Etxe orratz

Etxe orratza, zeru-harraskaria edo zeruorratza solairu edo garaiera askoko eraikina da. Eraikinon arrazoiak asko dira: lurzoruaren kostu handia, hiriaren ikur bat eraikitzeko nahia...

Etxe orratza definitzeko era asko daude: erabilienaren arabera, 150 metro baino gehiagoko eraikina da. 300 metrotik gorakoek supergaraiak izena dute.

 Ezaugarriak 
Hainbat arrazoirengatik eraikitzen dira. Lurzorua garestia denean, eraikin baxuak altxatzea ez zaie eraikuntza enpresei errentagarria izaten: horregatik, eraikin bertikalak hobesten dira. Prezio horiek hirien erdiguneetan garestienak izaten direnez, etxe orratzak normalean bertan egoten dira. Horrez gain, etxe orratzek boterea islatzen dute, eta toki askotan ikur modura ere altxatzen dira.

Horrez gain, auzo edo gune berrien plangintza egiten denean ere, lekuotan eraikin garaiak eraikitzen. Esaterako, Bilboko Abandoibarra auzo berriaren plangintzan, 165 metroko Iberdrola Dorrea auzo berriaren eraikinik garaiena eta ikurra izango da.

Etxe orratzak gaur egun kontinente guztietan daude eta hainbat ereduren arabera eraikitzen dira. Ameriketako Estatu Batuetan esaterako, etxe orratzak hirien erdigunean egoten dira. Gehienetan bulegoak biltzen dituzten dorreak dira, eta noizbehinka etxebizitza dorreren bat egoten da. Hiriaren erdigunea inguratuz, garaiera baxuko etxe eta bestelako eraikinak ageri dira.

Asiako herri gehienetan, ordea, eta askotan leku falta dela eta, etxe orratzak hiri guztian zehar eraikitzen dira. Normalean, bulegoak biltzen dituzten dorreak erdigunean egoten dira, eta hiriaren gainontzekoan, etxebizitza dorreak. Hong Kongen, adibidez, eraikinen % 90 hogei solairutik gorako dorreak dira. Azken urteetan, gero eta etxebizitza dorre garaiagoak eraikitzen ari dira , 80 solairuko Sorrento dorre taldea, kasu.

 Historia 
Etxe orratza Chicagon sortu zen XIX. mende bukaeran. 1871n, hiri hartan izan zen suteak hiri gehiena deusezturik utzi zuen. Udalak hiria berreraikuntzeko plangintza prestatu zuen, hainbat arkitekto eta ingeniariren lana batuz, Chicagoko eskola izenaz ezagutzen den mugimendu historiografikoan: hiriaren itxura berrian pentsatzerakoan, eraikin berriak hiriaren lehenagoko egituran zelan kokatu eta egitura seguruagoak eraikitzea erabaki zuten.

Mugimendu hartako kideen artean, William Le Baronek, tipologia berria proposatu zuen: etxe orratza. Horrek dentsitatea bertikalki pilatzeko aukera ematen zuen, eta igogailuaren asmakizunarekin batera, teknikoki errazagoa da horrelakoak eraikitzea. Horretarako, altzairuzko egitura metalikoak dauzkaten eraikin handiak altxatu zituzten. Munduko lehen etxe orratza 15 solairuko Reliance Building izan zen, Chicagon.

Laster etxe orratzak eraikitzeko moda New Yorkera ere zabaldu zen, XX. mende hasiera eta 1929ko krisialdi ekonomikoaren artean, Ameriketako Estatu Batuetako Chicago eta New York lehia bizian aritu ziren, munduko etxe orratzik garaiena eraikitzeko. Herrialdeak bizi zuen egoera ekonomiko onaren islada, hainbat dorre eta eraikin berri altxatu ziren. 1933ean Empire State Buildinga inauguratu zenean, mende hasieran hasitako garaiari amaiera eman zitzaion.

