Eskualdeko Hiri Garraioa (Iruñerria)

Eskualdeko Hiri Garraioa (Billabesa izenez ezaguna)Sarearen izenei buruzko informazio gehiago Izena atalean Iruñea euskal hiriburuan eta Iruñerria bere eskualdean dagoen hiriko autobus sarea da. Sareak Iruñea osoari eta Iruñeko Metropoli Eremuaren mugakide diren beste 17 udalerriri ematen die zerbitzua, besteak beste, Barañain, Atarrabia eta Berriozar. Sarea Iruñerriko Mankomunitatearena da eta 2009tik Transports Ciutat Comtal enpresa katalanak operatzen du. 2021eko abuztuaren 30an, 37 linea ditu: 24 egunezkoak, 10 gauezkoak eta 3 bereziak.

Sarea 1953ko urtarrilaren 1ean jarri zen martxan, Iruñeko Hiri Autobusak izenarekin, eta La Villavesa, S. A. enpresa filiala zen Autobuses Pamplona enpresak operatu zuen. Gaur egungo dimentsioa 1999ko irailaren 30ean lortu zuen, Iruñeko Hiri Autobusek eta Iruñerriko Hiriarteko Autobusek bat egin zutenean, Iruñerriko Mankomunitateak bere gain hartu baitzituen bi sareen gaineko eskumenak.

Gaur egun EHG, Bilbobusekin batera, Euskal Herriko, baita Iberiar penintsulako sare guztien artean ere, garraio sarerik onena da puntualtasunari, informazioaren fidagarritasunari eta ibilgailuen okupazio mailari dagokienez.

 Izena 
Sarearen izen ofiziala Eskualdeko Hiri Garraioa da, euskaraz, eta Transporte Urbano Comarcal, gaztelaniaz. Administrazioek eta Iruñerriko Mankomunitateak erabiltzen dute agiri ofizialetan.

Hala ere, gehien erabiltzen den izena villavesa da. Izen hau gaztelaniazko « villavesa » hitzetik dator eta euskaraz bi forma ditu: « billabesa » (itzulpen fonetikoa: lagunartean gehien erabiltzen dena, administrazio-dokumentuetatik kanpo dauden erakunde ofizialez gain) eta « atarrabiarra » (itzulpen literala: gutxi erabiltzen da, batez ere sektore tradizionalistagoetan). Tabernero-Sala, C. (2008). El léxico disponible como fuente de aproximación al estudio de regionalismos.

Izen orokorra izan arren, hasiera batean lagunarteko eremukoa, lagunarteko laburdura bat du: « billa ». Hori gazteen hiztegian agertzen da bereziki.

Etimologia
Izena Atarrabian egoitza duen La Villavesa S. A. (euskaraz: Atarrabiarra, S. A.) enpresatik dator. Honek, 1930eko hamarkadatik, Iruñea eta Atarrabia arteko herri arteko autobus zerbitzua eskaini zuen, ondoren, Berriozar, Zizur Nagusia edo Noain bezalako herrietara luzatuz. 1953an, Iruñeko Udalak hiriko autobus sare bat ezarri zuenean, enpresa zerbitzua emateko aukeratua izan zen, bere filial Autobuses Pamplona, S. A. enpresaren bitartez.

Iruñearen inguruko herrietako biztanleei hiriburukoak gehitu zitzaizkien, eta eskualde oso batek hartu zuen "La Villavesa". Denborarekin, izen propiotzat hartua izatetik izen arruntaren estatusa izatera pasa zen, praktikan autobusaren sinonimo bihurtuz. Izan ere, enpresa desagertu ondoren, izenak erabiltzen jarraitu zuen, eta gaur egun arte erabili da. Iruñerriko hiriko autobusa izendatzeko modu ia bakarra da, "autobus" hitza nazioarteko autobusentzat edo NBus sarekoentzat erreserbatuta.

 Identitatea 
Sareak ez du logotipo ofizial garatu bereizgarririk. Autobusek Iruñerriko Mankomunitatearen logotipoa daramate, webgunean agertzen den berbera. Geldialdiei dagokienez, atzealde horia duen zirkulu beltz baten barruan dagoen autobus beltz baten sinboloa da ezagunena, baina ez da marka baten mailara iristen, Txik Txak edo Euskotren bezalako sareekin gertatzen den bezala.

Autobusek estilo bera dute. Erabilitako ereduak alde batera utzita, autobus gehienak zuriz margotuta daude, ñabardura horiekin, berde argiekin eta berde ilunekin, mankomunitatearen koloreak direnak. Alboen beheko aldean eta alboen goiko aldean semiovalo formakoak dira, baina laukizuzen formakoak. Halaber, aurreko eta atzeko aurpegiek zerrenda berde ilunak dituzte.

Iruñerriko Mankomunitatearen logotipoa gidariaren leihoaren gainean ageri da, Nafarroako Gobernuaren logotipoarekin batera, eta bi aldeen erdialdean. Transports Ciutat Comtal enpresari dagokionez (enpresa ustiatzailea), autobusaren aurrealdean jartzen du logotipoa, haizetakoaren azpian. Autobus hibridoetan (flotaren heren bat) eta elektrikoetan (6 guztira), gainera, leiho batzuetan, alboetako batzuetan eta atzeko aldean jarritako olanak daude, autobus horiek partzialki edo erabat energia berriztagarriarekin lan egiten dutela adierazten dutenak.

 Historia 

 La Villavesa, S. A. 

1915ean, La Montañesa, S. A. enpresak, Iruñea eta Luzaide arteko ibilbidea zaldiz egiteaz arduratzen denak, Zubiri, Lintzoain, Auritz eta Orreagatik igarota, lehen autobusa erosi zuen, guk gaur egun jakingo genukeen bezala, NA-101 matrikula zuena, Nafarroa Garaiko lehen motordun ibilgailua. Ondoren, antzeko beste enpresa batzuk sortu ziren, tartean La Villavesa, S. A. 1927. urtean. Iruñea-Zangoza burdinbidearen aurka lehiatzeko jaioa, bere lana eskualdeko herriak hiriburuarekin lotzea izan zen, Atarrabiatik hasita, eta hortik datorkio izena. Bere autobus guztiak, hasierakoak eta ondorengoak, Unic markakoak izan ziren, egungo Iveco, sustatzaileetako bat, Nazario Unanu, markaren Nafarroako agentea baitzen.

1930era arte ez ziren eman autobus-ibilbideen lehen emakidak, hala nola Iruñea-Burlata, Iruñea-Atarrabia eta Iruñea-Zizur Nagusia, lehenengoa Uharteraino zabalduz. Autobusak garraiobide gisa izan zuen gorakadak eta gerraosteak nahikoa kalte egin zieten Iruñea-Zangoza eta Iruñea-Donostia burdinbideei, 1955ean eta 1953an, hurrenez hurren, trenbide horiek desegin baitziren.

1953ko urtarrilaren 1ean, La Villavesa, S. A. enpresak, Autobuses Pamplona filialaren bidez, Iruñan hiri-garraioko zerbitzua emateko emakida lortu zuen. Zituen zerbitzuen artean Etxabakoitz, Zizur Nagusia, Atarrabia edo Antsoainerako ibilbideak zeuden. Hiriko lehen semaforoa 1956an jarri zenez eta oinezkoen pasabiderik ez zegoenez, orduko ibilgailu-parke urriarekin batera, zerbitzuaren puntualtasuna oso ona izan zen eta trafikoa arina. Autobusak berdeak ziren, omnibus motakoak, eta han bi langile zeuden: gidaria eta txartel saltzailea. Gainera, hirugarren bat zegoen, ikuskatzailea. Derrigorrezkoa zen leihatilak jaitsita eramatea, bestela airea arnasgaiztu egingo baitzen. Erretzea baimenduta zegoen, eta, ibilgailua erauzita baina geldituta zegoenean, motorrak dardara handia egiten zuen, zarata gorgarria, nostalgikoenak gogoratzen dituena.

