Frantziako geografia

Frantzia Mendebaldeko Europako estatuetako bat da. Metropolitar Frantziak 551.500 km²ko eremua du (675.417 km² itsasoz haraindiko lurraldeekin). Iparretik hegora 1000 km luze da (Bray-Dunes - Cerbère luzera da handiena). Europako estatu handienetan hirugarrena da (Errusia lehena eta Ukraina bigarrena izanik). Kontinenteko komunikazio eta kultura bidegurutze paregabea da.

Frantziak lau itsasalde ditu, Ipar Itsasoa, Mantxako kanala, Atlantiar Ozeanoa eta Mediterraneoa, 3.427 kilometroko luzerarekin.

 Kokapena 
Metropolitar Frantzia Mendebaldeko Europan kokatua dago. Estatuaren zati dira, halaber, Europatik kanpo diren hainbat lurrelde: Ipar Amerikan, Antilletan, Hego Amerikan, Indiako ozeanoan, Ozeano Bareko hego eta iparraldean eta Antartikan.

 Mugak 
Metropolitar Frantziak Mantxako kanalarekin du muga iparraldean; ipar-ekialdean, Belgika, Luxenburgo eta Alemaniarekin; ekialdean, Alemania, Suitza eta Italiarekin; hego-ekialdean, Mediterraneo itsasoarekin; hegoaldean, Espainiarekin; hego-mendebaldean, Bizkaiko golkoarekin; eta mendebaldean, Ozeano Atlantikoarekin. Metropoliaren mugak 2.970 km luze dira, era honetan banatuak:
 Espainia - 650 km
 Belgika - 620 km
 Suitza - 572 km
 Italia - 515 km
 Alemania - 450 km
 Luxenburgo - 73 km
 Andorra - 57 km
 Monako - 4,5 km.

Guianako mugak 580 km luze dira Brasilekin eta 520 km Surinamekin.

Saint Martin uharteak (Antillak) 10,2 km luze den muga eraikigabea du Herbehereen uharte zatiarekin.

Antartikan Frantziak beretzat duen Terre Adélie lurraldea (TAAF) muga du Australiak beretzat duen lurraldearekin.

 Hiri nagusiak 

Hona hemen Frantziako hiri nagusien zerrenda, bai historikoki, bai biztanleria kontuan hartuta:

Abbeville, Aiacciu, Albertville, Albi, Amiens, Angers, Angouleme, Aurillac, Avignon, Bastia, Besançon, Bordeaux, Belfort, Brest, Brive, Caen, Cahors, Calais, Cannes, Carcassonne, Chamonix, Charleville-Mézières, Châtellerault, Cherbourg, Chinon, Clermont-Ferrand, Colmar, Deauville, Dieppe, Digne-les-Bains, Dijon, Dole, Dreux, Dunkerque, Évreux, Grenoble, La Rochelle, Le Havre, Lille, Limoges, Lyon, Marseille, Mende, Metz, Mont-de-Marsan, Montauban, Montpellier, Nancy, Nantes, Nice, Nimes, Orléans, Paris, Paue, Périgueux, Perpignan, Poitiers, Quimper, Reims, Rennes, Rodez, Roubaix, Rouen, Saint-Etienne, Saint-Nazaire, Saint-Tropez, Sète, Soissons, Strasbourg, Tarbes, Toulon, Toulouse, Tours, Tourcoing, Valence, Versailles eta Vichy.

 Kostaldea 
Frantzia metropolitarrak bi kostalde nagusi ditu: Atlantikoa eta Mediterraneokoa:
 Atlantikokoa mendebaldean eta ipar-mendebaldean dago, tartean Ipar Itsasoa eta Mantxako kanalaren kostaldeak daudela.Itsasalde honetan Bretainiako penintsula eta Bizkaiko golkoa daude. Kostalde honetako golko nagusia Morbihangoa da.
 Mediterraneokoa, berriz, hegoaldean dago. Kostalde honetako golko nagusia Liongoa da.

