Albrecht Dürer

Albrecht Dürer (Nurenberg, Bavaria, 1471ko maiatzaren 21a - Nuremberg, 1528ko apirilaren 6a) Alemaniako Pizkundeko artistarik ezagunenetakoa izan zen, garai hartako Italiako maisu gailenen parean jar daitekeen pintore bakarra. Flandriako pintoreen teknikak ongi menderatzen zituen artista zen; Italiako moldeak ere bereganatu, eta pinturari eta grabaketari buruzko ikerketa teorikoak egin zituen. Geometria eta proportzio matematikoen inguruko zaletasun handia erakutsi zuen bere margolanetan. Haren obrak eragin handia izan zuen XVI. mendeko Herbehereetako eta Alemaniako artistengan.

 Bizitza 
 Gaztaroa 
Nurenbergen lanean ari zen zilargin hungariar baten semea zen, eta Dürer zilarra eta urrea lantzen hasi zen aitaren lantegian. Garrantzi handiko ikasbidea izan zuen, gerora diseinatzaile eta grabatzaile gisa nabarmentzeko aukera eman ziona; grabatuak izan ziren, hain zuzen, Dureroren lanik aipagarrienetakoak. Bere lehen obra artistiko handia, Autorretratua, 1484. urterako osatu zuen. 1486an. Michael Wohlgemuth margolari eta grabatzailearen lantegian hasi zen ikasle, xilografiak egiten batez ere, eta han bereganatu zituen Herbehereetako artearen ezaugarriak, Jan van Eyckenak besteak beste, eta germaniar tradiziokoak (Hans Pleydenwurff).

1490. urtean, Flandesera jo zuen; han, marra zehatza eta konposizioaren legeak ikasi zituen (Aitaren erretratua, 1490). Flandesen bertan izan zuen Andrea Mantegna italiar pintorearen naturalismoaren berri, eta urrundu egin zen aurreko irakasleen molde gotiko zaharkituetatik (Autorretratua senargai-jantzian, 1493, Mendebaldeko pinturako lehen autorretratua). 1494ko uztailaren 7an Agnès Freyrekin ezkondu zen.

 Italiako lehen bidaia 
1494 aldean joan zen lehen aldiz Italiara, eta bertan ezagutu zituen garai hartako artista handienen obrak; bidaia hark eragin handia izan zuen bere koadro, marrazki eta grabatuetan. Pizkundea Italiako mugimendutzat hartua zen eta gainerako herrietako artistak, alemaniarrak esaterako, antzinako arteari loturiko apaingile soiltzat hartzen ziren. Dürerrek arte joera berrien ikerketa sakona egin zuen eta estetikaren ikusmolde berriak bereganatu zituen, mendeku gisa edo. Horrela, garai hartan egin zituen obra gehienak Italiako artelanen egokitzapenak dira, Andrea Mantegna, Antonio Pollaiolo, Giovanni Bellini eta abarren kopiak. Baina italiar artistez gainera, arreta berezia eskaini zion Italiako paisaiari eta argiari (Landa ikuspegia, 1495, Ashmolean Museum, Oxford). Pizkundeko izpiritua nola beretu zuen garbien erakusten duen obra Autorretratua da (1498, Pradoko museoa, Madril), jaioterrira itzuli ondoren margotu zuena.

1495ean antolatu zuen Nurenbergen bere pintura eta grabatze lantegia, eta bertan hasi zen kobrea lantzen. Ordutik aurrera iritsi zuen haren heldutasun aroa. Lan ugari egin zuen, germano-flandriar eta italiar estiloak bateratu zituen eta ikonografian halako eklektizismo bati heldu zion: erretratu humanistak, Bibliako gaiak, alegoria filosofikoak eta satirak egin zituen. Nurenbergen, erretaulez eta erretratuez gainera, grabatuak egin zituen batez ere; grabatua giza gorputzaren lanketara hurbiltzeko tresna gisa erabili zuen eta proportzioen teknika landu zuen, Pizkundeko legeei jarraituz (Adan eta Eva, 1504).

Margolanetan eta marrazkietan baino beranduago arte antzeman zitzaizkion Azken Gotikoko ezaugarriak grabatuetan, baina joera gero eta joera klasizista eta humanistagoa hartu zuen, adibidez, Apokalipsia (1498) hamalau xilografiez osaturiko sail ikusgarrian eta zazpi xilografiez osaturiko Pasio Handia sailean (1498 ingurukoa). Ama Birjinaren bizitza xilografia sailean eta mende hasierako pinturetan (Magoen gurtza, 1504, Uffizi Galeria) aipagarria da geometriaren nagusitasuna, espazioarekiko kezka eta baita xehetasun bitxi edo errealistekikoa ere; perspektibaren eta proportzioen ikerketa bikainak dira. 1500. urte ingurua izan zen arte gotikoko ezaugarrien eta Pizkundekoen arteko etena nabarmentzen hasi zen garaia; Pizkundeko joera betekoak dira, esaterako, Oswolt Krelen erretratua (1499, Alte Pinakothek, Munich), Nurenbergeko aristokraziako zenbait kideren erretratuak, Gizon gaztearen erretratua (1500, Alte Pinakothek, Munich) etab.