Horixe zen sarearen egoera La Villavesa, S.A. enpresaren porrotaren unean:

LineaIbilbideaHasieraLuzera (km)GeldialdiakMaiztasuna Nafarroako Unibertsitatea  Rodeznoko Kontea1953ko urtarrilaren 1a4,27820' Etxabakoitz  Iturrama1953ko urtarrilaren 1a6,071912' Argentina  Xampedro1953ko urtarrilaren 1a2,6786-8' Argentina  Ospitalea1953ko urtarrilaren 1a2,65107' Arrosadia  Txantrea1953ko urtarrilaren 1a4,09207-10' Arrotxapea  Arrosadia1953ko urtarrilaren 1a3,722215-30' Txantrea  Donibane1953ko urtarrilaren 1a5,351420' Argentina  Donibane1953ko urtarrilaren 1a2,1578-11' Argentina  Sanduzelai1953ko urtarrilaren 1a3,47106-12'  alt=Gaueko linea|15x15pxArgentina  Sanduzelai  Txantrea  Argentina1953ko urtarrilaren 1a7,572820'

 Iruñeko Hiri Garraioko Kooperatiba 

1969an, Autobuses Pamplona enpresaren eta, ondorioz, La Villavesa, S. A. enpresaren finantza-krisiaren ondorioz, bi enpresak desagertu egin ziren, hiriarteko ibilbideak La Montañesa, S. A. enpresari eta hirikoak sortu berria zen Iruñeko Hiri Garraioko Kooperatibari edo COTUP kooperatibari lagaz. Hasiera batean 97 langilek osatzen zuten kooperatiba hori, gehienak Autobuses Pamplona enpresakoak, eta billabesa izenekoen agintea hartzea erabaki zuten, funtzionatzen jarrai zezaten.

Garai hartan estreinatu zen COTUP konpainiaren hiri-lineak garai hartan Argentinako plazan zeuden, gaur egun Vinculo plazan, Iruñeko Lehen Zabalgunean, Pablo Sarasate pasealekutik etxadi batera.

Kooperatibaren pean, ez zen hobekuntza handirik egon, baizik eta dagoen zerbitzua ahalik eta kalitate handienarekin mantentzen saiatu ziren. Gainera, enpresa soziala zenez, helburu sozialek finantza-helburuei ematen zieten lehentasuna; horregatik, enpresarentzat garrantzitsuagoa zen langile guztiak mantentzea eta herritarrei zerbitzu onargarria eskaintzea, ibilgailu-parkea berritzea edo sarea zabaltzea baino. Hala ere, zenbait ibilbide aldatu ziren, eta hiru linea berri sortu ziren, garatzen ari ziren auzo berriei zerbitzua emateko, hala nola Ermitagaña edo Beloso.

1989. urtean, sareak honako itxura hau zuen:
LineaIbilbideaHasieraLuzera (km)GeldialdiakMaiztasuna Nafarroako Unibertsitatea  Rodeznoko Kontea1953ko urtarrilaren 1a4,27820' Etxabakoitz  Iturrama1953ko urtarrilaren 1a6,071912' Argentina  Arrotxapea  Txantrea  Argentina1953ko urtarrilaren 1a2,672010' Argentina  Ospitalea1953ko urtarrilaren 1a2,65107' Arrosadia  Txantrea1953ko urtarrilaren 1a4,09207-10' Arrotxapea  Arrosadia1953ko urtarrilaren 1a3,722215-30' Txantrea  Vistabella1953ko urtarrilaren 1a7,031820' Argentina  Donibane1953ko urtarrilaren 1a2,1578-11' Argentina  Sanduzelai1953ko urtarrilaren 1a2,87106-12' Ermitagaña  Beloso / Lezkairu1970eko urtarrilaren 1a5,551530-60'  alt=Gaueko linea|15x15pxArgentina  Sanduzelai  Txantrea  Argentina1953ko urtarrilaren 1a7,57820' Argentina  Santa Luzia1970eko urtarrilaren 1a4,50860'
1995. urtean, sareak honako itxura hau zuen:
LineaIbilbideaHasieraLuzera (km)GeldialdiakMaiztasuna Unibertsitate Pribatua  Unibertsitate Publikoa1953ko urtarrilaren 1a5,581520-60' Etxabakoitz  Iturrama1953ko urtarrilaren 1a6,282410' Argentina  Arrotxapea  Txantrea  Argentina1953ko urtarrilaren 1a2,672010' Argentina  Ospitaleak1953ko urtarrilaren 1a2,891511-15' Orvina 1 eta 3  Unibertsitate Pribatua1953ko urtarrilaren 1a5,032211-15' Arrotxapea  Unibertsitate Publikoa1953ko urtarrilaren 1a4,732015-20' Txantrea  Barañain (muga)1953ko urtarrilaren 1a7,242020' Argentina  Sanduzelai1953ko urtarrilaren 1a2,871110-13' Argentina  RENFE1953ko urtarrilaren 1a3,472018-20' Sanduzelai  San Migel1970eko urtarrilaren 1a5,461720-30' Orvina 2  Unibertsitate Publikoa1990eko urtarrilaren 1a5,482215' Ermitagaña  Mendillorri1993ko urtarrilaren 1a7,671712-20' Sanduzelai  Lezkairu1995eko urtarrilaren 1a5,111720-30'  alt=Gaueko linea|15x15pxArgentina  Sanduzelai  Txantrea  Argentina1953ko urtarrilaren 1a7,572720' Argentina  Landaben / Santa Luzia1970eko urtarrilaren 1a7,181160'
Gainera, La Montañesa, S. A. enpresak, La Pamplonesa, S. A. eta Autocares Río Irati, S. A. enpresekin batera, 13 linea zituen guztira, Iruñerriko Hiriarteko Autobusak izenekoak.
LineaIbilbideaHasieraLuzera (km)Eragilea Añorbe  Iruñeko autobus geltokia1930eko urtarrilaren 1a25La Montañesa, S. A. Beriain  Iruñeko autobus geltokia1930eko urtarrilaren 1a13La Montañesa, S. A. Uharte  Iruñeko Zuria Nafarroakoa1930eko urtarrilaren 1a6La Montañesa, S. A. Atarrabia  Iruñeko Zuria Nafarroakoa1930eko urtarrilaren 1a4La Montañesa, S. A. Olatz Txipia  Iruñeko Zuria Nafarroakoa1930eko urtarrilaren 1a5La Montañesa, S. A. Gorraitz  Iruñeko Zuria Nafarroakoa1993ko urtarrilaren 1a7La Montañesa, S. A. Orikain  Iruñeko Zuria Nafarroakoa1930eko urtarrilaren 1a8La Montañesa, S. A. Mutiloak  Iruñeko Zuria Nafarroakoa1930eko urtarrilaren 1a4La Montañesa, S. A. Barañain  Iruñeko Yanguas Miranda1930eko urtarrilaren 1a4La Montañesa, S. A. Berriozar  Iruñeko Yanguas Miranda1930eko urtarrilaren 1a5La Montañesa, S. A. Zizur Nagusia  Iruñeko autobus geltokia1930eko urtarrilaren 1a5La Montañesa, S. A. Amunarritz  Iruñeko autobus geltokia1930eko urtarrilaren 1a46La Pamplonesa, S. A. Elkano  Iruñeko autobus geltokia1930eko urtarrilaren 1a10Autocares Río Irati, S. A.

 Zerbitzua bateratzea 
1990. urtean, Lurreko Garraioak Antolatzeko 16/1987 Legea onartu zen, eta horren ondoren etorri ziren Errepideko Garraio Publikoa Arautzeko 7/1998 Foru Legea eta Iruñerriko Bidaiarien Garraio Erregularra Arautzeko 8/1998 Foru Legea. Lehenengoak kontzesio guztiak bateratu behar zirela ezartzen zuen, kontzesio berri baten pean. Bigarrenak Iruñerriko Mankomunitateari ematen zizkion garraio-eskumenak, Iruñerriko 1999ko Hiri Garraioko Planak berretsitakoak, Nafarroako Gobernuak eginak.

Onartutakoaren arabera, Iruñerriko Mankomunitateak garraio-sare berri bat diseinatu zuen, Iruñeari zein Atarrabia, Eguesibar edo Zizur Nagusiari zerbitzua emateko. Horretarako, aurreko sareetan oinarritu zen ia erabat, praktikan hiriarteko lineen izenak soilik aldatuz eta linea batzuk hedatuz. Era berean, 4 linea berri sortu ziren Sarrigurenen garapen berriari zerbitzua emateko, baita Artikari eta Noaingo aireportuari ere, lehen zerbitzurik ez zutenak.

Antolaketa berriarekin, Argentina plaza sareko mapatik desagertu zen, nasak eraitsi eta plaza erabilera publikorako oinezkoentzat jarriz. Horren ordez, hiriaren puntatik puntarako lineak diseinatu ziren, halako moldez non horietako pare batek baino ez zuen Iruñeko zabalgunean jatorria edo helmuga. Puntu horiek Merindadeen plazan eta Zuria Nafarroakoa plazan kokatu ziren, hiriaren erdigunearen kontzeptuak Nafarroa Behereko etorbidea gainditu baitzuen 1980ko hamarkadan.

