Gipuzkoako Foru Aldundia

Gipuzkoako Foru Aldundia Gipuzkoako gobernu organoa da. Espainiako beste diputazio batzuekin alderatuta lurralde historiko bat izateak ekartzen dituen eskuduntzak ditu, hala nola, ogasuna, hirigintza eta gizarte gaiak. Egoitza nagusia Gipuzkoako foru jauregian dauka, Donostiako Gipuzkoa plazan.

Aldundia Batzar Nagusiek gobernatzen dute.

 Historia 
Gipuzkoako Diputazio Nagusia XVI. mendean jarri zen indarrean. Korrejidoreak (Espainiako erregearen ordezkariak), Gipuzkoako Batzar Nagusiek aukeraturiko ahaldunak, eta Batzar Nagusiak biltzen ziren herriko udalak osatzen zuten Diputazioa.

Osaketa hori aldatzeko saioak egin ziren 1628an eta 1709an, baina aldaketa ez zen 1748 arte egin. Hartutako erabakiaren arabera, bi diputazio-mota bereizi ziren: Diputazio Arrunta eta Diputazio Berezia. Urtetik urtera berritzea erabaki zen Diputazio Arrunteko diputatu nagusia, eta horretarako urte hartan korrejidorea bizi zen herriko bizilagun bat aukeratzen zuten Batzar Nagusiek. Beste bizilagun bat hautatzen zuten ordezko, eta herri bereko udalak aukeratzen zituen, udal-batzarkideen artean, beste bi diputatuak. Diputazio Berezia urtean bitan biltzen zen eta, aurrekoez gainera, Gipuzkoa banaturik zegoen lau eskualdeek bana aukeraturiko ahaldunek eta Donostiak, Tolosak, Azpeitiak eta Azkoitiak, nork bere aldetik, aukeraturiko hiru ordezkarik osatzen zuten. Hau izan zen, gorabeherak gorabehera, Gipuzkoan nagusitu zen sistema. Gipuzkoako Diputazioaren aginte-maila Bizkaia eta Arabako ahaldunen molde berekoa zen, eta erabaki guztiek Batzar Nagusien onespena jaso behar zuten.

Gipuzkoako Foru Aldundia 1877ko abenduaren 1ean desegin zen. Gaur egun Euskadiko Autonomia Estatutuaren eta Lurralde Historikoen Legearen arabera zuzentzen dira Gipuzkoako Batzar Nagusiak eta Gipuzkoako Foru Aldundia.

2014ko azaroaren 10ean, Gipuzkoan Bildu, PSE-EE eta Aralarrek onartu zuten erakunde berri bat, Kabia, sortzea 16 zahar etxe kudeatzeko. Gerora, har zitzakeen zerbitzu gehiago. EAJk eta PPk ez zuten onartzenArantxa Iraola, «Kabia, eredu berri baten bila», Berria, 2014-11-11.

2015eko urtarrilaren 8an, euskara "lehentasunez" erabiltzea erabaki zuen Gipuzkoako Diputazioak. Horretarako euskararen erabilera plan berria onartu zuen eta zerbitzu guztiak euskaraz ematea bermatu nahi zuten. Ondoren, eragin linguistikoaren ebaluazioa egingo zuten«Euskara "lehentasunez" erabiliko du Gipuzkoako Diputazioak», Berria, 2015-01-08.

 Gaur egungo osaketa 
KarguaForu DiputatuaAlderdia01 Diputatu Nagusia  Markel Olano  EAJ02Gobernantza DepartamentuaLehen Diputatu NagusiordeaDiputatuen Kontseiluko Idazkaria / Gobernuko Bozeramailea  Eider Mendoza EAJ03Ingurumena eta Obra Hidraulikoak

Bigarren Diputatu Nagusiordea José Ignacio Asensio  PSE-EE04Ekonomia Sustapena, Turismo eta Landa Ingurunea Jabier Larrañaga  EAJ05Mugikortasuna eta Lurralde Antolaketa  Rafaela Romero PSE-EE06Ogasuna eta Finantzak Jokin Perona EAJ07Bide Azpiegiturak Aintzane Oiarbide  EAJ08Gizarte Politikak Maite Peña  EAJ09Kultura, Lankidetza, Gazteria eta Kirola  Harkaitz Millan PSE-EE

 Ahaldun nagusiak 

Foru Aldundiaren buru da ahaldun nagusia, gainerako ahaldunek aukeratua. Gaur egun Eider Mendoza (EAJ) da Gipuzkoako ahaldun nagusia.

 Ahaldun nagusia / Aldundi-burua Agintaldia Jose Treku Irigoien 1931-1936 Fidel Azurtza 1936-1936 Carlos Guerra 1936-1937 Mariano Rivera 1937-1938 Jose Eizagirre 1938-19xx Avelino Elorriaga Zabala 1949-1952 Miguel Sagardia Laurnaga 1952-1955 Jose Maria Caballero Arzuaga 1955-1957 Vicente Asuero Ruiz de Arkaute 1957-1962 Antonio Epelde Hueto 1962-1968 Juan Maria Araluze Villar  1969-1976

 Legegintzaldia  Lehendakaria  Alderdia I. (1979-1983) Xabier Aizarna Azula EAJ II. (1983-1985) Jose Antonio Ardanza Garro (kargua utzi izan behar zuen)  EAJ II. (1985-1987) Imanol Murua Arregi  EAJ (1985-1986)
EA (1986-1987) III. (1987-1991)  Imanol Murua Arregi  EA IV. (1991-1995) Eli Galdos Zubia  EAJ V. (1995-1999) Roman Sudupe Olaizola  EAJ VI. (1999-2003) Roman Sudupe Olaizola  EAJ VII. (2003-2007) Joxe Joan Gonzalez de Txabarri Miranda  EAJ VIII. (2007-2011) Markel Olano Arrese  EAJ IX. (2011-2015) Martin Garitano Larrañaga  Bildu X. (2015-2019) Markel Olano Arrese  EAJXI. (2019-2023)Markel Olano ArreseEAJXII. (2023-2027)Eider Mendoza LarrañagaEAJ

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Gipuzkoako Batzar Nagusiak
 Arabako Foru Aldundia
 Bizkaiko Foru Aldundia
 Euskal Autonomia Erkidegoko ahaldun nagusien zerrenda
 Helena Franco
 Luis Mari Bandres

 Kanpo estekak 

 Gipuzkoako Foru Aldundiaren webgune ofiziala  
 Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitza elektronikoa