Salvador Dalí

Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí Doménech (Figueres, Katalunia, 1904ko maiatzaren 11a – 1989ko urtarrilaren 23a) margolari, eskultore, diseinatzaile, idazle eta zinemagile izan zen.

Irudi surrealista zirraragarri eta onirikoengatik da ezaguna Salvador Dalí. Bere gaitasun piktorikoak arte errenazentistaren eragin eta mirespenari egozten zaizkio. Marrazkilari aditua ere izan zen.​​ Baliabide plastiko daliniarrek zinema, eskultura eta argazkigintza ere landu zituen, eta horrek ikus-entzunezko beste artista batzuekin kolaborazio ugari izatera eraman zuen. Estilo guztiz pertsonala eta lehen ukituaz ukigarria lantzeko gaitasuna izan zuen, zeina, egia esan, oso eklektikoa baitzen, eta besteren berrikuntzetatik «xurgatu» zuena. Bere margolan ospetsuenetako bat Oroimenaren iraupena (La persistencia de la memoria) (Erloju bigunak izenez ere ezaguna) da, 1931n egina.

Artista guztiz irudimentsua izanik, nartzisismoaren eta megalomaniaren aldeko joera nabarmena adierazi zuen, arreta publikoa erakartzea helburu. Jokabide horrek sumindu egiten zituen haren artea estimatzen zutenak, eta justifikatu egiten zituen bere kritikariak, haiek gaitzetsi egiten baitzituzten beren jokabide eszentrikoak, beren arte-ekoizpena baino are deigarriagoa zen publizitate-erakarpen gisaSaladyga, Stephen Francis. «The Mindset of Salvador Dalí.» lamplighter (Niagara University). Vol. 1 No. 3, Summer 2006. Consultado el 22 de julio de 2006..​ Dalík «urre-kolorekoa den eta gehiegizkoa den guztiarekiko maitasuna, luxuarekiko grina eta ekialdeko modarekiko maitasuna» autoaldarrikatutako «leinu arabiar» bati egozten zizkion. Gibson ohartu zen Dalí, aldaera batzuek gorabehera, abizen guztiz arrunta dela herrialde arabiarretan, hala nola Marruecos, Túnez, Argelia edo Egipto. Bestalde —Gibsoni jarraiki—, Domènechtarrek, Dalí familiaren amaren adarrak, sustraiak juduak zituen.; zeinaren sustraiak Iberiar penintsularen arabeen menderatze garaietara eramaten baitzituen.

Madrilen eta Parisen ikasi zuen, Luis Buñuel, Federico García Lorca, André Breton eta Pablo Picasso egileak ezagutu zituen, besteak beste.

Surrealismoaren jenio handienetarikoa izan zen.

 Bizitza eta bilakaera 
Haurtzaroa
Salvador Dalí 1904ko maiatzaren 11n jaio zen, 8:45eanCertificado de nacimiento y , Figueresko Monturiol kaleko 20. zenbakian, Gironako probintzianDalí, La vida secreta de Salvador Dali, 1948, Londres: Vision Press, p. 33., Kataluniako Empordà eskualdean.​ Daliren anaia zaharrena, Salvador baita ere (1901eko urriaren 12an jaioa eta Salvador Galo Anselmo izenez bataiatua),​ «katarro gastroenteritis infekzioso» batek jota hil zen bederatzi bat hilabete lehenago (1903ko abuztuaren 1ean). Horrek asko markatu zuen artista gerora, eta nortasun-krisialdi bat izan zuen, bera anaia hilaren kopia zelakoanLlongueras (2004), 83.or..​ Bere aita, Salvador Dalí i Cusí, klase ertaineko abokatua eta notarioa zen, izaera zorrotzekoa, baina Felipa Domènech i Ferrés emazteak leundua, zeinak Salbador gaztearen interes artistikoak sustatzen zituenLlongueras, Lluís (2004). Dalí, Ediciones B — México. ISBN 84-666-1343-9.Rojas, Carlos. Salvador Dalí, Or the Art of Spitting on Your Mother's Portrait, Penn State Press (1993). ISBN 0-271-00842-3.. Bost urterekin, gurasoek anaiaren hilobira eraman zuten, eta bera haren haragitzea zela esan zioten, sinesteraino sartu zitzaion ideiaSalvador Dalí. SINA.com. Consultado el 31 de julio de 2006.Salvador Dalí biography on astrodatabank.com. Consultado el 30 de septiembre de 2006 ..​​ Anaiari buruz, Dalík esan zuen:

Dalík arreba bat ere izan zuen, Anna Maria Dalí, Salvador bera baino lau urte gazteagoa.​ 1949an, anaiari buruzko liburu bat argitaratu zuen, Dali bere arrebak ikusita (Dali visto por su hermana) izenekoa. Haurtzaroan, F.C. Barcelonako jokalari izango zirenen lagun egin zen, Emilio Sagi Liñán eta Josep Samitier, besteak beste. Opor garaian, loratzen ari zen Cadaques herrian, hirukoteak denbora asko ematen zuen futbolean.