Beraz, hau zen sarearen egoera 1999ko irailaren 30ean:
LineaIbilbideaLuzera (km)GeldialdiakMaiztasunaLehenGero Zizur Txikia — Nafarroako Unibertsitatea  Unibertsitate Publikoa16,21620-60' Nafarroako Gorteak  Etxabakoitz13,21610-20' Pablo Sarasate  Arrotxapea  Txantrea  Pablo Sarasate8,42310-15' Barañain  Atarrabia — Uharte11,5266-15' Orvina 1 eta 3  Nafarroako Unibertsitatea11,11715-20' Arrotxapea  Unibertsitate Publikoa11,62015-20' Txantrea  Barañain21,53310-20' Zuria Nafarroakoa  Buztintxuri10,11112-20' RENFE  Unibertsitate Publikoa13,21612-20' Belosogoiti  Orkoien18,41630-35' Orvina 2  Mutiloa industrialdea19,52215-20' Ermitagaña  Mendillorri13,91710-20' Landaben  Lezkairu13,21360'Merindadeak  Arrotxapea — Artika5,01130' Pablo Sarasate  Zizur Nagusia15,31520-30' Berriozar  Beriain13,92512-20' Merindadeak  Mutiloabeiti5,11020-40' Merindadeak  Sarriguren8,81015-20'Barañain  Monjardin6,52115-20' Vianako Printzea  Gorraitz19,22220-30'Bakea  Aireportua9,2830'
Iruñerriko Mankomunitateak 1999ko irailaren 30ean onartu zuenez, sei hilabeteko epea eman zitzaien Iruñeko Hiri Garraioko Kooperatiba eta La Montañesa, S. A. enpresei enpresa bakarrean bat egin zezaten. Hori lortu ez zenez, 2002ko otsailaren 6ra arte itxaron zen bi kontzesioak amaitu eta bi enpresetatik zein geratuko zen zerbitzuarekin zehazteko lehiaketa itxi bat egin ahal izateko. Horrela, bada, 2002ko irailaren 12an La Montañesa, S. A. enpresaren aldeko kontratu bakarra esleitu zen, eta urte bereko abenduan hasi zen sare bateratu osoarekin lanean. Horren ostean, La Montañesa, S. A. enpresak COTUP kooperatiba bereganatu zuen, eta, beraz, langile guztiak La Montañesa, S. A. enpresako kide izatera pasatu ziren.

2004an, Veoliak La Montañesaren akzio guztiak erosi zituen, bere enpresan sartuz eta kontzesioaren titular bihurtuz.

2004ko greba
2004ko apirilaren 19an, La Montañesa, S. A. enpresako langileen eta zuzendaritzaren arteko gatazka batek, hitzarmen berri bat egiteagatik, mugagabeko lanuzte orokor bat eragin zuen, eta, orduan, 85 000 bidaiari baino gehiago utzi zituen egunero, beren kaleetan autobusik gabe. Enpresak, berriz, berrogeita hamar langile baino gehiago espedientatu zituen gutxieneko zerbitzuak ez betetzeagatik, eta sabotaje bortitzak salatu zituen. Halaber, salaketa aurkeztu zuen Lan Arloko Epaitegian, greba legez kanpokotzat jo zezan. Langileen aldetik, Luis Iberok FCC, (Fomento de Construcciones y Contratas, S. A.) enpresaren filiala den CTSA enpresarekin izandako kontaktuak jakinarazi ondoren, horrek Eskualdeko Hiri Garraioaren emakida bere gain har zezan, protesta gelditzeko edozein negoziazio eragozten duela uste dute.

Lanuzte mugagabearen emaitza hauxe izan zen: astebete geroago, 2004ko apirilaren 26an, Nafarroako Gobernuak derrigorrezko arbitrajea ezarri zuen irtenbide gisa; urte bereko apirilaren 30ean igorri zen. Arbitrajeko laudoak La Montañesa, S. A. enpresako langileentzat zabalduko zen hitzarmen kolektiboa jasotzen zuen.

Enpresak, grebaren ondoren, ebatzi zuen egunean 51 000 € galdu zituela lanuzteagatik, hau da, 357 000 € grebaren aldi osoan, bidaiarien ondorengo jaitsiera kontuan hartu gabe. Orduan, Connexek, Veoliaren jabeak, zeina, aldi berean, La Montañesa, S. A. enpresaren jabea baita, erreklamazio bat jarri zion Iruñerriko Mankomunitateari, 3 000 € baino gehiago eskatuz laudoaren ondorioz izandako galerengatik eta, ondoren, bidaiarien kopurua jaisteagatik. Orduan mankomunitateko presidente zen Luis Iberok 770 736 euroko konpentsazioa proposatu zuen, haien arabera, grebak izandako oihartzunagatik 1,8 milioi bidaiari galtzeagatik. Hala ere, 2006ko ekainean, batzar mankomunatuak konpentsazio hori ordaintzearen aurka bozkatu zuen. Enpresak erabaki horren aurkako errekurtsoa aurkeztu zuen auzitegietan, baina 2008ko martxoan ondorioztatu zuten La Montañesa, S. A. enpresari zerbitzua emateko eman zitzaion baldintza-agirian ez zegoela inolako klausularik bidaiariak jaisteagatik edo desoreka ekonomikoagatik inolako konpentsaziorik aurreikusten zuenik.

Iruñerriko tranbia proiektua

Iruñerriko tranbiaren proiektua hiriburuko alderdi politiko nagusiek proposatutako ekimena izan zen, eta Nafarroako Gobernuko Herri Lan, Garraio eta Komunikazio Departamentuak aztertu zuen, Iruñerriko metropoli-eremuaren barruko joan-etorrietan garraio publikoaren erabileraren ehunekoa handitzeko eta Nafarroako hiriburuaren etorbide nagusietako batzuek jasaten dituzten zirkulazio-arazoak arintzeko tranbia sarea eraikiz. Foru gobernuak bideragarritasun azterketa bat eskatu zuen, eta tranbia Iruñerrian ezartzeko proposamenak "arrakasta izateko aukera asko" dituela esan zuen. Ikerketak bi linea trazatu zituen, bata ekialdetik mendebaldera eta bestea iparraldetik hegoaldera, metropoli eremuko biztanlegune nagusiak zeharkatuko zituena. Era berean, hirugarren linea erradial bat sortzeko aukera planteatu zen, bi linea nagusiak lotzeko balioko zuena. Obren aurrekontua 120 milioi eurotik gorakoa izango zela kalkulatu zuten, eta lehen bi lineen luzera osoa 25 kilometro ingurukoa izango zela.

Azterlan berean, ipar-hego linea Iruñearen erdian lurperatzeko aukera agertzen zen, Alde Zaharraren azpitik igaroz Arrotxapea auzoa Autobus-geltokiarekin lotuko zuen tunel batetik.

Tranbiaren proiektua izan zen alderdi politiko nagusiak 2007ko udal eta foru hauteskundeak Hego Euskal Herrian ados egon ziren gaietako bat.

Nafarroako Gobernuak, hasiera batean, Iruñerrian tranbia sarea sustatu ala ez erabakitzeko datu tekniko nahikorik ez zeukala iritzi zion; Iruñerriko Mankomunitateko presidente Javier Torrens sozialistak, berriz, tranbiak garraio publikoa pribatuaren aurrean finkatzeko balioko zuela iritzi zion.

2008ko ekainaren 5ean, Nafarroako Gobernuak Iruñeko metropoli-eremuan tranbia-sare bat jartzeari uko egiteko erabakia iragarri zuen, inbertsio-bolumen handia (700 milioi euro) eta eraikuntzak hirirako izango lukeen hirigintza-inpaktua kontuan hartuta. Foru Gobernuak iragarri zuen alternatiba ekonomikoagoak eta sinpleagoak aztertzen ari zela, hala nola autobus erreiak jartzea etorbide nagusietan.

+ Sarearen bilakaera 1999 eta 2011 artean

 Transports Ciutat Comtal 
2009ko azaroaren 2an, Eskualdeko Hiri Garraioaren emakida Transports Ciutat Comtal enpresari esleitu zitzaion, TCC laburtua, Moventisen filial bat dena 10 urterako.

Urte bereko abenduaren 28an, Iruñerriko II. Garraio Plana zela eta, Berriobeiti, Berriogoiti eta Olloki herrietara zabaldu zen sarea, linea berriak sortuz eta beste batzuk zabalduz. Horrez gain, ordainketa-bidea ordeztu, ustiatzen laguntzeko sistema ezarri eta hiri-altzariak berritu ziren (markesinak eta gelditzeko zutoinak). Azken berritze horrekin, denbora errealeko informazioa duten pantailak sartu zituen Mankomunitateak; Zure Billabesa (gaztelaniaz: Tu Villavesa) aplikazioan ere kontsulta daiteke informazio hori.

