Traineru estropada

Traineru estropada —maiz, besterik gabe, estropada deitua— traineruen arteko lasterketa edo estropada da.

Arraunketa Euskal Herrian eta Kantauri osoan herri kirola da, traineruekin, batelekin nahiz trainerillekin egina. Estropadak egiteko, ontziok, hainbat txandatan banatuta, distantzia jakin batean elkarren arteko lasterketa bat egiten dute. Estropada irabazten duenak bandera bat jasotzen du saritzat, edota ligarako hainbeste puntu. Ia herri kirol guztiak bezala, estropadak ere garai bateko eguneroko lanean (kasu honetan arrantzan) oinarritzen dira.

 Jatorria: antzinako arrantza 

Iragan mendeetan arrantzak garrantzi handia izan du euskaldunen elikaduran. Euskal Herria basoek estaltzen zuten eta lur landuak gutxi zirenez, hemengo biztanleak itsasora atera ziren elikagai bila. Lehenik Ipar Atlantikora abiatu ziren, han bakailaoa eta balea arrantzatzen zituzten. Zetazeo hau agertzen den zenbait herritako armarriek honen garrantzia adierazten dute. XVI. mendean, Euskal Herriko biztanleriaren hazkundearekin batera, gaur egun tradiziozkoak diren espezieen arrantza hasi zen: atuna, hegaluzea, legatza, bisigua, antxoa eta sardina.

XIX. mendean euskal itsasbazterrean hiru ontzi mota erabiltzen ziren arrantzarako: legatza bezalako espezieentzat "kalera" deituriko batel handiak; antxoa eta sardinaren arrantzarako traineruak, eta kostaldeko espezieentzako batel txikiak. Arrantzarako erabiltzen zen trainerutik sortu ziren estropadak. Traineruak azkarra izan behar zuen arrain-sardara iritsi, sarea bota eta azkar biratuz arrainak harrapatzeko. Ondoren ahalik eta azkarren itzuli behar zen portura, besteek ekarritako arraina gehiegi izan eta enkanteko prezioa jaitsi baino lehen. Horregatik arrantzaleek eta arotzek ontzi arin eta azkarra egin zuten, egonkortasuna gutxiagotu arren.

 Lehen lehiaketak 

Herri kiroletan ohikoa den bezala, lehen estropadak desafio baten bidez sortu ziren: bi ontzitako arraunlariak aurka jartzen dira, dirua jokatzen dute eta puntu batera lehenengo iristen denak irabaziko du. Hala ere, norgehiagoka hau ohikoa zen apusturik gabe ere. Arrain-sardara azkar iritsi eta portura ahalik eta azkarren itzultzeko gogoak eragiten zuen.

Garai hartako bertso askotan aipatzen dira lehen lehiaketa hauek. XIX. mendeko egunkarietan ere agertzen dira arraunlariek luzatutako desafioen berriak. Desafio hauek egin beharreko distantzia adostu ondoren estropada jokatuz erabakitzen ziren.

Idatziz jasotako lehen desafioa Zarautz eta Getariako bi traineruren artean gertatu zen, 1761ko maiatzaren 2an. Estropada Mollarritik (Zarautz) Donostiako kairainoko distantzian jokatu zen, eta garaileak 100 ezkutuko saria lortu zuen. Ez dago jasota nork irabazi zuen.

 Luis Karrilen estropada: Donostia - Ondarroa traineru desafioa 
XIX. mende bukaeran jokatu zen desafio bat izan zen, Euskal Herrian mito bilakatu dena. 1888ko azaroaren 25ean ondarrutarrek Pasai Donibanekoei irabazi zieten eta Bilboko egunkari batek 'Kantauriko garaitezinak' izendatu zituen ondarrutarrak. Donostiako señoritoek orduan herriko arrantzaleei burua berotu eta horiek erronka bota zieten ondarrutarrei. Zarauzko Otamendi ostatuan, artean errepidea handik igarotzen baitzen, elkartu ziren bi herrietako ordezkaritzak baldintzak adosteko. Estropada bederatzi miliatan jokatzea erabaki zuten (Lekeitiotik Donostiara). 25.000 pezeta jokatu zituzten, dirutza handia garai hartarako. Donostiako tripulazioa gidatzeko Luis Karril aukeratu zuten. Ikusmin handia piztu zuen lehia hark. Azkenean, Donostiak irabazi zuen 81 minutuko ibilbidea egin ondoren.

