Luanda

Luanda (lehen São Paulo da Assunção de Loanda edo Loanda) Angolako hiri nagusia eta hiriburua da. Afrikako hamaseigarren hiririk handiena da. Hego Ozeano Atlantikoaren kostaldean kokatuta dago, errepublikaren iparraldean.

Angolako portu nagusiena izateaz gain industria eta kultura hirigune garrantzitsuena ere da. Luanda portugesez hitz egiten den munduko hiririk jendetsuenetako bat da.

1576ko urtarrilean sortua, Afrikako hiri kolonial zaharrenetako bat da. Paulo Dias de Novais esploratzaile portugaldarrak «São Paulo da Assunção de Loanda» izenarekin sortu zuen. Brasilgo esklaboen salerosketaren erdigune izan zen esklabotza debekatu zen arte. 1975ean Angolako Gerra Zibila hasi zenean, portugaldar zuri gehienak alde egin zuten, batez ere Portugalera. Luandako biztanleria asko handitu zen gerratik ihes egin zuten errefuxiatuengatik, baina azpiegiturak ez ziren egokiak gehikuntzari aurre egiteko. Horrek hiri inguruan txabola auzo handien sortzea ekarri zuen.

Hirian dauden industrien artean nekazaritzako produktuen prozesamendua, edarien ekoizpena, ehungintza, zementua, autoak muntatzeko instalazio berriak, eraikuntza materialak, plastikoak, metalurgia, zigarroak eta oinetakoak daude. Hiria petrolioaren gune ekonomiko gisa ere nabarmentzen da  eta hiritik gertu erauzten den petroleoa prozesatzeko findegi bat dago hirian. Pentsa litekeenaren kontra, munduko hiririk garestienetako bat da Luanda.   Luandako biztanle gehienak ambundu talde etnikokoak dira, baina azkenaldian Bakongo eta ovimbundu taldeetako kideen kopurua haziz doa. Europako biztanleria ere badago, batez ere portugaldarrez osatua.

 Klima 

 Demografia 
 Urtea Biztanleria 1815  18.000 1880  16.000 1900  20.000 1909  16.000 1921  20.000 1927  20.000 1934  17.900 1940  61.208 1950  137.000 1954  159.000 1960  189.500 1964  224.540 1970  475.328 1974  600.000 1983  898.000 1987  1.136.000 1991  2.000.000 1995  2.080.000 2000  2.571.600 2008  2.524.459

 Ekonomia 
Administrazio eta merkataritza gune oso garrantzitsua da, eta bertan dute abiaburua Angolako burdinbide eta errepide nagusiek. Industriak ere garapen handia izan du azken urteetan: petrolio findegiak, janari industria, kimika, ehungintza. Petrolio hobi garrantzitsuak dira hiritik hurbil. Aipagarria da portuaren gainean den Sao Miguel gotorlekua. Artzapezpikutegi katolikoa. Unibertsitatea. Nazioarteko aireportua.

 Historia 
 1575ean Paulo Dias Novais esploratzaile portugaldarrak São Paulo de Luanda izena eman zion.

 Luandar ezagunak 
 José Eduardo dos Santos, politikaria
 João Melo, idazlea
 Johnson Monteiro Pinto Macaba, futbolaria
 Agostinho Neto, politikari eta poeta
 José Luandino Vieira, idazlea

 Hiri senidetuak 



 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 José C. Curto; Raymond R. Gervais (2001). "Population History of Luanda during the Late Atlantic Slave Trade, 1781-1844" (PDF). African Economic History. 29 (29): 1–59. JSTOR 3601706 – via New York Public Library. 
 Paul Robson (2001). "Communities and Community Institutions in Luanda, Angola". In Arne Tostensen; et al. (eds.). Associational Life in African Cities: Popular Responses to the Urban Crisis. Sweden: Nordiska Afrikainstitutet. p. 250+. . 
 Paul Tiyambe Zeleza; Dickson Eyoh, eds. (2003). "Luanda, Angola". Encyclopedia of Twentieth-Century African History. Routledge. . 
 Marissa J. Moorman (2004). "Dueling Bands and Good Girls: Gender, Music, and Nation in Luanda's Musseques, 1961-1974". International Journal of African Historical Studies. 37. 
 Marissa Moorman (2004). "Putting on a Pano and Dancing Like Our Grandparents: Nation and Dress in Late Colonial Luanda". In Jean Allman (ed.). Fashioning Africa: Power and the Politics of Dress. Bloomington: Indiana University Press. . 
 Kevin Shillington, ed. (2005). "Luanda". Encyclopedia of African History. Fitzroy Dearborn. . Cristina Udelsmann Rodrigues (2007). "From Family Solidarity to Social Classes: Urban Stratification in Angola (Luanda and Ondjiva)". Journal of Southern African Studies. 33. 
 Marissa J. Moorman (2008). Intonations: A Social History of Music and Nation in Luanda, Angola, from 1945 to Recent Times. Ohio University Press. . (review in H-Luso-Africa) 
 Catarina Madeira Santos (2008). "Luanda". In Liam Matthew Brockey (ed.). Portuguese Colonial Cities in the Early Modern World. Ashgate. . 
 "Angola: The high cost of living in Luanda". Global Voices. 9 November 2009.
 P. Jenkins (2011), Simon Bekker and Goran Therborn (ed.), "Maputo and Luanda", Capital Cities in Africa: Power and Powerlessness, Dakar: Council for the Development of Social Science Research in Africa,  
 Sílvia Leiria Viegas (2012), Urbanization in Luanda – via International Planning History Society  Arlindo Manuel Caldeira (2013), "Luanda in the 17th Century: Diversity and Cultural Interaction in the Process of Forming an Afro-Atlantic City", Nordic Journal of African Studies, 22  
 Roquinaldo Ferreira (2013). "Slavery and the Social and Cultural Landscapes of Luanda". In Jorge Canizares-Esguerra; et al. (eds.). Black Urban Atlantic in the Age of the Slave Trade. University of Pennsylvania Press. . 
 Carlos Nunes Silva, ed. (2015). Urban Planning in Lusophone African Countries. UK: Ashgate. . (Includes articles about Luanda) 
 Sílvia Leiria Viegas (2016). "Urbanisation and Peri-Urbanisation in Luanda: A Geopolitical and Socio-Spatial Perspective from the Late Colonial Period to the Present". Journal of Southern African Studies. 42 (4). 
 Vanessa de Pacheco Melo (2016). "Production of Urban Peripheries For and By Low-Income Populations at the Turn of the Millennium: Maputo, Luanda and Johannesburg". Journal of Southern African Studies. 42 (4).

 Kanpo estekak 
  Luanda hiriko ataria

Kategoria:Luanda