Itziar Ituño

Itziar Ituño Martinez (Basauri, Bizkaia, 1974ko ekainaren 18a) aktore euskalduna da. Interpretazioa ikasi zuen Basauriko Antzerki Eskolan, eta soziologia ikasketak ere gauzatu zituen. Lan ugari egindakoa da antzerkian, telebistan zein zineman. Ezagun egin da ETB 1eko Goenkale telesailean egindako paperagatik, 15 urtez Nekane Beitia pertsonaia antzeztu baitzuen. Beste lan ezagun batzuk Lasa eta Zabala, Errementari eta Loreak filmakoak dira. Halaber, La casa de papel telesailean (Antena 3 katean aurrena, ondoren Netflix plataforman) egindako lanak nazioartean ezagutarazi du.

Aktore-lanez gain musika munduan ere aritu izan da abeslari lanetan, Dangiliske dantza taldean eta EZ3 zein Ingot rock taldeetan.

 Lehen urteak 
Ama nafarra du, Lizarra aldekoa. Aitaren familian gehienak bizkaitarrak baziren ere, Itziar oso giro erdaldunean hazi zen, Francoren diktaduraren ondoren euskara erabat galdu baitzen bere familian. Jaio Bilboko Solokoetxeko Maternitatean jaio zen, baina haurtzaroa Basauriko  Kareaga (Kalero) auzoan igaro zuen. Gurasoak Basauriko ikastolara bidaltzen saiatu ziren, euskara ikas zezan, baina kanpoan geratu zen eta ikasketak A ereduan egin behar izan zituen. Nerabezaroan deseroso sentitzen hasi zen euskaldun sentitu arren euskararik gabekoa zelako, eta AEKn izena ematea erabaki zuen, Basauriko Bolintxu euskaltegian. Gerora EGA ere eskuratu zuen.

Txikitan gurasoek zinema-aretoetara zein antzokietara eramaten zuten sarri, eta horrek antzeztearekiko zaletasuna piztu zion. 14 urterekin Basauriko Antzerki Eskolan hasi zen, afizioz, aktore izango zela pentsatu gabe. Izan ere, oso lotsatia zen eta hasiera batean asko sufritzen zuen bertan. Gerora argi eduki zuen aktore izan nahi zuela, baina badaezpada ere soziologia ikasketak bukatu zituen. Soziologia urbano-industrialean eta politikoan espezializatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean.

Aktore lanetan hasi aurretik ikastola bateko jantokian egin zuen lan. Gerora Fagor enpresan hasi zen lanean, hozkailuak egiten. Haren aitak ere enpresa berean egiten zuen lan. 1995ean Basauriko Antzerki Eskolako antzerki-ziurtagiria eskuratu zuen.

 Aktore ibilbidea 

 Hastapenak 
Bere lehen aktore lanak antzerkian egin zituen. Kaleko emanaldietan hasi zen 1995ean, Ttirrinki Ttarranka eta Bakardade antzerki konpainiekin. Basaurin Tarima taldeak antolatzen zuen kale antzerki jaialdietan ibili zen, Ramon Barea eta Itziar Lazkano irakasle zituela. 1997an izan zuen lehen papera telebistan, Agur, Olentzero, agur gaztelerazko telefilmean. Horren aurretik, 1995 eta 1996 bitartean, zenbait publizitate bideotan eta film laburretan parte hartu zuen.

 Goenkale eta bestelako lanak 
Fagorren lanean zebilela curriculuma bidali eta ETB 1eko Goenkale telesailerako proba bat egin zuen. Hasieran egin zuen proba Imanol (Iñaki Perurena) pertsonaiaren etxea garbitzen zuen neskaren papererako izan zen, baina ez zuten hartu. Hala ere, handik hilabete batzuetara dei bat jaso zuen zuzenean paper bat eskainiz. Jakin zuenean fabrikako lanpostu finkoari uko egin zion. 1998-1999 denboraldian (telesailaren 5. denboraldian) hasi zen telesailean, Nekane Beitia ertzain hasiberriaren paperean. Lehenengo agerraldia 1999ko martxoaren 3an izan zen. Pertsonaiak joan-etorriak izan zituen telesailean; baina orotara 15 urtez aritu zen bertan lanean, telesailaren azken denboraldira arte (2015ean). Tarte horretan Nekane Beitia pertsonaia Arraldeko komisaldegiko ertzainburua bilakatu zen, eta paper honek Itziar Ituñori ospea ekarri zion Euskal Herrian.

