Audrey Hepburn

Audrey Hepburn, jaiotzez Audrey Kathleen Ruston, (Brusela, 1929ko maiatzaren 4a - Tolochenaz, Suiza, 1993ko urtarrilaren 20a) Belgikan jaiotako eta Ingalaterran hezitako aktorea izan zen, Oscar sariaren irabazlea.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Londresera joan zen, ballet ikastera. 1951n, filmetan agertzen hasi zen, etxera dirua eraman nahian. Dantzari profesionala izateko altuegia zenez, balletak Broadwayko Gigi antzezlanean lehen papera lortzeko balio zion. Sei hilabeteren buruan izar bihurtu zen. Horrek Gregory Peckekin batera Roman Holiday filmean protagonista izatea ahalbidetu zion. Hurrengo urteetan Hollywoodeko izarra bilakaturik, 50 eta 60ko hamarkadetako moda eta estilo ikurra ere bihurtu zen. 1967tik aurrera, haren agerraldiak urritu ziren, nahiz eta, noizbehinka, film arrakastatsu batean parte hartu, 1976ko Robin and Marian esaterako.

 Biografia 
Audrey Kathleen Ruston Ixelles/Elsenen jaio zen, Brusela inguruko herrixka batean, Belgikan. Joseph Victor Anthony Ruston eta bere bigarren emaztea zen Ella van Heemstra baronesaren alaba bakarra izan zen. Ama, aristokrata herbeherearra, Surinameko gobernadorearen alaba zen. Artista izango zenaren aitak amonaren abizena erantsi zuen eta Hepburn-Ruston geratu zen horrela. Audreyk bi anaiaorde izan zituen amaren lehen ezkontzatik etorrita: Jonkheer Arnoud Roberto Alexander “Alex” Quarles van Ufford eta Jonkheer Ian Edgar Bruce Quarles van Ufford. Ella van Hemstra Eduardo III.a Ingalaterrakoaren eta James Hepburnen Bothwelleko kondearen ondorengoa zen eta, beraz, artista ere haien ondorengo zen. Bai aita eta baita ama ere, nazizaleen inguruan ibili ziren eta Faxisten Batasun Britainiarraren kide izan omen ziren 30eko hamarkadan.

Audreyren aitak Britainia Handiko aseguru konpainia batean egin zuen lan eta familiak Brusela, Ingalaterra edo Herbehereetara bidaiatzeko aukera izan zuen. 1935 eta 1938 artean, Ingalaterrako Kenteko akademia pribatu batean ikasi zuen.

1935ean, gurasoak dibortziatu egin ziren eta aita joan egin zen. Audreyk hura bere bizitzako traumarik handiena izan zela esan zuen. Denbora asko pasatu zen, Gurutze Gorriaren laguntzaz, aita Dublinen aurkitu zuen arte eta ez zuen harekiko harremana sekula gehiago galduko.

1939an, ama eta bi senideordeekin aitonaren Arnhemeko etxera lekualdatu zen, Herbehereetara. Herbehereak armada naziari ihes egiteko leku egokia zela iritzi zuten. Hepburn Arnhemeko kontserbatoriora joan zen 1939 eta 1945 artean piano eta ballet klasikoa ikastera.

 Bigarren Mundu Gerra 
1940an, Alemaniak Herbehereak inbaditu zituen eta, arazoei ekiditeko, Audrey Hepburnek izena aldatu zuen: Edda van Heemstra izen-deiturak erabiltzen hasi zen eta bere eta bere amaren dokumentuak ere aldatu zituzten.

Ezin izan zion gerrari alde egin eta Belgikan nozitu zuen hasieran eta Herbehereetan gero. Ingeles jatorria ezkutatu nahian, Audreyren amak Edda Van Heemstra deitzen zion alabari eta nederlandera hitz egitera behartu zuen. Audreyk primeran hitz egiten zituen ingelesa, frantsesa, nederlandera edo italiera eta ez zitzaizkion arrotzak egiten alemana edo gazteleania. 1944an, dantzari ona zen eta, jasotzen zuen dirua, herbeheretar erresistentziari ematen zion.

