Gizateriaren ondare

Munduko ondarea —gizateriaren ondare izenaz ezagunagoa—, balio unibertsal berezia duela eta, UNESCOk hala izendatutako leku konkretua (hala nola, baso, mendi, laku, uharte, basamortu, eraikin edo hiri bat) da. Programa honek aparteko garrantzi kultural edo naturala duten lekuak identifikatzea, babestea eta gordetzea du helburu.World Heritage Whc.unesco.org

Izendapena jasotzen duten leku edo eraikinak, Munduko Ondareen Zerrendan sartzen dira.

 Gizateriaren ondare izendatzea 
Prozesua hasten da estatu batek inbentario bat garatzen duenean ezaugarri natural edo kultural esanguratsuak dituzten bere gune guztiekin. Hori Behin-behineko Zerrendan sartzen da, eta ondoren hautagaitza-espediente batean koka daiteke. Gizateriaren Ondarearen Zentroak espediente hau egiteko laguntza eskaintzen du, eta ahalik eta osoena izan behar du.

Ondoren, espedientea bi erakundek ebaluatzen dute independenteki: Naturaren Kontserbaziorako Nazioarteko Erakundeak (IUCN ingelesez) eta Monumentu eta Guneen Nazioarteko Kontseiluak (ICOMOS, ingelesez). Ondoren, erakunde horiek gomendioak helarazten dizkiote Gizateriaren Ondarearen Batzordeari. Komitea urtean behin biltzen da, hautagai bakoitza behin betiko zerrendan sartu ala ez erabakitzeko, eta, batzuetan, erabakia atzeratzen du estatu kideei informazio gehiago eskatzeko.

 Irizpideak 
Proposaturiko leku hautagai batek puntu batean edo gehiagotan bete behar dituen hamar irizpide daude zerrendan sartzeko.eskuinera|200px|thumb|86. tokia: Menfis eta bere Nekropolia - Piramideen Eremua Gizatik Dahshurrera (Egipto).
eskuinera|200px|thumb|114. tokia: Persepolis (Iran).

2004. urtearen amaiera arte, sei irizpide ziren ondare kulturala izendatzeko; eta lau, ondare naturala izendatzeko. 2005ean sistema hori aldatu zen, hamar irizpideko multzo bakarra osatzeko. Izendatutako tokiek "balio unibertsal aipagarria" eduki behar dute, eta hamar irizpidetik gutxienez bat bete.Aukeraketa irizpideak

 i. "gizakien jeinu sortzailearen maisulana adieraztea".
 ii. "giza balioen elkar-eragin garrantzitsua adieraztea denbora tarte luze edo kultura eskualde hedatu batean, arkitektura edo teknologia garapenean, arte monumentalean, hirigintzan edo paisaiagintzan".
 iii. "lekukotza bakarra, edo gutxienez ezohikoa, ematea ohitura kultura edo zibilizazio batean, bizirik edo hilda dagoena".
 iv. "giza historiako garai aipagarri bateko adibide bikaina izatea, hala nola, eraikin bat, teknologia edo arkitektura multzo bat edo paisaia bat.
 v. "lur-itsasoen erabilera tradizionalaren edo jendeztatze tradizionalaren adibide bikaina izatea, batez ere aldaketa itzulezina izateko arriskuan badago".
 vi. "balio unibertsala duten ideiei, sineskerei, artelanei, idazlanei, gertakari edo tradizio biziei lotuta egotea, zuzenean edo materialki".
 vii. "aparteko gertakari naturalak edo edertasun naturala eta garrantzi estetiko ezohikoa izatea".
 viii. "Lurraren historiaren aro nagusien adibide aparta izatea".
 ix. "aldatzen edo garatzen ari diren prozesu ekologiko edo biologikoen adibide izatea".
 x. "tokian bertan aniztasun biologikoa mantentzeko habitat naturalaren adibide garrantzitsu eta esanguratsua edukitzea".

 Beste sailkapen batzuk 
Unescoren sailkapenetan, bada beste kontzeptu bat, gizateriaren kultura ondare immaterialarena. Kasu honetan, honela defintzen da:

Kultura-ondare immateriala honako hauek dira: praktikak, irudikapenak, adierazpenak, ezagutza eta trebetasunak, tresnak, objektuak eta artefaktuak, komunitateek, taldeek eta, kasu batzuetan, gizabanakoek, beren kultura-ondaretzat hartzen dituztenak. Kultura-ondare immaterial hori, belaunaldiz belaunaldi transmititzen dena, komunitateek eta taldeek etengabe birsortzen dute beren ingurunearekin, naturarekin eta historiarekin duten interakzioari erantzunez, eta identitate- eta jarraitutasun-zentzua ematen die, kultura-aniztasunarekiko eta giza sormenarekiko errespetua sustatuz.