1916an, pintura garaikidea aurkitu zuen Cadaquesera egindako bisita batean, non Ramón Pichoten familia ezagutu zuen. Pichot bertako artista bat zen, Parisera maiz bidaiatzen zuena, garai hartan artearen hiriburua.​ Pichoten aholkuei jarraituz, aitak margolaritza klaseetara bidali zuen Juan Núñez maisuarekin. Hurrengo urtean, aitak ikatz-zirien erakusketa antolatu zuen familiaren etxean. 1919an, hamalau urte zituela, Dalík herriko artisten erakusketa kolektibo batean parte hartu zuen Figueresko udal antzokian, eta, Bartzelonan beste batean, unibertsitatearen babespean, non Unibertsitateko Errektore saria jaso baitzuen.

1919an, Ramon Muntaner institutuan batxilergoko seigarren maila egiten ari zela, Studium hilabetekaria argitaratu zuten lagun batzuen artean. Argitalpen horretan, ilustrazioak, testu poetikoak eta margolariei buruzko hainbat artikulu zeuden, hala nola Goya, Velázquez edo Leonardo da Vinciri buruzkoak«Reeditan la revista Studium en que colaboró Dalí a los 15 años.» (En catalán.).

1921eko otsailean, bere ama umetokiko minbizi baten ondorioz hil zen. Dalik hamasei urte zituen. Amaren heriotzari buruz geroago esango zuen: «bizitzan jaso dudan kolperik gogorrena izan zen. Biziki maite zuen. Ezin nuen etsi nire arimaren orban saihestezinak ikusezin bihurtzeko neukan izakia galdu nuenean...»Dalí, Secret Life, pp. 152-153..​ Ama hil ondoren, Daliren aita hildako emaztearen ahizparekin ezkondu zen. Dalík ez zuen inoiz hori onartu.

Gaztaroa Madril eta Parisen

1922an, Madrilgo Ikasleen Egoitza ezagunean hartu zuen ostatu Dalík, eta San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian hasi zituen ikasketak.​ Dalík berehala erakarri zuen arreta bere dandy xelebre izaeragatik. Ile luzea zuen, patillak, gabardina, galtzerdi eta polainekin, artista viktoriarren erara. Hala ere, bere margolanak izan ziren (zeinetan Dalík kubismoa haztatzen zuen), bere egoiliarren eta akademiako kideen arreta deitu zutenak; horien artean etorkizuneko espainiar artearen figurak zeuden, hala nola Maruja Mallo, Federico García Lorca eta Luis Buñuel. Garai hartan, beharbada, Dalík ez zituen guztiz ulertzen printzipio kubistak: iturri bakarrak prentsan argitaratutako artikuluak eta Pichotek emandako katalogo bat ziren, garai hartako Madrilen ez baitzegoen margolari kubistarik.

1924ko maiatzaren 21ean, Salvador Dalí atxilotu zuten Alfontso XIII.ak Figueresera egindako bisitan. Hamabi egun egon zen Gironako espetxean (Figueresekoan ere bai seguruenik), bere espedientean atxilotzearen arrazoia alboratuz. Iturri batzuen arabera, gertaera hori bere aitaren monarkiaren aurkako adierazpenen errepresalia izan zitekeen. Urte horretan bertan, artean ezezaguna zen Salvador Dalí batek liburu bat ilustratu zuen lehen aldiz, Les Bruixes de Llers katalanezko poemaren argitalpen bat, Carles Fages de Climent poetarena, erresidentziako bere lagunetako bat. Dalí laster ohitu zen dadaismora, eta eragin horrek markatu zuen bizitza osoan. Erresidentzian harreman sutsua izan zuen Lorca gaztearekin ere, baina Dalík atzera bota zituen poetaren amodiozko amuakBi artisten arteko harremanari buruzko informazio gehiagorako, ikus Lorca-Dalí: el amor que no pudo ser eta The Shameful Life of Salvador Dalí, biak Ian Gibsonenak.Bosquet, Alain, Conversations with Dalí. 1969. pp. 19-20. (Formato PDF) (sobre García Lorca) «S. D.: Homosexuala zen, hori mundu guztiak daki, eta erabat maiteminduta zegoen nitaz. Pare bat aldiz saiatu zen nirekin nahastu... eta ni zeharo minduta nengoen ez nintzelako homosexuala, eta ez nengoen amore emateko prest. Gainera, horrek min ematen du. Beraz, ezerezean geratu zen. Baina izugarri lausengatua sentitu nintzen haren adeitasunaren ospearekin. Nire barren-barrenean, bera poeta handia zela sentitzen nuen, eta Dalí jainkotiarraren ipurdiko zatitxo bat zor diot»..

