Madalena Jauregiberri

Madalena edo Madeleine Jauregiberri (Aloze, Zuberoa, 1884ko urriaren 13a - Ziboze, Zuberoa, 1977ko urriaren 20a) euskal idazlea eta euskaltzalea izan zen.

 Biografia 
Jauregiberritarrak denbora luzean Zuberoan herria eta hizkuntzaren alde eragile handienetakoak izan ziren. Madalena bederatzi seme-alabetatik hirugarrena zen.

1906an Paueko École Normale delakoan ikasketak amaitu zituenean, Argentinara joan zen eta sei urtez frantsesezko irakasle izan zen.

1914ean Zuberoara itzuli zen. Lehen Mundu Gerran senargaia hil zuten; harrezkero ezkondu ez eta amarekin bizi izan zen Zibozeko Sibasia etxean.

1933 eta 1934 bitartean Ipar Euskal Herriko BegiraleakAipamen kritikoa Joseba Aurkenerenaren eskutik dantzan.com-en. euskal emakume nazionalisten taldeko lehendakaria izan zen. 1934an Jean nebarekin Piarres Lafittek sortutako Eskualherrizaleen mugimenduan sartu zen eta horren Aintzina hilabetekarian idatzi zuen.

Zuberoan euskara irakaslea izan zen, bereziki Altzai eta Lexantzün. Nahiz eta Frantziako Hezkuntza sistemako kide ez izan, Frantziako Gobernuak Les Palmes Academiques saria eman zion. Iparraldeko eskoletan euskara irakasteko metodo bat prestatu zuen, Paueko Hezkuntza Ordezkaritzak onartua. Euskaraz ez zekiten irakasleek ere metodo horretaz baliatu zitezkeen. Metodo hori euskarazko eta frantsesezko hitzak zituen diskoan argitaratu zuen.

Aldi berean Espainiako Gerra Zibila denboran hegoaldeko euskaldunek pairatzen zutenaren aurrean aktibo aritu zen eta idazle ezagunak (Mauriac, Bernanos...) bildu zituen salaketa lanerako. Bigarren Mundu Gerran ere, beste Jauregiberritar batzuekin batera, nazien kontrako erresistentzian aritu zen, era izkutuan orduan emakumezkoen kasuan ohikoa zen gisan.

Euskaltzain urgazlea zen, eta 1975ean Euskaltzaindiak ohorezko euskaltzain izendatu zuen.

 Lanak 
Bere lanak nahiko barreiatuta daude eta bilduma erreferentzial baten faltan gaude oraindik ere.

 Antzerkia 
Ematen zituen euskara eskoletarako liburuxkak, disko bat eta aipatuko diren hiru antzerki lanak prestatu zituen:
 Miraküilü bat
 Zikoitza
 Eüskaldünen jauntziak

 Kazetaritza munduan 
Hainbeste aldizkaritan artikulu ugari idatziak utzi zituen, gehienbat euskararen edertasun eta balioaz. Aritu zen argitalpen batzuk:
 Herria.
 Gure Herria.
 Basque-Éclair.
 Sud-Ouest.
 bereziki Le Miroir de la Soule hamabosterokoan.

 Pastorala bere omenez 
2000n Eskiulak taularatu zuen pastoralak Madalena Jauregiberri izena zuen; Pier Paul Berzaitzek idatzia da.

 Sariak eta aitorpena 
 Les Palmes Academiques saria eskuratu zuen.
 Azken urteetan Euskal Herrian hainbeste arlotan emakume aitzindaria izan zelako zegokion aitorpen publikoa egiten hasi zaio. Adibidez Donostiako Loiola auzoan "Madalena Jauregiberri Pasealekua" bataiatutako kalea dago.
 2022an Iruñeko Lezkarain "Aitzindarien ibilbidea" izenekoan Madalena Jauregiberriren izena azaltzen da.

 Iturriak 
 Jean-Louis Davant: Zuberoako literaturaz. Antologia laburra, Euskaltzaindia, Bilbo, 2008.
 Jean-Louis Davant: Zuberoako idazle zenduak, Elkarlanean, Donostia, 2001.
 Joseba Aurkenerena: Madalena Jauregiberri Zibozeko anderea, Kazeta.eus, 2020. 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Madalena de Jaureguiberry pastorala
 Sibastarrak pastorala
 Zuberoako idazleak
 Euskarazko literatura
 Jauregiberritarrak

 Kanpo estekak 
  Madalena Jauregiberri literaturaren zubitegian
  Sibasiako anderea gogoan artikulua Berrian Allande Sokarrosek egina.
 Madalena Jauregiberri Zibozeko andereaartikulua Joseba Aurkerenak egina (Zuzeu, 2020-09-13)
 Joseba Aurkenerena: Urdiñarbeko Sibastarrak pastorala. 

Kategoria:Zuberoako idazleak
Kategoria:Euskaltzain urgazleak
Kategoria:Aloztar-ziboztar-oniztarrak
Kategoria:Euskaltzain ohorezkoak
Kategoria:Euskal idazleak
Kategoria:XX. mendeko emakume idazleak
Kategoria:XX. mendeko Euskal Herriko idazleak