Bestalde, 2010eko maiatzean, Iruñerriko Mankomunitateak, Google multinazionalarekin egindako akordio batean, Eskualdeko Hiri Garraioa Google Maps ordutegien informazio zerbitzura gehitu zuen. Google Transitek, horrela deitzen zaio zerbitzuari, erabiltzaileari laguntzen dio hurbilen dagoen EHG geltokirako biderik laburrena bilatzen, ondoren nahi den helmugara iristeko autobus-konexiorik onena zein den jakinarazteko. Google Transiten ondorengo bilakaerarekin, etorkizun hurbilean, informazioa denbora errealean zerbitzu honetan ere aurkitzea espero da. Sareko informazioa aurkitzea ere posible da Bing Mapsen.

2011ko abuztuan, Iruñerrian zerbitzua eskainiko duen lehen autobus guztiz elektrikoa jarri zuten martxan, "Pilavesa" ezizenez ezaguna. Bere kategoriako lehen ibilgailua da (11,8 metroko luzera eta 61 bidaiarirentzako edukiera), Nafarroako Gobernuaren eta Foton Motor multinazional txinatarraren arteko lankidetza-hitzarmenaren emaitza. Europan hiri-zerbitzurako proban jarriko da, eta Foru Gobernuak finantzatuko du, Nafarroan ibilgailu elektrikoa sustatzeko laguntzen deialdiaren bidez.

2013ko maiatzean, autobus hibrido-elektrikoak ezartzeko probak egiten hasi ziren, eta 2015eko uztailean agertu ziren lehen aldiz sarean. 2016ko abenduan, beste esperientzia pilotu bat izan zen, oraingoan biogasarekin, Eskualdeko Hiri Garraioaren sarean.

Beste proba pilotu bat, Wi-Fi konexioarena, 2019ko urtarrilaren 30etik aurrera hasi zen garatzen  linean. Linea honi  linea jarraitu zitzaion, gainera beste proba pilotu baten emaitza izan zena, %100 elektrikoa zen autobusarena. 2019ko martxoaren 22tik aurrera,  lineako autobusak elektrikoak dira eta, gainera, Wi-Fi konexioa dute.

Gainera, gaur egun Iruñerriko Mankomunitateko flotako autobus guztiak ezinduentzat egokituta daude, eta ikur honekin seinaleztatzen dira frameless|15x15px.

2019ko irailetik, ez dago eskuragarri markesinei eta Tu Villavesa aplikazioari buruzko denbora errealeko informazioa,  eta  lineetan, Transports Ciutat Comtaletik egiten ari diren probak direla-eta, sarean ordaintzeko eta informazioa denbora errealean emateko makineria berri bat ezartzeko. Bide batez, hurrengo geralekuaren iragarkia hobetuko da ibilgailuaren barrutik (lehen GIPUZKOA/STA ENGRACIA seinaleztatzen zen; hobekuntzekin, hurbileko geralekua seinaleztatuko da: Hurrengo geltokia: Gipuzkoako etorbidea (Dona Graziako Zubia) euskaraz eta Próxima parada: Avenida de Gipuzkoa (Puente de Santa Engracia) gaztelaniaz). Ondorioz, urte bereko urriaren 17tik ez dago eskuragarri inongo lineatako informazioa, autobusa igaroko den ordua soilik, trafikoa kontuan hartu gabe. Nahiz eta aurreikusita zegoen 2019ko azarorako martxan egotea informazio-sistema berriak, azkenean 2020ko urtarrilaren 17an instalatuta eta martxan egon ziren guztiak, erabiltzaileen eta gidarien kritikak jasoz.

Transports Ciutat Comtal enpresari emandako kontzesioa 2019ko urriaren 31n amaitzen zen, eta, beraz, 2018tik aurrera, kontzesioa lizitatzeko lehiaketa prestatzen ari zen mankomunitatea. Hala eta guztiz ere, gobernua eta batzar mankomunatua aldatu egin zirenez prozesuaren ondorioz, mankomunitateak urriaren 28tik 14 eta 24 hilabete bitartean luzatu zion TCC enpresari kontzesioa.

COVID-19 pandemia

 Fitxategi:Eskualdeko_Hiri_Garraioa-maskara_erabiltzen.ogg  Segurtasun neurrien megafonia:  "Gogoan izan derrigonezkoa dela  maskara erabiltzean ibilbide osoan.  Eskerrik asko" 
Wuhan koronabirusaren krisialdian, Nafarroako Gobernuak irakaskuntza jarduerak etetea agindu zuen 2020ko martxoaren 12an, eta hurrengo egunetik aurrera izango da eraginkorra. Handik bi egunera, biztanleria osoa konfinatu zuten, lan arrazoiengatik edo ezinbesteko arrazoiengatik izan ezik. Hori dela eta, hurrengo astean erregistratutako bidaiari kopuruak% 70etik gorako beherakada izan zuen. Egoera horren aurrean, mankomunitateak  linearen zerbitzua aldi baterako eten zuen martxoaren 15etik aurrera.

Egun batzuk geroago, mankomunitateak neurri berriak iragarri zituen berriro. Lehenik eta behin, autobusetarako sarbidea beti bigarren atetik egingo da (lehen irteera gisa gaitua), eta ohiko sarrerako atea itxita geratuko da. Bigarrenik, erabiltzaileek bigarren makina balidatzailearen bidez ordainduko dute bidaia, gidariarengandik urrunen dagoena; izan ere, bertatik gertuen dauden eserlekuak ere itxi egingo dituzte, eta, hirugarrenik, debekatuta dago eskudirutan ordaintzea.

Martxoaren 20an, asteazkenean, zerbitzuan aldaketak iragarri zituzten. Garrantzitsuena hilaren 20tik aurrera jaiegun bateko autobus-kopurua murriztea da, hau da, erabilitako autobus-kopurua% 42 jaistea. Era berean, edukiera handiko autobusak (18 metro luze) erabiliko dituzte, erabiltzaileen aisialdia errazteko eta kutsatzeak saihesteko. Autobus kopurua gutxitu arren, pilaketak saihesteko beharrezkoak diren lineak indartuko dituzte. Era berean, gaueko lineek lanegunetako (igandetik ostegunera) maiztasuna izango dute, eta gauero bi edo hiru autobus igaroko dira. Azkenik, aldi baterako edozein abonamenduren iraungipena baliogabetzen da (30 eguneko ordainketak) eta hainbat lineen lehen zerbitzua aldatzen da.

Apirilaren 14an, billabesen gidariek omenaldia egin zieten Nafarroako Ospitaleko osasun-langileei, eta euren billabesa guztiak eraman zituzten osasun zentroko ateetara.

Martxoa eta uztaila bitartean, etengabeko gorabeherak izan ziren lineen maiztasun eta ibilbideetan, eskaintza Iruñerriak aurrera egiten zuen agertoki epidemiologikoetara ahalik eta ondoen egokitzeko:
LineaMaiztasunaAldaketak03/2004/0205/1105/2505/2806/0606/1506/2160'60'60'60'60'60'60'60'15-20'40-60'40-60'40-60'30-60'30-60'30-60'30-60'12-15'20-40'20-40'15-20'15-20'10-20'10-20'10-20'12-15'12-60'8-60'8-40'8-40'6-20'6-20'6-20'20'30-60'30-60'30-60'30-60'20-60'20-60'20-60'20'30-60'30-60'30-60'30-60'20-60'20-60'20-60'15-20'20-30'15-30'15-20'15-20'10-20'10-20'10-20'20'40'40'40'40'15-40'15-40'15-40'20'40'25'25'20-40'12-40'12-40'12-40'35'35-40'35-40'35-40'35-40'30-40'30-40'30-40'20'40'40'40'20-40'15-40'15-40'15-40'20'30-60'30-60'20-30'20-30'15-30'15-30'15-30'30'30-60'30-60'30-60'30-60'30-60'30-60'30-60'30'60'60'60'60'30-60'30-60'30-60'20'30-35'15-35'15-35'15-35'20-30'20-35'20-35'40'40'40'40'40'30-40'30-40'30-40'20'30-35'15-35'15-35'15-35'15-35'20-35'20-35'20'30-40'30-40'20-40'20-40'20-40'20-40'20-40'30'30-40'30-40'30-40'30-40'30-40'30-40'30-40'12-15'20-40'20-40'15-20'15-20'10-20'10-20'10-20'30'30-60'30-60'30-60'30-60'30-60'30-60'30-60'90'90'90'90'90'90'90'90' - - - - - - - -40'40-60'40-60'40-60'40-60'40-60'40-60'40-60'60' - - - - - -60'30' - - - - - -30'60' - - - - - -60'40' - - - - - -40'30' - - - - - -30'30' - - - - - -30'35' - - - - - -35'60' - - - - - -60' - - - - - - -40'40' - - - - - -40'

Uztailaren 4tik aurrera, urtero bezala, sarearen udako ordutegia ezarri zen. Ordutegi horretan, lineek ordutegiak eta maiztasunak udako eskarira egokitzen dituzte, eta eskaera hori, oro har, ikasturtean zehar baino txikiagoa izaten da. 2020ko kasuan, murrizketa ez zen hain esanguratsua izan, maiztasunak nahiko mugatuta baitzeuden COVID-19 pandemiak eragindako konfinamenduaren ondorioz.