alt=|thumb|Federico García Lorcaren eta Salvador Dalíren postala Antonio de Luna Garcíari.
1926an, azken azterketak baino lehentxeago, Dalí akademiatik kanporatu zuten, ez zegoela inor bera aztertzeko moduan adierazteagatik.​ Baliabide piktorikoen maisutasuna islatzen da 1926an margotutako Ogi saskia (Cesta de Pan) lan bikain eta errealistan.​ Urte horretan bertan, Parisen izan zen lehen aldiz, eta Pablo Picasso ezagutu zuen, Dalí gazteak biziki miretsiko zuena. Ordurako, Picassok jasoak zituen Joan Mirók Daliri buruz egindako zenbait iruzkin goraipagarri. Denboraren poderioz eta estilo propioa garatuz, Dalí, aldi berean, erreferentzia eta faktore eragingarri bihurtu zen horien pinturan.

Garai hartako Dalíren pinturaren ezaugarri batzuk bereizgarri bihurtu ziren bere ondorengo obra osorako. Dalík estilo artistiko askoren eraginak bereganatzen zituen, akademizismo klasikotik hasi eta abangoardia apurtzaileenetarainoHodge, Nicola y Libby Anson. The A–Z of Art: The World's Greatest and Most Popular Artists and Their Works. California: Thunder Bay Press, 1996. Online citation |url=https://web.archive.org/web/20060921144258/https://ucmshare.ucmerced.edu/docushare/dsweb/Get/Document-94961/Dali+Salvador.doc |data=20060921144258.. Bere eragin klasikoak Rafael, Bronzino, Zurbaran, Vermeer eta, jakina, Velazquezenak zirenPhelan, Joseph |url=http://www.artcyclopedia.com/feature-2005-03.html |data=20140313074331 — Artcyclopedia..​ Teknika tradizionalak eta sistema garaikideak tartekatzen zituen, batzuetan obra berean. Garai hartan, Bartzelonan egindako bere obraren erakusketek arreta handia erakarri zuten, non kritika zatitu batek sortutako laudorioak eta eztabaidak nahasten ziren.

Garai hartan, Dalík Diego Velázquez margolari ospetsuarena imitatzen zuen bibote ikusgarri bat hazten utzi zuen, bere bizitza osoan bere bereizgarri pertsonaletako bat izango zena.

1929tik Bigarren Mundu Gerrara
1929an, Luis Buñuel ikasle-egoitzako lagunarekin batera, Txakur andaluz bat (Un chien andalou) film labur polemikoaren idazketan lagundu zuen Dalík. Lan horretan, iruditeria surrealistaren berezko eszenak erakusten ziren. Dalík adierazi zuen funtsezko zeregina izan zuela filmaren errodajean, arte garaikidearen historiografiak alderdi hori baieztatu ez badu ereKoller, Michael. . Senses of cinema January 2001. Consultado el 26 de junio de 2006 ..​ Urte bereko abuztuan bere musa eta emazte izango zen Gala ezagutu zuenShelley, Landry. "Dalí Wows Crowd in Philadelphia". Unbound (The College of New Jersey), Spring 2005. Consultado el 22 de julio de 2006.. Jaiotzez ​Elena Ivanovna Diakonova izenarekin, etorkin errusiarra zen, Dalí baino hamaika urte zaharragoa eta, garai hartan, Paul Éluard poeta frantsesarekin ezkondua. Urte horretan bertan, Dalík erakusketa erregularrak egiten jarraitu zuen, profesional gisa, eta ofizialki Parisko Montparnasse auzoan finkatutako talde surrealistarekin bat egin zuen. Hurrengo bi urteetan, bere lanak eragin handia izan zuen surrealismoaren norabidean, eta metodo paranoiko-kritikoaren sortzaile gisa txalotu zuen, Horrek, esaten zenez, inkontzientera iristen laguntzen zuen arte-energia sortzaileak askatuz.

