NBA

NBA edo National Basketball Association Ameriketako Estatu Batuetako saskibaloi profesionaleko liga nagusia da. Toronto Raptors (Kanada) taldea izan ezik, beste guztiak estatubatuarrak dira. Munduko jokalaririk onenek NBAn jokatzen dute, eta munduko saskibaloi ligarik hoberentzat hartzen da.

1946an New Yorken sortu zenean, Basketball Association of America edo BAA izenak zituen eta 1949an oraingo izena jarri zioten. Gainera, desagertutako National Basketball Leagueko talde batzuek NBArekin bat egin zuten.

NBA ligaren txapelduna finaletan erabakitzen da. Bestalde, denboraldi erdialdera NBAko All-Star Asteburua kirol-ikuskizuna ospatzen da.

 Historia 
BAA 1946an Ipar-ekialdeko Estatu Batuak eta Erdialde mendebaldeko Estatu Batuetako saskibaloi kantxen jabeak bat egin zutenean sortu zen liga zen, Madison Square Gardeneko jabeak kasu. Nahiz eta Estatu Batuetan American Basketball League eta National Basketball League (NBL) bezalako ligak egon, BAAk hango hiri garrantzitsuenetako kantxetan jolastea saiatzen zuen. Izan ere, BAAko taldeek ez zuten American Basketball League (ABL) eta National Basketball Leagueko taldeek zuten maila ona. Ezta Harlem Globetrotters saskibaloi taldeak zuen maila ona ere. Adibidez, 1947an ABLan finalista izan zen taldea, Baltimore Bullets, BAAra mugitu zen eta 1948ko txapelketa irabazi zuen. 1949an Minneapolis Lakersek irabazi zuen BAA, 1948an NBLa irabazi ondoren.

BAAren inaugurazio-partidua New York Knicks - Toronto Huskies izan zen, Maple Leaf Gardens estadioan, Toronton eta 7.090 ikusleekin.

1949an, BAAk eta NBLak bat egin zuten NBA liga sortzeko. Hasiera batean, hiri handi eta txikietako 17 frankizia zituen, baita ikusle gehiagorentzat egindako estadioak ere. 1950an, 11 frankiziek parte hartu zuten NBAn eta kopuru hori mantendu zen 1954ra arte. 1954an, bakarrik 8 frankiziek parte hartu zuten. Gainera, 8 frankizia horiek, nahiz eta beste izen bat izan, oraindik diraute eta honako hauek dira: New York Knicks, Boston Celtics, Golden State Warriors, Los Angeles Lakers, Rochester Royals, Detroit Pistons, Atlanta Hawks y Syracuse Nationals.

Gainera, hiri txikietako frankizia batzuk hiri handiagoetara joan ziren. Adibidez Tri-cities Blackhawks taldea Tri-cities deituriko gunetik Milwaukeera eta geroxeago Saint Louisera joan zen. Beste adibide gisa Fort Wayne Zollner Pistons taldea dugu, Fort Waynetik Detroitera joan baitzen.

Nahiz eta 1947-48 denboraldian Wataru Misaka deitutako jokalari japoniamerikar bat egon, New York Knicks taldean, 1950. urtea NBAren integrazio urteatzat hartzen da, jokalari afroamerikarrak talde batzuetan jokatzen hasi baitziren. Chuck Cooper Boston Celticsekin, Nat Clifton Sweetwater New York Knicksekin, Earl Lloyd aspaldi desagertutako Washington Capitols taldearekin. Gaur egun, ia mundu osoko jokalariek parte hartzen dute liga honetan eta azpimarratzekoa da NBAko jokalarietatik, %80a inguru afroamerikarra dela.

1949 denboralditik 1954kora arte, Minneapolis Lakersek sei denboraldietan bost NBA txapelketa irabazi zituen, George Mikan jokalariak bere jokoa gidatzen zuelarik.

1954an, NBAk, 24 segundoko baloi jabetza ezarri zuen talde bakoitzarentzat jokoa bizkortzeko.

