Soinu txiki

Soinu txikia, eskusoinu txikia edo trikitia Ikus bigarren adiera. botoidun akordeoi mota bat da, Europako beste herrialde batzuetatik ekarritako akordeoi diatonikoei egindako zenbait aldaketarekin Euskal Herrian errotu zena. Euskal Herrira XIX. mendearen erdialdean iritsi zen, ziurrenik Alpeetako treneko langileek ekarrita. Soinu txikiak baditu hainbat diferentzia beste batzuekin alderatuta. Lehena da ezkerreko eskuko botoiak ez direla bisonoroak, nota bera egiten baitute hauspoa itxi eta irekitzerakoan. Bigarren aldaketa nabarmena ezkerreko lau botoik ematen duten notak dira: bi gehigarri ditu, eta lau horiekin bi eskala kromatiko oso egin ditzake. Horrela, akordeoi diatonikoen eta kromatikoen ezaugarri nahasiak ditu. Jazinto Rivas Elgetak gehitu zizkion bi botoi gehigarri horiek, eta gaur arte bere ikasleen bidez iritsi dira. 

Trikitia urte askoan panderoaz lagundurik jo izan da, festa herrikoietan. XIX. mendearen amaieran euskal musika tradizionala zein modako doinuak jotzeko zuen gaitasunak, produkzio industrialak sortutako merkatzeak eta klase herritarren artean jaso zuen indarrak laster txertatu zuten euskal kulturaren baitan. Jatorriz, soinu txikia zeritzon instrumentuari; eta trikitia, panderoak eta eskusoinu txikiak osaturiko taldeari (eta, hedaduraz, jotzen zuten musikari).

 Izena 
Instrumentuak izen bat baino gehiago du. Eskusoinu txikia ohiko izen bat da, baina eskusoinu edo soinu esatea antzekoa da. Jotzen duenari soinujole edo soinulari deitzen zaio, baina ez dira hain ohikoak eskusoinujole eta eskusoinulari izenak. Akordeoi diatoniko bat denez, askotan akordeoi izenez ere agertzen da, bereziki grabazio zaharretan. Historikoki trikiti musika jotzeko erabili denez (panderoaz lagunduta), trikiti izena ere badu (zenbait euskalkitan, trikitixa), eta ohikoa da trikitilari izendatzea soinujolea.

XX. mendeko kristau fedeko giroan infernuko hauspoa izena jaso zuen, Erromatar Eliza Katolikoko apaizek emandako izena, eliza horren moralaren aurkako ohiturak sustatzen zituela eta.

 Sailkapena 
Erich von Hornbostel eta Curt Sachsek egindako sailkapenaren arabera, akordeoiak aerofono libre interruptibo idiofonikoen familia handiko kide dira. Terence Forden sailkapenean aerofono librea, desplazamendu bidezko-idiofonikoa edo mihi libreko-askotarikoa da.

 Egitura eta funtzionamendua 
Soinu txikiak hauspo bat du erdialdean, ireki eta ixterakoan airea mugitzen duena. Ezker-eskuma dituen botoiei esker, notak jo daitezke hauspo horrek sortzen duen haizea baliatuta. Botoi bakoitzak metalezko mihi libreak ditu, metalezko marko bati lotuta. Botoia sakatzerakoan hauspoan sartu (irekitzerakoan) edo ateratzen (ixterakoan) den aireak mihien bitartez oreka lortzen du, nota joz. Mihi bakoitzak metalezko markoaren barruan egiten duen bibrazioa da entzuten duguna. Eskumako aldean dauden botoiei kantuaren aldea edo eskuineko eskua deritzo, eta ezkerreko aldekoari akonpainamendua. 


