Bezkitz

BezkitzEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Orbaibarrako Leotz udalerriko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.

 biztanle zituen. 

Bertako biztanleak bezkiztarrak dira.

 Izena 
Bezkitz beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 gaztelaniaz: Bézquiz

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Vesquiz (1268)
 Vezquiz (1366)
 Bezquiz (1534)
 Vezquiz (1591)
 Besquiz (1945)
 Bezkitz (1956)
 Bezkitz (2000)

 Geografia 
Bezkitz Erdialdea eskualdean dago, Orbaibar ibarrean eta Leotz udalerrian.

 Inguru naturala eta kokapena 
Leotz udalerria Nafarroa erdialdean dago Erriberriko merindadean eta Nafarroako hiriburutik 34 kilometrora.

 Klima eta landaredia 
Leotz udalerriko klimaren ezaugarri mediterraneoak bai batez besteko tenperaturan (12,5 gradu) bai batez besteko prezipitazioetan (600-900mm batez beste) ikusten dira. Aldaketa termikoa handia da, eta 20 gradurainoko aldea egon daiteke udaberriko eta udazkeneko egun askotan. Udan bi hilabete idor izaten dira, uztaila eta abuztua. Urteroko egun euritsuak 80 eta 100 bitartean dira.

Gizakiaren eragina dela eta, jatorrizko basoen azalera asko gutxitu da, eta mantendu den guneetan ameztiak nabarmentzen dira. Horrez gain, XIX. mendetik aurrera egindako birlandaketen ondorioz, Austriatik ekarritako pinu lariziarren (Pinus nigra) eta beltzen 351 hektarea daude.

 Estazio meteorologikoa 
Leotzen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Barasoain pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 524 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

 Historia 
Nobleen jaurerriaren lekua izan zen. Titularra Ferrand Oloritz zen 1472an. Gero, Iruñeko Dona Graziko monasterioak gozatu zituen haren eta Santsoainen errentak, eta 1546an Bakedaoko Bernardino Uhalderekin trukatu zituen.

XIX. mendearen lehen erdiko erreforma administratiboetara arte, Bezkizko eliz-jurisdikzioa bere elizako abade deitzen zenak zuen, herriak aukeratzen zuena; jurisdikzio zibila, berriz, Iruñeko merkatuko alkateari zegokion.

1857ko errolda arte berezko udalerria izan zuen, baina XX. mendean Leotz udalerrian sartu zen. 2009ko urriaren 20an, Nafarroako gobernuak Leozko Udalaren eskariari kasu eginez, Artariain kontzejua bertan behera utzi zuen, horretarako foru dekretu bat onartuz.Noticias de Navarra egunkariko albistea.

 Demografia 
 biztanle zituen Bezkitzek.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020122222223444444333334

 Garraioa 
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko linea zerbitzua ematen dio kontzeju honi. Herriak autobus geldialdi bakarra du herrian, Tafallarantz eta Amatriainerantz.

Autobus zerbitzuak lan egin dezan, linea eskariaren araberako linea baita, bidaia aurreko eguneko 19:00ak baino lehen erreserbatu behar da.

 Kultura 
 Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Leotz udalerria atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Leotz udalerria ez-euskal-eremuan sailkatu zen.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Leotz eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %15,04k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 15,10k eta 2018n % 28,20k. Euskal hiztun gehien dituen Erriberriko merindadeko udalerria da.

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.

 Ondasun nabarmenak 
 San Andres eliza, XII. mendean eraikitako krisitiau eliza, erromaniko estiloan.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. .

 Ikus, gainera 
 Leotz
 Orbaibar
 Erdialdea
 Erriberriko merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Leozko lekuak
Kategoria:Nafarroako lehengo udalerriak