 Arautegia 
 Traineru-estropadak 3 miliatako ibilbidean jokatzen dira (5.556 metro). Joan-etorri bakarrekoak (ziaboga bat) edo bi joan-etorrikoak (hiru ziaboga) izan daitezke.
 Baliza bakoitzean kolore ezberdinetako banderak ipintzen dira nahasterik sor ez dadin. Kaleen koloreak honako hauek dira: 1. , 2. , 3. , 4. .
 Traineruak 12 metroko luzera eta 1,72 metroko zabalera izan behar ditu. Bere pisuak ezin du 200 kilo baino gutxiagokoa izan.
 Traineru bakoitzak bere kalea du eta ezin du beste kale batean sartu arerioren bat oztopatzen badu. Bi traineruk edo beren arraunek ezin dute elkar ukitu; arraunek elkar ukituz gero denbora penalizazioa jaso dezakete. Estropadaren amaieran nahi duten kaletik sartu daitezke, antolakuntzak kontrakorik agintzen ez badu.
 Estropada hasi eta 20 segundo baino lehen arazo edo ezustekoren bat gertatzen bada, berriz hasiko da hasieratik. Inork ihes egiten badu 3 segundutako zigorra izango du.

 Trainerua 
300px|thumb|Sanpedrotarren trainerua 1927an.
Gaurko traineruen eskifaia hamahiru arraunlari eta patroi batez osatzen da. Patroia txopan jartzen da eta bere eginkizun nagusia norabidea ezartzea du. 1920 inguruan hasi ziren lehiaketarako traineruak eraikitzen, Donostian. Ordura arte arrantzontzi arruntak erabiltzen ziren estropadetarako, panelak eta babesgarriak kenduz zertxobait arinduta. 1916an Mutrikuko Bizente Olazabalek Getariako tripulazioarentzat lehen trainerua eraiki zuen. Enara izenez bataiatu zuten eta 400 kiloko pisua zuen.

XX. mendearen bukaera aldera arte ontzigileek diseinua hobetu zuten teknika eta esperientziari esker. Ontziaren hezurdura eraikitzeko haritza erabiltzen zen eta kanpo aldea iparraldeko pinuz estaltzen zen iltze galbanizatuekin. Gaur egun, lehiaketan ez da zurezko trainerurik erabiltzen. Material berriek eta arinagoek ordezkatu dute. Traineruaren prezioa ere nabarmen igo da, inflazio-maila baino gehiago. 1970ean 45.000 pezeta kostatzen bazen, gaur egun zenbait milioi (pezeta) ere bai.

 Estropada ezagunak 
Traineru-estropadak Kantauri itsaso osoan zehar jokatzen badira ere, garrantzitsuenak Euskal Herrian jokatzen direnak dira. Gipuzkoan (Zarautz, Hondarribia, Pasaia, Orio, Zumaia...) eta Bizkaian (Nerbioi ibaia, Ondarroa, Santurtzi, Lekeitio, Bermeo...) jokatzen dira estropadak udan.

 Kontxako Bandera 
Estropadarik itzaltsuena Donostiako Kontxako Bandera da. Arraunaren olinpiada izena ere eman izan dio jendeak. Edozein klubentzat gehiago balio du Kontxako Bandera lortzeak, urte osoan irabaz daitezkeen beste guztiek batera baino. Entzute izugarria du arraunaren munduan.

Kontxako Bandera irailaren lehen bi igandeetan ospatzen da, bi jardunalditan. Kanporaketa bidez hautatutako zortzi talde onenek parte hartzen dute. 3 miliako ibilbide klasikoan jokatzen da, baina ziaboga bakarrarekin. Estropada honek itsas zabalean haize, olatu eta korronteen aurka egiten ziren desafio zaharren tradizioa gordetzen du. Gehienetan irabazi duena Orioko trainerua izan da 32 banderarekin. 2008tik aurrera Emakumezkoen Kontxako Bandera ere jokatzen da, hauek distantzia erdia osatzen dutelarik. Hasieran galiziarrak izan ziren nagusi baina azken urteetan euskaldunak nagusitu dira, San Juanek esate baterako bost garaipen lortu zituen jarraian.300px|thumb|Santurtzik (argazkian) eta Kaikuk estropada gogoangarriak egin zituzten Ibaizabal itsasadarrean, 1970 eta 1980 hamarkadetan.
1950 eta 1960. hamarkadetan arraunarekiko interesak behera egin zuen nabarmen. Ozta-ozta jokatzen ziren hiruzpalau estropada (Kontxa, Espainiako estropada eta Coruñakoa) eta azken unean inprobisaturiko tripulazioak lehiatzen ziren. 1960. hamarkadaren amaieran Bizkaian bi estropada handi antolatzen hasi ziren Nerbioi itsasadarrean, Nerbioiko Sari Handia (1966an) eta El Corte Ingles Bandera (1971an). Diru sari ederrak ematen zituztenez bigarrenari Regata Monstruo ezizena eman zitzaion. Hauei jarraiki Zarauzko Ikurrina eta Kantabriako hainbat bandera ere antolatu ziren. Guzti honek arrauna indarberritu zuen eta kirol elkarte ugari sortu ziren kostaldeko herri guztietan.