 Italiako bigarren bidaia 
1505eko udazkenean, artista gisa heldutasun beteko garaia zuenean eta grabatugile ezaguna zela ordurako, Italiara joan zen berriro 1507ko negua arte. Aurreko bidaian bezala, Venezian igaro zuen denbora gehiena.Giovanni Belliniren obrak erakarri zuen batez ere, eta haren eraginez erretratu gozoak, leunak egin zituen 1505-1507 bitartean; eskola desberdinek perspektibaren arazoari zein irtenbide eman zioten aztertu zuen. Joera manieristak agertu ziren kolore guztiz biziek argiturik egin zituen oholetan. Garai hartakoa aipagarria du, besteak beste Errosarioaren festa (1506, Galeria Nazionala, Praga) ordu arteko bilakaeraren amaiera eta sintesia dena, eta Adan eta Eva (1507, Pradoko museoa, Madril), formaren ideal klasikoaren sekretu matematikoaren bilaketaren emaitza bikaina. Kolorea nagusitu zen Hirutasun Sainduaren Gurtza obran ere (1511, Kunsthistorisches Museum, Viena).

Italiako bigarren bidaitik itzuleran pinturan murgildu zen buru-belarri eta matematika ikasten jardun zen, harik eta 1509an berriro grabatuak egiten hasi zen arte. Printzipio klasikoak erabiltzen jarraitu zuen eta konposizio handiagoak egiten hasi, adibidez Hamar milen martirioa (1508, Kunsthistorisches Museum, Viena) eta Hirutasunaren gurtza (1511, Kunsthistorisches Museum, Viena). 1507-1513 urteen artean Nekaldia saila osatu zuen, brontzezko grabatuez, eta 1509-1511 bitartean Nekaldi txikia, zur gaineko grabatua, egin zuen; espazio zabalak eta lasaitasuna dira obra horietan nagusi. 1513-1514 urteetan hiru maisulan egin zituen: Zalduna, heriotza eta deabrua, San Jeronimo bere estudioan eta Malenkonia grabatuak; aditu batzuen ustez hirurak batera hartu beharra dago. Dürerek bere artea gorenera eramateko asmoz egindako obratzat jotzen dira, formak eta giroa bikainak eta aberatsak dira, eta klasikotasunaren perfekzioa ageri dute.

 Enperadoreen zerbitzuan 
1512. urtean Maximiliano enperadorearentzat hasi zen lanean, 1519 arte. Garai hartako artista germaniar ospetsuenekin batera jardun zuen, eta 92 xilografia, karroza bat, Orduen Libururako animalien akuarelak eta hainbat erretratu, adibidez Maximiliano I.a (1519, Kunsthistorisches Museum, Viena), egin zituen haren zerbitzuan. 1518an Lutero ezagutu zuen eta asko hunkitu zuen aita santuaren indulgentzien salmenta zela-eta emandako hitzaldiak.

Maximiliano hil ondoren, Herbehereetara abiatu zen 1520. urtean, haren ondorengo Karlos V.aren zerbitzura. Anberes, Brujas, Gante eta abarretan ibili zen, eta garai hartako pintore nagusien obrak ezagutu ahal izan zituen (Quentin Metsys, Bernaert van Orley, Lucas van Leyden) eta XV. mendeko maisuenak orobat: Rogier van der Weyden, Hugo van der Goes, Jan van Eyck. Garai hartako irudietan xehetasunez beteriko marrazki errealistakoak dira nagusi, Herbehereetako pintura eskolaren izpirituarekin lotura handia dutenak, esaterako Ama Birjina, Umea eta Santa Anarekin (Metropolitan Museum of Art, New York) eta Bernhart von Reesenen erretratua (Gemaldegalerie, Dresden).