Frantziak mundu osoan zehar itsasoz haraindiko eskualdeak eta kolektibitateak baditu:
 Eskualdeak honako hauek dira:
 Guadalupe eta Martinika, Antilletan, Karibe itsasoan.
 Guyana, Hego Amerikan
 Réunion, berriz, Indiako ozeanoan kokatua dago.
 Kolektibitateak, txikiagoak dira:
 Saint-Pierre eta Mikelune, iparraldeko Ozeano Atlantikoan.
 Lurralde austral eta antartikoak, Indiako ozeanoaren hego muturrean eta Hego Ozeanoan.
 Mayotte, Indiako ozeanoan.
 Wallis eta Futuna, Ozeano Barearen hegoaldean.
 Frantziar Polinesia, Ozeano Barean kokatua
 Kaledonia Berria, Ozeano Barearen hego-ekialdean.
 Saint Barthelemy eta Saint Martin, Karibe itsasoan.

 Lurmuturrak 
 Blanc Nez lurmuturra
 Korsikar lurmuturra
 Ferret lurmuturra
 Grave lurmuturra

 Uharteak 
Hona hemen 100 km² baino gehiago dituzten Frantziako uharteak:
 #  Izena  Kokapena  Azalera  (km²) 1  Grande-Terre Kaledonia Berria  16.372 2  Korsika  Mediterraneo itsasoa  8.680 3  Grande-Terre  Kerguelen uharteak  6.675 4  Réunion  Réunion  2.512 5  Lifou  Kaledonia Berria  1.146 6  Martinika  Martinika  1.128 7  Tahiti  Frantziar Polinesia  1.036 8  Basse-Terre  Guadalupe  848 9  Maré  Kaledonia Berria  657 10  Grande-Terre  Guadalupe  588 11  Mayotte  Mayotte   371 12  Nuku Hiva  Frantziar Polinesia   345 13  Hiva Oa  Frantziar Polinesia  318 14  Mikelune  Saint-Pierre eta Mikelune  214 15  Île Foch  Kerguelen uharteak   206 16  Oléron Ozeano Atlantikoa  190 17  Raiatea  Frantziar Polinesia  173 18  Marie-Galante  Guadalupe  170 19  Île de la Possession  Crozet uharteak  153 20  Île des Pins  Kaledonia Berria  141 21  Ouvéa  Kaledonia Berria  133 22  Moorea  Frantziar Polinesia  132 23  Île de l'Est  Crozet uharteak  122 24  Ua Pou  Frantziar Polinesia  112

 Orografia 
Frantzia metropolitarrak paisaia aniztasun handia du: ipar eta mendebaldeko ordoki zabalak eta mendigune handiak hego-mendebaldean (Pirinioak) eta hego-ekialdean (Alpeak). Frantziako Alpeetan dago Mendebaldeko Europako punturik gorena, Mont Blanc, 4.810 m gora dena. Beste lurralde menditsu batzuk ere badira, hala nola, Erdialdeko Mendigunea, Jura, Vosges, Morvan, Armorikako mendigunea eta Ardenetako mendigunea.

Erdialdeko Mendiguneak egituratzen du, oro har, Frantziako orografia. 90.000 km² dituen goi-ordoki handia da, ez da 2.000 m baino garaiagoa, eta Frantziako hego-erdialdean dago. Horren inguruan lur behereak eta sakonuneak daude. Lur behereak itsas mailatik 300 m behera daude, eta Frantziako bi heren hartzen dituzte. Lur beheretako %90 ibaien arroetan dago:

 Sena ibaiaren arroa (edo Pariskoa) Erdialdeko Mendigunearen ipar eta ipar-ekialdean dago, 80.000 km² luze-zabal da eta Mantxako kanalera du isuria.
 Loiraren arroak, hura ere ipar-ekialdean, 100.000 km²ko azalera du eta, Armorikako mendigunea gurutzatuz, Ozeano Atlantikora jotzen du.
 Akitaniako arroan Dordoina eta Garona ibaiak daude, Frantziako hego-mendebaldea bustitzen dutenak.
 Rodano ibaiaren arroa besteak baino estuagoa da. Iparretik hegoranzko bidea egiten du, Mediterraneo itsasora.