Etxeko gauzei dagokionez, Dalík aitarekin zuen harremana haustetik gertu zegoen. Salvador Dalí i Cusík ez zuen onartzen artista gazteak Galarekin zuen maitasun-harremana, eta surrealismoaren artistekin zuen lotura ere gaitzesten zuen —garaiko iritzi publikoaren parte handi batek bezala—, endekapen moralerako joera zuten elementutzat jotzen zituelako. Tentsioa gero eta handiagoa zen, eta, azkenean, norgehiagoka pertsonal bat izatera iritsi zen Daliri buruz prentsan argitaratutako albiste baten ondorioz; albisteak zioen Parisen erakutsitako Jesukristoren Bihotz Sakratua marrazki baten inskripzio batean idatzirik zegoela: «Batzuetan, tu egiten dut amaren erretratuan, entretenitzeko». Irainduta, aitak jendaurreko gogobetetzea eskatu zuen. Dalík uko egin zion, agian, talde surrealistatik kanporatua izateko beldurragatik, eta, 1929ko abenduaren 28an, aitak bortizki bota zuten etxetik. Aitak oinordekotza kendu, eta Cadaquesera itzultzea debekatu zion. Ondoren, Dalík esan zuen, nola kapitulu horretan bertan, bere esperma zuen preserbatibo erabili bat aurkeztu zion aitari, hitz hauekin: «Tori. Dagoeneko ez dizut ezer zor!». Hurrengo udan, Dalík eta Galak arrantzale baten txabola txiki bat alokatu zuten Portlligat inguruko badia batean. Lursaila erosi, eta, urteetan, handituz joan zen, gaur egun museo-etxe bihurtu den itsasondoko bere etxe arranditsu bihurtu arte. Gala eta Dalí 1934an ezkondu ziren Parisen egindako zeremonia zibil batean, eta, 1958ko abuztuaren 8an, berriro ezkondu ziren, orain erritu katolikoaren bidez, Los Angeleseko santutegian, Gironako probintzian, eta gaur egun Dalí antzoki-museoan ikusgai dagoen Cadillac batean iritsi zirenCarré d'Art, Jean-Pierre Thiollet, Anagramme, 2008, p. 213..

1931n, Dalík bere lanik ezagunenetako bat margotu zuen, Oroimenaren iraunkortasuna (La persistencia de la memoria), Erloju bigunak (Los relojes blandos) ere deitua. Teoria batzuen arabera, denbora, entitate zurrun edo determinista gisa, errefusatzen zuela erakutsi zuenClocking in with Salvador Dalí: Salvador Dalí's Melting Watches (PDF). Salvador Dalí Museum. Consultado el 19 de agosto de 2006 .. ​Ideia hori obraren beste irudi batzuek bermatzen dute, hala nola paisaia zabalak edo intsektuek irentsitako poltsiko-erloju batzuekSalvador Dalí,  (París: Éditions surréalistes, 1935), p. 25..​ Intsektuak, bestalde, izaki suntsitzaile natural gisa, Daliren iruditeriaren parte izango ziren, eta, bere memorietan azaldu zuenez, haurtzaroan zehaztutako oroitzapen batetik zetorren.

Julien Levy martxanteari esker iritsi zen Dalí Estatu Batuetara 1934an. Daliren lan batzuen erakusketak —Memoriaren iraunkortasuna ospetsua barne— zalaparta handia piztu zuen New Yorken. Dalí Ball dantzaldia antolatu zen haren omenez, eta bertara joan zen titi-zorro bat zeramala kristalezko kutxa batean bularrean zintzilikCurrent Biography 1940, pp. 219-220..​ Urte berean, Dalík eta Galak maskara dantza bat eskaini zuten New Yorken, Caresse Crosby oinordekoaren eskutik. Lindberghen haurtxoaz eta haren bahitzaileaz mozorrotu ziren, lehentxoagoko gertakari dramatiko bati erreferentzia eginez. Prentsan agertutako eskandalua hain izan zen gogorra, ezen Dalík publikoki barkamena eskatu zuela. Parisera itzuli zenean, surrealisten aurrean azaldu behar izan zuen, ez baitzuten ulertzen zergatik desenkusatu zen surrealistatzat jotako ekintza batengatikBuñuel, Luis. My Last Sigh: The Autobiography of Luis Buñuel, Vintage (1984). ISBN 0-8166-4387-3.