Botoia sakatzerakoan, balbula irekitzen da, eta horrek airea pasatzeko aukera ematen du. Harmonika batean bezala, airea sartzeak edo ateratzeak nota desberdina eskaintzen du eskumako botoietan, baina soinu txikian ez da hori gertatzen ezkerrekotan. Horrela, hauspoa itxi edo sartzerakoan, baxuen akonpainamenduak jarrai dezake. Aireak mihi bat eta larruzko zati bat aurkitzen ditu zulo bakoitzean. Airea sartu edo ateratzerakoan larruak mihia estal dezake, eta horrela mihi horrek ez du bibratuko. Airea sartu edo atera, kontrako norabidean daude larrua eta mihia.

 Historia 
 Akordeoiaren sorrera 
Musika instrumentuak noiz iritsi eta estandarizatu ziren jakitea gai konplexua da. Akordeoia eta bere aldaera den soinu txikia dokumentu historikoetan bereiztea ezinezkoa izan ohi da. XIX. mende hasieran Txinako Sheng instrumentua nabarmen hedatu zen, eta bere mihi libreen sistema instrumentu askotan kopiatu zen. Akordeoia harmonikan oinarrituta dago, putz eginez jotzen den organo eramangarri bat. 1822an Christian Friedrich Ludwig Buschmannek asmatu dela esan ohi da, eztabaidagarria den baieztapena, bere aitaren mundarmonika instrumentuari hauspo bat gehituta. 1829ean Cyrill Demianek akordeoi izeneko instrumentua patentatu zuen, gaur egungoaren hainbat elementu zituena: botoiak, mihiak eta hauspoa. Hurrengo hamarkadetan aldaketa eta hobekuntza ugari izan zituen instrumentuak, tartean eskuineko aldean bi oktaba kromatiko sartzea eta ezkerreko aldean baxuak egiten zituzten bi botoi sartzea. Lehen akordio haiek material noblez egiten ziren, nakarra eta egur garestiekin. Letoizko mihiak zituzten, eta musika tresna delikatua zen, batez ere burgesiaren eremuetan jotzeko modukoa. 1870eko hamarkadatik 1890ekora akordeoiak nabarmen hedatu ziren Europa osoan zehar, euren fabrikazioa estandarizatu zen eta artisauek banaka eta enkarguz egindako instrumentua izatetik, fabrikazio industrialera igaro zen, prezioak merkatuz eta herri-klasearentzat eskuragarri jarrita. 

1880eko hamarkadan modelo bisonoroek (hau da, hauspoa barrura edo kanpora egiterakoan soinu desberdina egiten dutenak) bi bide hartu zituzten. Alde batetik melodeoia bezalako instrumentuak, eskuineko eskuan botoien ilara bakarra eta ezkerrean bi botoi dituztenak eta, bestetik, bi ilara dituzten akordeoi diatonikoak, bisonoroak direnak eta eskala diatonikoa egiteko aukera ematen dutenak.

 Euskal Herrira iristea 
Ez dakigu noiz iritsi zen Euskal Herrira lehen akordeoia. 1831ean Madrilen eta 1836an Parisen akordeoiaren lehen aipamenak daude. Espainian 1841ean aipatzen da Madrilen erakusketa batean egon zela, eta 1859ko Carlos José Melciorren musika-hiztegian akordeoiari eskainitako sarrera bat zegoen. Hipotesi nahiko hedatu batek dio 1860ko hamarkadan sartu zela akordeoia Euskal Herrian, Norteko Ferrokarrila eraikitzeko Beasaindik Olaztirako zatirako Alpeetako langileak etorri zirenean. Javier Ramosen arabera, berriz, 1835-1840 urteen artean Madrilera inportatu ziren aurreneko akordeoiak Frantziatik ekarri zituzten. Paris eta Madril arteko errege-bidea Irun-Tolosa-Beasain-Zumarraga-Bergara-Arrasate-Gatzaga-Gasteiz herrietan barrena zihoan; eta, horregatik, Ramosen ustez, sinesgaitza da akordeoia ez ezagutu izana Euskal Herrian 1860ko hamarkadaren aurretik. Izenez ezagutzen dugun lehen soinujolea Juan Bautista Busca izan zen, Piemontetik Zegamara trena eraikitzera etorri zena. Rafael Aguirreren arabera, akordeoi diatonikoa Euskal Herrira ekarri zuten trenbide-langile alpetarretako bat izan zen, eta harekin alaitzen zituen haien festak eta gau luzeak langileentzako prestaturiko behin-behineko kanpamentuetan, kantinak, ospitaleak eta okindegiak altxa zituzten, besteak beste, trenbidea eraiki bitartean. 