Frantziako ekialdeko mugan daude lurralde gorenak, hegoaldetik iparraldera: Alpeak, garaienak (Mont Blanc, Frantziako eta Europako gailur gorena, 4.807 m); Jura, 1.800 m-tik beherakoak; Vosges mendiak, zaharrenak eta apalenak, Alemaniako mugatik hurbil, eta Ardenetako mendigunea, Belgika aldean. Hegoaldean Pirinio mendiak daude, 450 kmko hedadura dutenak; Frantziaren eta Espainiaren arteko muga eratzen dute, eta Alpeak bezain pikoak dira.

 Hidrografia 
 Ibaiak 

Ibai handiek zeharkatzen dute Frantzia, garrantzitsuenak Loira, Rodano (iturburua Suitzan), Garona (iturburua Espainian), Sena eta, tarte batean behintzat, Rhin, Mosa eta Mosela dira.

 Izena  Nora  Luzeraguztira (km) LuzeraFrantzian (km) Loira  Atlantikoa  1 012  1 012  Sena  Mantxako kanala  776  776 Garona  Atlantikoa  575  530  Rodano  Mediterraneoa  812  522 Dordoina  Atlantikoa  490  490  Mosa  Ipar Itsasoa  950  483 Charente  Atlantikoa  360  360 Aturri  Atlantikoa   335  335 

 Aintzirak 
 Izena  Azalera (km²)  Sakonera (m.)   Altuera (m.)  Eskualdea Léman  582,4  309,7  372  Rodano-Alpeak Berre urmaela  155,3  9  0,4  Proventza-Alpeak-Cote d'Azur Thau urmaela  75  4,5  0  Languedoc-Roussillon Hourtin eta Carcans aintzira  66  10  14  Akitania Grand-lieu aintzira 65  2,7  5  Loirerria Leucate urmaela  58,5  2,3  0  Languedoc-Roussillon Cazaux eta Sanguinet urmaela  55  23  12  Akitania Bourget aintzira  44,5  145  231,5  Rodano-Alpeak Biscarrosse eta Parentis urmaela  35,4  20,5  19  Akitania Annecy aintzira  27,59  80,6  446,8  Rodano-Alpeak Melo aintzira  6  20  1710  Korsika Saint-Cassien aintzira  6  45  147  Proventza-Alpeak-Cote d'Azur Aiguebelette aintzira  5,45  71  390,5  Rodano-Alpeak Paladru aintzira  3,9  50  492  Rodano-Alpeak Chalain aintzira  2,32  16,2  486  Franche-Comté Bairon aintzira  1,2  ?  ?  Xanpaina-Ardena Gérardmer aintzira  1,155  38,4  660  Lorrena

 Klima eta landaredia 
Frantziako klimak alde handiak ditu. Klima ozeanikoa dute Bretainiak eta Normandiak; klima hori Frantziako sartalde guztira hedatzen da. Han neguak leunak eta udak freskoak dira. Euria, mendebaldeko haizeek ekarria, ugaria da urte osoan. Normandiako eguraldia oso egokia da belardietarako. Akitaniak uda beroagoa du, eta hori dela eta, basoak ugariagoak dira.

Frantziako ekialde osoan klima kontinentala da. Neguak hotzak eta elurtsuak dira, eta udak, berriz, beroak. Sarritan ekaitzak izaten dira. Ekialdeko zabaldietan baso asko dira: haritza, pagoa eta urkia dira nagusi, eta pinua mendietako maldetan hazten da. Mahastiak eta fruitu arbolak eguteran daude.

Klima mediterraneoa Languedoc, Proventza, Rodano eta Korsikara hedatzen da. Uda lehorra eta beroa eta negu xamurra dute. Euriak ugariak dira, batez ere udazkenean eta udaberrian. Iparretik jotzen du haizeak, Sète eta Toulon artean (mistrala) eta Sètetik mendebaldera (tramontana). Landaretza lehorrekoa da (artea eta pinua).

Alpeetan eta Pirinioetan mendiko klima da: euria ugaria da, eta neguak gogorrak eta elurtsuak dira.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

  GéoPortail www.geoportail.fr - Frantziako geografiaren webgunea

*