Irailaren 1ean neguko ordutegia jarri zen martxan (ordutegi arrunta), baina garraio publikoaren erabilera % 60 ingurukoa zenez martxoa baino lehen, mugatutako igarotze-orduak zertxobait murriztaileagoak izan ziren. Gauezko zerbitzuak, ordura arte 00: 00ak arte bakarrik zerbitzatuz, oso murriztua jarraitu zuen. Pixkanaka, eskaintza normalizatu egin zen, 2021eko irailera arte, pandemiaren aurreko ordutegiekin.

Gainera, pandemia osoan hainbat neurri hartu ziren kutsatzea saihesteko eta distantzia soziala errazteko. Hala, ahal izanez gero, COVID-19 pandemiak eragindako konfinamenduaren hilabeteetan autobus artikulatuak erabiltzeaz gain, pandemiaren unerik txarrenetan debekatu egin zen eskudirutan ordaintzea, gidaria atetik sartzea eta gidariak babesteko lehen eserlekuak erabiltzea. Gainera, 2020ko martxotik 2021eko abendura arte gehieneko edukiera batzuk ezarri ziren autobusentzat:+IbilgailuakGehiengo edukiera2020/05/112020/06/152020/06/212020/10/222021/09/16autobus artikulatuak (18 m)54731405493/105autobus normalak (12 m)3751963757/64/72autobus txikiak (10 m)2939582953

Aldaketak hirigintzan
COVID-19 pandemiak eragindako konfinamenduaren aurretik, billabesen batez besteko abiadura komertziala jaitsi egin zen (13,5 km/h 2015ean eta 12,8 km/h 2019an). Datua kezkagarria zen, Iruñerriko Mankomunitatearen ordutegi guztiak sareko lineetarako deskokatzen zituelako. Konfinamenduak geldiarazita, normaltasun berrian neurriak hartzen hasi ziren, Mankomunitatearen ekimenez, billabesak Iruñerritik azkarrago ibil zitezen.

Zerbitzua arintzeko beste neurri batzuen artean, autobus-erreiak erreserbatzea planteatu zen, baita semaforoak lehenesteko sistemak ere (hala nola Yanguas Miranda kalea eta Bake plaza arteko bidegurutzea bezalako autobusentzako semaforo espezifikoen bidez, edo "uhin berdea" ren bidez, sekuentzia horretan aktibatzen baitira etorbide bateko semaforoak, billabesen abiadura kontuan hartuta, "semaforoak aurrezteko". Zirkulaziorako erreia (bazterbiderik gabe) eta galtzadako abiadura-murriztaileak, horien diseinuak billabesei eragiten ez badie; adibidez, kuxinak. Eta, zebrabide goratuak ezarriz gero, sarbide-arrapalek ez lukete garraio publikoari kalte egingo liokeen malda "handiegirik" izango. Beste proposamen bat da hiri-garraioak zirkulatzen duen bideetako abiadura-mugak berrikustea, edo bizikleta-zirkulazioarekin bideak ez partekatzea.

2020ko uztailean, Iruñeko Udalak, Enrique Mayaren erregionalista buru zela, Amaia kalean esku hartu ondoren, erreiak murriztu ziren kalearen lehen zatian (Estafeta eta Merindadeak artean). Horrek auto-ilara handiak eragin zituen egun osoan zehar, baina batez ere puntako orduetan (7: 00etatik 9: 00etara eta 13: 00etatik 16: 00etara). Jarduera hori diseinatuta zegoen autobusak eta bizilagunak kaletik ibiltzea soilik ahalbidetzeko, baina neurria ezarri eta bi egunera, desegin egin zen (murrizketa, ez erreiak), inguruko kaleetan pilaketa handiak eragin zituelako. Udala alde guztietatik kritikatu zuten, eta "Amaia kaleko lardaskeria" bezala hartuko zuten. Izan ere, Fermin Alonso Iruñeko Udaleko mugikortasun zinegotzia gaitzetsi egin zuten.

Ondorioz, billabesek errei bakarra dute kalea zeharkatzeko, gainerako autoen ondoan. Hala, Iruñerriko Mankomunitateak jarduketaren eragina aztertu zuen kale horretatik igarotzen diren sei lineetan. Horrela, Labritetik Merindadeetara joateko autobusen aurreko batez besteko bi minutuetatik bost minutura igaro da. Hala, 2020ko urriaren 6an, Iruñerriko Mankomunitateak autobus-errei bat eskatu zion Iruñeko Udalari tarte horretan (300 metro baino ez), Eskualdeko Hiri Garraioak bakarrik erabiltzeko. Bestela, azaldu zuen urtean 700 000 € inguru beharko liratekeela bost ibilgailu gehiago erosteko, linea horien maiztasuna okertu gabe ordutegiak mantentzeko. Horren guztiaren aurrean, Iruñeko Udalak mankomunitatearen proposamena aztertuko zuela iragarri zuen hurrengo egunean.

Azkenik, 2020ko abenduaren 2an, Amaia kalea ireki zen berriro, zirkulaziorako bi erreirekin, ekologisten, txirrindularien kolektiboen, Iruñerriko Mankomunitatearen eta Iruñeko Udaleko talde gehienen irizpidearen aurka. Egia esan, lehengoratze bat da, kalea jatorrizko egoerara itzuli baitzen, trafikoaren arintasunean edo autobusen lehentasunean inolako aldaketarik egin gabe.

+ Sarearen bilakaera 2012 eta 2020 artean

 Sarea 
Eskualdeko Hiri Garraioa sarea 38 linea operatibok osatzen dute. Linea horiek 531,6 km-tan banatzen dira, 314,04 km2-ko eremuan, eta Iruñerriko 16 udalerritan. Guztira, 547 geltokiri ematen diete zerbitzua; horietatik 400 markesinak dira, eta 103k denbora errealeko informazio-pantailak dituzte.

Hauek dira zerbitzua duten udalerriak:

 Lineak 
Egunezko zerbitzua
Egunezko zerbitzuaren lineak sareko 24 lineak dira, eta nagusiki 06:00etatik 22:00etara daude aktibo. Linea horietako batzuk aldi horretatik pixka bat kanpo daude, eta beste batzuk unean-unean baino ez daude aktibo. Sistemaren erreferentzia-lineak ere badira. 10' eta 20' arteko maiztasunak dituzte lanegunetan, eta pixka bat gehiago luzatzen dira eskari gutxiagoko egunetan.
LineaIbilbideaHasieraAzkenzabalkuntzaLuzera (km)GeldialdiakMaiztasunaLan.Lr.Jai.Zizur Txikia − NAUN ↔ Askatasuna − NUP1953202116,21820'30'-60'60'San Ignazio ↔ Etxabakoitz1953202113,21710'-12'12'-15'15'-20'Zirkularra Mendebaldea: Hirigunea ↔ Antsoain195320208,42310'-12'12'-15'Barañain ↔ Atarrabia − Uharte / Arre − Orikain1953202133,8396'-8'10'12'Orvina 3 ↔ Nafarroako Unibertsitatea1953202011,11715'20'Arrotxapea ↔ Unibertsitate Publikoa1953202111,61815'20'Barañain ↔ Atarrabia195320181,53510'-12'15'15'-20'Blanka Nafarroakoa ↔ Buztintxuri1953202010,11212'-15'15'20'RENFE Geltokia ↔ Unibertsitate Publikoa1953202113,21612'15'20'Belosogoiti ↔ Orkoien1953202018,42230'35'Ezkaba ↔ Galaria / Mutiloa industrialdea1991202020,62115'20'Ermitagaña ↔ Mendillorri1993202113,91910'-12'15'20'Udaletxea ↔ Arrotxapea − Artika199919994,1930'Pablo Sarasate ↔ Ardoi − Zizur Nagusia1930202116,21720'30'30'Berriogoiti − Berriozar ↔ Noain − Beriain1930202136,43412'-15'15'20'Berriozar ↔ Mutiloa1930202115,42015'20'40'Zizur Nagusia ↔ Sarriguren1999201924,22815'20'Erripagaña ↔ Barañain1999201718,02915'20'Vianako Printzea ↔ Gorraitz1953201919,22220'30'Zirkularra Ekialdea: Hirigunea ↔ Antsoain195320188,42310'-12'12'-15'Merindadeak ↔ Mutiloa201720207,4930'Kordobila − Vianako Printzea ↔ Itaroa − Olloki2009201925,82260'30'-90'Merkatuko Zirkularra: Donibane ↔ Landaben201020125,811 -25'Vianako Printzea ↔ Mutiloa2012202010,91520'40'