Hala ere, 1860an Bilbon bazegoen D. F. Erezuma izeneko soinujole bat, «bertutetsu» gisa deskribatzen zutena, eta horrek erakusten du lehenago bazirela instrumentua jotzen jakingo zutenak: «Instrumentista gisara, akordeoia jotzen entzun dioten guztiak harrituta bezain txundituta geratu dira, ikusirik zer nolako zukua ateratzen dion instrumentu honi, zeina erabiltzen jakinez gero adierazkorrenetako bat den, eta nekez izango da Erezuma jaunak bezain ondo erabiltzen duenik». 

Akordeoiari buruzko lehen aipamen idatzia 1879-1880an Bilbon egindako epaiketa batekoa da, Angulemako herritar batek Zazpikaletan akordeoi bat erosi eta ordaindu ez zuenean Prentsako lehen aipamen idatzia Euskal-Erria aldizkarian agertu zen 1882anM. [MANTEROLA?]: "Croquis vascongados", in Euskal-Erria (T.V, 1882), 253. or.: 

Garaiko erromerietan erabiltzen ziren txistu eta danborraren ordez hasi ziren erabiltzen, txistu eta danborra bezala eramateko erraza baitzen, baina soinu aniztasun handiagoa zuelako eta kanturako aukera eskaintzen zuelako, ziur aski. 1889an Euskal-Errian argitaratutako beste kronika batek Arrasatetik Urkiolako santutegira erromerian zihoazenak aipatzen du:

 Hedatzea 
940px|thumb|center|Aurelio Artetaren Erromerian 1 margolana, 1917-1918 inguruan egina. Euskal ohituretan soinua guztiz txertatuta zegoen garai horretarako.
Akordeoien salmenta negozioa indartzen ari zen Euskal Herrian. 1883an Montoro y Cía enpresak iragarki bat jarri zuen El Noticiero Bilbaino egunkarian, «organo eta melodiumak» saltzen. Denda 1884an Louis Ernest Dotesiok erosi zuen, beste sukurtsal bat ireki zuen eta, beranduago, Unión Musical Española enpresan bilakatu zen, Espainiako musika editorialik indartsuena. 1892ean El Universal: Nuevo y sencillísimo método para aprender a tocar por cifra numeral el acordeón de un teclado argitaratu zen Bilbon, instrumentua are eta gehiago zabaltzeko. Fabrikazio industrialak prezioa merkatu zuen, modu masiboan ekoizten hasi ziren, eta behe klaseko jendearentzat eskuragarri jarri zen. Isuri Atlantikoko euskaldun landatarrek zein kaletarrek azkar onartu zuten instrumentua, panderoa bigarren maila batetara lekualdatu zuen, txistuari dantzarako musika tresna izatearen kondizioa kendu eta alboka desterratu zuen urte gutxien buruan. 

