Zuntzarren

ZuntzarrenEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Lizoainibar-Arriasgoiti udalerriko Arriasgoiti ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

Arriasgoitiko ibarburua da.  biztanle zituen.

Bertako biztanleak zuntzarrenarrak dira.

 Izena 
Zuntzarren toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Çunçarrain (1242)
 Çunçarren (1268)
 Çumçarren (1366)
 Çumçarrem (1366)
 Cuncarren (1532)
 Zunzarren (1534)
 Zunzarren (1802)
 Zuntzarren (1990)

 Ezaugarriak 

 Armarria 
Zuntzarrengo armarriak honako blasoi hau du:

 Geografia 
Zuntzarren Arriasgoiti ibarran dago.

 Ingurune naturala eta klima 
Arriasgoiti Pirinioen (Erroibar) eta Pirinioaurrearen (Lizoainibar) arteko trantsizio-ibarra da, haitzarte estuak eta desnibel nabarmenak dituena. Ibaia zeharkatzen du Erro ibaiak, Irati-Aragoi ibaiaren adarrak.

Ibarreko klima azpi-mediterraneoa da, urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu ingurukoa, eta batez besteko prezipitazioak 800 mm eta 1 000 mm bitartekoak. Urteko egun euritsuak 90 izaten dira, batez ere udaberri eta udazkenean. Uda garaian, bi hilabete lehor izaten dira, uztaila, eta, batez ere, abuztua.

Herrigunearen inguruko basoetan, birlandatutako pinuak dira nagusi. Birlandaketa hauek XIX. mendetik aurrera egin ziren, inguruko zerrategiek zuten hazkunde azkarreko zuhaitzen beharra zela eta. Oraindik ere, 100-120 hektarea gordetzen da.

 Estazio meteorologikoak 
Arriasgoitin dagoen Zalba herrian, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.

 Historia 
Nahiz eta 1427an herritarrak kapareak izan, errege jaurerriaren lursailak bertan geratuko ziren, Leonor printzesak Joan Ilhopitz Izabakoa idazkariari errentak eman zizkiolarik 1468n. 1802an esaten da justizia arrunta etxeen txandaren bidez aukeratzen dela herria gobernatzeko.

Arriasgoiti ibarrekoa izan zen, XX. mendera arte, non Arriasgoiti Lizoainibarrera sartu baitzen. 1835-1845eko udal-erreformak arte, ibarreko diputatuak (Arriasgoitikoak) herriko bizilagunen artean aukeratzen zen erregidoreak gobernatzen zuten. Gero, Zuntzarren, udalerri osoa bezala, erregimen komunaren mende jarri zen.

1802an eta 1850ean irin-errota batek funtzionatzen zuela adierazten da; 1850ean, gainera, Zunztarrenek eskola bat zuen, urtean hogeita hamar gari-lapurreta zituena; auzotarrek zuten parrokoa aurkezteko eskubidea. XX. mendearen hasieran landa kutxa bat sortu zen.

1953an, Erro-Arriasgoiti errepidean, Zuntzarrendik igarotzean, hormigoizko zubi bat eraiki zen Erro ibaiaren gainean, ibarra isolatzeko.

 Demografia 
 biztanle zituen Zuntzarrenek.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020101011121313141313131315131414141313131313

 Kultura 
 Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Arriasgoitiko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Esteribar eta Artzibar ibarrekin eta Pirinioaurreko Eguesibar eta Longida ibarrekin hitz egiten zena.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Arriasgoiti atzerakada-eremuan sailkatu zituen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Zuntzarrengo azpieuskalkia artzibarrera da, eta, zehazki, Arriasgoitiko aldaera.Euskaltzaindia. Hegoaldeko goi-nafarrera. Artzibarrera.

 Euskararen Foru Legea 

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Lizoainibar-Arriasgoiti eremu mistoko udalerria da. 2010eko erroldan, herritarren % 10,62ek zekien euskaraz.

 Jaiak 
 San Romango jaiak: abuztuaren lehen asteburuan

 Ondasun nabarmenak 
 San Roman eliza, XVII. mendeko kristiau eliza.
 Zuntzarrengo jauregia, Erdi Aroko jauregia.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Arriasgoiti
 Lizoainibar-Arriasgoiti
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 
 Lizoainibar-Arriasgoitiko Udalako webgune ofiziala

Kategoria:Arriasgoitiko lekuak