Gauezko zerbitzua
Gauezko zerbitzuaren lineak sareko 10 lineak dira, eta zerbitzua ematen ez den bitartean, hau da, gauez, eguneko zerbitzua ordezkatzeaz arduratzen dira. Linea bakoitzetik pasatzen den autobus kopurua 2 eta 3 artekoa izaten da linea gehienentzat, ostiral eta larunbat gauetan gora eginez.
LineaIbilbideaHasieraAzkenzabalkuntzaLuzera (km)GeldialdiakMaiztasunaLan.Lr.Jai.San Ignazio ↔ Zizur Nagusia2005201917,92460'Merindadeak ↔ Barañain2005202112,92130'Labriteko Aldapa ↔ Beriain2005201323,12260'Merindadeak ↔ Berriozar − Berriogoiti2005202115,01940'Nafarroako Gorteak ↔ Uharte − Gorraitz2005201521,72530'Nafarroako Gorteak ↔ Mendillorri200520057,51030'Pablo Sarasate ↔ Bexe Nafarroa2005202019,02735'15'Labriteko Aldapa ↔ Mutiloa2005200512,21560'120'Pablo Sarasate ↔ Orkoien2005200513,614120'Nafarroako Gorteak ↔ Sarriguren2005200511,31340'

Zerbitzu berezia
Funtsezko hiru une daude sarean aparteko gailu bat mobilizatzeko. Sanferminetan ez ezik, Sadar estadioan eta Nafarroa Arenan ere ekitaldiak izaten dira egunotan:

 Sadarko zerbitzua
 Nafarroa Arenako zerbitzua
 Sanferminetako zerbitzua

Ezabatutako lineak
Sarea garatu den bitartean, guztira 5 lineek ez dute funtzionatu, batez ere eskaera txikia dutelako eta ibilbidea beste linea batekin ordeztu dutelako. Hona hemen:
LineaIbilbideaHasieraAmaieraLuzera (km)GeldialdiakOrdezko lineakRENFE Geltokia ↔ Autobusen Geltokia ↔ Aireportua2017201916,26Lezkairu ↔ Landaben1999201313,214Bake Plaza ↔ Aireportua199920108,48Yanguas y Miranda ↔ Berriogoiti1999201633,817Zizur Nagusia ↔ Ardoi2010201111,19

 Geldialdiak 
Eskualdeko Hiri Garraioaren sarea 547 geldialdiak osatzen dute, sare osoan zehar banatuta. Horietatik 400 markesinak dira, eta horietatik 103k denbora errealeko informazio-pantailak dituzte. Jasotzen duten izena kale horretakoa da, hurbilen dagoen atariaren zenbakiarekin batera, hala nola Nafarroa Behereko Etorbidea 14 | Avenida de la Baja Navarra nº14. Distantzia onargarrira ez badago, aurreko ataria hartuko da erreferentzia gisa, eta "parean" seinaleztatuko da, Abejeras Kalea (12aren parean) | Calle Abajeras (frente nº12). Geldialdia ez badago inolako eraikinetik gertu, orduan izendatzen da intersekzionatzen duen kalerik hurbilena, adibidez, Gipuzkoako Etorbidea (Kosterapea Pasealekua) | Avenida de Gipuzkoa (Paseo Kosterapea).

 Disuasio-aparkalekuak 
Gaur egun, sareak disuasio-aparkaleku ofizial bat baino ez du. Trinitarioena da,  eta  lineen eskura. Aparkaleku horretara sartzean, irakurgailu batek ibilgailuaren matrikula erregistratzen du. Bertan daudenek aparkalekua uzten dutenean, eskubidea dute, matrikula eta guzti, hiribilduko doako 4 txartel ateratzeko, Gipuzkoako Etorbidea (Kosterapea Pasealekua) | Avenida de Gipuzkoa (Paseo Kosterapea). Horrek hiriaren erdiguneraino igotzeko aukera ematen du (gehienez 4 geltoki), eta, behin hara iritsita, Kosterapearaino jaitsiko da berriro, ibilgailua aparkalekutik kentzeko. Txartelek 24 orduko balioa dute.
AparkalekuaKokapenaKonexioakHasieraPlazakDenboraArrotxapea, Iruñea2018ko martxoaren 2en500mugagabea

 Ustiapena 
Gaur egun, Transports Ciutat Comtal enpresak ustiatzen du sarea.

 Ordutegia 
Bere ordutegiaren arabera, bi linea multzo handi bereizten dira: eguneko lineak eta gaueko lineak. Lehenengoak 06:30etik 22:00etara aritzen dira normalean, eta  linea da goiztiarrena, 06:25ean ematen du lehen zerbitzua larunbatetan, eta  linea, berriz, beranduen, larunbatetan 07:10ean. Amaiera-orduari dagokionez,  linea, 22:48an lanegunetan amaitzen dena, zerbitzua amaitzen duen azken linea da,  linearen ordez, azken zerbitzua 21:55ean ematen duena.

Gaueko lineek 23:00ak pasata egiten dute lan, eta egunaren arabera aldatu egiten da amaiera-ordua: igandetik ostegunera bitarteko gauak 00:30erako amaituko dira; ostiraletako gauak, berriz, 04:00ak arte luzatuko dira, eta larunbatetakoak, berriz, 06:00ak arte.  linea, irteera 22: 40an duena, zerbitzua hasten duen bere kategoriako lehena da,  eta  lineak, 23:00etan hasten direnak, ikusten uzten diren azkenak direlarik. Geroago  linea ibiliko da, larunbat gauetan 06:30ean.

 Maiztasunak 
Oro har, lineek oso maiztasun handia dute beren neurriko beste hiri batzuekiko:  linea, 6 minutuko maiztasunarekin lanegunetan, azkarrena da, eta  linea, berriz, motelena, lanegunetan zerbitzu bat ematen baita orduro. Lanegunetako linea guztietatik, linea batek 10 minutu baino maiztasun txikiagoa du, 13k 10 eta 15 minutu arteko itxaronaldia dute, 9 lineak 15 eta 30 minutu arteko maiztasuna dute eta bakar batek, k, 30 minutu baino gehiagoko zerbitzua du.
 Bidaiarientzako informazioa 
Autobus guztiek GPS bilagailu bat dute, eta une oro atzerapenak, aurrerapenak edo bestelako arazoak daudela jakinarazten die. Informazio hori datu-zentral batera ere bidaltzen da, plataformetan banatzeko. Honako hauek dira:

 Eskualdeko Hiri Garraioaren webgunea: web orrian zerbitzuko gorabeherak kontsulta daitezke, baita lineen ordutegi teorikoak eta ibilbide planifikatzaile bat ere. Autobusek zuzenean duten benetako posizioarekin mapa bat ere eskura daiteke.
 "Tu Villavesa" app-a: aplikazioan lineen denbora errealeko ordutegiak kontsulta daitezke, eta ibilbide-planifikatzailera ere jo daiteke.
 Google Maps: 2010etik, sareko informazioa Google Mapsera atxikita dago, eta, horren ondorioz, lineetako labe teorikoak ikus daitezke eta ibilbidea planifikatu daiteke eskura dauden tresnekin.
 Informazio-panelak denbora errealean: paneletan, 3tik 3ra, geltokia duten lineak, horien helmugak eta autobusa denbora errealean iristeko falta den denbora agertzen dira.

Horretaz gain, autobusen barruan, gidariek irrati transzeptagailu zerbitzua dute, eta horrek berehala jartzen ditu harremanetan Mankomunitateko bulegoetan dagoen zentral koordinatzailearekin. Bidaiarientzat, argi-panel bat dago, autobusa iristen den geltokien berri ematen duena, honela: Hurrengo geltokia: Tibalten k., 1-5  Próxima parada: c/ Teobaldos nº1-5. Geldialdirik ez badago, proiektatu data eta ordua honela: 12/08/2019 17:55.

 Flota 
Gaur egun, Eskualdeko Hiri Garraioaren sarea osatzen duen flota hiru motatan banatzen da: autobus artikulatuak, autobus arruntak eta mikrobusak. Gainera, autobusak erregai fosilek (diesel), elektrizitateak (elektrikoa) edo biek batera (hibridoa) erabat propultsatuta egon daitezke. 2022tik aurrera, autobus hibridoak eta diesela jartzeari utziko zaio, eta, horrela, gas naturalez propultsatutako ibilgailuei utziko zaie pasatzen.

Autobusak zuriak, horiak eta berdeak dira, Iruñerriko Mankomunitatearen koloreak eta mankomunitatearen logotipoa eta gaur egun zerbitzua ematen duen enpresarena daramatzate. Barrualdea argitsua da, eta bi koloretako eserlekuak ditu: urdinak eta gorriak. Eserleku gorriak mugikortasun arazoak dituzten pertsonei, adinekoei, haurdun dauden emakumeei eta gaixoei zuzenduta daude; urdinetan, berriz, edonor eser daiteke. Bi gune daude, bigarren atearen parean daudenak, besaulki edo gurpildun aulkientzat erreserbatuak, baita arrapala tolesgarri bat ere ate horretan 2009tik.