Arrakasta horren adibide ugari daude 1890eko hamarkadatik aurrera idatzitako hainbat testutan. Alde batetik erromerien eta musikaren arteko harreman aldaketa suertatu zen Industria Iraultzaren ondotik: erromeria zaharretako txistu eta danborrari doinu modernoagoak (balsa eta polka, adibidez) gehitzen hasi ziren hiriguneetan. Musika bandak sortu ziren hirietako eztanda demografikoarekin batera, eta tren sarea indartzeak askoz errazago egiten zuen uda partean masak mugitzea, maiz norbere familiaren herrira. Musika erromeria egunetik atera zen, eta dantzarako ohitura indartu. Eta emkume ugarik lana zuten orain hirian, harremantzeko moduan aldaketa eragin zuena. Dantza lotuaren gorakada izan zen, tradizionalisten eskandalurako eta gazte askoren gozamenerako. Bilbon zeuden hainbat kafetegitan kontzertuak antolatzen hasi ziren, horietako batzuk akordeoiekin; 1898ko Algortako jaietako kronikan esaten da itsuak zeudela akordeoia jotzen; 1892an Bilboko inauterietan; urte berean Garellanoko militarren bandan akordeoia zegoela esaten da. 1895ean ikasketa erregulatua martxan jarri zen Bilbon. 1892an Donibane Lohizunen «Norvegian eta Tirolen hain ohikoa zen» akordeoia Euskal Herrian hedatu zela idatzi zuen Charles Bordesek. 1908an El Eco de Navarra eta Diario de Navarra polemika abiatu zuten Iruritan txistua baino gaitarekin jo zirelako jotak, eta horren euskalduntasuna zalantzan jarri zuen Diario de Navarrak. Bi egunkariak ados zeuden, ordea: dantza lotua (agarrao) bultzatzen zuen akordeoi guztiak erretzea zilegi zen. 1906an Pio Barojak Elogio sentimental del acordeón idatzi zuen, akordeoiaren umiltasuna herri-xehearekin lotzen zuena¡Oh modestos acordeones! ¡Simpáticos acordeones! Vosotros no contáis grandes mentiras poéticas como la fastuosa guitarra; vosotros no inventáis leyendas pastoriles como la zampoña o la gaita; vosotros no llenáis de humo la cabeza de los hombres como las estridentes cornetas o los bélicos tambores.         Vosotros sois de nuestra época: humildes, sinceros, dulcemente plebeyos, quizá ridículamente plebeyos; pero vosotros decís de la vida lo que quizá la vida es en realidad: una melodía vulgar, monótona, ramplona ante el horizonte ilimitado.... 1912ko Txomin Agirreren  euskal kulturan guztiz txertatuta dagoen instrumentua da jada ataletik:
[D]ana batera esateko, eguzkia jaikitzen danetik lotara dijoan arteraño alderdi guztietan ikusi ta entzun litezke, naspillaturik, nagusi jaunak, maizter txikiak, etxeko andreak, neska gazteak, mutil eroak, lurbarrukoak, itxasgizonak; usaibelarrak eta eliz-kandelak, krabelin sortak eta opil mordoak, eskeak eta eskeintzeak, algarak eta txilioak, otoitzak eta irrintziak, arrenak eta aurreskoak, tuntuna, panderoa, gitarra ta filarmonika.
Bai, gitarra ere bai, filarmonika ere bai. Egun orretan eztira danak Urkiolara Doneagatik joaten: gazte asko jan edanaren usaiak eta jolasaren durundiak jasotzen ditu mendiraño, ta orrelakoak Donearen oroimenik eztaukate. Jaia da oientzat ere Garagarrillaren amairugarrena, baño urdall-jaia, jantzi berriak eta buru arroak erakusteko ereti ona, jaikika trisketan egiteko aroa, txorakeri, nasaikeri, astakerietan ibiltzeko egunik egokiena. Orrelakoentzat jotzen dituzte gitarra-filarmonikak, txorakerien laguntzarako, astakerien indargarritzat.
(...)
—Eztet ondo itz egin —jarraitzen du. Gizonak berarekin eraman oiditu bere oiturak, onak edo txarrak. Geugan dago iñoren oitura txarrik ez ikastea; bai, geugan. Gugana datorren ikazkiñak ezkaitu beltzituko, geuk nai ezpadegu... Badantzuzute auspo soñularia, filarmonika? Nik eztakit Euskalerrira zeñek ekarri duan, baño badakit zeintzuk jotzen dute: euskaldunak, menditarrak.... Kafetegietako giro intimotik, erromeriara, dantza modernoetatik tradizionaletara, itsuetatik Olabeagako marineletaraAlfredo Etxabek idatzia:
La Ría. ¡Pobre Olabeaga! El acordeón sonante en la proa de los buques cuando cesaban las faenas marineras…; (el tumulto) de las tabernas llenas de gente de mar rumbosa y retozona que entonaban canciones de negros y bailaban el zapateado inglés… Por eso al visitar uno de sus buques [en Olabeaga]..., comiendo luego en la cámara y llenándola de canciones chimberas después del café alternadas con estribillos de Music Hall inglés y de La Rochelle o de Saint Nazario, era toda una fiesta inolvidable. eta burgesiatik landa- eta hiri-proletalgoetara(1892) Allí reina el bullicio honesto, y los esparcimientos sin camorra; se dan la mano ricos, medianos y pobres, todos se codean, y confraternizan en mucho; que la democracia en las costumbres aún no ha desaparecido por completo de la Vasconia española. De algún tiempo a esta parte organillos y acordeones, malos de suyo, y puestos en manos inhábiles, del lado de violines y guitarras peores, si cabe, y en encomienda de tañedores pésimos, han venido a usurpar al tamboril y al chistu la soberanía plena, que de edades remotas ejercieran ellos en los bailes., akordeoia guztiz sartuta zegoen jada Euskal Herrian.

