Kuku eurasiar

Kuku eurasiarra (Cuculus canorus) Cuculidae familiako hegazti espezie bat da. Arrautzak hegazti txikiagoen habietan erruten ditu (hala nola kaskabeltz edo txantxangorriak): han zeuden arrautzak habiatik kanpo bota ondoren, kukuak berea erruten du (kolorez eta tamainaz, hautatzen dituen espezieetakoen antzerakoak dira). Horrela, hegazti txikiek kuku txita berea balitz bezala txitatu eta elikatzen dute.

 Ezaugarriak 

Kukua 32 cm inguru izaten da luze. Gorputzaren gaineko aldea eta paparra gris urdinxka du, azpikoa aldiz zurixka eta zerrenda ilunak dituena. Izaeraz bizia eta izutu erraza da. Udaberrian hasi eta uda ondo aurreratu arte kanta berbera errepikatzen du. Lezka-txoriaren eta txantxangorriaren habietan erruten du arrautza eta haiek ateratzen eta hazten diote txita,; gainera, ezin dute berenik hazi, kukuaren kumeak beste arrautzak habiatik bota dituelako. Europan, Asian eta Afrikan bizi da, eta intsektuak jaten ditu.

Espeziearen beste ezaugarri nagusia kuku kantua da: hantxetik datorkio izena: frantsesez, coucou; gaztelaniaz, cuco; italieraz, cuculo; katalanez, cucut; errumanieraz, cuc; bretainieraz, koukoug; alemanez, Kuckuck; japonieraz, カッコウ, kakkō; errusieraz, кукушка, kukuxka; polonieraz, kukułka; hungarieraz, kakukk; finlandieraz, käki; kazakheraz, көкек, kökek; mongolieraz, хөхөө khökhöö; dzongkhaz, ཀུ་ཀུ། ku ku/; georgieraz, გუგული, guguli; turkieraz, guguk kuşu [kuşu = hegazti]; groenlandieraz, kukuk; hausaz: kukku.

 Herri kulturan 
Euskal Herrian kukuaren kantua eta udaberria aspaldidanik lotuta daude: kukua, udaberriaren iragarle. Hainbat sineskeria zegoen hegaztiaren inguruanPatxi Saez, "Euskararen bizi puskak" Zuzeu.eus 2017/03/22 eta batzuk literatura idatziraEvaristo Bustintza Kirikiño "Kukuak kantatzen"Evaristo Bustintza Kirikiño "Kukuba entzuten"iritsi dira.

Kukua entzutea zorte ona (edo txarra) izatearekin lotzen da halaber, esaera batzuetan islatzen dena.

 Esaerak 

Zorte onari lotuta, norbaiti "kukuak jo diola" esaten da, bere alde duenean. Aldiz, gauzak gaizki edo espero ez den bezala gertatzean, "kukuak oker jo diola" edo "kukuak makur jo diola" esamoldeak daude. Bide beretik, gauzak bestela egin izan balira, ondorioak eta egoera hobeak izango litzatekeela’ adierazteko, "beste kuku batek jo" esamoldea erabiltzen da.

Kukua euskal kulturan udaberriaren sinboloa izanda, hainbat esapide eta atsotitzetan ageri da. Gotzon Garateren Atsotitzak bilduman 50 esaera zaharretik gora datoz "kuku" hitzari lotuta. Esate baterako, "Urliak ez du hurrengo kukua entzungo" esamoldeak inor negua amaitu baino lehenago hilko dela esan nahi du.

Hegazti hori ez da urte osoan entzuten, esaera hauek azaltzen duten moduan: Kukuak egiten du maiatzean kuku, garragarrilean geratzen da mutu edo San Joanetan kuku, San Pedrotan mutu.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Zerrenda:Animalien hotsak

 Kanpo estekak 
  Kuku ezberdinen bideoak.

Kategoria:Cuculidae
Kategoria:Euskal Herriko hegaztiak
Kategoria:Lineok deskribatutako taxonak