Xinjiang

Xinjiang edo Xinjiangeko Uigur Eskualde Autonomoa (txinera sinplifikatuz: 新疆; uigureraz: شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى) Txinako Herri Errepublikako eskualde autonomo baten izena da. Biztanleria gutxiko probintzia da, baina hala ere lurraldearen seiren bat hartzen du.

Xinjiang Turkestan eskualde historikoan kokatzen da. Halaber, Xinjiangen uigur etnia bizi da, eta hauetako askok lurraldeari Ekialdeko Turkestan deritzote.

 Inguru naturala eta kokapena 
Xinjiang probintziak Tibet eta Kaxmirrekin egiten du muga hegoaldean, Qinghai eta Gansu probintziekin ekialdean, Mongoliarekin ipar-ekialdean, Errusiarekin iparraldean, eta Kazakhstan, Kirgizistan, Tajikistan, eta Afganistanekin mendebaldean.

Xinjiangek "muga berria esan nahi du" txineraz. Historikoki Xinjiangi "Ekialdeko Turkestan" edo "Txinatar Turkestan" izenaz ere ezagutu da. Herrialdeko probintziarik handiena da eta Txinaren azaleraren seiren bat da. Tian Shan mendiak bitan banatzen du probintzia, iparraldean Dzungariako lautada eta hegoaldean Tarim arroa daudela. Probintziako punturik baxuena Turfango sakonunean dago itsasoaren mailatik 155 metrora eta altuena K2 mendia da, itsasoaren mailatik 8.611 metrora (Kaxmirreko mugatik gertu).

 Historia 
Han dinastiaren hasieran, kristo aurreko 206. eta kristo ondorengo 220. urtearen artean, gaur egungo Xinjiang probintziaren gehiena Xiongnu herri nomadaren eskuetan egon zen (mende batzuk geroago Mongolian ezarriko ziren). II. mendean Han dinastiak Zhang Qian bidali zuen Xinjiangera eta pixkanaka Xiongnutarrekin gatazkak areagotuz joan ziren. Azkenik Handarrek probintzia konkistatzea lortu zuten.

 Banaketa administratiboa 
 Xinjiang Uyghur Eskualde Autonomoaren mapa 550px

 Xinjiang lurralde autonomoaren banaketa administratiboa Mapa Izena Uigurreraz Transkripzioa Txinera sinplifikatuz Txinera tradizionalez pinyineraz Mota Oharrak1 Altay Prefektura ئالتاي ۋىلايىتى Altay Vilayiti 阿勒泰地区 阿勒泰地區 Ālètài Dìqū Prefektura Ili Kazakhstandar Prefektura autonomoaren menpekoa2 Bortala Mongoliar Prefektura autonomoa بۆرتالا موڭغۇل ئاپتونوم ئوبلاستى  博尔塔拉蒙古自治州 博爾塔拉蒙古自治州 Bó'ěrtǎlā Měnggǔ Zìzhìzhōu Prefektura autonomoa 3 Tacheng Prefektura تارباغاتاي ۋىلايىتى  塔城地区 塔城地區 Tǎchéng Dìqū Prefektura Ili Kazakhstandar Prefektura autonomoaren menpekoa4 Karamay قاراماي شەھرى  克拉玛依市 克拉瑪依市 Kèlāmǎyī Shì Prefektura mailako hiria 5 Shihezi شىخەنزە شەھرى  石河子市 石河子市 Shíhézǐ Shì Zuzenki administraturiko konderri mailako hiria 6 Changji Hui Prefektura autonomoaسانجى خۇيزۇ ئاپتونوم ئوبلاستى Sanji Huizu Aptonom Oblasti 昌吉回族自治州 昌吉回族自治州 Chāngjí Huízú Zìzhìzhōu Prefektura autonomoa 7 Wujiaqu  ئۇجاچۇ شەھرى  五家渠市 五家渠市 Wǔjiāqú Shì Zuzenki administraturiko konderri mailako hiria 8 Ürümqi ئۈرۈمچى شەھرى  乌鲁木齐市 烏魯木齊市 Wūlǔmùqí Shì Prefektura mailako hiria 9 Turpan Prefektura تۇرپان ۋىلايىتى Turpan Vilayiti 吐鲁番地区 吐魯番地區 Tǔlǔfān Dìqū  Prefektura 10 Kumul Prefektura قۇمۇل ۋىلايىتى  哈密地区 哈密地區 Hāmì Dìqū Prefektura 11 Ili Kazakhstandar Prefektura autonomoa ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى  伊犁哈萨克自治州 伊犁哈薩克自治州 Yīlí Hāsàkè Zìzhìzhōu  Prefektura autonomoa 12 Kizilsu Kirgizistar Prefektura autonomoa قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستى  克孜勒苏柯尔克孜自治州 克孜勒蘇柯爾克孜自治州 Kèzīlèsū Kē'ěrkèzī Zìzhìzhōu Prefektura autonomoa 13 Kashgar Prefektura قەشقەر ۋىلايىتى  喀什地区 喀什地區 Kāshí Dìqū  Prefektura 14 Tumxuk  تۇمشۇق شەھرى  图木舒克市 圖木舒克市 Túmùshūkè Shì Zuzenki administraturiko konderri mailako hiria15 Aksu Prefektura ئاقسۇ ۋىلايىتى  阿克苏地区 阿克蘇地區 Ākèsū Dìqū  Prefektura 16 Aral  ئارال شەھرى  阿拉尔市 阿拉爾市 Ālā'ěr Shì Zuzenki administraturiko konderri mailako hiria 17 Hotan Prefektura  خوتەن ۋىلايىتى Hotən Vilayiti 和田地区 和田地區 Hétián Dìqū  Prefektura 18 Bayingolin Mongoliar Prefektura autonomoa بايىنغولىن موڭغۇل ئاپتونوم ئوبلاستى  巴音郭楞蒙古自治州 巴音郭楞蒙古自治州 Bāyīnguōlèng Měnggǔ Zìzhìzhōu Prefektura autonomoa 

