Imanol Berriatua

Imanol Berriatua Ibieta (Elantxobe, Bizkaia, 1914ko abenduaren 24a - Jerusalem, Palestina, 1981eko irailaren 15a) euskal idazle, fraide frantziskotar eta euskaltzain urgazlea izan zen. Euskara Batuaren sorrera-prozesuan, funtsezko eragilea izan zen, bai aditz batuaren egituraren proposamenean, bai eta garai hartako euskal idazle gazteen maisu erreferentziala izan zelako ere, bereziki Anaitasuna aldizkarian argitaratzen ziren artikulu guztien zuzentzaile modura eta azkenaurreko Hiztegia izeneko atalean batasunerako lexiko-proposamenak biltzen zituelako.

 Bizitza 
Imanol Berriatua 1914an Elantxoben jaio zen, arrantzale giro xume baina oso euskaldunean. Haurtzaroan Gernikara joan zen, eta bertan ezagutu zuen euskal giro kulturala. Txikitatik, bizia, azkarra eta bihurria izan zen, baina horren atzean, ume zintzoa halaber, erlijioarekiko eta hizkuntzarekiko zaletasun handia zuena, bereziki harreman estua izan zuen Klaratar monjekin, eta horrek espirituari eta jakin-min intelektualarekin lotu zuen. 

Hamar urte zituela, Forura joan zen, seminariora: garai bortitz hartan, “eraztunaren” sistema ezagutu zuen, hau da, euskaraz hitz egiteagatik zigortu. Hala ere, bera ez zen beldurtu eta euskara izan zuen barne motorraren ardatza. 

Seminarioetan, grekoa, latina eta filosofia ikasi zituen, eta pixkanaka-pixkanaka bere bokazioa aurkitu zuen: frantziskotar fraide moduan bizitza intelektual eta espirituala uztartzea. 

22 urte zituenean, Espainiako Gerra Zibila hasi zen, Francoren altxamenduak ordenak eman zituen fraide gazte batzuk Amerikara bidaltzea, haren harreman estua euskal hizkuntza eta kulturagatik bereziki. Horrela, Kubara iritsi zen 1937an, hamahiru urte eman zituen bertan herri txiro eta langile xumeekin, eta horrek bere pentsamendua markatu zuen: kristautasunik sozialena garatu zuen, gizakiaren duintasunean oinarrituta, baita Fidel Castroren iraultzarekiko jarrera ulertzailea baina kritikoa izan zuen, pobrezia gainditu nahi zuen mugimendu baten seinale ikusi zuen ere. 

1950ean Euskal Herrira itzulita, Bilbon zehazki, garai hartako euskal intelektual ospetsuenekin elkartu zen, hala nola, Federiko Krutwig, Otxolua, Lino Akesolo, Jon Mirande noizean behin, eta beste hainbat sortzailerekin. Hartako giro intelektualak argi utzi zion euskarak batasun formala behar zuela, testuinguru kulturala modernizatzeko. 

 Anaitasuna aldizkaria 
Anaitasuna 1953an aldizkari erlijiosoa sortu zuen, 1960 eta 1970 hamarkadetan euskal kazetaritzaren esperimentu modernoa izan zena, euskara batuaren lehenengo saiakera praktikoak egin baitziren aldizkarian, eta Berriatuak berak zuzenketak eta berridazketak egiten zituen, askoren ustetan Anaitasuna aldizkaria euskararen bateratze prozezu bat izan zen. 

Sortu zuen taldean hainbat euskaltzale zeuden, hala nola Joseba Intxausti, Anjel Zelaieta, Xabier Kintana eta Jose Ramon Etxebarria. Anaitasuna ekonomikoki bideratu ahal izateko, hainbatengana joan zen gestioak egitera, laguntza bila: Joxe Maria Makua (Bizkaiko ahaldun nagusia izan zena), Xabier Agirre (geroago Eusko Jaurlaritzan sailburu izan zena), Santi Brouard, eta Xabier Gereño. Aldizkarian 310 artikulu idatzi zituen Berriatuak.Imanol Berriatuak Anaitasuna aldizkarian idatzi zituen artikuluak Euskaltzaindiaren webgunean.