2000ko hamarkadan ETBren beste telesail batzuetan paper sekundario zein episodikoak izan zituen. Goenkale telesailean aritu zen urteetan zehar beste zenbait filmetan ere parte hartu zuen, besteak beste Agujeros en el cielo (2004), Izarren argia (2010), Sabin (2011) Dragoi Ehiztaria (2012) eta Lasa eta Zabala (2014). Horretaz gain antzerkian lanean ere jarraitu zuen, hainbat obratan parte hartuz. 2017ko Donostiako Zinemaldian Euskal Zinema eta ETB Galaren aurkezlea izan zen.

 Euskal Herritik haratago 
Itziarren Euskal Herriko mugetatik haragoko ospea lortu zuen Loreak filmarekin, film onenaren Goya sarirako izendapena lortu zuenean eta Espainiako Zine Akademiak filma Oscar sarietarako hautagai izendatu zuenean. 2016an Igelak filmean parte hartu zuen. Loreak filmean agertu ondoren Madrilera joan zen lan bila, eta Antena 3 katearen La casa de papel telesailerako proba egin ondoren protagonista papererako hartu zuten. Telesaila Netflix plataformak eskuratu zuen, eta horrek nazioartean ezaguna izatea ekarri zion. 2018an telesailak Drama Onenaren Nazioarteko Emmy Saria eskuratu zuen.

 Boikota 
Antzezleak parte hartu zuen La casa de papel telesailari boikot egin zioten sarean, estreinaldiaren aurreko eta ondoko egunetan. Izan ere, Miren Gaztañaga aktorearekin gertatu bezala, zenbaitek ez zuten ondo ikusten Ituñok telesail horretan parte hartzea.

Hala, traol bat sortu zuten Twitterren, #BoicotLaCasaDePapel izenekoa, eta bertan, Dena da ETA kasuko logikari jarraikiz, ETAren alde egotea leporatu zioten Itziarri, Euskal Preso Politikoen sakabanaketaren kontra agertu zelako. Horregatik, boikotaren aldekoen iritziz, Itziarrek eta telesailak berak boikota merezi zuten, hilabete lehenago El guardián invisible filmak merezi izan zuen bezalaxe. Boikotatzaileek halaber gogoratu zuten iraganean Itziarrek Bildu alderdi politikoaren alde hitz egin izana.

 Azken lanak 
2017an Errementari filmean paper txiki bat antzeztu zuen. 2018ko Basque Selfie filmaren protagonistetako bat izan zen, eta berak zuzendutako (Des)kontrolatuta? antzerki obra estreinatu zuen. Antzezlan honek Pabilioi 6ren Antzerki Arinaren publikoaren saria jaso zuen. 2019an Voces zein El silencio de la ciudad blanca filmetan agertu zen, eta La casa de papel telesailaren hirugarren denboraldia estreinatu zuen.

Bere hurrengo lanen artean Hil kanpaiak filma dago, Miren Gorrotxategiren 33 ezkil eleberrian oinarritua. Imanol Rayok zuzendua, filmeko protagonista izan zen Eneko Sagardoy eta Yon Gonzalezekin batera. 2020an Igor Legarreta zuzendariaren Ilargi guztiak pelikulara batu zen, protagonista gisa, Josean Bengoetxearekin batera. Urte berean Alardea telesail laburraean parte hartu zuen, nahiz eta grabaketak eten egin behar izan ziren koronabirusaren pandemiagatik. Ingelesez egindako lehen papera iragarri zuen Salvation Has No Name animaziozko film laburrerako. Film labur hori Ituñoren lehen animazio papera ere bada.

 Aktibismoa 
2002an Amazoniara joan zen kooperante gisa, antzerki-tailerrak ematera.

 Bizitza pertsonala 
2019ko azaroan tupi guarani kulturako gizon batekin harreman bat hasi zuela adierazi zuen. 2020ko martxoan COVID-19 gaixotasuna zuela jakinarazi zuen.

 Lanak 
 Filmak 
 Urtea Izenburua Papera Oharrak 1995Sex machine Film laburra1996RicardoFilm laburra1996La lecciónFilm laburra1996Al, Ben & GailFilm laburra1997Agur Olentzero, agurǃTelefilma1998OtxateFilm laburra2003El final de la nocheRaquelProtagonista2004Agujeros en el cieloElenaProtagonista2005Seré tus ojosFilm laburra2005Arkadia2007SilenciosFilm laburra2008EnterezaFilm laburra2010Izarren argiaSor AngustiasSekundarioa2012BárbaraFilm laburra2012Dragoi EhiztariaMaddalenProtagonista2014SabinPaulina AranaTelefilma2014LoreakLourdesProtagonista2014Lasa eta ZabalaAmaiaProtagonista2014El Buen MalEmakumeaFilm laburra2015Un otoño sin BerlínSofíaSekundarioa2016IgelakCarmenSekundarioa2017MorirErizainaSekundarioa2017ErrementariAnaSekundarioa2017For the Good TimesAinhoaFilm laburra2017Tarde para el recreoAmaFilm laburra2018Basque selfieAneProtagonista2019VocesAitanaProtagonista2019Lekitxoko EtxeaMaitaneFilm laburra2019El silencio de la ciudad blancaGuevara doktoreaSekundarioa2020Hil KanpaiakKarmenProtagonista2020Ilargi guztiakProtagonista2020NoraGasolindegiko langileaSekundarioa2020Salvation Has No NameApaiza (ahotsa)Film laburra2023IratiMariProtagonista2023Las buenas compañíasFeliProtagonista2025Faisaien irla2025Inurri itsuak

