Dagestan

Dagestan (, Respublika Dagestan; turkieraz, «Mendi Herria»), Dagestango Errepublika ofizialki, Errusiako subjektu federala da. Ekialdeko Europan, Ipar Kaukasoan kokatua dago, Kaspiar itsasoaren ertzean. Kaukaso Handiaren iparraldean dago eta Ipar Kaukasoko Barruti Federalean sartzen da. Errusiako mutur hegoaldekoena da, eta lurralde-mugak partekatzen ditu hegoaldean eta hego-mendebaldean Azerbaijanekin eta Georgiarekin; mendebalean eta iparraldean Txetxenia eta Kalkumiako errepublika errusiarrekin eta ipar-mendebaldean Stavropol kraiarekin. Makhatxkala da errepublikako hiriburua eta hiririk handiena; beste hiri garrantzitsu batzuk honakoak dira: Derbent, Kizlyar, Izberbash, Kaspiysk eta Buynaksk.

50.300 km²ko eremua du eta 2010ean 2.910.249 biztanle zituen«Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1 2010eko Errusiako erroldaren emaitzak, 1. liburukia» Gks.ru.

 Geografia 
Dagestan Europa eta Asiaren artean dago, Kaukasiaren ekialdean. Errusiako gunerik hegoaldekoena daGeography of Dagestan Dagtourism.com. Iparraldean Kalmukiarekin du muga, ekialdean Kaspiar itsasoarekin, hegoaldean Azerbaijanekin, hego-mendebaldean Georgiarekin, mendebaldean Txetxeniarekin eta ipar-mendebaldean Stavropol kraiarekin.

Errepublikaren hegoaldean Kaukaso Handia dago, 4.000 mko gailurrekin. Mendirik garaiena Bazardüzü (lezgieraz: Kitxensuv) da; 4.466 m ditu, eta Azerbaijango mugan dago. Lurraldearen iparraldeko herena, berriz, Kaspiar beheragunean kokaturik dago, itsas-maila baino 28 m beherago. Ibai handienak Terek, Sulak eta Samur dira.

 Ekonomia 
Ekonomia-jarduera nagusiak nekazaritza (garia, artoa, ardoa eta laboreak), arrantza eta industria (petrolioa, mekanika, kimika eta janari-industria) dira. Kaspiar itsasoko arrantza industriala garrantzi handikoa da. Harrapatzen diren espezie nagusiak kaspiar izokina (Salmo trutta caspiensis) eta gaizkatak dira«Geographic position and natural resources of Republic Dagestan» Caucasian Knot. Eng.kavkaz-uzel.ru.

 Historia 
Persiarrek IV. mendean konkistatu zuten, arabiarrek VIII. mendean eta Turkiako otomandarrek XVI. mendean. Volga ibaian gora joan joanez, errusiarrak XV. mendean kokatu ziren lehenbizikoz, baina 1813 arte ez zen Dagestan Errusiako Inperioaren esku geratuRussia: Minority Peoples and Their Territories Countrystudies.us.

Urriko Iraultzaz geroztik, sobietarren gobernua ezarri zen han. 1918. urtean, Armada Zuriak, Alemaniak eta Otomandar Inperioak boltxebikeen kontra borrokatu ziren Dagestan eskuratu nahirik. 1921ean, Errepublika Sozialista Autonomo bihurtu zen. Sobietar Batasuna ohiaren barnean zeuden 16 errepublika autonomoetako bat izan zen.

 Demografia 
2010ean Dagestanek 2.910.249 biztanle zituen. Kaukasoko beste errepublika batzuetan ez bezala, Dagestanen ez da talde etniko nagusirik. Izan ere, errusiar biztanleez gain (%3,6 2010ean), kaukasiar, iraniar edo turkiar hizkuntzak hitz egiten duten hogeita hamar etnia eta laurogei nazioren egoitza da. Herri ez eslaviar ugarienak avarak (%29,4 2010ean), darginak (%17), kumikak (%14,9), lezginak (%13,3), lakak (%5,6), tabasararrak (%4,1), nogaiak (%1,4), rutulak (%1), agulak (%1) eta tsakhurrak (%0,3) dira. Azeriar (%4,5) eta txetxen (%3,2) koloniak ere daude. Biztanle gehienak musulmanak dira.

 Taldeetnikoa 1926ko errolda 1939ko errolda 1959ko errolda 1970ko errolda 1979ko errolda 1989ko errolda 2002ko errolda 2010ko errolda Kopurua % Kopurua % Kopurua % Kopurua % Kopurua % Kopurua % Kopurua % Kopurua % Avarak 177.189%22,5 230.488%24,8 239.373%22,5 349.304%24,5 418.634%25,7 496.077%27,5 758.438%29,4 850.011%29,4 Darginak 125.707%16,0 150.421%16,2 148.194%13,9 207.776%14,5 246.854%15,2 280.431%15,6 425.526%16,5 490.384%17,0  Kumikak 87.960%11,2 100.053%10,8 120.859%11,4 169.019%11,8 202.297%12,4 231.805%12,9 365.804%14,2 431.736%14,9  Lezginak 90.509%11,5 96.723%10,4 108.615%10,2 162.721%11,4 188.804%11,6 204.370%11,3 336.698%13,1 385.240%13,3  Lakak 39.878%5,1 51.671%5,6 53.451%5,0 72.240%5,1 83.457%5,1 91.682%5,1 139.732%5,4 161.276%5,6  Tabasararrak 31,915%4,0 33.432%3,6 33.548%3,2 53.253%3,7 71.722%4,4 78.196%4,6 111.152%4,3 118.848%4,1  Nogaiak 26.086%3,3 4.677%0,5 14.939%1,4 21.750%1,5 24.977%1,5 28.294%1,6 38.168%1,5 40.407%1,4 Rutulak 10.333%1,3 20.408%2,2 6.566%0,6 11.799%0,8 14.288%0,9 14.955%0,8 24.298%0,9 27.849%1,0  Agulak 7.653%1,0 6.378%0,6 8.644%0,6 11.459%0,7 13.791%0,8 23.314%0,9 28.054%1,0  Tsakhurrak 3.531%0,4 4.278%0,4 4.309%0,3 4.560%0,3 5.194%0,3 8.168%0,3 9.771%0,3 Azeriarrak 23.428%3,0 31.141%3,3 38.224%3,6 54.403%3,8 64.514%4,0 75.463%4,2 111.656%4,3 130.919%4,5 Errusiarrak 98.197%12,5 132.952%14,3 213.754%20,1 209.570%14,7 189.474%11,6 165.940%9,2 110.875%4,7 104.020%3,6 Txetxenak 21.851%2,8 26.419%2,8 12.798%1,2 39.965%2,8 49.227%3,0 57.877%3,2 87.867%3,4 93.658%3,2 Besteak 43.861%5,6 52.031%5,6 61.495%5,8 63.787%4,5 57.892%3,6 58.113%3,2 25.835%1,0 19.646%0,7

 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
  Regions and territories: Dagestan News.bbc.co.uk