Surrealismoaren zatirik handiena ezkerreko ideia politikoei atxikita bazegoen ere, Dalík jarrera anbiguoa zuen artearen eta aktibismo politikoaren arteko harremanen auzian. Mugimenduko liderrek, batez ere André Bretonek, Hitlerren fenomenoaren «berria» eta «irrazionala» defendatzea leporatu zioten, Dalík gezurtatu egin zuen akusazio hori, esanez «ez naiz hitleriarra, ez izatez, ez intentzioz»Greeley, Robin Adèle. Surrealism and the Spanish Civil War, Yale University Press, 2006, p. 81. ISBN 0-300-11295-5..​ Testuinguru apolitiko batean surrealismoa existitu zitekeela azpimarratzen zuen Dalik, eta Alemaniako erregimen faxista publikoki salatzeari uko egin zion. Horrek eta beste faktore batzuek eragin zioten bere ospea galtzea bere lagun artisten artean, 1934aren amaieran, Dalíri «epaiketa surrealista» egin zioten, eta, ondorioz, mugimendutik ia-ia kanporatua izan zen. Dalík, hala ere, erantzun ospetsua hau eman zuen: «Ni naiz surrealismoa» erantzun zuen. Hala ere, geroago, 1948an, Franco Espainiako diktadore faxistari emandako babesarengatik kanporatua izan zenShanes, Eric (2012). The Life and Masterworks of Salvador Dalí  Archived 9 February 2020 at the Wayback Machine. Parkstone. p. 53. ISBN 1-78042-879-0..​

Hala ere, 1936an, Londresen egindako erakusketa surrealista batean parte hartu zuen berriro, oraingoan nazioarte mailakoa. Hitzaldia, Fantômes paranoiques authentiques izenekoa, urpekari jantziarekin eman zuen, kasko eta guztiJackaman, Rob (1989). Course of English Surrealist Poetry Since the 1930s, Edwin Mellen Press. ISBN 0-88946-932-6..​ Billar-makila batekin eta errusiar ehiza-txakur pare batekin iritsi zen konferentziara, eta kaskoa kendu behar izan zuen arnasa hartu ahal izateko. Horren harira aipatu zuen: «giza adimenean sakonki murgiltzen ari nintzela erakutsi nahi nuen, besterik gabe»Current Biography 1940, p. 219..

Garai hartan, Dalíren mezenas Edward James diruduna zen; artistaren gorakadari eskuzabaltasunez lagundu zion artelan ugari erosiz eta bi urtez dirua utziz. Lagun onak bihurtu ziren, eta Daliren Beltxargak elefanteak islatzen obran agertzen da James. Era berean, mugimenduaren bi ikono adierazgarrienetakoak sortzen lagundu zuten elkar: Mae West-en ezpainetako sofa eta Telefono otarraina lanetan.

1939an, Bretonek Avida Dollars mespretxuzko izengoitia sortu zuen Dalik diruarekiko zuen grina kritikatzekoArtcyclopedia: Salvador Dalí. Consultado el 4 de septiembre de 2006 .. Bere artearen negozio indartsuari buruzko aipamen sarkastiko horrek leporatu nahi zion megalomania ere ospearen eta diruaren bidez landu izana. Surrealista batzuk Daliri buruz iraganaldian hitz egiten hasi ziren, ordurako hilda balego moduan. Talde surrealista batzuek, eta geroago atxikitako kideek, Ted Joans kasu, Daliren aurka polemika gogorra izan zuten hil zen egunera arte iritsi zena (baita geroago ere).

1940an, Dalí eta Gala, emaztea, Ameriketako Estatu Batuetara joan ziren Europan Bigarren Mundu Gerra zegoelako.
New Yorken, Bosgarren hiribidean (Fith Avenue), Dalík biltegi bat dekoratu zuen, baina, bere baimenik gabe, biltegiaren jabeak aldaketak egin zituen. Hori dela eta, Dalík erakusleihoa apurtu zuen, eta poliziek atxilotu egin zuten Dalí. Epaileak aske utzi zuen. Izan ere, epaileak egile-eskubideak defendatzen ari zela hartu zuen irizpide.

1949tik aurrera, Dalí Katalunian bizi izan zen. Horregatik, Dalík surrealismoko beste artistekin arazoak eduki zituen, lagunek ez baitzuten ulertzen zelan Dalí Espainiako diktaduran bizi zitekeen. Apurka-apurka, Dalík katolizismoa hartu zuen erlijiotzat. Erlijioarekiko aldaketan, Hiroshimako lehergailua eta garai nuklearraren hasierak eduki zuten eragina.