E egunean aliatuak Normandiara etorri zirenean, Herbeherean gauzak okerrera egin zuen. 1944ko neguan, alemaniarrek janaria eta erregaia konfiskatzen zien herritarrei. Ez jaki eta ez berorik, jendea gosez eta hotzez hiltzen ari zen. Hepburn eta beste askok tulipanekin egiten zuten irina, gaileta eta tartak egiteko. Aliatuek Arnhem bonbardatu zuten eta alemaniarrek amaren osaba eta lehengusu bat fusilatu zuten, erresistentziako kide zirela-eta. Anaia Ian ere harrapatu zuten eta kontzentrazio esparru batean egon behar izan zuen. Gosearen gose, anemiak heldu zion eta arnasteko arazoak izan zituen.

1991n, Hepburnek horrela esan zuen:
.

Anne Franken aipamena ere egiten du Audreyk:
.

Azkenean, aliatuek askatu zuten herrialdea eta Hepburnek esne kondentsatu pakete oso bat irentsi zuela esan zuen elkarrizketa batean, azukre gehiegiak gaixotu zuelarik. Esperientzia txar haiek Audrey UNICEFi laguntzera bultzatuko zuen bizitza osoan.

 Gerra ondorena 
1945ean, gerra bukatu zenean, Arnhemeko kontserbatorioa utzi zuen eta Amsterdamera lekualdatu zen, Sonia Gaskellekin balleta ikastera.

1948an, Londresera joan zen eta balleta ikasten jarraitu zuen, orain Marie Rambertekin. Neska garaia (1,67 m) eta oso liraina, karrera ederra izan zezakeelako ustea zegoen eta aurrera segitu zuen itxaropen horretan. Hala ere, familiaren egoera ekonomikoak ikasketak bertan behera uztera behartu zuten eta, diru faltan, antzezle lanari ekin zion, beti ere dantzariak baino hobeto irabazten zutela-eta.

Dutch in Seven Lessons, zazpi ikasgaitan banatutako film hezitzaile batekin hasi zen eta High Button Shoes eta Sauce Piquanteren ekoizpen musikaletan egin zuen lan gero.

Lehen filma One Wild Oat film ingelesa izan zen eta hotel bateko harreragilearen papera egin zuen. Beste lan txiki batzuk ere egin zituen: Young Wives' Tale, Laughter in Paradise, The Lavender Hill Mob edo Monte Carlo Baby. Monte Carlo Baby grabatzen zuten bitartean, Broadway Gigi musikala egiteko deitu zioten. 1951ko azaroaren 24an estreinatu zuten eta Audreyk Theatre World Award irabazi zuen bere debutean. Hurrengo sei hilabetean musikal hartan segitu zuen lanean.

Secret People uzab zeb bere lehen lan garrantzitsua eta dantzari ospetsu baten papera egin zuen. Berehala egin zen Audrey ospetsu eta lehen papera eman zioten Hollywooden, Gregory Pecken ondoan: William Wylerren Roman Holiday filma.

 Roman Holiday 

Ekoizleek Elizabeth Taylor nahi bazuten ere, William Wyler zuzendaria liluratuta zegoen Audreyrekin:

.

Gregory Peck izar ezaguna zen eta izena lehenengo jarri ohi zen horrelakoetan, baina aktoreak bi izenak maila berean jartzeko eskatu zuen eta Oscar Saria irabaziko zuela iragarri zuen. Lortutako arrakastarekin, 1953ko irailean, TIME aldizkariko azala izan zen.

Roman Holiday grabatzen 4 hilabete eman ondoren, New Yorkera joan zen eta Gigi interpretatzen aritu zen Los Angeles eta San Franciscon. Paramounteko kontratuak 12 hilabeteko atsedena ematen zion pelikula batetik bestera eta antzerkirako erabili zuen denbora hori.

Urte onak etorri ziren ondoren: Dos en la carretera, Cómo robar un millón, Una cara con ángel, My Fair Lady (1964) eta erabateko ospea eman zion papera: Breakfast at Tiffany's (1961) filmeko Holly Golightly.

