Jose Antonio Uriarte

Jose Antonio Uriarte Adaro (Arrigorriaga, Bizkaia, 1812ko maiatzaren 28a - Zarautz, Gipuzkoa, 1869ko otsailaren 20a) euskal idazlea eta itzultzailea izan zen.

 Datu biografikoak 
1829an frantziskotar sartu zen, 17 urterekin, Bermeoko komentuan. Bastidan (Araba) eta Bilbon egin zituen apaiz ikasketak. 1836an apaiz egin, eta 1839an lehen meza eman zuen.

1840ean, Arrasaten zela, Espainiako Gobernuak komentuetan bizi ziren apaizen exklaustrazioa agindu zuen, desamortizazio prozesuarekin lotuta; orduan Uriarte Markinara joan zen bizitzera. Lekeition ere urte batzuk eman zituen. 

1860an itzuli zen Bermeoko komentura. Hantxe Eusebio Maria Azkue olerkari lekeitiarra ezagutu zuen, bera baino urtebete gazteagoa, Bermeon eta Mundakan nautika irakasle zena.

1869an hil zen, hemiplegiaz jota.

 Literatura 
1850ean Marijaren illa edo Maijatzeco illa argitaratu zuen.

1856an, Bonaparte printzearekin elkarlanean hasi zen. Horrekin batera, bere inguruan herri-kantu eta bertsoak jasotzeari ekin zion; lana Markinan zela abiatu zuen, Joan Antonio Mogelen bertsoekin, eta bilketa lan horrekin hil arte jarraitu zuen, 1869ra arte alegia (bildumako azken olerkiak Eusebio Azkuerenak dira). Bitartean, hainbat egileren bertso sortak ere jaso zituen, hala nola Iturriaga, Zabala, Etxezarreta, Tomas Obieta, Juan Jose Mogel, Vitorio Ibaseta, Uriarte, Enbil, Domingo Larragan, Aita Meagher, karlisten kantuak, Marokoko gerrakoak, Juan Antonio Aboitizenak, Durangoko zilarginenak...  Poesía Bascongada. Dialecto vizcaíno deritzon bilduma hau Arantzazuko santutegian dago, eta hainbat espezialistak kontsultatu izan dute urteetan zehar, atal solteak publikatuz; baina 1987ra arte ez da osorik argitaratu.

1858an, Bonaparteren enkarguz, San Mateoren ebanjelioa itzuli zuen, Londresen argitaratu zena. Ondoren, Biblia osoaren gipuzkerazko itzulpena egiteko agindu zion printzeak, eta lehenengo hiru liburuak (Hasiera, Irteera, eta Lebitarrena) argitaratuak izan ziren Biblia edo Testamentu zar eta berria Aita Fray Jose Antonio de Uriartec latiñezco Vulgatatic lembicico aldiz Guipuzcoaco euscarara itzulia izenburupean 1859an, Duvoisinen itzulpenarekin aldi berean. Argitalpen osoa eten egin zen, ordea, nahiz eta Uriartek hamar urtetan lana bukatu zuen.

Uriarterenak dira halaber:  Jesus Sacramentaduari eta Ama Doncella Mariari Visitac (1856), Iturriagaren Elkarrizketak (1857), Euscaldun mutillen vijotzac Moruen contra guerran eguiteco gurarijetan sendatu eta sututeco bertso sorta (1859ko Espainia-Maroko Gerrarako eginak), Marija Jangoicuaren Amac bere vijotz santu eta garbico Cofradijan sarturik dagozanai iracatzi ta consejuac (1862).

Gutun trukaketa jakingarria gordetzen da Uriarteren eta Bonaparte printzearen artekoa. Alegia batzuk ere idatzi zituen Uriartek, Manterolak bere Cancionero-n bildu zituenak.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
 Jose Antonio Uriarte literaturaren zubitegian

Kategoria:Erromantizismoa Euskal Herrian
Kategoria:Euskal idazleak
Kategoria:Bizkaiko idazleak
Kategoria:Euskal Herriko itzultzaileak
Kategoria:Arrigorriagatarrak
Kategoria:Euskal Herriko frantziskotarrak
Kategoria:Mendebaleko euskara