1960tik 1974ra bitartean, Dalík, bere etxean, Figueresen, antzokia eta museoa eraiki zituen. Garai horretan, Dalí pertsona ezaguna zen, eta gauza ezberdinak egiten zituen. Horri lotuta, 1968. urtean, Dalík telebistan txokolate baten iragarkia egin zuen. Hurrengo urtean, Chupa Chups markaren irudia diseinatu zuen, bai eta Eurovisionen publizitate kanpainan parte hartu ere. 1980an, Dalí eta emaztearen egoera fisikoa ez zen ona. Dalík Parkinson gaixotasuna pairatu zuen. 1982an, Joan Karlos I.a Espainiako erregeak Púbolgo markes izendatu zuen Dalí. Horren ondorioz, Dalík erregearentzat azkeneko margoa egin zuen, Europako buruaEuskaltzaindia, 194. araua. Artelanen izenak. Pintura, argazkigintza eta eskultura; 3. atala izenekoa. Urte berean, emaztea hil zen. Gainera, Dalík bere buruaz beste egin nahi izan zuen, baina ez zuen lortu. Horregatik, etxe aldaketa egin zuen; Figueresetik, Púbol gaztelura joan zen, baina, etxe horretan ere, istripu bat eduki zuen; bere logelak sua hartu zuen, Dalí bizirik irten bazen ere. Guzti horren ondorioz, Dalí Figueresko etxera itzuli zen. Badirudi azkeneko urteetako margoak ez direla Dalírenak. Izan ere, zaintzaileek Dalí margo zuriak sinatzera behartu zuten susmoa dago.


1989an, Dalí musika entzuten hil zen Figueresko etxean. Gala-Salvador Dalí fundazioa da Dalíren ondare kudeatzailea.

 Faxismoarekiko jarrera 
Urteetan zehar, Dalík hainbat adierazpen polemiko egin zituen Hirugarren Reicharen eta Francoren diktaduraren inguruan. Izan ere, Dalí kide zen artista surrealisten taldeak Dalí epaitu zuen 1934an (talde barneko epaiketa izan zen, ez epaiketa legala), hark Adolf Hitlerrenganako zeukan ustezko obsesioa zela eta. André Breton surrealisten buruzagiak egin zuen gogorren Dalíren aurka, eta, epaiketarako idatzitako eskutitz batean, «Dalíren anti-humanitarismoak nazka ematen» ziola idatzi zuen, eta hura surrealismoarekin bateraezina zela, baita Dalí gobernu nazia laudatzen entzun zuela ereThe Shameful Life of Salvador Dali, Ian Gibson, Faber and Faber Limited, 1997, p. 320-322.. Eskutitz horren bukaeran, Bretonek Dalíri faxismoa publikoki arbuiatzea eskatu zion, eta haren adierazpen eta ikuspuntua defendatu eta Hitlerren alde zegoela ukatu zuen arren, uko egin zion faxismoa arbuiatzeari. Barne epaiketaren ondoren, talde surrealistak Dalí ez kanporatzea erabaki zuen.

1936an, Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, gerra irudikatzeko Kanibalismoa udazkenean artelana margotu zuen, non bi figura elkar jaten ageri diren. Artelanaz hitz egiteko orduan, Gerra Zibilaren alegoria zela azaldu zuen, eta, hura azaltzean, «Gerra Zibila historia naturalaren gertaera» gisa ulertzen zuela esan zuen, «Picassok ez bezala, gertaera politiko gisa ulertzen duela»The Shameful Life of Salvador Dali, Ian Gibson, Faber and Faber Limited, 1997, p. 367.. Horrela, faxisten eta errepublikazaleen arteko gudan neutraltzat aurkeztu nahi izan zuen bere burua, baina, faxistek irabazi ondoren eta Francoren diktaduran zehar, diktadura eta diktadorea babestu zituen. Izan ere, gerra bukatuta, Dalík ondokoa idatzi zion bere lagun Luis Buñueli:The Shameful Life of Salvador Dali, Ian Gibson, Faber and Faber Limited, 1997, p. 395.

1939tik 1975era, Dalík hainbatetan bisitatu zuen Francisco Franco espainiar diktadore faxista; askotan defendatu zuen, eta Francoren bilobaren erretratoa margotu zuen: Carmen Bordiú Francoren zaldizko erretratua (1972). 1975an, Txiki eta Angel Otaegi etakideak eta FRAPeko hiru kide fusilatu zituztenean, Dalík «Espainiako heroirik handiena» eta «pertsona zoragarria» izendatu zuen Franco, baita hildakoei buruz honako hau esan ere:The Shameful Life of Salvador Dali, Ian Gibson, Faber and Faber Limited, 1997, p. 560-561.