Era berean, UNESCOk natura edo ondare naturala babesteko beste izendapen ofizial bat du, biosfera erreserbena, eta halako bi daude Euskal Herrian, Urdaibai Urdaibai, UNESCOren webgunean (Bizkaian) eta Bardea Bardea, UNESCOren webgunean (Nafarroan).

 Ondare hautatuak 
 Euskal Herrian 
Euskal Herrian gizateriaren ondare izendatutakoak ondoko hauek dira:

 Donejakue Bidea: luzera osoan izendatua, Frantziatik Compostelako Donejakuera, Nafarroako bidea barne. Bi izendapen ditu: Frantzian eta Espainian. Hainbat lekuk eta eraikin Bidearekin lotura zuzena daukate. Haietako lau Ipar Euskal Herrian daude:
 Baionako katedrala.
 Ospitalepeko eliza.
 Donibane Garaziko Donejakue atea.
 Zuberoako Arüe eta Nafarroa Behereko Izura arteko 22 km erromes bide.
 Bizkaiko Zubia: Portugalete eta Getxo lotzen dituen 1893ko burdinazko zubi esekia.
 Santimamiñeko haitzuloak: Bizkaian. Altamirako leizea eta Espainia iparraldeko paleolitoko labar-artea taldean multzoaren barruan.
 Ekaingo haitzuloak: Gipuzkoan. Altamirako leizea eta Espainia iparraldeko paleolitoko labar-artea taldean multzoaren barruan.
 Altxerriko haitzuloak: Gipuzkoan. Altamirako leizea eta Espainia iparraldeko paleolitoko labar-artea taldean multzoaren barruan.
 Iratiko oihana. Nafarroa Beherean, Zuberoan eta Nafarroa Garaian. Karpatoetako eta Europako beste eskualdeetako pagadi primarioak eremuko lekuetako bat.   

 Espainian 

 Frantzian 

eskuinera|200px|thumb|307. tokia: Askatasunaren Estatua (AEB).
200px|thumb|437. tokia: Galapagoak (Ekuador).
eskuinera|200px|thumb|314. tokia: Alhambra, Generalife eta Albayzín (Espainia).
eskuinera|200px|thumb|444. tokia: Ait-Ben-Haddou ksarra (Maroko).
eskuinera|200px|thumb|933. tokia: Loira ibarra (Frantzia).
eskuinera|200px|thumb|483. tokia: Chichen Itza (Mexiko).
eskuinera|200px|thumb|1. tokia: Iguazuko ur-jauziak (Argentina eta Brasil).
eskuinera|200px|thumb|540. tokia: San Petersburgoko gune historikoa (Errusia).
eskuinera|200px|thumb|592. tokia: Borobudur (Indonesia).
eskuinera|200px|thumb|516. tokia: Bandiagarako Amildegiak (Mali).
eskuinera|200px|thumb|776. tokia: Itsukushima tenplua (Japonia).

 Munduan 
Eskualdea Naturala Kulturala Mistoa Guztira  Afrika  39 48 4 91  Arabiar Herrialdeak  5 67  2 74 Asia-Pazifikoa eta Ozeania 55 148 10 213  Ipar Amerika eta Europa 68 417 11 496  Latinoamerika eta Karibea  36 91  3 130 Guztira  203  771  30  1004 Bikoiztuak kenduta  15  26  1  42 Guztira  188  745  29  962

 Zerrendak 
 Arabiar Herrialdeetan
 Europan
 Amerikan
 Asia eta Ozeanian
 Afrikan

 Eskualdeak 
UNESCOk 5 gune geografikotan edo eskualdetan banatzen du mundua, gizateriaren ondareei dagokienez:
 Afrika
 Arabiar Herrialdeak
 Asia-Pazifikoa
 Europa/Ipar Amerika (Errusia eta Israel barne)
 Latinoamerika/Karibea

 Lurraldekako banaketa 

Honako zerrenda honetan Gizateriaren Ondare izendatutako 10 leku baino gehiago dituzten herrialdeak agertzen dira:

 Marroia: 40 Gizateriaren Ondare edo gehiago dituzten herrialdeak
 Marroi argia: 30etik 39ra Gizateriaren Ondare dituzten herrialdeak
 Laranja: 20tik 29ra Gizateriaren Ondare dituzten herrialdeak
 Urdina: 15etik 19ra Gizateriaren Ondare dituzten herrialdeak
 Berdea: 10etik 14ra Gizateriaren Ondare dituzten herrialdeak



 Gizateriaren Ondarearen Batzarra 

Gizateriaren Ondarearen Batzarrean parte hartzen duten estatuak hauek dira:Estatu partaideen zerrenda, UNESCOren webgunean.