1956an, Bill Russell pibot rookiea, Boston Celtics taldera joan zen. Gainera Bob Cousy garai hartako jokalaririk onenetarikoa zegoen talde honetan eta Red Auerbachek entrenatzen zituen. Geroztik, Bill Russellek hamairu urteetan hamaika NBA txapelketa eskuratu zituen Boston Celtics taldearentzat. 1959an, Wilt Chamberlain pibota debutatu zuen eta 60ko hamarkadan historiako jokalaririk onenetariko bat bihurtu zen, puntuazio eta errebote-marka asko hautsiz, partidu batean 100 puntu egitera iritsi zen eta. Bill Russell eta Wilt Chamberlainen arteko lehia izugarria izan zen kantxan norgehiagoka onak eskainiz.

Denboraldi haietan, Minneapolis Lakers taldeak Minneapolis hiria utzi eta Los Angelesera joan zen. Halaber, Philadelphia Warriors taldeak Philadelphia utzi eta San Frantziskora joan ziren. Mugimendu horiek NBA indartu zuten.

1967an, American Basketball Associationaren (ABA) sorrerak NBA mehatxatzen hasi zuen eta jokalari onenak fitxatzeko ika-mika handia zegoen. NBAk, Kareem Abdul-Jabbar (garai horietan Lew Alcindor zuen izena) garai hartan unibertsitatean jokatzen zuen jokalaririk onena fitxatu zuen, eta honek bere profesionaleko bigarren urtean Oscar Robertsonekin batera NBA txapelketa irabaztera eraman zuten Milwaukee Bucks taldea. Gero, Kareem Abdul-Jabbar Los Angeles Lakersera joan zen.

Hala ere, Rick Barry, garai hartako NBAko saskiratzailerik onena, Norm Drucker, Earl Strom, John Vanak eta Joe Gushue jokozain beteranoak bezalaxe, ABAra joan zen.

Gainera, ABAk arrakasta handiagoa izan zuen gazte jokalaririk onenak fitxatzerako orduan, ikastetxeetatik fitxatzea uzten baitzieten. Garai hartan, NBA azkar zabaldu zen, frankiziak beste hiri handi eta errentagarrietara joan zitezen. 1976ko denboraldi erregularra amaitzean, ABA eta NBAk ABAko lau talde NBAra joan zitezela hitzartu zuten, NBAko talde kopurua 22ra igoz.

1979an, ABAk asmatutako hiruko lerroa, NBAk hartu zuen. Gainera, NBAn, Larry Bird eta Magic Johnson rookieak Boston Celtics eta Los Angeles Lakersekin bat egin zuten hurrenez hurren. Larry Birdek hiru NBA txapelketa irabazi zituen Boston Celticsentzat, Magic Johnsonek, berriz, bost NBA txapelketa Los Angeles Lakersentzat. Gertaera hauek, NBAren zaleak igoarazi egin zituzten Ipar Amerika eta mundu osoan.

1984an Michael Jordan debutatu zuen NBAn Chicago Bulls taldearekin, NBAren zaleen interesa areagotuz. 1989an, talde kopurua 27ra igo zen. 90ko hamarkadan, Michael Jordanek 6 NBA txapelketa irabazi zituen Chicago Bullsekin.

1992an, Bartzelonako Olinpiar Jokoak parte hartu zuen Ameriketako Estatu Batuetako saskibaloi selekzio nazionala, lehenengo aldiz, NBAko jokalariez osaturik zegoen. Garai hartako selekzio honi Dream Team izenez ezaguna da eta historiako talderik onenatzat hartzen da. Michael Jordan, Larry Bird, Magic Johnson, Scottie Pippen, Charles Barkley eta John Stockton bezalako izarrek osatzen zuten taldea eta urrezko domina lortu zuten Bartzelonan. Hamarkada honetan, beste herrialdeetako jokalari asko sartu ziren NBAn. Lehendabizi, jokalari horiek, hala nola Nigeriako Hakeem Olajuwon jokalaria (NBAko jokalari baliotsuena 1994an), NCAAn jokatzen zuten euren trebetasuna hobetzeko. Orain, berriz, atzerriko jokalariak atzerriko ligetatik doaz NBAra, Pau Gasol, Yao Ming, Dirk Nowitzki eta Manu Ginobili bezalaxe. Hala ere, ingelesa dakiten jokalari atzerritarrak, normalean, Ameriketako Estatu Batuetako unibertsitateetara doaz NBAn jokatu baino lehen, Andrew Bogut (2005eko draftean lehenengo sailkatua) eta Steve Nash (NBAko jokalari baliotsuena 2005ean eta 2006an) bezala.

