Bilboko Aste Nagusia

Bilboko Aste Nagusia Bizkaiko hiriburuko festa nagusiak dira. Jaien hasiera markatzen du Andra Mari egunak, (abuztuaren 15a), horren hurrengo larunbatean hasten baitira urtero. 1978an sortu ziren Mari Jaia, konpartsak eta Aste Nagusi parte hartzailea.

Bilboko konpartsak dira jaietako bultzatzaile historiko nagusiak, Bilboko Udalarekin batera, txosnen inguruan festagune zabala antolatzen dute. Jaietan, beste eragile batzuek ere parte hartzen dute.thumb|1978ko Jai-Batzordea Bilboko udaletxean.Mari Jaia da jaien sinbolo nagusia, Mari Puri Herrero margolariak 1978an Jaien Batzordearen eskariz asmatutako pertsonaia.

Urtero, Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria izendatzen dute, hirian ezaguna den edo hiriarekin lotura handia duen pertsona izaten da. Bilboko Aste Nagusiko Txupineroa, aldiz, beti konpartsa bateko kidea da eta orain arte emakumezkoa izan da beti. Bilbon txupinaren jaurtiketa esaten zaio, Iruñean txupinazoa den bitartean.

Aste Nagusia, Bizkaiko urte osoko BPGaren %7 da.

 Historia 

 Jatorria eta XIX. mendea 
Aste Nagusiaren hastapenak XIX. mendearen bigarren erdian kokatzen dira. Garai hartan, Bilbok industrializazio eta hazkunde handia bizi zuen, eta herritarrek Begoñako Andre Mariaren omenezko jaiekin uztarturiko udako ospakizunak antolatzen zituzten. 1882an Vista Alegreko zezen-plaza inauguratu zen, eta horrek abuztua behin betiko finkatu zuen Bilboko jai-egutegiaren erdigunean. Ordutik, musikaz, azoka eta barrakaz, itsasadarreko estropadaz, ekitaldi erlijiosoaz eta bestelako ikuskizun herrikoiez osatutako programa zabala antolatzen zen. “Aste Nagusia” izendapena garai horretan zabaldu zen jai multzo hori izendatzeko.

 XX. mendearen lehen hamarkadak 
Mende hasieran Aste Nagusia bilbotarren egutegi sozialaren hitzordu nagusietako bat bihurtu zen. Arenaleko musika eta ikuskizunek, kaleetako jai-giroak eta itsasadarraren inguruko kirol ekitaldiek herritarrak eta bisitariak elkartzen zituzten. Bilbok hazkunde ekonomiko eta sozialarekin batera bere jaiak sendotu zituen, tradizioa eta modernitatea uztartuz.

 Gerraostea eta frankismoa 
Gerra Zibilaren ostean eta frankismo garaian Aste Nagusiak garrantzi handia izaten jarraitu zuen, nahiz eta izaera ofizial eta instituzionalagoa hartu. Programan dantza, musika, ikuskizun, ospakizun erlijioso eta kaleko giroa mantendu ziren, baina berrikuntza eta herritarren parte-hartzea mugatuagoak izan ziren. Hala ere, garai horretan ere, bilbotarrek bazekiten abuztuaren bigarren hamabostaldia beren jai nagusiarekin lotuta zegoela.

 1978ko berrikuntza: Aste Nagusi modernoaren sorrera 
1977an Zorion Egileor aktore eta kazetariak irratian kalejira bat antolatzeko proposamena bota zuen eta, espero gabe, 5.000 pertsona elkartzea lortu zuen. 

Urte berean, Bilboko Udalak El Corte Inglés-en babesletzarekin ideia lehiaketa bat antolatu zuen jaiak modu herrikoiago batean ospatzeko. 37 proposamen jaso ziren. Luis Cardas (Tximbo Zaharrak) enpresariaren eta Txomin Barullo konpartsaren proposamenak heldu ziren finalera. Lehenak, jaiak auzo guztietara eraman nahi zituen; eta bigarrenak, Zazpikaleetan kokatu nahi zituen festak. Bigarrena nagusitu zen.