 Batzarraren bilkurak 

BilkuraUrteaDataHiriaEstatua I.    1977 ekainaren 27 – uztailaren 1   Paris  II.    1978 irailaren 5 – irailaren 8  Washington Hiria  III.    1979 urriaren 23 – urriaren 26 Kairo  IV.   1980 irailaren 1 – irailaren 5  Paris  V.   1981 urriaren 26 – urriaren 30 Sydney  VI.  1982 abenduaren 13 – abenduaren 17 Paris  VII. 1983 abenduaren 5 – abenduaren 9  Florentzia  VIII. 1984 urriaren 29 – azaroaren 2 Buenos Aires  IX. 1985 abenduaren 2 – abenduaren 6 Paris  X. 1986 azaroaren 25 – azaroaren 28 Paris  XI. 1987 abenduaren 7 – abenduaren 11 Paris  XII. 1988 abenduaren 5 – abenduaren 9 Brasilia  XIII. 1989 abenduaren 11 – abenduaren 15 Paris  XIV. 1990 abenduaren 7 – abenduaren 12 Banff  XV. 1991 abenduaren 9 – abenduaren 13 Kartago  XVI. 1992 abenduaren 7 – abenduaren 14 Santa Fe  XVII. 1993 abenduaren 6 – abenduaren 11 Indietako Cartagena  XVIII. 1994 abenduaren 12 – abenduaren 17 Phuket  XIX. 1995 abenduaren 4 – abenduaren 9 Berlin  XX. 1996 abenduaren 2 – abenduaren 7 Merida  XXI. 1997 abenduaren 1 – abenduaren 5 Napoli  XXII. 1998 azaroaren 30 – abenduaren 5 Kioto  XXIII. 1999 azaroaren 29 – abenduaren 4 Marrakex  XXIV. 2000 azaroaren 27 – abenduaren 2 Cairns  XXV. 2001 abenduaren 11 – abenduaren 16 Helsinki  XXVI. 2002 ekainaren 24 – ekainaren 29 Budapest  XXVII. 2003 ekainaren 30 – uztailaren 5 Paris  XXVIII. 2004 ekainaren 28 – uztailaren 7 Suzhou  XXIX. 2005 uztailaren 10 – uztailaren 17 Durban  XXX. 2006 uztailaren 8 – uztailaren 16 Vilnius  XXXI.UNESCOren webgunean, 31. Batzarraren datuak. 2007 ekainaren 23 – uztailaren 1 Christchurch  XXXII. 2008 ekainaren 2 – ekainaren 10  Quebec Hiria  XXXIII. 2009 ekainaren 22 - ekainaren 30 Sevilla  XXXIV. 2010 uztailaren 25 - abuztuaren 3 Brasilia  XXXV. 2011 ekainaren 19 - ekainaren 29 Paris  XXXVI. 2012 ekainaren 25 - uztailaren 5 San Petersburgo  XXXVII. 2013 ekainaren 17 - ekainaren 27 Phnom Penh  XXXVIII. 2014 ekainaren 15 - ekainaren 25 Doha  XXXIX. 2015 ekainaren 28 - uztailaren 8 Bonn  XXXX. 2016 uztailaren 10 - uztailaren 20 Istanbul  XXXXI. 2017 uztailaren 10 - uztailaren 17 Krakovia 

 Ikus, gainera 
 Kultura ondasun Espainiar estatuan
 Monumentu historiko Frantziar Estatuan
 Kultura ondarea Euskal Herrian
 Kultura-ondare
 Gizateriaren Kultura Ondare Immaterial
 Gizateriaren Ondarea arriskuan
 Natur ondare

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

   UNESCOren Gizateriaren Ondarearen webgunea

Kategoria:UNESCO
Kategoria:Gizateriaren ondarea
Kategoria:Kultura globala