Fitxategi:Baserritarrak Guera Gu.ogg
Baserritarrak Guera Gu, 1924an Zumarragako trikitilarien grabazioa. Urte hartan egin ziren Gipuzkoan lehen soinu txikien grabazioetako bat da.Megafonia eta bozgorailuen aurreko garaia izanda, soinuak sor zezakeen bolumena garrantzitsua zen. Azken finean, musikari askok jendeak ematen zuen dirutik bizi ziren, eta gero eta altuagoa musika, orduan eta jende gehiago erakarriko zuten. Eskusoinuen mihiak letoizkoak ziren, baina 1906an Florentino Cengotita eibartarra altzairuzko mihiak zituzten soinu alemaniarrak saltzen hasi zen bere Bilboko dendan. Altzairuzko mihiaz gain, beste bi aldaketa egin zitzaizkien soinuei, bolumenean irabazteko: mihi kopurua bikoiztea eta afinazioa igotzea, nota altuagoek bolumen altuagoa izan ohi baitute. Dena prest zegoen erromerietan beste instrumentuekin lehiatu ahal izateko.

1922an argitaratutako Eusko Folklore urtekariak argi uzten zuen erromeria, puska-biltze eta jai ugaritan soinua erabiltzen zela. Urte hartan ireki zuen Marzelino Larrinagak bere tailerra Donostian, eta ondoren Guerrini markarekin aliatu zen, Larrinaga-Guerrini soinu marka famatua sortzekoGuerrini Zarautzera joan zen eta Keller fabrikarekin elkartu zen. Larrinagak 1960ko hamarkadan utzi zion akordeoiak egiteari, baina Soprani modeloak saltzen jarraitu zuen, 1990ean denda itxi zuten arte.. 1924an Trikitixa de Zumarraga eta Trikitixa de Gipuzkoa disko fonografikoak grabatu zituen Donostiako Columbia Gramophone Companyk, Regal Records zigiluarekin. Espainiako Gerra Zibilak eztanda egin arte trikiti musikako hamahiru disko grabatu ziren. 1926an Milango Adolfo Danieli zeluloidea erabiltzen hasi zen, kolore biziko soinuak lortuz; aurrerantzean Italia izan zen Euskal Herrian saldutako soinu gehienen jatorria. 1930ean Eusko Ikaskuntzak Bergaran bere V. kongresua egin zuen, eta akordeoilariak kontratatu zituen ekitaldietarako, euskal kulturan soinuak zuen papera guztiz egonkortuz, Espainiako Gerra Zibilaren aurretik. 1930ko hamarkadan Trikitixa Txapelketak antolatzen hasi ziren. 1933an Donostian, 1934an Errenterian eta 1935ean Bergaran antolatu ziren txapelketak.