 Telebista 
{| class="wikitable plainrowheaders sortable"
|-
! Urtea
! Izenburua
! Papera
! Katea
! class="unsortable" | Oharrak
! class="unsortable" | 
|-
|1999-20012005-2015
|Goenkale
|Nekane Beitia
|ETB 1
|1500 ataletik gora
 Errepikakorra (1999, 2000-2001, 2004-2005) 
 Nagusia (1999-2000, 2005-2015)
|
|-
|2000
|Ander eta konpainia
|Jaione
|ETB 1
|Episodikoa (13. atala)
|
|-
|2000-2001
|Teilatupean
|Ana
|ETB 1
|Sekundarioa
|
|-
|2002
|Kilker dema
|Estibaliz
|ETB 1
|Episodikoa (7. atala)
|
|-
|2002
|Platos sucios
|
|ETB 2
|Episodikoa
|
|-
|2010
|Goenkale 3000
|Bere burua
|ETB 1
|Gala berezia
|
|-
|2010
|Euskal Kantuen Gaua
|Bere burua
|ETB 1
|Izarren argia lantaldea
|
|-
|2011
|Vaya Semanita
|
|ETB 2
|Episodikoa
|
|-
|2012
|Finlandia
|Bere burua
|ETB 1
|Atalaː "Naroa Agirre eta Itziar Ituño"
|
|-
|2012
|Goenkale 18
|Bere burua
|ETB 1
|Gala berezia
|
|-
|2012
|30 Urte Gozaaaatzen!
|Bere burua
|ETB 1
|Urtezahar gaueko saio berezia
|
|-
|2014
|Euskal Kantuen Gaua
|Bere burua
|ETB 1
|Goenkaleko aktoreekin
|
|-
|2015
|Zuek hor
|Bere burua
|ETB 1
|Atalaː "Itziar Ituño eta Iñigo Segurola"
|
|-
|2015
|Soinu ehiztaria
|Bere burua
|ETB 1
|Gonbidatua (atal 1)
|
|-
|2015-16
|Kaixo 2016
|Bere burua
|ETB 1
|Loreak lantaldea gonbidatua
|
|-
|2016
|Pintxo & Pote
|Bere burua
|ETB 1
|Agerpen laburra (atal 1)
|
|-
|2017
|Cuéntame cómo pasó
|Koro Zabaleta
|TVE
|5 atal
|
|-
|2017
|Pulsaciones
|Aktore gonbidatua
|Antena 3
|Atal 1
|
|-
|2017-2021
|La casa de papel
|Raquel Murillo / Lisboa
|Antena 3 / Netflix
|Pertsonaia nagusia (41 atal)
|
|-
|2018
|Gure kasa
|Bere burua
|ETB 1
|Atalaː "Itziar Ituño"
|
|-
|2018
|Bilboko Aste Nagusia 2018
|Bere burua
|ETB 1
|Gonbidatua (atal 1)
|
|-
|2019
|Gure doinuak
|Bere burua
|ETB 1
|Atalaː "Itziar Ituño eta Nerbioi Ibarra"
|
|-
|2019
|Nunca es tarde
|Bere burua
|Fox Sports Sur
|Gonbidatua (atal 1)
|
|-
|2019
|O Programa de Cristina
|Bere burua
|SIC
|Gonbidatua (atal 1)
|
|-
|2019
|Egunak egin du
|Bere burua
|ETB 1
|Kolaboratzailea (atal 1)
|<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Itziar Ituño: Zeugaz' abestiaren izena tatuatzera heldu dira Brasilen'|hizkuntza=eu|url=https://www.eitb.eus/eu/telebista/programak/egunak-egin-du/bideoak/osoa/6778881/bideoa-itziar-ituno-dangiliske-eta-rock-ingot-taldeez-egunak-egin-du-saioan/|aldizkaria=www.eitb.eus|sartze-data=2020-06-05}}</ref>
|-
|2019
|Gabonǃ Kantantzera gatozǃ|Bere burua
|ETB 1
|Ingot taldearekin
|
|-
|2020
|Vivement dimanche|Bere burua
|France 2
|Gonbidatua (atal 1)
|
|-
|2020
|Barre librea|Bere burua
|ETB 1
|Gonbidatua (atal 1)
|
|-
|2020
|The Basque Route|Bere burua
|ETB 2
|Gonbidatua (atal 1)
|
|-
|2020
|Alardea|Amaia
|ETB 1
|4 atal
|
|-
|2021-2022
|Kaixo 2021|Bere burua
|ETB 1
|Kolaborazio berezia Mikel Urdangarinekin batera
|
|-
|2022
|Intimidad|Malen Zubiri
|Netflix
|Pertsonaia nagusia (8 atal)
|
|-
|2024
|Touré detektibea|Txaro
|La 1 / ETB
|Pertsonaia nagusia (6 atal)
|
|-
|2025
|Argi gorriak|
|ETB 1
|Pertsonaia nagusia (8 atal)
|
|}

