Orizin

OrizinEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Orbaibarrako Oloritz udalerriko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak orizindarrak dira.

 Izena 
Orizin beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 gaztelaniaz: Orícin

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Oricin (1268)
 Oriciayn (1365)
 Oricyn (1366)
 Oricin (1534)
 Oricin (1802)
 Orisuain (1945)
 Orizin (1990)

 Geografia 
Orizin Erdialdea eskualdean dago, Orbaibar ibarrean eta Oloritz udalerrian.

 Inguru naturala eta kokapena 
Oloritz udalerria Nafarroa erdialdean dago Erriberriko merindadean eta Nafarroako hiriburutik 24 kilometrora.

 Klima eta landaredia 
Altuera eta kokapenaren arabera aldaketak dauden arren, udalerriaren batez besteko balioak honakoak dira: Tenperatura 8 eta 13 gradu bitartekoa, prezipitazioa 600 eta 1.000mm bitartekoa, eta egun euritsuak 90 inguru. Udak nahiko lehorrak izaten dira, eta neguak euritsu eta hotzak, batez ere iparraldeko zierzo haizeak jotzen duenean. Klima, oro har, mediterraneoa edo azpimediterraneo kontinental motakoa da.

Udalerriko baso bakanetan, birlandaturiko pinuak, haritzak eta arteak daude, eta horrez gain, nahiko ondo kontserbatu diren 23 hektarea pago.

 Estazio meteorologikoa 
Oloritzen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Barasoain pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 524 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

 Historia 
Nobleen jaurerria, 1145ean Urraka Ortitz Orkoienek Leireko monasterioari dohaintzan emandakoa. Tibalt II.a Nafarroakoa erregeak 1264an salbuetsi zituen bere bizilagunak kaloñatik, kasualitatezko hilketengatik.

Administratiboki, Orizin Orbaibarraren parte izan zen banaketa honek iraun zuen bitartean. Gero, XIX. mendean, Oloritz udalerrian sartu zen. Ibarrekp ia herri guztiak bezala, 1835-1845eko udal-erreformak arte, Orizin Iruñeko merkatuko alkatearen jurisdikzioaren menpe zegoen eta, horietatik, erregimen komunaren mende jarri zen. Elizari dagokionez, herritarrek erabili zuten parrokoa aurkezteko eskubidea, XIX. mendea oso sartua zegoen arte.

 Demografia 
 biztanle zituen Orizinek.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020161818181517151111171613131414161617171717

 Garraioa 
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko linea zerbitzua ematen dio kontzeju honi. Herriak autobus geldialdi bakarra du herrian, Tafallarantz.

Autobus zerbitzuak lan egin dezan, linea eskariaren araberako linea baita, bidaia aurreko eguneko 19:00ak baino lehen erreserbatu behar da.

 Kultura 
 Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Oloritz udalerria sailkatu zituen, Orbaibarreko hainbat herriekin, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Oloritz udalerria ez-euskal-eremuan sailkatu zen.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Oloritz eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %6,10k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 6,22k eta 2018n % 9,60k.

 Ondasun nabarmenak 
 San Andres eliza, XIII. mendean eraikitako krisitiau eliza, erromaniko estiloan.
 Orizingo jauregia, Erdi Aroko jauregia

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. .

 Ikus, gainera 
 Oloritz
 Orbaibar
 Erdialdea
 Erriberriko merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Olorizko lekuak