Jakin belaunaldikoen irakasle izan zen: Joan Mari Torrealdai, Joseba Intxausti, Paulo Agirrebaltzategi, Joxe Azurmendi... Kintana, Aresti eta Bizkaiko beste idazle guztiek idazten zutena bere eskuetatik pasatzen zen. Hark zuzentzen zuen idatzitako guztia. Eta zuzendu ez ezik, nola idatzi behar zen ere irakatsi zien. Horrek eragin ikaragarria izan zuen. Xalbador Garmendiak antzeko lana egin zuen gero Zeruko Argian.

Izen handi asko izan ziren klabeak euskararen batasun prozesuan. Baina Imanol Berriatuak, Anaitasunaren bitartez, euskaltzainek hartutako erabakiak gizarteratzea lortu zuen, hainbat modutan: batetik, aldizkariaren bidez estilo bat sortu zuelako; bigarrenik, Euskal Herri osoko zentzua zuelako eta Iparraldeko edo Gipuzkoako edukiak eta hiztegia apropos sartzen zituelako; eta, azkenik, artean idazten zuten guztiei idazten irakatsi zielako.

 Euskaltzaina eta euskara batuaren babeslea 

Berriatua hizkuntzalaritza autodidakta zoragarria zen. Bazekien grekoz, latinez, hebreera modernoaz, frantsesez, alemanez, ingelesez, italieraz eta katalanez: hainbat hizkuntza jakiteak erakutsi zizkion bakoitzaren egiturak eta nola berpizten den hizkuntza bat. Horregatik ere izan zen euskara batuaren defentzaile zientifikoenetako bat. 

Hebreera modernoa ikasteko, Israelera joan zen 1970ean, bertan ikusi zuen nola hizkuntza bat hilik egon ondoren, herriak —eta Estatuak— berpiztea. Horretaz jabetua, bere esaldi ospetsua bota zuen: “juduek egin badute, euskaldunok ere egin dezakegu”. Eskarmentu horrek ekarri zuen Euskaltzaindiaren Oinarrizko Euskararen Batzordea, bera buru zuena. 

Euskararen irakaskuntzarako, Hitz Egin! metodoa sortu zuen, euskaltegietako lehen metodo praktikoa, hizkuntza bizirik eta komunikatiboan oinarritutako eredua, ondoren AEK-k eta HABE-k erabili duten sistemaren abiapuntua. 

1961ean euskaltzain urgazle izendatu zuten (Euskaltzaindiko aditz-batzordeko kidea izan zen, Gabriel Arestirekin batera).

1963an izendatu zuten euskaltzain urgazle, eta bere lana funtsezkoa izan zen aditzak bateratzeko, sinonimo arazoak konpontzeko, fonologia arauak finkatzeko eta estilo estandarra finkatzeko. Horri, gainera, gehitu behar zaio Gabriel Arestirekin zeukan adiskidetasuna, bi euskaltzaleok engaiatu baitziren hizkuntza modernizatzeko: gaur egun erabiltzen ditugun hainbat aditz, biek sortu zituzten. thumb|1964ko Baionako Euskal Idazkaritza. Euskara Batuaren helduaroa Jardunaldiaren barruan (Jose Ramon Etxebarria, Gasteiz, 2018-06-21).1964an Baionako Euskal Idazkaritzak Euskara Batua sortzeko prozesua abiarazi zuenean, lehenengo unetik babesa eman zioten adineko euskalari jakintsuetako bat izan zen, haiekin batera: Pierre Lafitte, Piarres Larzabal, Piarres Xarriton, Koldo Mitxelena, eta Patxi Altuna. Hiru atal zituen txostenak:ortografia, deklinabidea eta aditza. Garrantzizko ezaugarri batez hornitu zuten biltzarra: hasieratik bertatik planteatu zen mugimenduaren izaera nazionala, eta horren erakusgarri izan zen, besteak beste, dokumentuaren bukaeran h letra erabili beharreko hitzen zerrenda argitaratzea, bereziki Hego Euskal Herriko idazleen informaziorako prestatua bi tradizioen arteko lotura egiteko, nahiz eta gero letra hori euskara batuaren kontrakoen gerra-ikur bihurtu. Hortaz, biltzarrean emandako gomendioak betetzen hasi ziren gazteak eta adinekoak beren testuetan, aldi berean eskaria eginez Euskaltzaindiari, batasunerako bidean pauso sendoak eman zitzan. 