 Antzerkia 
 Izarrak - Estrellas (2003, Teatro Paraiso)
 Amets gozoak (2003, Teatro Paraiso)
 Ciudad Salvaje (2003, Teatro Mutante)
 Pakitarentzat bakarrik (2004, Txalo)
 Zeta - Seda (2005, Hika Teatroa)
 Jostailuen istorioak - Historia de juguetes (2005, Teatro Paraiso)
 Lapurzuloa - Cueva de ladrones (2007, Kanpingags)
 Grönholm metodoa - Metodo Grönholm (2008, Txalo)
 Auri Auri (2010, Kukubiltxo)
 Ilunpetan - El apagón (2010, Kanpingags)
 Amantalaren ahotsa (2011, Hika teatroa)
 Herioa eta dontzeila (2012)
 Hitzak - Palabras (2013, Hika teatroa)
 Barealdi majikoa (2014, Tanttaka)
 Koadernoa Zuri - Cuaderno en blanco (2016)
 Desoxirribonucleico (2017).
 Funtzak (2017).
 Yo soy Pichichi (2018)
 La Tarara(2022, Hika Teatroa)

 Zuzendaritza 

 (Des)kontrolatuta? (2018, Pabellón 6) - Antzezlana

 Discografia 
Ingot musika taldeko abeslaria da.

 Itziar Ituño, Ingot Wararu (2018)
 Itziar Ituño, Ingot Sorgina Kaskarina (2019)
 Itziar Ituño, Ingot Zeugaz (2018)
 Anne Etchegoyen, Itziar Ituño : No es No (2020)
 Dupla, Itziar Ituño: Hamaika Gara

 Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria 2024an 
Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria. izan zen 2024an. Ituñoren pregoi aldarrikatzaileak mezu oso positiboak eragin zituen sare sozialetan, baita Coviteren kritika ere.  Astean zehar ere, Nagore Ugarte txupinerarekin batera, jai-giro oso ederrean aritu zen, Aste Nagusiko parte hartzaileekin eta sare sozialetako bere jarraitzaileekin. Euskaraz egin zuen pregoia eta Jon Maiaren laguntzaz osatu zuen bertso honekin hasi zen:
Amets denen kaiaZu Bilbo euskalduna
Herrikoi, alaiaZuk elkartu dituzu
Mari eta jaiaAi neure, geure Bilbo
Hastera doa ja…
Gora aste Nagusia!
Gora Mari Jaia!(BIS)

Arrasti on, Bilbooooo!!
[...]

 Sariak eta aitortzak 
 Urtea  Saria  Kategoria  LanaEmaitzaErr.2014Tokio Latin Beat Film Festival (Japonia)Emakumezko Aktore OnenaLoreak201518eme Cinespeña Toulouse (Frantzia)Emakumezko Interpretazio OnenaLoreak2015Oscar sarirako hautatuaIngelesezkoa ez den film onenaLoreak2018Emmy SariaDramarik onenaLa Casa de Papel seriea 2019  AISGE Saria Gasteizko Zinemaldian Interpretazio Nabarmenaren Saria  2019Sorrento Social World Film Festival (Italia)Sari Berezia2019VI. Ramon Labaien Saria Donostiako ZinemaldianAktore baten ibilbidea2021Serantes Saria  (Santurzine jaialdia)Aktore baten ibilbidea2021Besarkada sariaEmakumezko Aktore Onena Telebistan La Casa de Papel seriea2021Mucho más que series Emakumezko Aktore Onena serie dramatikoetan La Casa de Papel seriea2022Fotogramas de Plata Saria Intimidad

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Itziar Ituñoren Instagram kontua
 Itziar Ituñoren IMDb orrialdea
 «Itziar Ituño: “Ezerosoa baldin bazara, aktore moduan jai edukiko duzu”» Jon Gomez Garai,  TTAP aldizkari digitala  (2018-10-05). 

Kategoria:Bizkaiko aktoreak
Kategoria:Basauriarrak
Kategoria:Euskal Herriko emakume aktoreak