Atotxako futbol zelaia

Atotxa Realaren futbol zelaia izan zen ia 80 urtez, 1913 eta 1993 urte bitartean. Taldeak izan duen bigarren futbol zelaia izan zen, Ondarretakoan hasi baitzen jokatzen Reala, sortu zenean.

Atotxak tradizio ingeleseko zelaien itxura eta ikuslegoaren zelairako gertutasun oso handia zuen: horrek futbol partiduetan giro paregabea sortzen zuen, ezaugarri horiek estadio mitikoa bihurtu zuten. 1950reko hamarkadan, zurezko harmailak kendu eta egitura berriak eraiki ziren. 1990reko hamarkadarako zaharkiturik geratu zen eta eraistea erabaki zen. 1993. urtean Anoeta estadioan jokatzera pasa zen Reala.

 Kokalekua 
Egia auzoko Mandasko Dukearen pasealekuan eta Iparraldeko geltokiaren ondoan zegoen.

Estadioa bota eta gaur egun hura zegoen orubean eraiki den plaza berriak Atotxako Zelaia plaza izena du, haren omenez.

 Izena 
Aranzadi Elkarteak aipatzen du inguru hartan Atotxa izeneko baserri bat bazela eta haren lurretan eraiki zela Atotxa izeneko auzoa. Beste hipotesi batek dio Pascual de Atocha izeneko alkateak XVII. mendean sortu zuela Atotxa auzoa Urumea ibaiaren ertzetan, izan ere ontzigintzan aritu baitzen bertan urte luzetan.

 Historia 

 Sorrera 
Donostian futbola izaten ari zen arrakastak txirrindularitzak aurrez izan zuena gainditu zuenean udaletxeak erabaki zuen Club Ciclistak 1888an eraikitako belodromoa botatzea eta haren lekuan futbol zelaia eraikitzea. Monsieur Comet biziki haserretu eta mindu zen footballeursen jarrerarekin eta honako madarikazioa bota zuen: "Erreala ez da inoiz txapelduna izango". Club Ciclistak lehenengo saiakeran eskuratu zuen titulua lortzeko Errealak ia 70 urte itxaron behar zuen.

250px|thumb|Atotxako futbol zelaiaren inaugurazioaren berria.
Atotxako estadioa 1913ko urriaren 4an inauguratu zen eta Realaren aurkaria Bilboko Athletic Kluba izango zela iragarri zenean ikusmin handia sortu zuen. Bilbotik, Irundik, Tolosatik, Miarritzetik eta baita Logroñotik ere garraio bereziak antolatu ziren. Berraondo kapitainaren erretiroko partida ere bazen gainera.

Honako hauek izan ziren talde bakoitzeko jokalariak:
 Real Sociedad: Eizagirre, Arrate, Berraondo, Matxinbarrena, Casanova, Leturia, Minondo, Sidley, S. Elosegi, Sena eta A. Elosegi
 Athletic: Ibarretxe, Solaun, Hurtado, Iceta, M. Belaustegigoitia, Egia, R. Belaustegigoitia, Moreno "Pitxitxi", Zuazo, Cortado eta Pinillos.

Partida 3-3 berdinketaz amaitu zen eta Atotxaren historiako lehen goleatzailea Pitxitxi izan zen.

 Eraikina 
250px|thumb|Arkonadaren gelditu ikusgarria. Atzean ikusleak, estadio britainiarretan bezala.
Zelaia errektangularra bainoago, trapezio bat zen, hondoetako batean metro bat laburragoa baitzen.

Hasierako estadioak harmaila nagusi bat zuen, zurezkoa eta oso apaindurik zegoena. Zutabe ugari zituen, horiek ere apainduraz josiak. Haren parean terraza handi bat zen eta hondoetan, bi harmaila txiki zituen. 1950. hamarkadan, harmaila berriak eraiki ziren. Iparraldeko hondoa Fruiten atea (Portería de las Frutas) izenarekin ezagutzen zen, merkatuaren alboan eraiki baitzen. 1970. hamarkadan bigarren harmaila eraiki zen.

Edukieraz garaiko futbol estadioetarako ertaina eta gaur egungo estadioekin parekatuz gero apala izan arren, ikusleak zelaia eta jokalarietatik oso hurbil egotea ahalbideratzen zuen, ziur aski Lehen Mailan ikusleak jokalariengandik hurbilen zeuden estadioa bilakatuz, maiz lehen ilarako ikusleek besoa burdin-sareetatik luzatuz gero alboko sakeak nahiz kornerrak jaurtitzera zihoazen jokalariak ia ukitzeko adina. Jendearen hurbiltasun horrek presio psikologikoa eragin eta talde bisitariek estadio horretan partiduak irabaztea oso zail egiten zuen, gainera sekulako giroa sortu eta jokalari txuri-urdinak garaipena lortzera auspotzen zituen.

Horrek guztiak estadioari Erresuma Batuko estadioen estetika eta giroa ematen zion, estadio mitikoa bihurtuz, eta berau ezagutu zuten zale txuri-urdinengan betirako oroitzapen on eta ahaztezina utziz. Urte batzuetan 27.000 inguru lagunentzako edukiera izatera iritsi zen.