Hala ere, bere ustez, paperik ederrena Historia de una monjan egindako Lucas mojarena izan zen. Benetako protagonista ezagutzeko aukera izan zuen eta antzekotasun handiak zeuden bien artean: belgikarrak, gerra nozitutakoak...

 Hollywoodeko izar 

Humphrey Bogart eta William Holdenekin lan egin zuen Billy Wilderren Sabrinan. Hubert de Givenchyrengana bidali zuten pelikularako jantziak erabakitzeko. Miss Hepburn zetorkiola jakin zuenean, Givenchyk Katharine Hepburn izango zela pentsatu zuen, ez Audrey. Hasieran uko egin zion, baina erabakia zuzendu zuen eta lagun minak izan ziren bizitza osoan. Sabrinan egindako lanak Oskar Sarirako izendapena ekarri zion, gero Grace Kellyren eskuetara joan bazen ere.

1954an, eszenategian zen berriro, gero senarra izango zuen Mell Ferreren Ondine eginez eta bizitza osoan jarraituko zuen paper hori egiten. Urte horretan, Urrezko Globoa jaso zuen eta Oscar Saria ere bai Roman Holiday filmean egindako lanagatik. 6 aste geroago, Tony Saria jaso zuen Ondinegatik eta urte berean 3 sariak jasoko zituen artista gutxietako bat izan zen -Shirley Booth eta Ellen Burstyn izan ziren besteak-.

50eko hamarkadaren erdialdean, Audrey Hollywoodeko izar zen eta, aldi berean, moda ikonoa. Estilo berezi eta elegante hark mirespen osoa zuen eta maitea bezain imitatua izan zen.

Hollywoodeko artista, Audreyren lankide izan ziren Humphrey Bogart (Sabrina), Fred Astaire (Una cara con ángel), Maurice Chevalier eta Gary Cooper (Love in the afternoon), William Holden (Encuentro en París), George Peppard (Breakfast at Tiffany's), Cary Grant (Charade), Rex Harrison (My Fair Lady), Peter O'Toole (Como robar un millón) eta Sean Connery (Robin and Marian) eta kide horietako asko lagun min izan zituen.

1957an, Una cara con ángel egin zuen, Fred Astairerekin dantza egingo zuelarik. Historia de una monja egin zuen gero, bere paper dramatikoenetako batean eta Audreyk Oscar Sarirako izendapena jaso zuen.

 Breakfast at Tiffany's eta ondorena 

Hasieran Marilyn Monroerentzako pentsatuta bazegoen ere, 1961ean etorri zitzaion Holly Golightly papera egiteko aukera eta erabateko ikono bihurtu zen. Givenchyren jantzipean, bere bizitzako paperik nabarmenetakoa egin zuen. Truman Capote idazlea Marilynen lagun zen eta hau zuen buruan Breakfast at Tiffany's idatzi zuenean. Ezetza jaso zuenean, Audreyrengana jo zuten eta, neska "formalagoa" egiteaz gain, pertsonaia bisexuala heterosexual bihurtu zuten. Berriro etorri zitzaion Oscar Sarietarako izendapena, baina Sophia Lorenengana joan zen hau.

1963an, berak ere Happy birthday to you abestu zion Kennedyri, aurreko urtean Marilyn Monroek egin zuen bezala, baina bizitza umila eta ezkutua izan zuen, Hollywoodeko izarrak ez bezala, etxeko baratzean lan eginez, UNICEFi lagunduz eta Afrikara ez gutxitan bidaiatuz.

1963an, Charada egin zuen Cary Grantekin eta, gero, George Cukorren My Fair Lady etorri zen.

1967an, noizean behingo agerpenak egin zituen soilik. Sola en la oscuridad (1967) filmean, gaizkileek jazartzen zuten itsua izan zen. 1976an, Robin y Marian egin zuen Sean Conneryrekin.

1988an egin zuen azken papera, aingerua, Steven Spielbergen Always filmean izan zen.

1989tik 1993ra arte, Audrey UNICEFekin aritu zen lanean eta asmo onen enbaxadore izan zen.