1967an Bilbora joan zen bizitzera, Iralako frantziskotarren komentura, hain zuzen. Aresti hil zenean, harekin zuen laguntasuna zela eta, haren aldeko meza esan zuen Iralako komentuko elizan.
erdian|thumb|580x580px|Berriatua, behean erdian (Euskaltzaindiaren Arantzazuko Batzarra, 1968). Behetik, ezkerretatik hasita: 1) Plazido Mujika. 2) Zeleta. 3) Piarres Lafitte. 4) Luis Villasante. 5) Imanol Berriatua. 6) Manual Lekuona. 7) Antonio Maria Labaien. 8) Jose Antonio Arkotxa. 9) Julita Berrojalbiz. 10) Balendin Aurre-Apraiz. 11) Eufronio Agirre (?). 12) Bernabe Berezibar (?). 13) Koldo Mitxelena. 14) Karmelo Etxenagusia. 15) Andoni Amutxategi. 16) Anbrosio Zatarain. 17) Aita Julian de Yurre. 18) Santiago Onaindia 19) Balendin Lasuen (?). 20) Juan Mari Lekuona. 21) Gabriel Aresti. 22) Ibon Sarasola. 23) Mikel Zarate. 24) J. Azpeitia. 25) Isidoro Baztarrika. 26) Patxi Altuna. 27) Pertika (semea). 28) Josu Oregi. 29) Oskillaso. 30) Piarres Xarritton. 31) Bitoriano Gandiaga. 32) Joan Mari Torrealdai (?). 33) Emile Larre. 34) Ramon Saizarbitoria. 35) Rikardo Arregi. 36) Juan San Martin. 37) Pedro Berrondo.

 Euskaltegien sortzailea, hebreera modernoa ikasteko ulpan eredua oinarri 
Israelen hebreera modernoa berreskuratzeko egiten ari zen lana aztertzeko asmoz, hara bidaiatu zuen 1976ko udazkenean Xabier Kintanarekin eta hizkuntza hura berreskuratzeko tresnez jabetu: komunikabideak, hizkuntza-eskolak —hebreeraz ulpan deritze—, unibertsitatea...

Azkenik, 1980 eta 1981ean, berriz joan zen hara, ulpan batean hebreera modernoa hobetzeko asmoarekin. Eta 1981ean, Euskal Herrira itzultzear zela, hil zen. Jerusalemen hilobiratuta dago, ez baitzuen nahi izan gorpua Euskal Herriratzerik. 

 Lanak 
 Narrazioa 
 Itsasoa eta ni. 3. maila (1981, Euskaltzaindia)

 Didaktika 
 Hitz egin!, Helduak euskalduntzeko irakas-tresna (1978)

 Erlijioa 
 Kristiñau Katezismoa (1956)
 Lagunarteko Mezea

 Artikuluak Euskera aldizkarian 
 Bermeoko arraintzaleen leksikua (1963-1964)
 Herri mailako hizkuntza. Israeleko esperientzia (1977)
 Oinharrizko euskara. Hitz egin metodoa (1978)
 Oinarrizko euskararako batzordearen azalpena (1981)

 Ipuinak 
Hainbat ipuin klasikoren euskarazko bertsioa sortu zuen, besteak beste: Pinotxo, Mari Errauskin, Edur-zuritxu ta zazpi epoak, Katua zapatakaz, Loakartutako printzesatxua, Beraunezko soldadutxua, Alizia gauza miragarrien munduan (hamabi orrialdeko bertsio laburtua), Paitakume itxusia, eta abar.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
 Kintana, Xabier: Imanol Berriatua. - Egan, 2014-1/2, 81-93
 Kintana, Xabier: Imanol Berriatua, euskal etorkizunaren ereile. - Egan, 2014-1/2, 95-103

 Kanpo estekak 
 Imanol Berriatua literaturaren zubitegian
 Eusko Jaurlaritza, HPH: Imanol Berriatuaren bizitza
 Imanol Berriatua, euskal etorkizunaren ereile. Xabier Kintana. Euskera: Euskaltzaindiaren lan eta agiriak, ISSN 0210-1564, Liburukia 51, orr. 51-57. 2006.

Kategoria:Elantxobetarrak
Kategoria:Bizkaiko idazleak
Kategoria:Euskal idazleak
Kategoria:Euskaltzainak
Kategoria:Euskal Herriko frantziskotarrak
Kategoria:Eleaniztunak
Kategoria:Jerusalemen hildakoak