 Demografia 
Xinjiang Txinako eskualde autonomoetako bat da, eta bertan hainbat talde etniko ezberdin bizi dira, Han etniako biztanleriaz gain. kazakhstandarrak eta uigurtarrak erlijio musulmanekoak dira, eta hauekin batera, huidar, kirgizistandar, mongoliar eta abarreko jendea bizi da bertan, biztanleriaren %60 dira. Arraza eta etnien aniztasuna Xinjiang probintziak historian zehar izandako inbasio eta armaden joan-etorrien ondorio da. 1949. urtean Han etniako biztanleria %6 baino ez zen arren, urtez urte haziz doa, eta azken erroldaren arabera, (2000. urtean), biztanleriaren %40 baino gehiago ziren.

Biztanleriaren banaketa ezberdina da prefekturaz prefektura, adibidez, Urumqin Han etnia nagusi da,baina probintzia gehienean uigurtarrak biztanleriaren %70 baino gehiago dira. Nagusigo hori ageriagoa da nekazaritza guneetan, bai eta gunerik menditsuenetan ere.

 Politika 
Xinjiang lurralde autonomoko zuzendaria Nur Bekri (努尔·白克力) da. Txinako Alderdi Komunistak probintzian duen ordezkaria Wang Lequan da. Urumqiko istilu etnikoetan Han etniako kideen segurtasuna bermatzeko gai izan ez zela eta, dimisioa aurkeztu zuen 2009ko irailean.

 Garraioa 
 Aireportuak 
 Kokapen Hiria NAZE NAGE Aireportuaren izena XINJIANG   Aksu ZWAK AKU Aksu Aireportua Altay ZWAT AAT Altay Aireportua Fuyun ZWFY FYN Fuyun Aireportua Hami ZWHM HMI Hami Aireportua Hotan ZWTN HTN Hotan Aireportua Karamay ZWKM KRY Karamay Aireportua Kashgar (Kashi) ZWSH KHG Kashgar Aireportua (Kashi Aireportua) Korla ZWKL KRL Korla Aireportua Kuqa ZWKC KCA Kuqa Aireportua Qiemo ZWCM IQM Qiemo Aireportua Tacheng ZWTC TCG Tacheng Aireportua Ürümqi ZWWW URC Ürümqi Diwopu Nazioarteko Aireportua Yining ZWYN YIN Yining Aireportua

 Ikus, gainera 
 Ekialdeko Turkestan
 Turkestan
 Uigur

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
  Xinjiangeko gobernuaren webgunea.


Kategoria:Ekialdeko Asia