 Margolanak 
 Paisaia Figueresetik hurbil (1910)
 Vilabertran (1913)
 Jaia Figueresen (1916)
 Cadaquéseko bistak Pani mendiaren itzalarekin (1917)
 Ilunabarreko zaharra (1918)
 Cadaquéseko portua (Gauez) eta autorretratua estudioan (1919)
 Artistaren aita Llanerko hondartzan eta Portdoguerako bistak (1920)
 Llanerko lorategia (Cadaqués) eta autorretratua (1921)
 Cabareteko eszena eta amets noktambuloak (1922)
 Port Alguer (1923)
 Autorretratua gizatasunarekin eta autorretratu kubista La Publicitatekin (1923)
 Bodegoia ardo botilarekin eta Luis Buñelen erretratua (1924)
 Neskatoa leihoan (1925)
 Nire aitaren erretratua (1925)
 Ogi otzara eta Figueresko gaztea (1926)
 Konposizioa hiru figurarekin (Academia neo-kubista) eta Eztia odola baino gozoagoa da (bere lehen garrantzizko obra surrealista) (1927)
 Masturbatzaile handia (1929)
 Gizon ikusezina (1929)
 Desiraren enigma (1929)
 Plazer argituak (1929)
 Paul Eluard-en erretratua (1929)
 Udaberriaren lehen egunak (1929)
 Urrezko aroa (1930)
 Memoriaren persistentzia (bere obrarik ezagunena, Erloju bigunak ere izendatua) (1931)
 Guillermo tell-en zahartzaroa (1931)
 Guilermo Tell Gradiva (1931)
 Sex Appeal espektroa (1932)
 Desira likidoen jaiotza (1932)
 Ogi antropomorfikoa (1932)
 Arrautza frijituak platerrean platerra gabe (1932)
 Emakumezko busto atzerakoia (eskultura teknika mixtoarekin) (1933)
 Galaren erretratua sorbaldan bi txuleta dituela orekan (1933)
 Gala leihoan (1933)
 Vermeer Delften mamua mahai modura erabil daitekeena (1934)
 Harpari buruzko meditazioa (1932-1934)
 Abiaduraren inpresio bat (1934)
 Mae West-en erretratoa apartamentu surrealista modura erabil daitekeena (1935)
 Angelus-en Reminiszentzia arkeologikoa (1935)
 Millet eta Heriotzaren Zalduna (1935)
 Udazkeneko kanibalismoa (1936)
 Telefono-langosta (1936)
 Eraikin biguna babarrun egosiekin (1936)
 Narciso-ren metamorfosia (1937)
 Beltxargak elefanteak islatzen (1937)
 Jirafa sutan (1937)
 Ametsa (1937)
 Hitlerren enigma (1937)
 Mae West-en ezpainetako sofa (1937)
 Kanibalismoa udazkenean (1937)
 Momentu sublimea (1938)
 Afrikako inpresioak (1938)
 Atleta kosmikoa (1943)
 Nire emaztea biluzik (1945)
 Leda atomikoa (1949)
 Cabeza Rafaelesque explotando (1951)
 Galatea de las esferas (1952)
 Gurutziltzatzea (1954)
 Dalí biluzik (1954)
 Amerikaren aurkikuntza (1955)
 Nire anaia hilaren erretratua (1963)
 La Toile Daligram (1972)
 Dalí, atzetik Gala margotzen (1973)

 Eskultura 
Ezagunenak:
 Emakume jirafa (1973)
 Aingeru grailea (1976)
 Perseo, Benvenuto Celliniri omenaldia (1976)
 Alizia herrialde miresgarrian (1977)
 Tepsicoreri omenaldia, dantzaren musa (1977)
 Newton surrealista (1977)
 Denboraren profila (1977)
 Denboraren dantza (seriea) (1979)
 Denbora Zaldi gainean (1980)
 Elefante berezia (1980)
 Emakumea sutan (1980)

 Literatura 
Bere lagun Federico García Lorcak bultzaturik, literatura sorkuntzan saiatu zen, «eleberri puru» bat egiteari helduta. Egin zuen literatura lan bakarrean, Dalík aristokrata talde bitxi baten intrigak eta amodioak deskribatzen ditu, haien luxuzko bizimodu sofistikatuarekin 1930eko hamarkada azalduz.

 Museografia 
Dalíren obren bilduma nagusia Dalí antzoki museoan (Figueres, Katalunia) dago. Bigarren bildumarik handiena, berriz, Salvador Dalí Museum delakoan dago, Ameriketako Estatu Batuetako Saint Petersburg herrian (Florida), han jaso baitzen A. Reynolds Morseren eta haren emaztearen bilduma pribatua. Dalíren 1500 pieza inguru ditu. Beste zenbait bilduma nabarmen Reina Sofia Museoa (Madril), Salvador Dalí Gallery (California), Espace Dalí (Paris) eta Dalí Universe (Londres) guneetan dituzte.

