gehiengo osoa lortu behar du lehen bozketan. Lortzen ez badu, bigarren bozketa egingo da aurrekoa baino hogeita lau ordu geroago, eta konfiantza hautagaiari eman zaiola ulertuko da gehiengo soila lortzen badu. Hautagaiak Parlamentuaren konfiantza lortzen duenean, lehendakariak bere izendapena proposatzen du.

Parlamentuaren konfiantzarik lortu ezean, hautagaia baztertu egingo da, eta hainbat hautagai-proposamen izapidetu ahal izango dira, aurrez deskribatutako moduan. Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak egin eta hiru hilabeteko epea igarota, hautagairik aukeratu ez badute, Parlamentua deseginda geratuko da eta hauteskunde berriak deituko dituzte berehala.

 Hautatzeko prozedura aldatzea 
2001eko martxoan LORAFNA berritu zen eta Nafarroako Gobernuko lehendakaria hautatzeko prozedura aldatu zen. 2001eko erreformaren aurretik, proposatutako hautagaietako batek ere ez bazuen gehiengo soila lortzen hurrengo bozketetan, lehen bozketatik bi hilabete igaro ondoren, eserleku gehien zituen alderdi politikoaren hautagaia Nafarroako Gobernuko lehendakari izendatzen zuten. Gainera, hautagaiek ez zuten ezinbesteko baldintza foru parlamentariak izatea.

 Eskuduntzak eta eginkizunak 
Nafarroako Gobernuko lehendakarien eskuduntzak zehazturik daude apirilaren 11ko 23/1983 Foru Legean, testu horrek arautzen baititu Nafarroako Foru Komunitateko Gobernua eta Administrazioa.

II. titulua Gobernuko lehendakariari buruzkoa da oso-osorik, eta adierazten du lehendakariak kontseilariak izendatu eta banatzen dituela. Kontseilukideen kopurua 7 eta 11 artekoa izan behar da, eta haien artean bi lehendakariorde ere izenda ditzake. Guztiek osatzen dute Nafarroako Gobernua.

Lehendakariari dagokio Gobernuaren jarduna zuzentzea, jarraibide orokorrak ezartzea eta kontseilarien arteko koordinazioa bermatzea, bai eta Gobernua ordezkatzea, gobernu-bilkurak deitzea, zuzentzea, etetea eta amaitzea, eta gai-zerrenda finkatzea ere. Lehendakariaren eskumena da, halaber, Gobernuak erabakitako foru-dekretuak aldarrikatzea eta Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitara daitezela agintzea, eta Foru Administrazioko departamentuen arteko eskudantzia-gatazkak ebaztea.

Halaber, lehendakariari dagokio Parlamentuaren aurrean bere jarduera-programari buruzko konfiantza-arazoa planteatzea, foru-legeak aldarrikatzea eta Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratzeko agintzea.

Nafarroako Gobernuko lehendakariak Foru Komunitatearen ordezkaria da Euskal Herriko beste erakunde batzuekin dituen harremanetan, hala nola Eusko Jaurlaritzarekin eta Euskal Hirigune Elkargoarekin, bai eta beste edozein erakunde publiko edo pribaturekin dituen harremanetan ere, eta legeek esleitzen dizkioten beste ahalmen eta eskumen guztiak baliatzen ditu. Nazioarteko homologoekin ere gauza bera egin behar du. Bere estatutu pertsonalari dagokionez, Lehendakaria da Foru Komunitateko ordezkaririk gorena, eta jaun edo andrearen tratamendua jasotzen du.Gardentasunari eta Gobernu Irekiari buruzko ekainaren 21eko 11/2012 Foru Legearen 61.2 artikulua

LORAFNA erreformatu zuen 1/2001 Lege Organikoan jasotako aldaketa garrantzitsu batek Nafarroako Gobernuko lehendakariak Nafarroako Parlamentua desegiteko duen gaitasunari egiten dio erreferentzia. Horrela, lehendakariak, bere erantzukizunpean eta Nafarroako Gobernuak eztabaidatu ondoren, Parlamentua desegitea eta hauteskunde berriak deitzea erabaki ahal izanen du, legealdia berez amaitu baino lehen. Hala ere, lehendakariak ezin izango du Parlamentua desegitea erabaki lehenengo bilkura-aldian, ezta legegintzaldia amaitzeko urtebete baino gutxiago geratzen denean edo zentsura-mozioa izapidetzen ari denean ere. Era berean, ezin izango du ahalmen hori erabili prozedura honen bidez azkenekoz desegin zenetik urtebete igaro baino lehen. Parlamentua desegiten bada, hauteskunde-deialdiaren ondoriozko ganbera berriak agintaldi mugatua izango du, jatorrizko legegintzaldiaren berezko mugaren arabera.