 Azken urteak 
1521ean itzuli zen Nurenbergera, osasun arazoak zirela-eta. Azken urteetan pintura obra gutxi egin zituen, nahiz eta badiren garai honetako erretratu grabatu batzuk; bereziki interesgarria da Lau apostoluak deituriko margolana (1526, Alte Pinakothek, Munich), Erreforma protestantearen eta erlijio joera berrien kutsua ageri duena. Lan teorikoak, zientifikoak eta ilustrazioak egin zituen batez ere (Neurtzeko moduei buruzko irakasketa, 1525; Gotorlekuei buruzko tratatua, 1527; Giza gorputzaren neurriei buruzko tratatua, 1528). Obra handi batean bildu nahi izan zituen bere ikerketa teorikoak (Margolari gazteentzako bazka), baina atal batzuk bakarrik eman ziren argitara, Dürer hil ondoren.

 Lanak 

 irudia Artikulua Data Bilduma center|128px Heller Altarpiece 1500s1610s Staatliche Kunsthalle KarlsruheHistorical Museum FrankfurtStädel MuseoaDominikanerkloster Frankfurt am MainMunicheko Residenz center|128px Madonna with the Siskin 1506 Gemäldegalerie center|128px Hamar mila kristauen martirioa 1508 Kunsthistorisches Museum center|128px Adoration of the Trinity 1511 Kunsthistorisches Museum center|128px Portrait of Jakob Fugger the Rich 1520 Bavariako Estatuko Margo-Bilduma center|128px Portrait of a Young Fürleger with Loose Hair 1497 Städel Museoa center|128px Feast of the Rosary 1506 National Gallery Prague center|128px Saint Jerome in His Study 1521 National Museum of Ancient Art center|128px portrait of Johann Kleeberger 1526 Kunsthistorisches Museum center|128px Self-Portrait 1498 Pradoko Museoa center|128px Portrait of the Artist Holding a Thistle 1493 Louvreko margogintza saila center|128px Jesus doktoreen artean 1506 Thyssen-Bornemisza Museoa center|128px Lion 1494 Hanburgoko Kunsthalle center|128px Autoerretratua 1500 Bavariako Estatuko Margo-Bilduma center|128px Mary and Child 1512 Kunsthistorisches Museum center|128px Magoen gurtza (Dürer) 1504 Uffizi Galeria center|128px Dresden Altarpiece 1496 Staatliche Kunstsammlungen Dresden center|128px Lamentation of Christ 1500 Bavariako Estatuko Margo-Bilduma center|128px Lamentation of Christ 1498 Germanisches Nationalmuseum center|128px Hercules Killing the Stymphalian Birds 1500 Germanisches NationalmuseumBavariako Estatuko Margo-Bilduma center|128px Portrait of a Young Woman with braided hair 1497 Gemäldegalerie center|128px Haller Madonna 1490s Washingtongo Arte Galeria NazionalaSamuel H. Kress CollectionThyssen-Bornemisza family Collection center|128px The Madonna of the Carnation 1516 Bavariako Estatuko Margo-BildumaAlte Pinakothek (Munich) center|128px Bagnacavallo Madonna 1490s Magnani-Rocca Fundazioa center|128px The Virgin Mary in Prayer 1518 Gemäldegalerie center|128px Emperor Maximilian I 1519 Kunsthistorisches Museum center|128px Portrait of Barbara Holper 1490 Germanisches Nationalmuseum center|128px Portrait of Bernhart von Reesen 1521 Staatliche Kunstsammlungen Dresden center|128px Burkard von Speyer 1506 Royal Collection center|128px Portrait of Elspeth Tucher 1499 Hessen Kassel Heritage center|128px Portrait of Frederick III of Saxony 1496 Gemäldegalerie center|128px Portrait of Felicitas Tucher 1499 Schloss Weimar center|128px Portrait of Hans Tucher 1499 Schloss Weimar center|128px Hieronymus Holzschuherren erretratua 1526 Gemäldegalerie center|128px Portrait of Jakob Muffel 1526 Gemäldegalerie center|128px Portrait of the Nuremberg Painter Michael Wolgemut 1516 Germanisches NationalmuseumBavariako Estatuko Margo-Bilduma center|128px Portrait of a Young Man 1500 Bavariako Estatuko Margo-Bilduma center|128px Portrait of a Young Man 1506 Musei di Strada Nuova center|128px Portrait of a Venetian Woman 1505 Kunsthistorisches Museum center|128px Portrait of a Young Woman with a (Red) Beret 1507 Gemäldegalerie center|128px Portrait of a young Venetian woman 1506 Gemäldegalerie center|128px Saint Philip 1516 Uffizi Galeria center|128px The Apostle James the Elder 1516 Uffizi Galeria center|128px St. Jerome in the Wilderness 1496 National