Mendibil (Oloritz)

MendibilEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Orbaibarrako Oloritz udalerriko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak mendibildarrak dira.

 Izena 
Mendibil beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 gaztelaniaz: Mendívil

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Mendiuil (1203)
 Mendivil (1268)
 Mendivil (1366)
 Mendivil (1534)
 Mendibil (1587)
 Mendivil (1802)
 Mendiville (1911)
 Mendibil (1974)
 Mendibil (1990)

 Ezaugarriak 
 Armarria 
Mendibilgo armarria Orbaibarrako armarria da. Armarri honekhonako blasoi hau du:

 Geografia 
Mendibil Erdialdea eskualdean dago, Orbaibar ibarrean eta Oloritz udalerrian.

 Inguru naturala eta kokapena 
Oloritz udalerria Nafarroa erdialdean dago Erriberriko merindadean eta Nafarroako hiriburutik 24 kilometrora.

 Klima eta landaredia 
Altuera eta kokapenaren arabera aldaketak dauden arren, udalerriaren batez besteko balioak honakoak dira: Tenperatura 8 eta 13 gradu bitartekoa, prezipitazioa 600 eta 1.000mm bitartekoa, eta egun euritsuak 90 inguru. Udak nahiko lehorrak izaten dira, eta neguak euritsu eta hotzak, batez ere iparraldeko zierzo haizeak jotzen duenean. Klima, oro har, mediterraneoa edo azpimediterraneo kontinental motakoa da.

Udalerriko baso bakanetan, birlandaturiko pinuak, haritzak eta arteak daude, eta horrez gain, nahiko ondo kontserbatu diren 23 hektarea pago.

 Estazio meteorologikoa 
Oloritzen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Barasoain pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 524 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

 Historia 
Tibalt II.a Nafarroakoa erregeak kaloñako bizilagunak askatu zituen ustekabeko hilketengatik 1264. urtean. Etxague eta Untzuerekin batera, Piarres Ibañitz Lehet eta Teresa Almorabiden jaurerrira igaro zen 1336an.

Orbaibarrekoa izan zen banaketa administratibo honek iraun zuen bitartean. Gero, 1835-1845eko berrikuntzekin, Leotz udalerrian sartu zen, eta udalerri eratu zuen, Bariain, Oloritz, Lepuzain, Etxague, Orizin eta Soltxaga herriekin eta Arrazubi, Doneaniz eta Eristain baserriekin eta Olorizko bentekin.

Orbaibarrako ia herri guztiak bezala, aipatu erreformak egin arte Mendibil Iruñeko merkatuko alkatearen jurisdikziokoa zen. Ondoren, gainerakoak bezala erregimen komunaren menpe geratu zen. 1802an irin-errota zuen (bi harri egoera onean zituen, eta 1847an gehitu zen). Azken data horretan, eskola ere bazegoen, urtean berrehun erreal garirekin hornitua, eta kuratoaren hornidura Orreagako kabildora itzuli zen. Herriaren bidez, Iruñetik Tafallarako galtzada igarotzen ari zen, eta Mendibilek benta bat zuen haren gainean.

 Demografia 
 biztanle zituen Mendibilek.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020424239394745505048445556505458626264646462

 Garraioa 
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko linea zerbitzua ematen dio kontzeju honi. Herriak autobus bi geldialdia ditu zeharkarrikan, bat Iruñerantz eta bertzea Tafallarantz.

linea linea erregularra den arren, Mendibilgo geldialdiak eskariaren araberako geldialdia baita, bidaia aurreko eguneko 19:00ak baino lehen erreserbatu behar da.

 Kultura 
 Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Oloritz udalerria sailkatu zituen, Orbaibarreko hainbat herriekin, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Oloritz udalerria ez-euskal-eremuan sailkatu zen.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Oloritz eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %6,10k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 6,22k eta 2018n % 9,60k.

 Ondasun nabarmenak 
 San Migel eliza, XIII. mendean eraikitako krisitiau eliza, gotiko estiloan.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. .

 Ikus, gainera 
 Oloritz
 Orbaibar
 Erdialdea
 Erriberriko merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Olorizko kontzejuak
Kategoria:Nafarroako lehengo udalerriak