Ondorengo gerrateetan etxe orratzen eraikuntzak etenaldia bizi izan zuen. 1960ko hamarkadan zehar, ordea, "etxe orratzen sukarra" berpiztu egin zen eta New Yorken World Trade Centerreko dorre bikiak eraiki ziren (410 m, garai hartan munduko dorrerik garaienak). Dena den, handik gutxira Chicagon eraikitako Sears Dorreak munduko eraikinik garaienaren titulua kendu zien.

 Etxe orratzak Asian 
Gaur egun ehundaka etxe orratz dago mundu osoan. Urteetan zehar Estatu Batuetan eraikitzen baziren ere, laster Europa eta Hego Amerikan ere eraikitzen hasi dira. Hong Kongen garapena 1960ko hamarkadan hasi zen, oraindik Erresuma Batuko kolonia zela. Horrez gain, Singapur, Hego Korea eta Japonian dorre itzelak altxatu ziren. Etxe orratzak Asiako hiri bizimoduaren parte bilakatu dira, ohikoak dira etorbide zabalak eta 50 solairutik gorako dorreak.

 Txina 
1990eko hamarkadatik aurrera Txinak gogor ekin dio etxe orratzak eraikitzeari. Herrialdeak bizi duen egoera ekonomiko onak (urtero BPGa % 10 baino gehiago hazten da), eta nekazaritza guneetatik hirietara doan immigrazio handiak eraginda, dorreak eraikitzeko eskaria oso handia da. Hong Kongez gain, beste hiri askotan ere eraikitzen ari dira, Shanghai, Beijing, Taipei, Chongqing eta abar. Shanghain grin hori nabari-nabaria da: duela hamar urte ortuak baino ez zeuzkan Pudong barrutian, egun 500 etxe orratz baino gehiago daude, batzuk —adibidez,, Jin Mao Dorrea— 400 metrotik gorakoak dira.

Horrez gain, 300 eta 400 metro inguruko dorreak eraikitzeko proiektuak Txinako hiri askotan ageri dira, Guangzhou, Harbin, Shenzhen eta abar. Etorkizunean, etxe orratzaren paradisua izango da Txina

 Etxe orratzak munduan 

Txinaz gain, beste herrialde askotan etxe orratzak eraikitzen ari dira. Horren adierazgarri nagusia Dubai da: duela hogei urte hirixka zena, egun milioi eta erdi biztanle baino gehiago dituen hiria da, eta etxe orratzak eraikitzeko dozenaka proiektu daude. Eraikuntzako sektorearen adituen arabera, munduko garabien % 15 bertan dago: dorre haietako batzuk, gainera, munduko eraikinik garaienak izango dira, Burj Dubai dorrea, esaterako, 700 metro baino gehiago izango dituela aurreikusten da.

Panama Hirian bestalde, etxebizitza dorre asko altxatzen ari dira. Ameriketako Estatu Batuetako bizilagun askok euren bizitokia ezartzen du hirian, behin jubilatu eta gero. Higiezinen merkatuak eskaintzen dituen prezio merkeak direla eta, hainbat proiektu aurkeztu dira, 200 eta 400 metro bitarteko dozenaka dorre berri.