Gallery center|128px Virgin and Child with Saint Anne 1519 Metropolitan Museum of Art center|128px Lukreziaren suizidioa 1518 Bavariako Estatuko Margo-Bilduma center|128px Madonna and Child 1526 Uffizi Galeria center|128px Avarice 1507 Kunsthistorisches Museum center|128px Wire drawing mill near Nyremberg 1494 Kupferstichkabinett Berlin center|128px Seven Sorrows Polyptych:Sorrowing mother 1490s Alte Pinakothek (Munich) center|128px Portrait of Willibald Pirckheimer 2nd millennium Rijksmuseum center|128px Portrait of the artist's father 1490 Uffizi Galeria center|128px Mary among a Multitude of Animals 1500s Albertina  The Crucifixion 16th century Musée des Beaux-Arts de Dijon center|128px Salvator Mundi 1505 Metropolitan Museum of Art center|128px Virgin and Child 1516 Metropolitan Museum of Art center|128px The Holy Family 1509 Boijmans Van Beuningen Museoa center|128px Lot and His Daughters [reverse] 1490s Washingtongo Arte Galeria NazionalaSamuel H. Kress CollectionThyssen-Bornemisza family Collection center|128px Portrait of a Clergyman (Johann Dorsch?) 1516 Washingtongo Arte Galeria NazionalaSamuel H. Kress Collection of the National Gallery of ArtSamuel H. Kress CollectionPraunsches Kabinett center|128px Head of a Young Woman 1522 Metropolitan Museum of Art center|128px Portrait of Luther 2nd millennium Danimarkako Galeria Nazionala center|128px Venus and the Three Graces  Danimarkako Galeria Nazionala center|128px The Adoration of the Magi 2nd millennium Danimarkako Galeria Nazionala center|128px Elector of Saxony Frederick III 1520s Royal Museum of Fine Arts Antwerp center|128px Circumcision of Jesus 1490s Staatliche Kunstsammlungen Dresden center|128px Flight to Egypt 1490s Staatliche Kunstsammlungen Dresden center|128px Seven Sorrows Polyptych: Christ among the Doctors 1490s Staatliche Kunstsammlungen Dresden center|128px Via Crucis 1490s Staatliche Kunstsammlungen Dresden center|128px Altarpiece of the Mater Dolorosa, Scene: Christ Nailed Art the Cross 1490s Staatliche Kunstsammlungen Dresden center|128px Crucifixion 1490s Staatliche Kunstsammlungen Dresden center|128px Deposition 1490s Staatliche Kunstsammlungen Dresden center|128px Heavenly Scene 1490s National Gallery center|128px Adam 1507 Pradoko Museoa center|128px Eva 1507 Pradoko Museoa center|128px Portrait of a Man 15241521 Pradoko Museoa center|128px Maria mit Kind an der Brust 1503 Kunsthistorisches Museum center|128px Portrait of a man 1497 Skokloster Castle center|128px Jabach Altar: Saints Joseph and Joachim 1504 Bavariako Estatuko Margo-Bilduma center|128px Jabach Altar: Saints Simeon and Lazarus 1500s Bavariako Estatuko Margo-Bilduma center|128px Portrait of the artist's father 2nd millennium Bavariako Estatuko Margo-BildumaWittelsbacher Ausgleichsfonds center|128px Hll. Johannes und Petrus (Verkleinerte Kopie nach den Vier Aposteln) (Kopie nach)  Bavariako Estatuko Margo-Bilduma center|128px Tod Mariae (Kopie nach)  Bavariako Estatuko Margo-Bilduma center|128px Christ as the Man of Sorrows 1493 Staatliche Kunsthalle Karlsruhe center|128px Heller Altarpiece 1500s Historical Museum Frankfurt  Heller altarpiece, central panel, Assumption and Coronation of Mary 1500 Dominikanerkloster Frankfurt am Main center|128px Heller-Altar, first inner wing, Martyrdom of Saint James the Great 1500s Historical Museum Frankfurt  Heller-Altar, erster rechter Flügel, Innenseite, Martyrium der Hl. Katharina von Alexandrien  Historical Museum Frankfurt  Heller-Altar, erster linker Flügel, Außenseite, Anbetung der Könige/Apostel Petrus und Paulus  Historical Museum Frankfurt  Saint Thomas Aquinas and Saint Christopher  Historical Museum Frankfurt  Heller-Altar, Stifterbildnis der Katharina von Melem  Historical Museum Frankfurt  Dresdener Altar 1496 Staatliche Kunstsammlungen Dresden center|128px Madonna 1516 Slovak National Gallery center|128px Portrait of a Young Man 1500s Arte Ederren Museoa (Budapest)  Maria 1881 Bratislava City Gallery center|128px