Erakusketa bereziena, Rikers kartzelan (New York) egin zuten. Gurutziltzaketa baten zirriborro bat, egileak oparitua, 16 urtez ikusgai izan zuten jantokian. Gero, kartzelako bulegoetara eraman zuten, segurtasunagatik. Marrazkia 2003an lapurtu zuten, eta ez da berriro agertu.

Dalíren obrak jende kopuru handiak erakartzeko indarra du; horrela, Pompidou zentroak (Paris), 1979an, 840.000 lagun baino gehiago erakarri zituen, eta, 2012-2013 denboraldian, 790.000 ikusle baino gehiago izan zituen erakusketak iraun zuen bost hilabetean. Erakusketak museo hartako errekorra du; hurrengoa Matisseren erakusketa da (1993koa, 734.896 ikusle); eta, hurrengoa, Kandinskirena (2009koa, 702.905 ikusle).

 Zinema 
 Jean-Christophe Averty & Robert Descharnes. Salvador Dalí (1970)
 Carlos Saura. Buñuel eta Salomon erregearen mahaia (2001)
 Mugarik gabe (Paul Morrison), Robert Pattinson Salvador Dalíren paperean (2009)
 Gauerdia Parisen (Woody Allen), Adrien Brody Salvador Dalíren paperean (2011)

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Frida Kahlo
 Leonor Fini
 Leonora Carrington
 René Magritte
 Remedios Varo
 Surrealismo

 Bibliografia 
 Carré d'Art (Salvador Dalí), Jean-Pierre Thiollet, Anagramme, 2008. 
 Katalogo arrazoitua 
 Pinturen katalogo arrazoitua
 Obra osoa 
Ediciones Destino argitaletxeak eta Gala-Salvador Dalí fundazioak Salvador Dalíren obra osoa argitaratu dute, zazpi liburukitan:







 Dalíri buruz 











VR 360°

Irudiak
 Cuadros del periodo 1910-1928 
 Cuadros del periodo 1929-1935 
 Cuadros del periodo 1936-1939 
 Cuadros del periodo 1939-1946 
 Cuadros del periodo 1946-1962 
 Cuadros del periodo 1962-1989 
 Treinta y seis cuadros de Dalí
 Algunos de sus principales cuadros
 La mayor pinacoteca virtual: 1174 obras de Salvador Dalí
Webguneak
 Sitio web de la Fundación Gala-Salvador Dalí |url=https://web.archive.org/web/20090314052450/http://www.salvador-dali.org/es_index.html |data=20090314052450 }}
 Triángulo Daliniano - Salvador Dalí |url=https://web.archive.org/web/20180710200521/http://docdocfilms.com/project/triangle-dalinia-docdoc-films/?lang=es |data=20180710200521 }}
 Entrevistas y apariciones de Dalí en la televisión francesa
 Un perro andaluz, cortometraje completo
 Fototeca especializada en Dalí

 Museo Dalí de Brujas
 Dalí París, en Montmartre 
 Real Círculo Artístico de Barcelona — Colección Dalí |url=https://web.archive.org/web/20081218071504/http://www.dalibarcelona.com/ |data=20081218071504 }}
 Obras de Salvador Dalí en las colecciones públicas francesas de arte moderno y contemporáneo 
 Biografía y obras de Dalí
 Salvador Dalí. Obra literaria
 Página sobre el proyecto Destino, de Dalí y Walt Disney
 Dalí diseñó una falla
 El desnudo en la obra de Dalí
Artkuluak
 «La de Lorca y Dalí fue una historia de amor», por Ian Gibson.
 ABC de Sevilla, «Dalí fue un tímido patológico», por Ian Gibson.
Dokumentalak
 RTVEren dokumentala Revelando a Dalí
 Doc Doc Films-en dokumentala Dalí, la última gran obra
Elkarrizketak
   A fondo saioaren 1977ko azaroaren 27ko emanaldia, Joaquín Soler Serranorekin.
 Elkarrizketaren aurkezpena Soler Serranok berak emana 2001ean.
 Jacobo Zabludovskyk Salvador Dalírekin izandako elkarrizketa .


 Kanpo estekak 

  Fundació Gala-Salvador Dalí

Kategoria:Salvador Dalí
Kategoria:Margolari kubistak
Kategoria:Margolari surrealistak
Kategoria:Kataluniako Generalitatearen Urrezko Dominak
Kategoria:Espainiako katolikoak
Kategoria:Kataluniako eskultoreak
Kategoria:Literatura abangoardista
Kategoria:Kataluniako margolariak
Kategoria:Figuerestarrak
Kategoria:Federico García Lorca
Kategoria:Surrealismoaren literatura
Kategoria:Frankistak