Frantzisko Xabier Munibe

Frantzisko Xabier Maria Munibe Idiakez, tituluz Peñafloridako kondea, (Azkoitia, Gipuzkoa, 1729ko urriaren 23aDonostiako Elizbarrutiko Artxibo Historikoa - Fondo Parrokialak - http://mendezmende.org/eu/partidas/partida.php?bps=1&bpn=&bpa1=munibe&bpa2=_diaque_&bpse=--&bpmu=&bpa=1700&bpam=1750&buscarPartida=Bilatu&s=1&p=297481 - Bergara, Gipuzkoa, 1785eko urtarrilaren 13aDonostiako Elizbarrutiko Artxibo Historikoa - Fondo Parrokialak - http://mendezmende.org/eu/partidas/partida.php?bps=3&bpn=&bpa1=muni_e&bpa2=_diaque_&bpse=--&bpmu=&bpa=&bpam=&buscarPartida=Bilatu&s=3&p=655627) euskal idazle eta musikagilea izan zen. Euskal Herrian Ilustrazioaren ideiak zabaldu nahian Euskalerriaren Adiskideen Elkartea sortu zuen.

 Biografia 

Munibe, Francisco Xavier Maria Joseph Juaquin Phelipe Feliz Jacinto Ygnacio izenez bataiatua , azkoitiarra zen. Filipe IV.a erregeak 1635ean sortutako Peñaflorida etxeko zortzigarren kondea izan zen.

Azkoitiko jesuitekin egin zituen lehen ikasketak. Etxe leinargiko semea izaki, 1742tik aurrera Okzitaniako Tolosan zientzia ikasketak egin zituen, betiere Frantziako entziklopediazaleen haritik, zientzietan eta arte ederretan prestakuntza ona lortuz. 1747an aita hil zitzaion, eta Azkoitira itzuli zen.

Hurrengo urtean, Areizagako baroiaren alaba Maria Josefa Areizagarekin ezkondu zen. Aitarengandik jaso zituen tituluak eta maiorazkoak: Apraiz etxekoa, Insaustitarrena eta Munibetarrena, besteak beste. Ezkonberriak Insausti jauregian bizi izan ziren 1767. urtea arte. Peñaflorida kondea oso ezaguna izan zen, eta kargu politikoak izan zituen, Azkoitiko alkate izan zen, esaterako, 1747-1748. urteetan, eta berriz 1755ean eta 1765ean. Gipuzkoako Ahaldun Nagusi izan zen 1746, 1750, 1754, 1758 eta 1761. urteetan, eta 1758an diputatu Madrilgo gorteetan.

Solasaldiak antolatzen zituen bere etxean, eta bertara biltzen ziren probintziako aitonen semeak eta jakituria handiko gizonak, hasieran gizarteko gaiez hitz egitera, eta geroago baita ere zientzia gaiez, literaturaz, filosofiaz eta historiaz. Azkoitiko zalduntxoak izena jarri zitzaien. Igandeetan musika eta antzerki lanak egiten zituzten.

XVIII. mendeko Ilustrazioak Euskal Herrian izandako ereduetako da Munibe.

Munibe jaunak eta Azkoitiko Zalduntxoek Bergarako Errege Mintegia sustatu zuten.

 Lanak 
 Antzerkia 
 El borracho burlado (1764): Luisa de la Misericordia izenburuarekin argitaratua, opereta modukoa da, bertsotan emana. Obra hau umorezko komedia da. Ez euskara hutsekoa, elebiduna baizik. Eta honela banatzen da elebitasunaren xehetasuna: kantak euskaraz, hitz lauak gaztelaniaz. Ekitaldi bakarra eta 35 agerraldi ditu. Gaia mozkor bati emandako eskarmentua da. Gipuzkeraz idatzita dago, eta herri xehearen oso hurbileko hizkera darabil.

 Erlijioa 
 Gabon-sariak edo Gavon-Sariac (1762): Erlijio-kutsuko kanta antzeztuak dira, gabonetarako idatziak.
 Musika 
 Irten ezazu, Adio provintziya, Aita gurea.

 Kanpo loturak 
  Franzisko Xabier Munibe literaturaren zubitegian
  Gabon-sariak lan osoa Klasikoen Gordailuan
  El borracho burlado lan osoa Klasikoen Gordailuan

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
Azurmendi, Joxe (2020): Pentsamenduaren historia Euskal Herrian, Leioa/Andoain, EHU/Jakin. 
Jimenez, Jon (2024): “Euskal Herriko pentsamenduaren historiaz” in Haritz Azurmendi, Alba Garmendia eta Jon Mentxakatorre (argtz.):  Euskal pentsamenduaren garabideak, Bilbo, UEU. 

Kategoria:Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kideak
Kategoria:Azkoitiarrak
Kategoria:Gipuzkoako ahaldun nagusiak
Kategoria:Eguberria
Kategoria:Frantzisko Xabier Munibe