 1976ko euskal derbia 
250px|thumb|Kortabarria eta Iribar ikurrinari eusten, 1976ko euskal derbian
1976ko abenduaren 5ean euskal derbia jolastekoa zen Atotxan eta ikurrina –artean ez zen legezkoa– atera zuten bi taldeek zelaiaren erdira. Inaxio Kortabarria eta Jose Angel Iribar izan ziren talde bakoitzeko kapitainak eta haiek eutsi zioten ikurrinari. Horretaz gain, Realarentzako partida biziki ona izan zen, 5-0 emaitzaz irabazi baitzuen. Ordukoa da Satrustegiren gol ikusgarrienetako bat, Iribarri areaz ertzetik buruz sartu ziona.

 Agur Atotxa 
1993ko martxoaren 14an azken euskal derbia jokatu zen. Atotxa estadioa jendez gainezka zegoen eta hemeretzigarren minutuan Bittor Alkizak sarturiko golari esker Reala 1-0 nagusitu zen.

Ekainaren 13an jokatu zen azken jardunaldia eta Realaren azken gol ofiziala Oceano Andrade da Cruz portugaldar futbolari txuri-urdinak sartu zuen. 

1993ko ekainaren 22an "Agur Atotxa" izeneko ekitaldi jendetsuarekin eman zitzaion behin betiko agurra estadioari, Anoetako estadioari lekua utziz. Gorka Reizabal eta Arritxu Iribar kazetariek aurkeztu zuten ekitaldia eta, besteak beste, Reala eta Euskal Herriko futbol selekzioaren arteko partidua izan zen eta baita Realeko eta Athleticeko beteranoen arteko partidua ere. Azken gol sinbolikoa Javier Sagarzazu jokalari txuri-urdinaren semea eta izen bereko mutikoak sartu zuen.El día que habló el mítico campo. 2018ko ekainaren 5a. Mundodeportivo.com 

 Eraisketa 
Urte batzuetan baztertua eta egoera kaskarrean egon ondoren, 1999ko maiatzaren 28an behin betiko eraitsia izan zen, ondoren bertako lursailetan babes ofizialeko etxebizitzak eraiki dituzte futbol zelaia zegoen lurzoruan.

Gaur egun, zelaia zegoen lekuan Atotxako Zelaia plaza dago.

 Atotxako buruzko datuak 
250px|thumb|Oceanoren gola, Atotxan sarturiko azken gol ofiziala.
Hona hemen Atotxa estadioaren inguruko datu zehatzak:

 Inaugurazioa: 1913ko urriaren 4an (Real Sociedad 3-3 Athletic)
 Azken partida: 1993ko ekainaren 13an (Real Sociedad 3-1 Tenerife)
 Ligako aurreneko partida: 1929ko otsailaren 10a (Real Sociedad 1-1 Athletic)
 Jokaturiko partidak: 904 partida.
 Realaren zenbakiak:
 Irabazitako partidak: 576 partida
 Sarturiko golak: 1.958 gol
 Lorturiko puntuak: 1.344 puntu (garaipenak 2 puntu kontatuta)
 Aurreneko gola: Pitxitxi (Athletic)
 Gol gehien sartu zituena: Jesus Mari Satrustegi (96 gol)
 Azken gola: Oceano Andrade (Real Sociedad)

 Partida aipagarriak 
 1913ko inaugurazioa 

 1924ko Errege Kopako finala 

 1929: Ligako lehen partida 

 1941eko gol festa, 14-2 

 1976ko Ikurrinaren eguna 

 1982ko Liga garaipena 

 1982ko Superkopa (itzulerakoa) 
Madrilen 1-0 galdu zuen Realak. Itzulerako partida 1-0 amaitu zen eta luzapena jokatu behar izan zen.

 1993: azken euskal derbia 

 Estadioaren zainketa 
40 urtean, zelaia Realeko futbolari-ohi Amadeo Labarta pasaitarrak zaindu eta mantendu zuen; estadioan bertan etxebizitza zuen. Golak sartzen zirenean, estadioaren kanpoaldean suziriak jaurtitzen ziren, Donostia hiriko biztanleek nahiz itsasoan txalupan zebiltzan arrantzaleek talde batek gola sartu berri zuela jaakin zezaten: suziri bat, gola bisitariarena zenean, eta bi, Realarena zenean.

 Argazki zaharrak 

 Futbolaz haratago 
Atotxa estadioa Realaren partidekin lotzen badugu ere, hasierako hamarkadatan beste hainbat kirol jokatu izan ziren bertan, hala nola atletismoa, krosa, boxeoa, belar hockeya, herri kirolak, txirrindularitza... Begiratu ondorengo argazkiak.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Atotxako Zelaia plaza
 Atotxako dorrea

 Kanpo estekak 

Kategoria:Errealararen futbol zelaiak
Kategoria:Egiako eraikinak
Kategoria:Donostiako kirol instalakuntzak
Kategoria:Donostiako historia
Kategoria:1913an amaitutako eraikinak
Kategoria:Behinolako futbol zelaiak
Kategoria:Alfontso XIII.a Borboikoaren erregealdia