 Munduko etxe orratzik garaienak 

 Postua  Eraikinaren izena  Udalerria  Herrialdea  Garaiera (m)  Solairuak  Urtea  Oharrak1.  Burj KhalifaDubai   828 metro  162  2010 2.  Shanghai CenterShanghai  632 metro  128 2015 3.  Abraj Al BaitMeka   601 metro  120  2012 4.  Pingan International Finance CentreShenzhen  599 metro  115  2016 5.  Goldin Finance 117Tianjin  597 metro  117  2016 6.  One World Trade CenterNew York  541 metro  104  2014 7.  CTF Finance CentreGuangzhou  530 metro  111 2016 8.  Taipei 101Taipei   509 metro  101  2004 9.  Shanghai World Financial CenterShanghai  492 metro  101  2008 10.  International Commerce CenterHong Kong   484 metro  118  2010  11.  Petronas Dorrea 1Kuala Lumpur  452 metro  88  1998 11.  Petronas Dorrea 2Kuala Lumpur  452 metro  88  1998 13.  Nanjing Greenland Financial CenterNanjing   450 metro  89  2010 14.  Willis DorreaChicago  442 metro  108  1974 15.  KK 100Shenzhen   442 metro  97  2011 16.  West TowerGuangzhou   438 metro  103  2010 17.  Wuhan CenterWuhan   438 metro  88  2016 18.  432 Park Avenue Chicago  426 metro  85  2015  19.  Trump International Hotel & Tower Chicago  423 metro  96  2010 20.  Jin Mao Dorrea Shanghai  421 metro  88  1998 21.  Two International Finance CentreHong Kong   415 metro  88  2003 22.  Al Hamra dorreaKuwait   413 metro  77  2011 22.  Princess TowerDubai   413 metro  101  2012 24.  23 MarinaDubai   395 metro  89  2012 25.  CITIC PlazaGuangzhou   391 metro  80  1997 26.  Capital Market AuthorityRiad   385 metro  76 2016  27.  Shun Hing SquareShenzhen   384 metro  69  1996 28.  Eton Place Dalian TowerDalian   383 metro  80 2014 29.  Central MarketAbu Dhabi   381 metro  88  2014 29.  Empire State BuildingNew York  381 metro  102  1931 31.  Elite ResidenceDubai   380 metro  91  2011 32.  Central PlazaHong Kong  374 metro  78  1992 33.  Federatsia - Vostok dorrea  Mosku  373 metro  95  2016  

Iturria: Skyscraperpage.com

 Eraikitzen ari diren 400 metrotik gorako etxe orratzak 
 Eraikinaren izena  Udalerria  Herrialdea  Garaiera (m)   Solairuak  Egoera  Amaiera urteaKingdom TowerJeddah 20px Saudi Arabia  1000 metro  167  Eraikitzen  2020Suzhou Zhongnan CenterSuzhou 20px Txina 729 metro  137  Eraikitzen  2021Wuhan Greenland CenterWuhan 20px Txina 636 metro  118  Eraikitzen  2018Pearl of the NorthShenyang 20px Txina 565 metro  111  Eraikitzen  2018Lotte World TowerSeul 20px Hego Korea 555 metro  123  Eraikitzen  2016Chow Tai Fook Binhai Center Tianjin 20px Txina 530 metro  97  Eraikitzen  2017Zhongguo ZunBeijing 20px Txina 520 metro  118  Eraikitzen  2018Lotte Town TowerBusan 20px Hego Korea  510 metro  107  Eraikitzen  2020International Commerce CenterChongqing 20px Txina 468 metro  99  Eraikitzen  2019Tianjin R&F Guangdong TowerTianjin 20px Txina 468 metro  91   Eraikitzen  2019Lakhta CenterSan Petersburgo 20px Errusia  463 metro  86  Eraikitzen  2018Riverview PlazaWuhan 20px Txina 460 metro  82  Eraikitzen  2016The Wharf IFCChangsha 20px Txina  452 metro  88  Eraikitzen 2018Suzhou SupertowerSuzhou 20px Txina 450 metro  92  Eraikitzen  2017World OneMumbai 20px India 442 metro  117 Eraikitzen 2017China Resources Centre Block ANanning 20px Txina 442 metro 90 Eraikitzen 2018106 TowerDubai 20px Arabiar Emirerri Batuak  433 metro  107  Eraikitzen  2018Marina 101Dubai 20px Arabiar Emirerri Batuak  426 metro  101  Eraikitzen  2015Huaguoyuan ProjectGuiyang 20px Txina  406 metro  65  Eraikitzen 2017Nanjing Olympic Suning TowerNanjing 20px Txina  400 metro  89  Eraikitzen 2017