1996an, NBAk emakumeentzako WNBA liga sortu zuen eta 2001an, NBArekin loturik dagoen azpi-kategoriako liga bat sortu zuten, NBDL. 2005an, azken liga honek izena aldatu zuen NBADL deitzeko.

XXI. mendearen hasieran 30 talde zeuden liga honetan.

 Taldeak 

 Kokapen mapa 

 Konferentziak eta dibisioak 
 Ekialdeko Konferentzia Dibisioa Taldea Hiria Jokalekua Sortutako Urtea Atlantikoa Boston Celtics Boston, MA TD Garden 1946 Brooklyn Nets Brooklyn, NY Barclays Center 1967* New York Knicks New York City, NY Madison Square Garden 1946 Philadelphia 76ers Philadelphia, PA Wells Fargo Center 1939* Toronto Raptors Toronto, ON Air Canada Centre 1995 Erdialdea Chicago Bulls Chicago, IL United Center 1966 Cleveland Cavaliers Cleveland, OH Quicken Loans Arena 1970 Detroit Pistons Auburn Hills, MI The Palace of Auburn Hills 1941* Indiana Pacers Indianapolis, IN Bankers Life Fieldhouse 1967 Milwaukee Bucks Milwaukee, WI Bradley Center 1968 Hego-ekialdea Atlanta Hawks Atlanta, GA Philips Arena 1946* Charlotte Hornets Charlotte, NC Spectrum Center 2004 Miami Heat Miami, FL American Airlines Arena 1988 Orlando Magic Orlando, FL Amway Arena 1989 Washington Wizards Washington Hiria Verizon Center 1961* Mendebaldeko Konferentzia Ipar-mendebaldea Denver Nuggets Denver, CO Pepsi Center 1967 Minnesota Timberwolves Minneapolis, MN Target Center 1989 Oklahoma City Thunder Oklahoma City, OK Chesapeake Energy Arena 2008* Portland Trail Blazers Portland, OR Moda Center 1970 Utah Jazz Salt Lake City, UT Vivint Smart Home Arena 1974* Pazifikoa Golden State Warriors Oakland, CA Oracle Arena 1946* Los Angeles Clippers Los Angeles, CA Staples Center 1970* Los Angeles Lakers Los Angeles, CA Staples Center 1946* Phoenix Suns Phoenix, AZ Talking Stick Resort Arena 1968 Sacramento Kings Sacramento, CA Golden 1 Center 1945* Hego-mendebaldea Dallas Mavericks Dallas, TX American Airlines Center 1980 Houston Rockets Houston, TX Toyota Center 1967* Memphis Grizzlies Memphis, TN FedExForum 1995* New Orleans Pelicans New Orleans, LA Smoothie King Center 1988* San Antonio Spurs San Antonio, TX AT&T Center 1967*