+EreduaLuzera (m)ErregaiaUnitateakUrteaLineakScania C340C Castrosua New city 12gasa102025Man Lion's City 12G Efficienthybrid GNC12gasa42024Man Lion's City 19G Efficienthybrid GNC18,75gasa22024Irizar Ie tram12elektrikoa102024Irizar Ie tram12elektrikoa102024Man Lion's City 19G Efficienthybrid GNC18,75gasa62023Scania N340UB Castrosua New City12gasa62022Scania N340UA Castrosua New City18gasa72022Man Lion's City 19C EfficientHybrid18,75hibridoa102021Man Lion's City 12C EfficientHybrid12hibridoa92020Man Lion's City 18C EfficientHybrid18hibridoa72020Iveco Urbanway 18 Full Hybrid18hibridoa52019Vectia Teris 10 Hybrid10,5hibridoa22019Vectia Veris 12 Fast Charge12elektrikoa62019Mercedes Citaro C2 Hybrid12hibridoa42018Mercedes Citaro C2 G Hybrid18hibridoa82018Heuliez GX437HYB18hibridoa62017Volvo 7900 Hybrid12hibridoa62017Vectia Veris 12 Hybrid12hibridoa22016ErrefortzuaVolvo D15K24012hibridoa22016Solaris Urbino 1212diesel52016Solaris Urbino 1818diesel92016Man A22 Castrosua New City12diesel22015Volvo 7900 Hybrid12hibridoa42015Scania N320UB Castrosua New City12diesel32015Man NL283F Sunsundegui Astral Via12diesel22012Man NL283F Castrosua City Versus12diesel52012Scania N280UB Castrosua City Versus12diesel52012Man NL283F Sunsundegui Astral Via12diesel22011Man NL283F Castrosua City Versus12diesel22011Scania N280UB Castrosua City Versus12diesel72011Scania N310UA Castrosua City Versus18diesel22009Errefortzua eta ordezkapenakScania N270UB Castrosua City Versus12diesel12009
Mantentzea
Autobus guztiak, zirkulatzen ari ez badira, Ezkabako kotxetegietan aparkatzen dira, Iruñeko Txantrea auzoan,  autobidearen eta Ezkabako tuneletan parean.

Kotxetegiak mugak ditu, hala nola perimetroa bereiztea, espazio-mugak eta maldak; beraz, ez dira egokiak etorkizuneko handitzeetarako. Horregatik guztiagatik, eta bereziki autobusak hartzeko lekurik ez dagoelako, Iruñerriko Mankomunitateak autobusak beste leku batera lekualdatzea aztertu du. Eskualdeko hainbat lekutan hainbat kokaleku aztertu ondoren, Iruñeko Santa Luzia auzoan orube bat egitea erabaki da, garai batean San Agustin ikastetxeak hartzen zuena. Aukera horren onuretako bat da industrialde baten barruan sartuta egotea, autobusen moduko ibilgailu handientzako irisgarritasun ona izatea eta gas-azpiegituretarako sarbidea izatea; izan ere, etorkizunean, flota osoak (hondakinak biltzeko kamioi guztiek bezala) biometanoarekin funtzionatzea aurreikusten da, Imarkoaingo birziklatze-planta berriaren % 70-80an, eta Aratzuriko hondakin-uren araztegiko gainerako % 30a Aratzuriko hondakin-uren araztegian izango litzateke, eta, horrela, ibilgailuak garbi egongo lirateke. Gaur egun, proiektua geldirik dago, Iruñeko Udalak partzela hori lortzeko zain, baina aurretik Birpartzelazio eta Urbanizazio Proiektuak aurkeztu behar dira. Horregatik, egoera konpontzeko hainbat aukera aztertzen ari dira.

 Tarifak 

Prezioak eta sarrerak berdinak dira eta balio berdina dute zerbitzu osoan, ez dago ezberdintasunik irismenari edo lineari dagokionez. Iruñerriko Mankomunitateak eguneratzen ditu urtero. Hauek dira 2025rako tarifak:TxartelaEgunezko zerbitzuaGauezko zerbitzuaLine bereziakSanferminetanESKUDIRUTANTiket arrunta1,65 €1,65 €1,65 €1,95 €line-aldaketaBi linea edo gehiagoren arteko aldaketa hartuko da line-aldaketatzat, lehen balidazioaren ondorengo 45 minutuetan1,65 €1,65 €1,65 €1,95 €TXARTELAREKINHerritar Txartela0,50 €0,73 €0,73 €0,73 €Herritar Txartela (B gizarte)0,23 €0,23 €0,23 €0,23 €Herritar Txartela (C gizarte)0,35 €0,35 €0,35 €0,35 €Herritar Txartela (E gizarte)0,23 €0,23 €0,23 €0,23 €Herritar Txartela (F gizarte)0,12 €0,12 €0,12 €0,12 €5 eta 14 urte bitarteko haurrak, biak barne (I)dohainikdohainikdohainikdohainikline-aldaketa0,00 €0,00 €0,00 €0,00 €ABONAMENDUAK30EGUNAbonamendu horiek 30 eguneko balioa dute, lehen baliozkotzea egiten denetik zenbatzen hasita, eta denbora-tarte horretan baliozkotze-kopuru mugagabea egin daiteke21,27 €21,27 €21,27 €21,27 €30EGUN (J gizarte)14,18 €14,18 €14,18 €14,18 €30EGUN (C gizarte)14,97 €14,97 €14,97 €14,97 €

Finantzaketa
Iruñerriko Mankomunitateak eta Nafarroako Gobernuak finantzatzen dute sarea, %35 eta %65, hurrenez hurren.

 Zerbitzuaren kalitatea 
Gogobetetzea
Hainbat ikerketaren arabera, erabiltzaileek zerbitzuarekin duten batez besteko asebetetzeak gora baino ez du egin. 2015ean, KEOren Garraio Publikoarekiko Herritarren asebetetzeari buruzko Inkestak laugarren postua ematen zion Eskualdeko Hiri Garraioari, Bilbo, Xixón eta Logroñoren atzetik, 2018ko abuztuan, OSURek bigarren postua ematen zion bere Hiri Zerbitzuen Satisfakzioaren lehen Barometroan, NBus, Lizarrerria Bus eta Tuterako hiribusa, soilik Euskadikoaren atzean kokatuz. Bilbobusekin batera, Bilbon, Zehazki, 5 puntutik 5 puntu eman zitzaizkion pilaketarik ez egoteagatik; 5etik 4 puntualtasunari dagokionez, pantailetan iragarritakoaren arabera, eta 5etik 3 atzerapenari dagokionez.

Mankomunitateak 2017an egindako Eskualdeko Hiri Garraioaren asebetetze Azterlanaren arabera, sareko batez besteko nota 10etik 7,8koa izan zen, inoizko handiena, haien arabera. Gainera, ordutegiei eta maiztasunei buruzko informazioak 7,9 puntu lortu zituen, eta ordutegien puntualtasuna 7,6koa izan zen.

Iruzurra
Neurririk ez badago ere, Eskualdeko Hiri Garraioaren sareko iruzur-tasa oso txikia da, bi faktore nagusirengatik: batetik, aurreko atetik bakarrik sartzea, gidaria dagoen tokitik; horri esker, arau-hausleak erraz detekta daitezke, eta, bigarrenik, autobus guztietan bideozaintza-kamerak egotea. Autobus bakoitzeko hiru kamera daude, eta ibilgailu artikulatuetan sei ere bai; horiek barnealdearen ikuspegi orokorra lortzen dute, bai eta atzeko ate bakoitzaren ikuspegi zabaldua ere, eta gidariak sarrera iraunkorra du horietara.

Bai, "simpa" esaten zaion horretan saiatu dira, hau da, ordaindu gabe sartzen, baina, halakoetan, Foruzaingoak azkar jardun zuen, arau-hausleei isuna jarriz eta autobusetik kanporatuz.

Irisgarritasuna
Eskualdeko Hiri Garraioaren flotako autobusen %100ak arrapala bikoitza du atzeko lehen atean, bat automatikoa eta bestea eskuzkoa. Gainera, altuera berean, autobus guztiek gurpildun aulkientzat gordetako bi gune dituzte, eta horiek besaulkiekin partekatzen dituzte. Gainera, itsuek aginte bat dute, eta, presioa egitean, autobus bat gertu badago, azken horrek megafonia bat aktibatuko du, zer lineatakoa den, zer norabidetan doan eta pertsonarengandik zer distantziatara dagoen adierazteko.

