Gdańsk

GdańskEuskaltzaindiaren 157. araua, 1872. or. (; kaxubieraz: Gduńsk; ) Baltikoko itsasaldean kokatutako Poloniako hiria eta, 1999tik Pomeraniako voivoderriko hiriburua. Vistula (Wisła) eta Motława ibaien alboan dago. 456.967 biztanle ditu (2010) eta Sopot eta Gdyniarekin batera, 750.000 biztanle inguruko metropoli eremua osatzen du.

Monumentu ugari ditu, besteak beste, udaletxea, XIV-XV. mendeetakoa, armategi handia, XVII. mendekoa eta Andre Mariaren eliza, XIV-XV. mendeetakoa. Bigarren Mundu Gerraren ondoren eraberritu egin dira gehienak, hiria suntsiturik geratu baitzen. Kultura, jakintza, merkataritza eta industria hiri garrantzitsua da.

 Geografia eta klima 
<div style="width:66%;">
</center>
</div>

 Historia 
Ekialdeko Pomerania edo Pomereliako dukerriko hiri nagusia izan zen X. mendetik aurrera. Poloniako koroaren esku geratu zen 1295ean, eta 1309. urtean Ordena Teutonikoak hartu zuen bere mendean. 1350ean Hansako hiri bihurtu zen, eta 1454an, germaniarrak egotzi ondoren, Poloniako erregearen agintepeko estatu libre bilakatu zen (1466, Torungo Bakea). Handik aurrera, Baltikoko portu nagusietakoa izan zen. Erreformaren aldera jarri eta gero (1523), Poloniako errege katolikoaren aurka jazarri zen, baina Eztebe Báthory erregeak zapaldu zuen matxinada.

Poloniaren bigarren banaketaren ondoren (Grodnoko hitzarmena, 1793), Danzig Prusiako koroaren eskuetara igaro zen. Frantsesen mendean egon zen 1807-1814 bitartean eta, 1878an, Mendebaldeko Prusiako hiriburu izendatu zuten. Versaillesko hitzarmenaren ondoren (1919), Danzig hiri aske bihurtu zen, Poloniak aduanetako abantaila batzuk mantendu zituen arren. Danzigeko igarobidea deitu zuten lurralde hura (Danzig itsasoarekin lotzen zuena, alegia) Alemania eta Poloniaren arteko liskar ugariren sorburu bihurtu zen.

1933. urtean, Hitlerren aldeko naziak nagusitu ziren Danzigeko dietan eta arazoak areagotu ziren. 1939ko irailean, alemaniar armada Danzigen sartu eta Polonian barneratu zen: Bigarren Mundu Gerraren hasiera izan zen. Aire bonbardaketek (1941-1945) erabat suntsitu zuten ia eta sobietarren osteek hartu zuten 1945ean. Poloniako errepublikako hiria da 1946tik aurrera, Gdańsk izenaz.

1970. urtean, Gdańsken, Sopoten eta Gdynian langileak matxinatu ziren eta errepublikako lehendakari Gomulka kargutik kentzea lortu zuten. 1980an hasitako greben ondorioz, langileek aginte komunista eraistea lortu zuten. Lech Walesa nabarmendu zen borroka horietan langileen buruzagitzan.

 Demografia 
 1000 - 1.000
 1235 - 2.000
 1308 - 10.000
 1600 - 40.000
 1650 - 70.000
 1700 - 50.000  1750 - 46.000
 1793 - 36.000
 1800 - 48.000
 1825 - 61.900
 1840 - 65.000
 1874 - 90.500  1880 - 103.701
 1900 - 140.600
 1925 - 210.300
 1939 - 250.000
 1946 - 118.000
 1960 - 286.900  1970 - 365.600
 1980 - 456.700
 1990 - 464.600
 2000 - 456.600
 2004 - 459.072
 2010 - 456.967

 Hizkuntzak 
Gdansken kaxubierazko hiztunak bizi dira.

 Herritar ezagunak 
 Brigitte Augusti (1839-1930), idazlea.
 Gabriel Fahrenheit (1686-1736) fisikaria.
 Mathias Goeritz (1915-1990), eskultorea.
 Günter Grass (1927-2015), alemanezko idazlea.
 Johannes Hevelius (1611-1687), astronomoa.
 Klaus Kinski (1926-1991), aktorea.
 Dariusz Michalczewski (1968-), boxeolaria.
 Arthur Schopenhauer (1788-1860), filosofoa.
 Anna Tuschinski (1841-1939), esperantista eta irakaslea.

 Hiri senidetuak 
Gdańsk ondorengo hiriekin senidetuta dago:



















 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 


Kategoria:Holokaustoaren guneak Polonian
Kategoria:Nazien gerra krimenak Polonian