 Irabazleak 

 Denboraldia Irabazlea Finalista Emaitza Urteko Jokalari Baliotsuena Urteko Entrenatzailea 1946-1947  Philadelphia Warriors *  Chicago Stags  4-1   1947-1948  Baltimore Bullets  Philadelphia Warriors  4-2   1948-1949  Minneapolis Lakers *  Washington Capitols  4-2   1949-1950  Minneapolis Lakers *  Syracuse Nationals *  4-2   1950-1951  Rochester Royals *  New York Knicks  4-3   1951-1952  Minneapolis Lakers  New York Knicks  4-3   1952-1953  Minneapolis Lakers  New York Knicks  4-1   1953-1954  Minneapolis Lakers  Syracuse Nationals  4-3   1954-1955  Syracuse Nationals  Fort Wayne Pistons *  4-3   1955-1956  Philadelphia Warriors  Fort Wayne Pistons  4-1  Bob Pettit, St. Louis  1956-1957  Boston Celtics  Saint Louis Hawks *  4-3  Bob Cousy, Boston  1957-1958  Saint Louis Hawks  Boston Celtics  4-2  Bill Russell, Boston  1958-1959  Boston Celtics	  Minneapolis Lakers  4-0  Bob Pettit, St. Louis  1959-1960  Boston Celtics	  Saint Louis Hawks  4-3  Wilt Chamberlain, Philadelphia  1960-1961  Boston Celtics	  Saint Louis Hawks  4-1  Bill Russell, Boston  1961-1962  Boston Celtics	  Los Angeles Lakers  4-3  Bill Russell, Boston  1962-1963  Boston Celtics	  Los Angeles Lakers  4-2  Bill Russell, Boston  Harry Gallatin, St. Louis 1963-1964  Boston Celtics	  San Francisco Warriors *  4-1  Oscar Robertson, Cincinnati  Alex Hannum, San Francisco 1964-1965  Boston Celtics	  Los Angeles Lakers  4-1  Bill Russell, Boston  Red Auerbach, Boston 1965-1966  Boston Celtics	  Los Angeles Lakers  4-3  Wilt Chamberlain, Philadelphia  Dolph Schayes, Philadelphia 1966-1967  Philadelphia 76ers	  San Francisco Warriors  4-2  Wilt Chamberlain, Philadelphia  Johnny Kerr, Chicago 1967-1968  Boston Celtics	  Los Angeles Lakers  4-2  Wilt Chamberlain, Philadelphia  Richie Guerin, St. Louis 1968-1969  Boston Celtics	  Los Angeles Lakers  4-3  Wes Unseld, Baltimore  Gene Shue, Baltimore 1969-1970  New York Knicks  Los Angeles Lakers  4-3  Willis Reed, New York  Red Holzman, New York 1970-1971  Milwaukee Bucks  Baltimore Bullets *  4-0  Kareem Abdul-Jabbar, Milwaukee  Dick Motta, Chicago 1971-1972  Los Angeles Lakers  New York Knicks  4-1  Kareem Abdul-Jabbar, Milwaukee  Bill Sharman, LA Lakers 1972-1973  New York Knicks  Los Angeles Lakers  4-1  Dave Cowens, Boston  Tom Heinsohn, Boston 1973-1974  Boston Celtics  Milwaukee Bucks  4-3  Kareem Abdul-Jabbar, Milwaukee  Ray Scott, Detroit 1974-1975  Golden State Warriors  Washington Bullets *  4-0  Bob McAdoo, Buffalo  Phil Johnson, Kansas City-Omaha 1975-1976  Boston Celtics	  Phoenix Suns  4-2  Kareem Abdul-Jabbar, LA Lakers  Bill Fitch, Cleveland 1976-1977  Portland Trail Blazers  Philadelphia 76ers  4-2  Kareem Abdul-Jabbar, LA Lakers  Tom Nissalke, Houston 1977-1978  Washington Bullets  Seattle SuperSonics *  4-3  Bill Walton, Portland  Hubie Brown, Atlanta 1978-1979  Seattle SuperSonics *  Washington Bullets  4-1  Moses Malone, Houston  Cotton Fitzsimmons, Kansas City 1979-1980  Los Angeles Lakers  Philadelphia 76ers  4-2  Kareem Abdul-Jabbar, LA Lakers  Bill Fitch, Boston 1980-1981  Boston Celtics	  Houston Rockets *  4-2  Julius Erving, Philadelphia  Jack McKinney, Indiana 1981-1982  Los Angeles Lakers  Philadelphia 76ers  4-2  Moses Malone, Houston  Gene Shue, Washington 1982-1983  Philadelphia 76ers  Los Angeles Lakers  4-0  Moses Malone, Philadelphia  Don Nelson, Milwaukee 1983-1984  Boston Celtics	  Los Angeles Lakers  4-3  Larry Bird, Boston  Frank Layden, Utah 1984-1985  Los Angeles Lakers  Boston Celtics  4-2  Larry Bird, Boston  Don Nelson, Milwaukee 1985-1986  Boston Celtics	  Houston Rockets  4-2  Larry Bird, Boston  Mike Fratello, Atlanta 1986-1987  Los Angeles Lakers  Boston Celtics  4-2  Magic Johnson, LA Lakers  Mike Schuler, Portland 1987-1988  Los Angeles Lakers  Detroit Pistons  4-3  Michael Jordan, Chicago  Doug Moe, Denver 1988-1989  Detroit Pistons  Los Angeles Lakers  4-0  Magic Johnson, LA Lakers  Cotton Fitzsimmons, Phoenix 1989-1990  Detroit Pistons  Portland Trail Blazers  4-1  Magic Johnson, LA Lakers  Pat Riley, LA Lakers 1990-1991  Chicago Bulls  Los Angeles Lakers  4-1  Michael Jordan, Chicago  Don Chaney, Houston 1991-1992  Chicago Bulls  Portland Trail Blazers  4-2  Michael Jordan, Chicago  Don Nelson, Golden State 1992-1993  Chicago Bulls  Phoenix Suns  4-2  Charles Barkley, Phoenix  Pat Riley, New York 1993-1994  Houston Rockets  New York Knicks  4-3  Hakeem Olajuwon, Houston  Lenny Wilkens, Atlanta 1994-1995  Houston Rockets  Orlando Magic  4-0  David Robinson, San Antonio  Del Harris, LA Lakers 1995-1996  Chicago Bulls  Seattle SuperSonics  4-2  Michael Jordan, Chicago  Phil Jackson, Chicago 1996-1997  Chicago Bulls  Utah Jazz *  4-2  Karl Malone, Utah  Pat Riley, Miami 1997-1998  Chicago Bulls  Utah Jazz  4-2  Michael Jordan, Chicago  Larry Bird, Indiana 1998-1999  San Antonio Spurs  New York Knicks  4-1  Karl Malone, Utah  Mike Dunleavy Sr., Portland 1999-2000  Los Angeles Lakers  Indiana Pacers  4-2  Shaquille O'Neal, LA Lakers  Doc Rivers, Orlando 2000-2001  Los Angeles Lakers  Philadelphia 76ers  4-1  Allen Iverson, Philadelphia  Larry Brown, Philadelphia  2001-2002  Los Angeles Lakers  New Jersey Nets *  4-0  Tim Duncan, San Antonio  Rick Carlisle, Detroit 2002-2003  San Antonio Spurs  New Jersey Nets  4-2  Tim Duncan, San Antonio  Gregg Popovich, San Antonio 2003-2004  Detroit Pistons  Los Angeles Lakers  4-1  Kevin Garnett, Minnesota  Hubie Brown, Memphis 2004-2005  San Antonio Spurs  Detroit Pistons  4-3  Steve Nash, Phoenix  Mike D'Antoni, Phoenix 2005-2006  Miami Heat  Dallas Mavericks  4-2  Steve Nash, Phoenix  Avery Johnson, Dallas 2006-2007  San Antonio Spurs  Cleveland Cavaliers  4-0  Dirk Nowitzki, Dallas  Sam Mitchell, Toronto 2007-2008  Boston Celtics  Los Angeles Lakers  4-2  Kobe Bryant, LA Lakers  Byron Scott, New Orleans 2008-2009  Los Angeles Lakers  Orlando Magic  4-1  LeBron James, Cleveland  Mike Brown, Cleveland 2009-2010  Los Angeles Lakers  Boston Celtics  4-3  LeBron James, Cleveland  Scott Brooks, Oklahoma City 2010-2011  Dallas Mavericks  Miami Heat  4-2  Derrick Rose, Chicago  Tom Thibodeau, Chicago 2011-2012  Miami Heat  Oklahoma City Thunder  4-1  LeBron James, Miami  Gregg Popovich, San Antonio 2012-2013  Miami Heat  San Antonio Spurs  4-3  LeBron James, Miami  George Karl, Denver 2013-2014  San Antonio Spurs  Miami Heat  4-1  Kevin Durant, Oklahoma City  Gregg Popovich, San Antonio 2014-2015  Golden State Warriors  Cleveland Cavaliers  4-2  Stephen Curry, Golden State  Mike Budenholzer, Atlanta 2015-2016  Cleveland Cavaliers  Golden State Warriors  4-3  Stephen Curry, Golden State  Steve Kerr, Golden State 2016-2017  Golden State Warriors  Cleveland Cavaliers  4-1  Russell Westbrook, Oklahoma  Mike D'Antoni, Houston Rockets 2017-2018  Golden State Warriors  Cleveland Cavaliers  4-0  James Harden, Houston  Dwane Casey, Toronto Raptors 2018-2019  Toronto Raptors  Golden State Warriors  4-1 Giannis Antetokounmpo, Milwaukee Mike Budenholzer, Milwaukee 2019-2020  Los Angeles Lakers  Miami Heat  4-2 Giannis Antetokounmpo, Milwaukee Nick Nurse, Toronto Raptors 2020-2021  Milwaukee Bucks  Phoenix Suns  4-2 Nikola Jokić, Denver ?, ? 2021-2022  Golden State Warriors  Boston Celtics  4-2 Nikola Jokić, Denver ?, ? 2022-2023  Denver Nuggets  Miami Heat  4-1 Joel Embiid, Philadelphia ?, ? 2023-2024  Boston Celtics  Dallas Mavericks  4-1 ?, ? ?, ? 2024-2025  Oklahoma City Thunder  Indiana Pacers  4-3 Shai Gilgeous-Alexander, Oklahoma Kenny Atkinson, Cleveland Cavaliers