 Ligak 
1994ean aurrera Ligak eratu ziren arraunketa modernizatzeko. 2002 arte Traineruen Euskal Liga izan zen (talde kantabriarrek ere parte hartzen zutelarik) eta 2003tik aurrera TKE Liga osatu zen, bertan galiziarrak ere aritzen dira. Arraun talde guztiak sisteman sartu dira, bigarren eta hirugarren mailak osatuz, Galizian Ipar-mendebaldeko Ligan eta Euskal Herrian eta Kantabrian KAE Ligan.

Emakumezkoei dagokionez Euskotren Liga osatu zen eta bigarren maila batean ETE Liga eta Galiziako Liga.

 Berrikuntza teknologikoak 
Ligako estropadak eta Kontxakoa telebistaz ematen dira. Traineruen barruan GPS aparatuak jartzen dira denborekin zalantzarik egon ez dadin. Laburbilduz, XXI. mendearekin batera estropaden mundua ere garai berrietara egokitu da ezinbestean.

 Azken hamarkadetako emaitzak 
 Gizonezkoak 
 Urtea  Kontxako Bandera  Liga nagusia  Espainiako Txapelketa 1990   San Juan  ez   San Pedro 1991   San Pedro  ez   San Juan 1992   Orio  ez   Arraun Lagunak (Donostia) 1993   San Pedro  ez   Orio 1994   San Pedro   San Pedro   San Pedro 1995   Donibaneko Arraun. (S.Juan)   Donibaneko Arraun. (S.Juan)   Orio 1996   Orio   Orio   Tirán 1997   Orio   Orio   Tirán 1998   Orio   Orio   Orio 1999   Koxtape (San Juan)   Koxtape (San Juan)   Orio 2000   Orio   Koxtape (San Juan)   Astillero 2001   Castro Urdiales   Castro Urdiales   Castro Urdiales 2002   Castro Urdiales   Castro Urdiales   Astillero 2003   Astillero   Astillero   Astillero 2004   Astillero   Bermeo Urdaibai   Astillero 2005   Hondarribia   Astillero   Astillero 2006   Castro Urdiales   Hondarribia   Astillero 2007   Orio   Bermeo Urdaibai   Bermeo Urdaibai 2008   Castro Urdiales   Bermeo Urdaibai   Astillero 2009   Kaiku   Castro Urdiales   Kaiku 2010   Bermeo Urdaibai   Bermeo Urdaibai   Kaiku 2011   Bermeo Urdaibai   Kaiku   Kaiku 2012   Kaiku   Kaiku   Hondarribia 2013   Hondarribia   Kaiku   Kaiku 2014   Bermeo Urdaibai   Hondarribia   Bermeo Urdaibai 2015   Bermeo Urdaibai   Hondarribia   Bermeo Urdaibai 2016   Bermeo Urdaibai  Bermeo Urdaibai   Hondarribia 2017   Orio   Bermeo Urdaibai   Bermeo Urdaibai 2018   Hondarribia   Bermeo Urdaibai   Zierbena 2019   Hondarribia   Orio   Santurtzi 2020   Hondarribia   Santurtzi   Zierbena 2021   Santurtzi   Santurtzi   Getaria 2022   Bermeo Urdaibai   Bermeo Urdaibai   Bueu 2023   Bermeo Urdaibai   Bermeo Urdaibai   Ares 2024   Bermeo Urdaibai   Bermeo Urdaibai   Bermeo Urdaibai 2025   Orio   Orio   Orio

 Emakumezkoak 
 Urtea  Kontxako Bandera  Liga nagusia  Euskadiko Txapelketa 2008   Galiziako selekzioa  ez  ez 2009   Rias Baixas (Galizia)   Galiziako selekzioa   Getaria-Tolosa 2010   Rias Baixas (Galizia)   Galiziako selekzioa Gipuzkoako selekzioa   Getaria-Tolosa 2011   Rias Baixas (Galizia)  Getaria-Tolosa   Getaria-Tolosa 2012   Rias Baixas (Galizia)   Zumaia   Getaria-Tolosa 2013   Zumaia   Zumaia   Zumaia 2014   San Juan   San Juan   San Juan 2015   San Juan   San Juan   Zumaia 2016   San Juan   San Juan   San Juan 2017   San Juan   San Juan   Hibaika 2018   San Juan   San Juan   San Juan 2019   Orio   Orio   Orio 2020   Orio   Orio   Donostiarra 2021   Arraun Lagunak   Arraun Lagunak   Arraun Lagunak 2022   Orio   Orio   Arraun Lagunak 2023   Arraun Lagunak   Arraun Lagunak   Donostiarra 2024   Arraun Lagunak   Arraun Lagunak   Arraun Lagunak 2025   Arraun Lagunak   Arraun Lagunak   Tolosaldea