 Bizitza pribatua 
Hepburn bi alditan ezkondu zen. Lehenengoa Mel Ferrerekin izan zen eta bien artean izandako semeak, Sean, Audrey Hepburn Childhood fundazioa kudeatzen du. Bigarren ezkontza Andrea Dottirekin izan zen eta mediku italiarrarekin beste seme bat izan zuen: Luca. Bi ezkontzak porrotean amaitu zuten eta Audreyk asko sufritu zuen horregatik. Azken urteetan, Robert herbeherearrarekin egon zen, laguntza humanitario eta egunero xumea elkarrekin dastatuz.

 UNICEF 
HIESa, elikatze gabeziak eta umeei eragiten zien beste kalteak izan ziren bere helburu.

1993an, heriotza hurbil zuen Somaliara azken bidaia egin zuenean. 1955az geroztik aritu zen lanean UNICEFekin eta, 2000n, inaguratu zuten berari dedikaturiko estatua bat New Yorkeko sedean.

 Heriotza eta ondorengoa 
Koloneko kantzerrak hil zuen Tolochenazeko etxean, Suitzan, 1993ko urtarrilaren 20an.

Ez zuen sekula bitxi gehiegirik jantzi eta markaren irudi izateari ere uko egin zion, baina Tiffany bitxidendak eskaparatea eskaini zion Our Huckleberry friend ezarriz.

2007an subastatu zuten Breakfast at Tiffany's egiterakoan soinean eraman zuen trajea eta 467.200 libera (700.500 euro inguru) ordaindu zituzten. Dirua Dominique Lapierre idazleak bultzatutako proiektu batera joan zen, Bengalan bi eskola egiteko helburuz.

 Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):
UrteaFilmaZuzendariaEkoizleaIzenburuak (es,fr)1948Dutch in Seven LessonsCharles Huguenot van der Linden --1951One Wild OatCharles SaundersCoronet Films1951Young Wives' TaleHenry Cass -- 1951Baby Beats the BandJean Boyer -- 1951Monte Carlo BabyJean Boyer --1951Laughter in ParadiseMario Zampi -- 1951The Lavender Hill MobCharles CrichtonRank Organisation 1952The Secret PeopleThorold Dickinson --1953Roman HolidayWilliam WylerParamount Pictures 1954SabrinaBilly WilderParamount Pictures1956War and PeaceKing VidorParamount Pictures 1957Funny FaceStanley DonenParamount Pictures1957MayerlingAnatole Litvak --1957Love in the AfternoonBilly WilderMonogram Pictures 1959The Nun's StoryFred ZinnemannWarner Bros. 1959Green MansionsMel FerrerMetro-Goldwyn-Mayer 1960The UnforgivenJohn HustonHecht-Hill-Lancaster Productions 1961The Children's HourWilliam WylerUnited Artists Corporation1961Breakfast at Tiffany'sBlake Edwards -- 1963CharadeStanley DonenStanley Donen Films1964Paris When It SizzlesRichard QuineParamount Pictures 1964My Fair LadyGeorge CukorWarner Bros.1965The Love GoddessesSaul J. TurellParamount Pictures1966How to Steal a MillionWilliam Wyler -- 1967Two for the RoadStanley Donen -- 1967Wait Until DarkTerence YoungWarner Bros.1976Robin and MarianRichard LesterRastar 1979BloodlineTerence YoungParamount Pictures1981They All LaughedPeter Bogdanovich --1987Love Among ThievesRoger Young -- 1989AlwaysSteven SpielbergAmblin Entertainment2015TrumboJay Roach --2016I Am Not Your NegroRaoul Peck --2020Beautiful Like a PoemMohammad Mohammadian --

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Ingalaterrako aktoreak
Kategoria:Belgikako emakume aktoreak
Kategoria:Emakumezko aktore onenaren Oscar sariaren irabazleak
Kategoria:Emakumezko Aktore Onenaren Zilarrezko Maskorra
Kategoria:Minbiziak hildakoak
Kategoria:Eleaniztunak
Kategoria:Drama emakumezko aktore onenaren Urrezko Globo saridunak (zinea)
Kategoria:Tony Saria irabazi dutenak