1978an abiatu zen lehenengo ekitaldia, Txomin Barullo konpartsak irabazitako ideien lehiaketan proposatutakoan oinarrituta. Lehen Aste Nagusia egiteko Bilboko Udalak 8 milioi pezetako aurrekontua onartu zuen hilabete faltan. Hiru helburu nagusi jarri zituzten; bat, Jende guztiak parte hartzeko eredu bat bermatzea; bi, gauza guztiak dohainik izatea, aurreko ereduan ordainduak zirelako; eta hiru, gune zentral bat, erreferente bat sortzea. Urteekin kutsu erlijiosoa eduki ordez, festek eusten diote euren izaera herrikoi eta aldarrikatzaileari, izaera kultural, sozial eta politikoari atxikita.

1980ean orduko alkatea zen Jon Castañaresek, jaiak udaletik monopolizatzen saiatu zen, eta azkenean, hainbat tira-biraren ostean, jaiak bertan behera gelditu eta ez ziren ospatu.

1983an uholdeak izan ziren Aste Nagusia zenean. Jaien antolatzaile askok ekintza solidarioak antolatzen aritu ziren ezbeharrari erantzuteko. 2023. urtean, 40. urteurrenean, konpartsek Elkarlan Uholdea kanpaina abiatu zuten garaiko elkartasuna gogoratzeko.

1997an kohesio elementu baten bila ari zirela, "Badator Mari Jaia" abesti ofiziala sortu zuten, Edorta Jimenezen hitzak eta Kepa Junkeraren musika moldaketak dituena.

 Konpartsak 

start=0|thumbtime=0|thumb|Bilboko Aste Nagusiaren gaineko zortzi datu.
Antzinako Bilboko inauterietan koplak abesten aritzen ziren kuadrilak konpartsa izena hartzen zuten, hortik berreskuratu zituzten konpartsak Bilboko Aste Nagusirako. Konpartsa batzuk mugimendu sozialetatik sortu ziren (feminismoa, antimilitarismoa, ekologismoa…) beste batzuk alderdi politikoetatik, beste batzuk auzoetatik, gehienak; eta beste batzuk lagun taldeetatik.

Gaur egun 30 konpartsa inguru daude, 2002an sortutako Bilboko Konpartsen Federakundeak koordinaturik. Beteranoen artean Txomin Barullo, Arrainak, Bizizaleak, Hontzak, Moskotarrak, Pinpilinpauxa, Satorrak eta Uribarri ditugu, 1978an jaiekin eurekin batera sortutakoak. Berrienak, aldiz, Altxa Porrue, Txinbotarrak, Zaratas, Komantxe, Piztiak eta Trikimailu dira.

2005ean Gogorregi Konpartsa koordinakundetik at gelditu zen.

 Pregoilariak 

Hauek izan dira pregoilariak Aste Nagusia herrikoia izan denetik:
 2025 - Francis Diez, Doctor Deseo taldeko abeslaria.

 Txupinerak 
Festetako txupineroa beti emakumezkoa eta konpartsaren bateko kidea izaten da, hortik "txupinera" hitza erabiltzearena. Hurrenez hurren, hauek izan dira orain artekoak:

* Dagoeneko desagertutako konpartsak.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Donostiako Aste Nagusia
 Mari Puri Herrero
 Mari Jaia
 Natxo de Felipe
 Andoni Olivares

 Kanpo estekak 

 Aste Nagusia 2010 Bilboko Udalaren webgunean.
 Bilboko konpartsen webgunea
 Bilboko Aste Nagusiaren Momentuak
 Amets Nagusia: Ametsa Jai bihurtu zen Aste Nagusiaren sorreraren inguruko dokumentala

 Kaskagorri abestia. Akerbeltz "28 konpartsa, bakoitzak du bere xarma..."
 Kaskagorri abestia entzun. Akerbeltz, Youtube

Kategoria:Bilboko Aste Nagusia