Momentu lineal

Higidura-kantitatea, momentu lineala edo abiadura aldiune bateko masa eta abiaduraren arteko biderkadura da. Masa magnitude eskalarra da da eta abiadura magnitude bektorial beraz, momentu lineala magnitude bektoriala da. Esan beharra dago, magnitude bektorial guztien moduan, momentu lineala behatzailearen erreferentzia-sistemaren menpe dagoela; hau da, behatzaile guztientzako gorputz baten abiadura berdina ez denez momentua ere ez da izango.

Momentu ingeleseko momentum hitzetik eratorria da eta ez da nahastu behar "aldiune" kontzeptuarekin.

 Kontserbazioa 
 kalkulu diferentziala erabiliz 
Kanpo indarrak nuluak diren sistema isolatu baten momentu lineala kontserbatzen da. Sistema hauei sistema inertzialak deitzen zaie:

Newtonen bigarren legearen arabera badakigu:

 : indarra
 : azelerazioa

Eta, aldi berean, azelerazioa:

 : denbora

Beraz, indarra:

Baina, aurretik esan dugun bezala, kanpo indarrak nuluak direnez:

 kalkulu diferentziala erabili gabe 
Berriro ere Newtonen bigarren legea erabiliz:

Eta azelerazioa, beste era batean:

Beraz, indarra:

Momentuaren aldaketa ataletik ordezkatuz:

Baina, aurretik esan dugun bezala, kanpo indarrak nuluak direnez:

 Bulkada 
Bulkada (betiere masa konstante kontsideratuz) abiaduraren aldaketaren menpekoa da:

I letraz adierazten da. Gaztelerazko eta beste hainbat hizkuntzetako hitzak (impulso, impuls, impulse) I-z hasten baitira.

Era integralean eta indarrarekin alderatuz:

 : amaierako aldiunean adierazten du
 : hasierako aldiunean adierazten du

 Talkak 

 talka elastikoak 

Bi edo hainbat partikulen arteko talka elastikoetan partikula guztien momentuen batura konstante mantentzen da talkaren aurretik eta ostean.

Adibide moduan, bi partikulen arteko talka elastikoaren eragina momentu lienalean:

 talka inelastikoak 

 Beste arlo batzuekin daukan erlazioa 
 partikulen bitasuna 
Elektroien difrakzioa aurkitu zenean Louis-Victor de Brogliek proposatu zuen higiduran dagoen edozein partikulak uhin higidura daukala eta bere uhin-luzera hauxe dela:

 : uhinaren uhin luzera
 : Plancken konstantea (6,6256 · 10-34 J·s)

 Newtonen legeak 

Isaac Newtonek proposatutako hiru lege ezagunekin daukan erlazioa. Ikusten denez, legeak euren artean harreman handia daukate.

 Newtonen lehenengo legea 
Newtonen lehenengo legeak edo Galileoren printzipioak adierazten duenez,
 gorputz bati indarrik eragiten ez bazaizkio lerro zuzenean eta abiadura konstantean higituko daberaz, kanpo-indarrik ez badago momentu lineala konstantea izango da.

Hori aurretik aipatutako bulkadaren kasu berezi bat da:

beraz,

ondorioz,

 Newtonen bigarren legea 
Gaur egun Newtonen bigarren legea horrela definitzen da:Indar guztien batura eta denborarekiko momentu linealaren aldaketa berdina daIkus dezakegunez, lehenengo legearekin eta bulkadarekin harreman handia dauka:

1.go legearekin:

Bulkadarekin:

 Newtonen hirugarren legea 
Newtonen hirugarren legeak hauxe dio:gorputz batek beste bati indar bat eragiten badio, beste honek lehenengoari indar bat eragingo dio modulu eta norabide berdinekoa baina norantza ezberdinekoa:
Gorputz biren arteko elkarrekintzaren ondorioz baten momentu lineala aldatzen bada bestearena ere aldatuko du lege hau betez:

Betiere, sistema isolatua dela kontsideratuz.

 Fisika modernoan 
 Fisika erlatibistan 
 Fisika kuantikoan 
 Elektromagnetismoan 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 momentu
 abiadura
 bektore
 bulkada
 masa
 Newtonen legeak

 Iturriak 
 UEUko fisika saila. Fisika orokorra''. 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Fisikaren oinarrizko kontzeptuak
Kategoria:Magnitude fisikoak
Kategoria:Mekanika
Kategoria:Magnitude fisiko bektorialak