 Estropada handienen palmaresak 
2025 denboraldiko datuak barne.
 Gizonezkoak 
 Estropada  Garaipenak Kontxako Bandera  Orio (33), San Pedro (15), Donostia (14), Hondarribia (14), San Juan (10), Sestao (8), Bermeo (8), Getaria (5)... Espainiako Txapelketa  Orio (16), Astillero (8), Pedreña (8), Sestao (7), San Juan (6), Santurtzi (5), Bermeo (5), Moaña (4), San Pedro (4)... Euskal Liga (1994-2002)  Orio (3), San Juan (3), Castro Urdiales (2) eta San Pedro (1). TKE Liga (2003- )  Urdaibai (10), Kaiku (3), Hondarribia (3), Astillero (2), Santurtzi (2), Orio (2) eta Castro Urdiales (1). Euskadiko Txapelketa  Urdaibai (9), San Pedro (7), Kaiku (7), Hondarribia (7), Orio (7)... Nerbioiko Sari Handia  Orio (10), San Pedro (6), Kaiku (4)... El Corte Ingles Bandera  Kaiku (11), Orio (11), Urdaibai (6), Santurtzi (4), San Pedro (4), Hondarribia (4) ... Zarauzko Ikurrina  Orio (12), San Pedro (5), Kaiku (5), Hondarribia (5), Urdaibai (5), Santurtzi (4)...

 Emakumezkoak 
 Estropada  Garaipenak Kontxako Bandera  Galizia-Rias Baixas (5), San Juan (5), Arraun Lagunak (4), Orio (3) eta Zumaia (1). Emakumezkoen Liga  San Juan (5), Arraun Lagunak (4), Orio (3), Galizia-Rias Baixas (2), Zumaia (2), Gipuzkoa (1) eta Getaria-Tolosa (1). Euskadiko Txapelketa  Getaria-Tolosa (4), San Juan (3), Arraun Lagunak (3), Zumaia (2), Donostiarra (2), Hibaika (1), Orio (1) eta Tolosaldea. Zarauzko Ikurrina  San Juan (5), Orio (4), Arraun Lagunak (3), Zumaia (2), Gipuzkoa sel. (1), Galizia sel. (1) eta Getaria-Tolosa (1).

 Talde handienak 
2025 denboraldiko datuak barne.
 Gizonezkoak 
 Taldea  Kontxako Bandera  Espainiako Txapelketa  Liga (Euskal + TKE)  Guztira  Orio 33 16 5 53  Bermeo Urdaibai 8 5 10 23  San Pedro 15 4 1 20  Hondarribia 14 2 3 19  San Juan 10 6 3 19  Sestao (Kaiku+Iberia) 8 7 3 18  Donostia 14 2 0 16  Pedreña 4 8 0 12  Astillero 2 8 2 12  Santurtzi 4 5 2 11  Castro Urdiales 4 1 3 8  Getaria 5 1 0 6  Zumaia 2 3 0 5  Moaña (Tirán+Meira) 0 4 0 4

 Emakumezkoak 
2025 denboraldiko datuak barne.
 Taldea  Kontxako Bandera  Emakumezkoen Liga  Euskadi/Galizia Txap.  Guztira  San Juan 5 5 3 13  Arraun Lagunak 4 4 3 11  Rias Baixas (Galizia) 5 2 1 8  Orio 3 3 1 7  Zumaia 1 2 2 5  Getaria-Tolosa 0 1 4 5  Cabo da Cruz 0 0 5 5  Riveira 0 0 2 2  Mecos 0 0 2 2  Donostiarra 0 0 2 2  Tirán 0 0 2 2  Hondarribia 0 0 1 1  Hibaika 0 0 1 1  Tolosaldea 0 0 1 1

 Ikus, gainera 

 Euskal Herriko arraun taldeak
 Kontxako Bandera
 TKE Liga
 Espainiako Txapelketa

 Kanpo estekak 
 Kontxako Banderaren informazio zehatz eta xehea duen webgunea, bideo eta guzti
 Kontxako banderaren udal webgunea
 Estropadak.eus Arraunzaleen topagunea, estropadei buruzko berriak, bideoak, estatistikak, etab.

Kategoria:Arraunketa
Kategoria:Herri kirolak
Kategoria:Ur kirolak