Gipuzkoako Bidasoa

Gipuzkoako BidasoaEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. —Bidasoaldea, Bidasoa Behea edo Behe Bidasoa izenez ere ezaguna— Gipuzkoako eskualde ekialdekoena da. Irun eta Hondarribia udalerriak hartzen ditu bere baitan. Hendaiarekin batera, Bidasoa-Txingudi mugaz gaindiko eskualdea eratzen du. Gipuzkoako Bidasoak 71,6 km2 ditu (Gipuzkoaren azaleraren % 4), eta 76.327 biztanle zituen guztira 2014an. 59.487 biztanlerekin, Irun da eskualdeko herririk jendetsuena, eta Gipuzkoako bigarrena.

 Geografia 
 Eskualde mugakideak 
Kantauri itsasoarekin egiten du muga iparraldean, Lapurdi Itsasegiarekin ekialdean, Nafarroa Garaiko Bortzirirekin hegoaldean, eta Gipuzkoako Oiartzualdearekin mendebaldean.

 Inguru naturala 
Zeharkatzen duen Bidasoa ibai mugalariak eman dio izena kostaldeko eskualde honi. Orografiari dagokienez, Aiako Harriaren natura parkea barne hartzen du, eta tontor ikurrak Jaizkibel (547 m) eta Aiako Harria bera (837 m) dira.

Higer lurmuturra da bertzela Kantauri itsasoan ekialdeen dagoen forma geografikoa da.

 Ekonomia 
1996an 1.930.000 pezetakoa izan zen biztanleko eskualdearen Barne Produktu Gordina (BPG). Euskal Autonomia Erkidegoko indize bateratzailea 100 eta Gipuzkoakoa 102 zelarik, 84an zegoen Gipuzkoako Bidasoa. 1996an eskualdearen balio erantsiaren %68 zerbitzuetatik zetorren, Gipuzkoako batez bestekoa baino 15 puntu gorago. Irunen, esaterako, industriak balio erantsiaren %26 ekarri zuen 1996an, baina Hondarribian %16ra baino ez zen heldu. Hondarribian, aldiz, pisu aipagarria zuen lehen sektoreak, Gipuzkoako batez bestekoa askozaz gainditzen baitzuen. Azken urteotan aldaketa sakonak jasan ditu eskualdearen egitura ekonomikoak, Irunen gehienbat.

Hondarribiak bere erakargarritasun turistikoa sendotu du, azpiegiturak asko hobetuz: hondartza eta kirol portua eraberritu dituzte, esaterako eta, arrantza sektorearen krisialdia latza izan arren, eusten dio oraindik betiko jarduera horri.

Irunen, aldiz, krisialdi gogorra jasan zuten mugen desagerpenaren ondorioz, eta horiei lotutako lanpostu asko galdu ziren. Nolanahi ere, garraioarekin eta beste alor batzuekin zerikusia duten jarduera berriekin bideratu dute egoera. Hizkuntzari dagokionez, nahiko orekatuta daude euskara eta gaztelania eskualde honetan, nahiz eta gaztelania izan nagusi, Irunek duen garrantzi demografikoaren eraginez.

 Udalerriak 
 Hondarribia
 Irun

 Demografia 
Eustateko datuen arabera 77333 biztanle zituen Bidasoa-Behereak 2024. urtean. 
alt=Bidasoa Behereko 2024ko biztanleria-piramidea|erdian|thumb|495x495px|Bidasoa Behereko 2024ko  biztanleria-piramidea

 Kultura 
 Hizkuntza 
Eskualdean 24.268 euskaldun, 12.087 ia euskaldun eta 31.972 erdaldun bizi ziren 1996an. Irunen erdaldunek ia bikoiztu egiten zuten euskaldunen kopurua, eta erabat alderantzizkoa zen egoera Hondarribian.

 Hedabideak 
 Txingudi Telebista: gaztelaniaz eta euskaraz egina.
 Antxeta irratia: badian euskaraz egiten duen irratia.
 Oarsobidasoko Hitza: Berria euskarazko egunkariaren tokiko gehigarria, Oiartzualdeko eta Gipuzkoako Bidasoko albisteak dakartzana.

 Zerbitzuak 
 Bidasoko Ospitalea

 Ondasun nagusiak 

 Hondarribia.
 Jasokunde eta Sagarrondoko Andre Mariaren eliza
 Guadalupeko baseliza (herrigunetik kanpo)
 Karlos V.aren gaztelua
 Harresia
 Santa Maria atea
 San Nikolas atea
 Etxebestenea etxea
 Casadevante etxea
 Portu auzoa
 San Telmo gaztelua (herrigunetik kanpo) (jabego pribatua)
 Irun.
 Junkaleko Andre Maria eliza
 San Martzial baseliza (herrigunetik kanpo)
 Ama Xantalen ermita
 Ama Xantalen iturria
 Oiasso erromatar museoa
 Udaletxea
 San Joan Harria
 Arbelaitz jauregia
 Urdanibia jauregia
 Konpantzia edo Faisaien uhartea (herrigunetik kanpo)

 Eskualdeko herritar ospetsuak 
 Luis Mariano (Irun, 1914-1970), kantaria.
 Remigio Mendiburu (Hondarribia, 1931-1990), eskultorea.
 Txomin Artola (Hondarribia, 1948-), abeslaria.
 Alberto Gorriz (Irun, 1958-), futbolaria.
 Fermin Muguruza (Irun, 1963-), abeslaria.
 Jose Maria Olazabal (Hondarribia, 1966-), golf-jokalaria.
 Amaia Montero (Irun, 1977-), abeslaria.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Txingudi
 Bidasoan gora liburua

 Kanpo estekak 
 Mugaz gaindiko Bidasoa-Txingudi eskualdearen webgunea
 Txingudi Telebista

Kategoria:Bidasoaldea