 Palmaresa 
 Taldea  Txapelketak  Urteak Boston Celtics  18  1957, 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1968, 1969, 1974, 1976, 1981, 1984, 1986, 2008, 2024 Minneapolis/Los Angeles Lakers  17  1949, 1950, 1952, 1953, 1954, 1972, 1980, 1982, 1985, 1987, 1988, 2000, 2001, 2002, 2009, 2010, 2020 Chicago Bulls  6  1991, 1992, 1993, 1996, 1997, 1998 Philadelphia/Golden State Warriors  6  1947, 1956, 1975, 2015, 2017, 2022 San Antonio Spurs  5  1999, 2003, 2005, 2007, 2014 Syracuse Nationals/Philadelphia 76ers  3  1955, 1967, 1983 Detroit Pistons  3  1989, 1990, 2004 Miami Heat  3  2006, 2012, 2013 New York Knicks  2  1970, 1973 Houston Rockets  2  1994, 1995 Milwaukee Bucks  2  1971, 2021 Seattle SuperSonics / Oklahoma City Thunder  2  1979, 2025  Baltimore Bullets  1  1948 Rochester Royals/Sacramento Kings  1  1951 St. Louis/Atlanta Hawks  1  1958 Portland Trail Blazers  1  1977 Washington Bullets/Wizards  1  1978 Dallas Mavericks  1  2011 Cleveland Cavaliers  1  2016 Toronto Raptors  1  2019 Denver Nuggets  1  2023