 Istripuak 
Zorionez, Eskualdeko Hiri Garraioaren sareak ez du ia istripu handirik erregistratzen, eta gehienak matxurak edo oso ohikoak ez diren talka txikiak dira. Hona hemen azken urteotako arrakastarik nabarmenenetako batzuk:

 2017ko apirilaren 3: kamioneta batek ez zion pasatzen utzi  lineako autobus bati Navarro Villoslada kalean, eta talka egin zuen harekin eta beste auto batekin 14:25 aldera, eta gidaria zauritu egin zen
 2017ko abuztuaren 25:  lineako autobus batek, bidaiaririk gabe, istripu bat izan zuen Nafarroako Unibertsitate Publikoaren inguruan, eta edukiontzi baten gainean amaitu zuen 07:40 aldera
 2018ko urriaren 11:  lineako autobus batek istripu bat saihesteko bat-bateko maniobra bat egin zuen Marcelo Celayeta etorbidearen eta Bernardino Tirapu kalearen arteko bidegurutzean, eta lau bidaiari zauritu ziren 09: 00ak aldera
 2018ko azaroaren 30:  lineako autobus batek auto baten aurka talka egin zuen Nafarroa Beherea etorbidearen eta Amaia kalearen arteko bidegurutzean
 2019ko maiatzaren 17:  lineako autobus batek talka egin zuen, 11:10 aldera, Yanguas y Miranda kalean. Bidaiari bat osasun-zentro batera eraman behar izan zuten
 2019ko urriaren 17:  lineako autobus batek txirrindulari batekin talka egin zuen, eta larri zauritu zen, Nafarroako Foruen Plazan, 16: 00ak aldera
 2020ko ekainaren 24:  lineako autobus elektriko batek su hartu du Geltokiko plazan, kargatzen ari zela
 2020ko abuztuaren 3a:  lineako billabesa bat bi orduz baino gehiagoz irentsi dute sugarrek motorrean akats bat izan ostean

Horrez gain, maiztasun handixeagoarekin gertatzen dira, nahiz eta ibilbide guztien zati txiki bat izan, autobusetako matxura mekanikoak. Horiek ez dute ondoriorik ez oinezkoentzat, ez beste gidarientzat, ez ibilgailuentzat. Kasu horietarako, bi errefortzu-autobus jarri ohi dira itxaronaldian,  eta , matxura izan den lekura azkar joateko eta bidaiariak autobusetik jasotzeko; horrela, zerbitzuan ahalik eta eragin txikiena izango du.

 Bidaiariak 
Eskualdeko Hiri Garraioak 2019an ezarri zuen bidaiari kopuruaren errekorra, 40 000 000 bidaiari baino gehiagorekin. Zantzu guztien arabera, hurrengo urtean joerak gora egiten jarraituko zuen, eta, hala, berriro ere errekorra hautsiko zen, baina COVID-19 pandemiak gutxieneko hilabete kritikoetan utzi zuen jendetza, eta 2020an erregistratu zen sareko jendetza txikienaren errekorra, 23 000 000 bidaiarirekin.

+Urtea19992000200120022003200420052006Bidaiariak31 675 79533 699 30834 212 11733 961 01534 944 30733 372 87135 706 41537 354 615Bilakaera -
+Urtea20072008200920102011201220132014Bidaiariak38 470 29538 518 64736 927 59936 591 99036 449 28134 738 11533 212 81732 711 053Bilakaera
+Urtea20152016201720182019202020212022Bidaiariak34 060 58335 529 47236 991 48039 007 90140 639 35523 321 29929 675 38036 230 056Bilakaera

+Urtea20232024Bidaiariak42 572 792 46.070.858Bilakaera

+PosizioaLineaEgunezko zerbitzuaren bidaiariakBilakaera(2018-2019)201920182014201318 447 6318 297 7047 301 3467 362 04823 809 4903 620 9643 060 5593 129 95833 465 8943 212 9072 472 9462 468 93643 235 6213 112 8592 720 9142 684 32952 531 9032 504 8752 313 8482 412 67662 100 5152 039 5651 723 2231761 64571 824 7451 796 4661 544 5761 605 29281 792 0511 679 0531 136 5151 198 71691 561 1761 532 2851 28 8911 351 368101 485 7151 386 9661 059 6761 077 866111 383 0511 288 225955 751936 594121 317 9091 259 0891 031 9211 060 466131 295 2831 253 4751 103 3961 146 504141 229 5511 199 7391 086 0801 149 376151 094 5921 061 637857 024880 74616733 556689 534553 733539 35317638 356556 771501 406490 02118561 985541 150441 338432 78519431 878426 792335 881327 69520293 548274 627177 689149 85421232 357175 159135 615132 88722170 746168 890153 312164 2822399 89082 700 - -2412 07910 9308 6358 0202534 29927 247 - -
+PosizioaLineaGauezko zerbitzuaren bidaiariakBilakaera(2018-2019)20192018201420131221 829209 690163 642179 2722142 660132 25298 821101 5713133 517122 52798 296102 034476 91266 91144 83449 060559 90055 46244 82543 162655 96955 81742 24642 830754 27353 09139 48538 313851 08245 57434 94335 105919 73817 82110 84710 2931011 69210 1037 2317 285

 Etorkizuna 
Denborak aurrera egin ahala, argi geratu da Iruñerriak ahalmen handiagoko garraiobide berri bat behar duela hiriguneak lotzeko; izan ere, autobus-zerbitzua, eraginkorra izan arren, ez da nahikoa erregai fosilen erabilera gero eta gehiago murrizten duen eskaerari erantzuteko. 2000ko hamarkadaren amaieran, tranbia sare bat sortzea proposatu zen, baina azkenean baztertu egin zen. Horren ondoren, metro sare bat sortzea edo Zaragoza-Altsasu burdinbidea hiriaren erdigunetik tunel moduan sartzea proposatu da. Hala ere, proposamen horietako bakar bat ere ez da paperetik haratago igaro.

2016an, Iruñerriko Mankomunitateak Iruñerrirako Hiri Mugikortasun Iraunkorreko Plana aurkeztu zuen, epe ertaineko desplazamendu-estrategia bat, Iruñerriko garraioa metropoliaren, multimodalaren eta multipolarraren ikuspegitik diseinatu nahi duena, garraiobide jasangarriak eta periferia-periferia harremanak sustatuz, Iruñeko erdigunetik nahitaez igaro gabe.

Plan horrek, besteak beste, egungo autobus-sarea hobetzea aurreikusten zuen, 5 enbor-lineetan oinarritutako igarotze azkarreko autobus sistema bat sortuz, 20 linea osagarrirekin, linea arteko transbordo azkar eta adimendunekin. Sistema horri Sare Nagusia deituko litzaioke. Honako 5 linea hauetan oinarrituko litzateke:
LineaIbilbideaLuzera (km)GeldialdiakAutobusakMaiztasunaDenboraEuskal Herria ↔ Euskal Herria12,02887-8'35'Erdia ↔ Ultzama9,31967-8'30'Etxabakoitz ↔ Ultzama10,22567-8'30'Erreniega ↔ Bertiz13,32287-8'40'Soto Aitzoain ↔ Galaria8,51667-8'25'
Epe luzerako estrategiaz gain, badira Iruñerriko Mankomunitateak eragindako udalen eskutik egin nahi dituen epe laburreko beste jarduera batzuk:

 Gauezko zerbitzua berregituratzea: zerbitzua ematen duten lineen kopurua bikoiztu egingo litzateke, eta, horrela, ia hiri-eremu osoa hartuko luke. 2020ko irailean jarriko zuten martxan, baina COVID-19 pandemiak atzeratu egin du.
 Alde Zaharrean jinkari bat sortzea: autobus txiki batek, oraindik zehazteke dagoen arren, auzotik urrutien dauden guneak hiriko trukagailu nagusiekin lotuko lituzke, ekialdetik Zabalgunera arteko mugan.
 Zizur Nagusira  linea luzatzea: Zizur auzoen arteko zerbitzua hainbat lineatatik igaro da, guztiak emaitza onik gabe. Mankomunitatearen proposamenak Zizur Txikia eta Zizur Nagusiko Urbanizazioa arteko bidea (500 m) urbanizatzea eskatzen du, hortik Ardoiraino, Zizur Nagusiko hiru auzoetatik igaroz,  linea luzatzeko.
Eguesibarko Udalak 2021eko maiatzean eskatu zuen Altzuza, Egues eta Elkano kontzejuei sarea zabaltzea.

 Oharrak 

Ahoskuntza

Oharrak

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Iruñerriko Mankomunitatea
 Transports Ciutat Comtal

 Kanpo estekak 
  Eskualdeko Hiri Garraioaren webgune ofiziala
  Iruñerriko Mankomunitatearen webgune ofiziala

Kategoria:Iruñerriko Eskualdeko Hiri Garraioa