Kutsidazu bidea, Ixabel

Kutsidazu bidea, Ixabel Joxean Sagastizabalek 1994an argitaratutako umore eleberri laburra da.

Erabat arrakastatsua, euskarazko fikzio-libururik salduenetarikoa da. Milaka euskaldunberri nobelako pertsonaiarekin identifikatu dira. Istorio barregarria eta entretenigarria kontatzen du, errealitatearen ispilu delarik aldi berean. Izan ere, euskaldun berriek inoiz edukitzen dituzten beldurra eta lotsa erakusten ditu, euskaraz komunikatu ahal izateak sortzen duen poza ahaztu gabe. Publikatutako atzen edizioa, 49.a, 2025eko martxoaren 10ean aurkeztu zen.

 Istorioa 

Eleberrian, 1978ko uztailean, Juan Martin, donostiar gazte bat, Tolosaldeko baserri batera doa euskaltegian ikasitako euskara hobetzera. Baserriko sendia amonak, gurasoek, seme bikiek eta bi alabek osatzen dute. Alaben artean, Ixabel ederra. Umore handiz, guztiz ezezaguna zaion mundu honetan Juan Martinek dituen arazoak kontatzen ditu: "benetako" euskararekin (berarentzat ulergaitza denez, "swahili" deitzen dio), baserriko lanekin eta Ixabelenganako amodiozko kontuekin.

Goizean eskolak hartu ondoren, laguntza eskainiko die etxeko baserritarrei haien zereginetan. Dena den, heldu bezain laster, konturatuko da Juan Martin gauzak ez direla berak pentsatu zuen bezain errazak.

Alde batetik, herrixkako euskararen zailtasuna. Euskaltegian ikasitakoaren eta familiakoaren artean alde handia dago eta batzuetan ulertu ezinik dabil, bere esanahi pertsonalak asmatzen. Denboraren poderioz, pixkanaka-pixkanaka moldatuko da haien hizkera bereziaz eta etxeko elkarrizketetan parte hartuko du. Euskaltegian lankideak topatuko dituen arren, ez dira oso lagungarriak izango, bakoitzak hizkuntza bere moduan egiten baitu. Txarto pasatuko du protagonistak, bere hizkera "benetako" euskarara itzuli nahian.

Beste alde batetik, baserriaren bizimodura ohitu beharko da. Goiz altxatu, sardexka belarra erabili edo baratzean barazkiak aurkitzen ikaragarrizko abenturak biziko ditu Juan Martinek, baserritarren begi txundituen aurrean. Hala ere, guztia ez da hain latza izango, baserrian bizi den bere adineko neskari esker, Ixabeli esker, hain zuzen ere. Bi gazteak maiteminduko dira elkar, eta neska mutilaren aholkulari gisa arituko da, barregura ekiditen Juan Martinek hanka sartzen duen bakoitzean.

 Pertsonaiak 
 Juan Martin: protagonista nagusia.

 Ixabel: Juan Martin gehien laguntzen duen neska.

 Amona baserrian dagoena

 Gurasoak

 Bikiak

 Ahizpa (medikua)

 Ikaskideak: apaiza, psikologoa, harakina, tabernaria, Luis/Koldo (Koldobika, mediku pedantea)

 Irakaslea: Koro

 Antzerki eta zinemara 


2003an liburuan oinarritutako antzezlana estreinatu zuen, Gorringo Antzerki Taldeak Tafallan.Ainhoa Oiartzanal.- Antzerkirako bidea "kutxidatzen": Gorrino Taldea Joxean Sagastizabalen "Kutxidazu bidea, Ixabel" liburuan oinarritutako antzerki lana prestatzen ari da prentsa artikulua, Euskaldunon Egunkaria kazetan argitaratua 2003ko urtarrilaren 22an, Kontsulta data 2019-06-18.

2006ko Donostiako Nazioarteko Zinemaldian filma aurkeztu zuten, Fernando Bernuések eta Mireia Gabilondok zuzenduta.. Urte berean, ETB 1ean  Kutsidazu bidea, Ixabel telesaila emitizen hasi zen, filmeko argumentuari beste bilbeak gehitzen zizkion muntai batekin. Filmaren arrakastari ahalik eta zuku gehien atera nahian, Sagastizabalek, bigarren zatia, argitaratu zuen.

 Antzezlanaren bertsioak 

Antzezlan hori mugarri bat izan zen euskarazko antzerkian, ia bi urtez iraun zuen, eta emanaldiak 180 izan ziren. Jatorrizko bertsioa 2003-2004an ikusi ahal izan zen. Bukaeran Euskal Telebistak grabatu eta zabaldu zuen telebistarako bertsio bat, oraindik ETB-Nahiera zerbitzuan ikusgai dagoena.

Geroago, antzezlanak sortzen zuen arrakasta ikusita, zenbait bertsio moldatu izan dira eta belaunaldi berriek ere gozatu ahal izan dute gidoiaren freskuraz. Esate baterako, Zurriola Antzerki Eskolan, zuzendari moduan Mikel Sarriegi bera izan dela, jatorrizko bertsioan aktore protagonista izan zena. Zurriolakoek bertsio hauekin bi sari jaso zuten Donostiako Gazteen Antzerki Topaketetan:

 2013an Junior kategoriako Obrarik onenaren saria.  
 2016an Senior kategoriako Talde artistikorik onenaren saria

2020an Kutsidazu bidea Ixabel, musikala antzezlan musikala sortu zuen Demode Produzkioak.

 Ibilbidea 
Juan Martinek, egunero bizitoki zuen Hernialdeko baserritik Alkizara euskara-eskolak hartzera egiten zuen bideari jarraitzen zaio 'Kutsidazu bidea; ixabel' ibilbidea. Ibilbideak Alkizan eta Hernialden ditu irteerak eta bi herriek separatzen dituzten 4,4 kilometroak lotzen ditu. Ibilbidea oso egoki markatuta dago lau hortzetako sardea sinbolo gisa usatzen duten bide-seinaleek adierazita. 2025eko martxoaren 14ean inauguratu zen.

 Ikus, gainera 
 Euskarazko literatura idazlan nagusien zerrenda
 Euskal literatura
 Euskal antzerkigintza
 Euskal Herriko zinema

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:1994ko liburuak
Kategoria:Umorezko eleberriak
Kategoria:Euskarazko eleberriak
Kategoria:Zinemaratutako liburuak
Kategoria:Komedia erromantikoak
Kategoria:Joxean Sagastizabalen liburuak
Kategoria:Euskal Herriko umorea