 Kargu-uztea 
Kasu hauetakoren baten ondorioz utziko du kargua Nafarroako Gobernuko lehendakariak:

 Nafarroako Parlamentu berritzeko hauteskundeak egitea. Kasu horretan, kargua uzten duen lehendakariak bere eginkizunak betetzen jarraituko du lehendakari berria karguaz jabetu arte
 Konfiantza-galdera bat ukatzea
 Zentsura-mozio bat onartzea
 Dimisioa
 Kargurako gaitasungabetzea dakarren epai irmoa
 Heriotza

Nolanahi ere, jarduneko lehendakariak ezin izango du inoiz zentsura-moziorik jaso, eta ezin izango du konfiantza-galderarik planteatu.

 Lehendakarien zerrenda 

 Nafarroako Foru Aldundia 

OrdenaTitularraLegegintzaldiaAlderdiaGobernuaHtsk.    1 97x97px Jaime Ignacio del Burgo Tajadura 1979koapirilaren 19a 1980koapirilaren 28a UCD BurgoZentro DemokratikoaAlderdi SozialistaHerri BatasunaOrhi Mendi 19792 98x98px Juan Manuel Arza Muñuzuri 1980koirailaren 29a 1984kourtarrilaren 14a UCD Arza(1)97x97pxJaime Ignacio del Burgo Tajadura1984kourtarrilaren 14a1984komaiatzaren 15aUCDBurgo

 Nafarroako Gobernua 

OrdenaTitularraLegegintzaldiaAlderdiaGobernuaHtsk.    3 97x97px Gabriel Urralburu Tainta 1984komaiatzaren 15a 1987koirailaren 30a PSN-PSOE Urralburu IAlderdi Sozialista 19831987koirailaren 30a1991kourriaren 19a Urralburu II19874 95x95px Juan Cruz Alli Aranguren 1991kourriaren 19a 1995ekouztailaren 3a UPN AlliNafar Herriaren Batasuna1991596x96pxJavier Otano Cid1995ekouztailaren 3a1996koekainaren 19aPSN-PSOE OtanoAlderdi SozialistaDemokraten ElkarguneaEusko Alkartasuna1995694x94pxMiguel Sanz Sesma1996koekainaren 19a1999kouztailaren 28aUPN Sanz INafar Herriaren Batasuna1999kouztailaren 28a2003koekainaren 30a Sanz II19992003koekainaren 30a2007koabuztuaren 14a Sanz IIINafar Herriaren BatasunaDemokraten Elkargunea20032007koabuztuaren 14a2011koekainaren 28a Sanz IV2007Nafar Herriaren Batasuna795x95pxYolanda Barcina Angulo2011koekainaren 28a2015ekouztailaren 22aUPN BarcinaNafar Herriaren BatasunaAlderdi Sozialista2011Nafar Herriaren Batasuna897x97pxUxue Barkos Berruezo2015ekouztailaren 22a2019koabuztuaren 6aGeroa Bai BarkosGeroa BaiEuskal Herria BilduAhal DuguIzquierda-Ezkerra2015997x97pxMaria Chivite Navascues2019koabuztuaren 6a2023koabuztuaren 17aPSN-PSOEChivite IAlderdi SozialistaGeroa BaiAhal Dugu20192023koabuztuaren 17aorainkarguanChivite IIAlderdi SozialistaGeroa BaiZurekin Nafarroa2023

 Erreferentziak 

 Ikus gainera 
 Nafarroako Gobernua
 Nafarroako Parlamentua
 Nafarroako Gobernuko lehendakariorde
 Nafarroako Gobernuko kontseilariak

 Kanpo estekak 
 Nafarroako Gobernuko lehendakariaren webgunea

Kategoria:Nafarroako Gobernuko lehendakariak
Kategoria:Euskal Herriko politika
Kategoria:Gobernu tituluak