 Infernuko hauspoa 

Soinu txikiarekin erromerietan jotzen zen musika errepertorioa tradizioz txistuarekin jotzen zena baino zabalagoa zen. Musika tradizionalaz gain, modan zeuden doinuak ere jotzen zituzten, gazte askoren gozamenerako. Modan zeuden doinu haietan, gizon eta emakumeek elkarrekin dantzatzen zuten, dantza lotuetan. Sektore tradizionalistek eta, bereziki, elizak gaizki zeritzoten berrikuntza hari. Lehen ikusi dugu nola El Eco de Navarra eta Diario de Navarra bat zetozen akordeoiak erretzeko ideiarekin, dantza lotua bultzatzen zuelako. Apaiz batzuk inpernuko auspoa edo txerren-auspoa izena erabiltzen hasi ziren kondenazio hura egiteko. Argian 1923an argitaratutako honek mezu horrekin bat egiten zuen:

Ebaristo Bustintza Kirikiñok Urkiolako Urrillako erromerian dantza egiteko moduari buruz idatzi zuen, dantza-lotuak aipatuz: 

Dantza lotuaren debekuak udalerri mailan hartzen ziren. Debekua zuen herrietako bat Azkoitia zen, baina bertako gazteak maiz joaten ziren mugakide zuten herrietako erromerietara, dantzara. Azkarate gainean dagoen Madariaga auzoan, aguazila etortzen zenean Elgoibarko mugara igarotzen ziren dantzara; Aizpurutxoko jaietan Zumarragara. 

Soinujole batzuek isunak eta infernuarekin mehatxatzen zuten gutunak jaso zituzten, tartean Antonio Aranaga Auntxaren eta Iturbideren amek. Laxaro Azkunek jasotzen duenez, apaizak jotzen ez entzuteko beste baserri batera joaten zen Tomas Zendoia soinujolea. Musika-tresnarekin dantza loturako piezak interpretatzeak salaketa balioko zion, esaterako, Segurako Egileor baserriko Patxi Erauskin soinujoleari. Lotuan dantzatzeagatik preso eraman zituzten Aiako hainbat gazte eta hiru neska kongregaziotik kanporatu ere bai. 

 Noten aldaketak 
Instrumentuaren eboluzioan hainbat aldaketa egin zituzten hasieran Europa eta Italiatik etorritako ereduen gainean, kanta gehiago lagundu ahal izateko. Lehen eboluzioa jada Italiatik etorri zen, ezkerreko eskua bisonoro izatetik (hau da, hauspoaren norabidearen arabera aldatzetik) monosonoro izatera pasa zenean. Horrela, hauspoa irekitzen edo ixten ari zela, akonpainamenduan jotzen zen nota edo akordea berbera zen. Italiatik iritsitako lehen eskusoinu haiek diatonikoak ziren, ez zuten uzten eskala kromatiko osoa jotzen. Hauek ziren jo zitzaketen notak:


Larrinagaren lehen modeloetan erregistroa bestelakoa zen jada. Bi nota aldatu ziren, eskumako eskuko goiko bi botoietan. Fa#, Sol#, Re# eta Do# notak egiteko gai zenez, posible zen jada erdiko oktabako eskala kromatiko osoa egitea. Hau da, bi oktaba diatoniko eta oktaba kromatiko bat zituen eskusoinu mistoa zen jada.