View of Kalchreuth 1511 Kunsthalle Bremen center|128px Graveyard of S. Johannis 1489  center|128px Jabach Altar: Job on the Dungheap 1505 Städel Museoa center|128px Emperor Charlemagne 1510s Germanisches Nationalmuseum center|128px Emperor Sigismund 1510s Germanisches Nationalmuseum center|128px Way to Calvary 1527 Cook collectionNo/unknown value center|128px Way to Calvary 1527 Accademia CarraraGuglielmo Lochis Collection center|128px Portrait of a Young Man 1507 Kunsthistorisches Museum center|128px Lot and his daughters  Washingtongo Arte Galeria Nazionala center|128px Two Squirrels 1512 Albertina center|128px A Man in a Fur Coat 1521 Isabella Stewart Gardner Museum  Jacob II. Fugger, der Reiche (1459-1525) 16th century Gemäldegalerie  Bildnis Albrecht Dürers 2nd millennium Gemäldegalerie  Maria mit dem Kind 1518 Gemäldegalerie center|128px Emperor Maximilan I. (1459-1519)  Gemäldegalerie  Hieronymus Holzschuher (1469-1529) mit Deckel 1526 Gemäldegalerie center|128px Emperor Maximilian I 1519 Germanisches Nationalmuseum center|128px Salvator Mundi with the Child Jesus 1493 Albertina  Portrait of a man  Munich Central Collecting Point center|128px Head of a Woman 1503 Frantziako Liburutegi Nazionala center|128px Erasmus of Rotterdam 16th century Icones Leidenses center|128px St. Unuphrius 1505 Kunsthalle Bremen center|128px Portrait of St Sebastian with an Arrow 1499 Accademia Carrara center|128px Portrait of a Man 1520 Department of Prints and Drawings of the Louvre center|128px Wunderbare Errettung eines ertrunkenen Knaben aus Bregenz  Heinz Kisters Collection center|128px Crucifixion 16th century Staatliche Kunstsammlungen Dresden center|128px Jabach Altar: Piper and Drummer 2nd millennium Wallraf-Richartz Museum center|128px The Four Apostles: Saints John and Peter 1526 Bavariako Estatuko Margo-Bilduma center|128px The Four Apostles: Saints Mark and Paul 1526 Bavariako Estatuko Margo-Bilduma center|128px The Head of Christ Crowned with Thorns 16th century Glasgow Museums Resource Centre center|128px Not this Man but Barabbas  Brighton Museum & Art Gallery center|128px Christ and Mary Magdalene (Noli me Tangere)  Wellcome Collection center|128px Saint Jerome  Wellcome Collection center|128px Saint Jerome in His Study  Wellcome Collection  Miraculous rescue of the drowned boy from Bregenz 1490s   Saint Jerome 1521  center|128px Portrait of Oswolt Krel: "Sylvan Men" with Heraldic Shields of Oswolt Krel 1499 Bavariako Estatuko Margo-Bilduma center|128px Portrait of Oswolt Krel: Oswolt Krel 1499 Bavariako Estatuko Margo-Bilduma center|128px Portrait of Oswolt Krel: "Sylvan Men" with Heraldic Shields of Agathe von Esendorf 1499 Bavariako Estatuko Margo-Bilduma center|128px Marriage Coat of Arms of the Families Duerer and Holper. Verso of the Albrecht Dürer the Elder portrait 1490 Uffizi Galeria center|128px Young Woman in Netherlandish Dress 1521 Washingtongo Arte Galeria Nazionala center|128px Q124455029 1526  center|128px The Seven Sorrows of the Virgin: The Flight into Egypt 1496 Gemäldegalerie Alte Meister center|128px Portrait of a Man 1490s Heinz Kisters Collection center|128px Marienaltar, Mittelbild, Szene: Maria mit Kind 1496 Gemäldegalerie Alte Meister center|128px Maria mit Kind vor einer Landschaft   center|128px Tal von Kalchreuth. 1490s Kupferstichkabinett Berlin center|128px Kopf eines Mannes 1527 No/unknown value center|128px Knabenkopf nach links geneigt 1503 Frantziako Liburutegi Nazionala center|128px Knabenkopf nach rechts geneigt 1503 Frantziako Liburutegi Nazionala center|128px Familia Santua 1490s Boijmans Van Beuningen Museoa center|128px Totenschädel. 1521   Portrait of Michael Wolgemut 1516 Veste Coburg Art Collections center|128px La Crucifixion avec la Vierge, saint Jean et un donateur 1490s Musée Jeanne-d'Aboville center|128px Adoration of the Magi 1490s Basileako Arte Museoa

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
  Albrecht Durer - The complete works, albrecht-durer.org