Inoiz NBAko finalik jokatu ez duten taldeak:
 Charlotte Hornets (iraganean Charlotte Bobcats)
 Los Angeles Clippers (iraganean Buffalo Braves, San Diego Clippers)
 Memphis Grizzlies (iraganean Vancouver Grizzlies)
 Minnesota Timberwolves
 New Orleans Pelicans (iraganean New Orleans Hornets, New Orleans/Oklahoma City Hornets)

 Sariak 
 NBAko Jokalari Baliotsuenaren Saria
 Basketball Hall of Fame
 Rookie Sariaren irabazleak (NBA)
 6.Jokalari Saria

 NBA All-Star Asteburua 
NBA All-Star Weekend (euskaraz literalki: NBAko Izar Guztien Asteburua) urtero NBA saskibaloi ligaren erdialdeko asteburu batez ospatu ohi den kirol ikuskizun-ospakizuna da. AEBko nahiz mundu osoko kirol hedabideetan jarraipen eta ohiartzun handia izan ohi du.

Honako ekitaldiak ospatzen dira:
 NBAko Birrintze Lehiaketa: Birrintze lehiaketa, erabateko ikuskizuna, asteburu honetako hiru lehiaketa ikusienetako a da.
 NBAko Hirukoen Lehiaketa: NBAko hiruko jaurtitzaile onenen arteko lehiaketa, asteburu honetako hiru lehiaketa ikusienetako da.
 Trebezien Lehiaketa: jokalarien arteko trebezia lehiaketa, oinarri postuko jokalariak lehiatzen dira, euren abiadura, baloi maneiua eta arintasuna ikusgai jartzen dute.
 NBAko All-Star partidua: Ekialde eta Mendebaldeko konferentzien arteko partidu nagusia.

 Ikus, gainera 
 ACBtik NBAra Joandako Jokalari nagusiak
 NBA taldeen zerrenda
 NBA desagertutako taldeen zerrenda
 NBAko jokalari europarren zerrenda
 WNBA

 Kanpo estekak 
  NBA News
  nba.com
  ESPN
  NBAren azken berriak jasotzeko webgunea NBA Pasion

Kategoria:NBA