Hurrengo aldaketa Jazinto Rivas Elgeta soinujole ezagunaren ekarpena izan zen.  Elgetak dantzaldietan doinu asko jotzeko aukera zuen. Garai hartan trikitali gehienek 12 bat kantu egiten zuten errormeria bat, etengabeko errepikatze aspergarrian.Elgetak, baina, sekulako kantutegia zeukan, eta ez zuen abestirik errepikatzen. Horien artean erritmo ugari batzen zituen: fandango, arin-arin, trikitixa, porrusalda, bals, fox, pasodoble... bera baino lehenago erabiltzen ez ziren erritmo asko egokitu zituen soinu txikirako, eta dantzariek asko estimatu zuten berrikuntza horiek. Baina jolea ez ezik, sortzailea ere izan zen Elgeta, bere kantu propioak sortu zituen. Hori ez zen ohikoa garaiko trikitilarien artean. Soinu txikia tresna mugatua izanik, Elgetak ongi ezagutzen zituen haren zirrikitu eta sekretu gehienak. Zenbaitetan, baina, kanturen bat entzunda huraxe jotzen hasitakoan, ezin zuela egoki jo konturatu zen, nota batzuen faltan zebilen. Hori dela medio soinuaren goialdean bi botoi gehiago jartzeko ideia etorri zitzaion: osatu gabeak zituen bere bi oktabak eranstea. Halaxe egin zuen, Martzelino Larrinaga soinugileak lagunduta. Honenbestez, bi oktabako eskala kromatikoa osatu zuen. Azpiko eskeman ikus daitekeen bezala, erdiko bi oktabak osorik jo daitezke, eta beste bi oktabako notak daude, horiek modu diatonikoan. Horregatik, diatoniko edo kromatiko beharrean, mistoa dela esaten da.


 Frankismoaren osteko berrikuntza 
Frankismoak euskal kulturan etenaldi handia eragin zuen. 1957ra arte ez zen berriro diskorik grabatu, Zumarragako trikitilariek Bailables Populares Vascos grabatu zen arte. Soinu txikia landa eremuetako erromerietara eta baserri girora zokoratu zen. Urretxun 1969an ireki zen Golden diskotekak banda entzutetsuak ekartzen hasi zen, eta jai guztietan amaieran trikiti musika jartzen hasi zen. Irratiak paper oso garrantzitsua izan zuen trikiti musikaren indartzean. 1961ean josulagunek irekitako Loiola Irratiak "Gure erromeriak" saioa zuen, eta Trikitixa Txapelketa Nagusiak antolatzen hasi ziren. Herri Irratiak "Saski-Naski" saioa hasi zuen 1964an eta Arrate Irratiak "Sutondoko erromeriak". Euskal kulturari lotutako irratia entzun nahi zutenek, trikiti musika jasotzen hasi ziren. Ez Dok Amairu mugimendu kulturalarekin batera, trikiti musika euskal herrietan mugitu zen, erromerietan, jaialdietan eta hirietako ezkontzetan entzun zitezkeen trikitilariak, adibidez Laja eta Landakanda.

1980ko hamarkadan berriro ere musika berriekin elkartzeko bertutea izan zuen soinu txikiak. Folk musikan berrikuntzak izan ziren, baina Kortatu, Hertzainak edo Baldin Bada taldeek rock, ska eta punk musikekin nahastu zuten. 1990ean Euskal Herriko Trikitixa Elkartea sortu zen, trikitiaren ondarea babesteko asmoz. Tapia eta Leturiak eta Kepa Junkerak folka eraberritu zuten, munduko beste tonalitate batzuekin nahastuz. Trikitixa! An Introduction diskoa World Music Charts Europako lehen postuetan mantendu zen bi hilabetez, BBCko kulturako programari esanguratsuenak saio bat eskaini zion. Esne Beltzak jarraitu zuen beste hainbat musikekin nahasten eta Gosek musika elektronikoan txertatzea lortu zuen. 2020ko hamarkadan Huntza taldeak doinu tradizionalak eta Sünek berritzaileagoak batzen jarraitu zuten.

 Erregistroa 

 Soinujole famatuak 

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Euskal musika tradizionala
 Trikiti musika‎
 Euskal Herriko Trikitixa Elkartea
 Sasi artean Elgeta

 Kanpo estekak 
 Euskal Herriko Trikitixa Elkartea
 Trikiti txapelketei buruzko erreportajea, Argia astekarian.

Kategoria:Trikiti musika
Kategoria:Euskal Herriko musika tresnak
Kategoria:Akordeoia