 Proiektuan dauden 400 metrotik gorako etxe orratzak 

 Eraikinaren izena  Udalerria  Herrialdea  Garaiera (m)   Solairuak  Egoera  Amaiera urteaMubarak DorreaKuwait Hiria 20px Kuwait 1001 metro    Proiektua Sky CityChangsha 20px Txina 838 metro  220  Proiektua Caiwuwei Financial CenterShenzhen 20px Txina 666 metro   Proiektua Wangjiadun ProiektuaShenzhen 20px Txina 646 metro  115  Proiektua Koreako Trenbide Konpainiaren DorreaSeul 20px Hego Korea 615 metro  150  Proiektua Incheongo DorreakIncheon  20px Hego Korea 610 metro  150  Proiektua Oryx DorreaDoha  20px Qatar 600 metro    Proiektua Barwa DorreaDoha 20px Qatar 570 metro  108  Proiektua Dragon TowerJiangyin 20px Txina 538 metro  118  Proiektua The PentominiumDubai 20px Arabiar Emirerri Batuak  516 metro  120  Eraikuntza geldirik  2014Yangtze Star Nanjing 20px Txina 510 metro   Proiektua Al Quds Endowment TowerDoha 20px Qatar 495 metro  100  Eraikuntza geldirik  2014Xiaobailou Union Plaza Tianjin 20px Arabiar Emirerri Batuak  488 metro  108  Proiektua Sun Valley TianheChongqing 20px Txina 450 metro  95  ProiektuaDubai DorreakDoha 20px Qatar 437 metro  88  Eraikuntza geidirik Diamond TowerJeddah 20px Saudi Arabia  432 metro  93  Eraikuntza geidorik 2017Chongqing International Financial CenterChongqing 20px Txina 431 metro  102  Eraikuntza geidirik Shenyang International Finance CenterShenyang 20px Txina 420 metro  89  Proiektua Lingnan TiandiFoshan 20px Txina 415 metro   Proiektua Shenzhen International Trade CenterShenzhen 20px Txina 400 metro  88  Proiektua Xujiahui TowerShanghai 20px Txina 400 metro   Proiektua Suzhou West Lake DorreakSuzhou 20px Txina 400 metro   Proiektua 

 Proiektuan dauden beste etxe orratz batzuk 

 Eraikinaren izena  Udalerria  Herrialdea  Garaiera (m)   Solairuak  Egoera  Amaiera urtea Eraikinaren izena  Udalerria  Herrialdea  Garaiera (m)   Solairuak  Egoera  Amaiera urteaAl BurjDubai 20px Arabiar Emirerri Batuak  1050 metro  228  Proiektua  Mubarak DorreaKuwait Hiria 20px Kuwait 1001 metro    Proiektua Koreako Trenbide Konpainiaren DorreaSeul 20px Hego Korea 615 metro  150  Proiektua Errusia DorreaMosku 20px Errusia 612 metro  118  Proiektua Chicago Spire Chicago 20px Estatu Batuak 610 metro  150  Proiektua Incheongo DorreakIncheon  20px Hego Korea 610 metro  150  Proiektua Oryx DorreaDoha  20px Qatar 600 metro    Proiektua Shenzhen International Trade CenterShenzhen 20px Txina 600 metro   Proiektua Barwa DorreaDoha 20px Qatar 570 metro  108  Proiektua Nanjing Lu DorreaTianjin 20px Txina 550 metro  100  Proiektua Dragon TowerJiangyin 20px Txina 538 metro  118  Proiektua China CITIC PlazaBeijing 20px Txina 520 metro  118  ProiektuaThe PentominiumDubai 20px Arabiar Emirerri Batuak  516 metro  120  Eraikuntza geldirik  2014Xiaobailou Union Plaza Tianjin 20px Arabiar Emirerri Batuak  488 metro  108  Proiektua Jialin FanyingChongqing 20px Txina 460 metro  102  Proiektua Sun Valley TianheChongqing 20px Txina 450 metro  95  ProiektuaDubai TowersJeddah 20px Saudi Arabia  448 metro  87  Proiektua Shenyang International Finance CenterShenyang 20px Txina 420 metro  89  Proiektua 2 World Trade CenterNew York 20px Estatu Batuak 408 metro  76  Proiektua Lighthouse TowerDubai 20px Arabiar Emirerri Batuak  400 metro  66  Proiektua Shenzhen International Trade CenterShenzhen 20px Txina 400 metro  88  Proiektua 

 Ikus, gainera 
 Euskal Herriko eraikinik garaienen zerrenda

 Kanpo estekak 
  Emporis
  Skyscraperpage

*