Askatasunaren estatua

Askatasunaren estatua () –jatorrizko izena: Askatasuna, mundua argitzen (; )– New Yorken (AEB) kokatutako eskultura erraldoia da.

Askatasunaren estatua Frantziak New York hiriari oparitutakoa daStatue de la Liberté Whc.unesco.org, AEBko independentzia aldarrikapenaren mendeurrena ospatzeko eta bi nazioen arteko adiskidetasun ikur gisa. 1886ko urriaren 28an inauguratu zen Grover Cleveland AEBko presidentearen aurrean. Estatua Frédéric Auguste Bartholdi frantziar eskultoreak egina da, eta, barne egitura, Alexandre Gustave Eiffel ingeniariak diseinatu zuen. Eugène Viollet-le-Duc arkitekto frantziarra arduratu zen estatua eraikitzeko erabilitako kobre xaflak aukeratzeaz. 1924ko urriaren 15ean, estatua Estatu Batuetako monumentu nazional izendatu zen, eta, 1965eko urriaren 15ean, Ellis uhartea gehitu zen. 1984an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

Askatasunaren estatua, New Yorkeko monumentu garrantzitsu bat izateaz gain, ikur bihurtu zen Estatu Batuetan, eta, maila orokorrago batean, askatasuna eta zapalkuntzarekiko emantzipazioa irudikatzen ditu. 1886an inauguratu zenetik, estatua zen etorkin europarrek Estatu Batuetara iristean zuten lehen ikuspegia Ozeano Atlantikoan zehar bidaiatu ondoren. Arkitekturari dagokionez, estatuak Rodasko koloso ospetsua gogorarazten du, antzinako munduko zazpi mirarietako bat. Munduko zazpi mirari berrietarako izendatua izan zen, eta finalera iritsi.

 Historia 
 Diseinua 
Édouard Lefebvre de Laboulaye politikari frantsesaren ideia izan zen Frantziak Estatu Batuei opari bat egitea haien askatasunaren mendeurrena ospatzeko. Ameriketako Estatu Batuetako gerra zibila amaitu berria zen, eta herrialdea berreraikuntza lanetan ari zen.

Enkargua Bartholdi eskultoreari egin zitzaion. Eskultore frantziarra, aurrez, Suezko kanalean lanean aritua zen, eta, bertan, itsasargi bat egitea pentsatua zuen. Itsasargi horrek itxura klasikoa behar zuen izan, eta erromatar mitologiako Libertas jainkosa izan zuen buruan. Proiektua, ordea, ez zen gauzatu.

Eskaera berria jasota, Egipton izandako ideia berreskuratu, eta terrakotazko eredu bat egin zuen. 1871n, New Yorkera bidaiatu zuen estatuaren kokapena zehazteko. Bedloe uhartea aukeratu zuen, garai hartan base militarra zena, hiriko badiaren sarreran. Uhartea, gainera, Ellis uhartearen ondoan zegoen kokaturik, eta, horrela, Europako etorkinek ikusiko zuten lehen irudia Askatasunaren estatua izango zen.

 Eraikuntza eta garraioa 
Estatu Batuen askatasunaren mendeurrena 1876an izanik, proiektua ordurako amaitu nahi zen, baina, aurrekontua nabarmen handitu zenez, diru bilketak luze jo zuen, eta eraikuntzak atzerapena izan zuen. Eskulturaren barne egitura egiteko, Bartholdik Gustave Eiffel ingeniaria kontratatu zuen. Estatuaren azala osatzeko kobrezko piezak Gaget, Gauthier et Cie enpresan eraiki ziren, 1878an. Eskulturaren burua Parisko 1878ko erakusketa unibertsalean erakutsi zen. Aurrez, 1876ko Filadelfiako erakusketa unibertsalean, zuzia eta eskua erakutsi ziren.

Estatua Frantzian egiten ari zirela, Estatu Batuetako gobernuak Bedloe uhartea erosi, eta oinarria eraikitzen hasi ziren, Bartholdiren diseinua jarraituz.

1884. urterako, estatuaren atal guztiak amaituta zeuden. Eskulturaren piezak desmuntatu, eta aurrena Rouenera trenez, ondoren Sena ibaian behera itsasontziz eta, azkenik, Frantziatik AEBrako bidaia Iseré itsasontzian egin zuen. Estatua 350 piezatan desmuntatu zen, eta 214 kutxatan garraiatu zuten. New Yorken lau hilabete behar izan zuten eskultura berreraikitzeko, eta 1886ko urriaren 28an inauguratu zuen Grover Cleveland presidenteak. Inaugurazioz geroztik eta 1902 arte arte, itsasargi funtzioa izan zuen.

 Berriztatze lanak 
 1909an, igogailua ezarri zen. 1931n, igogailu modernoago bat eraiki zen.
 1916. urtean, kobrezko zuzi zaharra kendu, eta beiratezko 600 piezaz egindako berri bat ezarri zen. Pizterakoan, argi-efektu ikusgarriak lortu ziren. Gutzon Borglum eskultoreak burutu zuen proiektua.
 1949an, berogailua ezarri zen estatuaren oinarrian.
 1984 eta 1986 urtean, berriztatze lan orokorrak egin ziren. American Express konpainiak hartu zuen horren ardura, eta kreditu txartelarekin egindako erosketa bakoitzeko zentabo bat emanez, 1,7 milioi dolar biltzea lortu zuen.

 Deskribapena 
 Sinbologia 
Eskulturak mitologia klasikoko jainkosa baten itxura du. Buruan, zazpi puntadun koroa darama zazpi itsaso klasikoak irudikatuz. Koroan, 25 leiho daude lurrean aurkituriko gemak eta eguzkiaren izpiak sinbolizatuz. Diademak Helios jainkoaren diademaren itxura du.

Eskuineko besoa altxatua du, eta zuzi piztu bati eusten dio. Eskultura klasikoetan, ezpata izaten duten postura berean dago; horrela, Argien Garaia hobesten du, gerra garaiak baztertuz. Ezkerreko besoan, taula bat darama, eta Estatu Batuen independentziaren urtea ageri da zenbaki erromatarretan idatzia: JULY IV MDCCLXXVI.

Eskulturaren barnealdea altzairu herdoilgaitzez eginda dago, eta kobrezko azal fina du. Hasiera batean kobrea kolorezkoa bazen ere, aireak oxidatu egin du, eta, orain, turkesa kolorekoa da. Zuziaren sua urrezko xaflaz estalita dago.

Estatua bera ekialdera begira dago, Europara begira.

Oinarria laukia da, baina hamaika punta dituen izar erregular baten gainean dago. Bertan, brontzezko plaka batean, Emma Lazarus poeta estatubatuarraren The New Colossus olerkia dago idatzita.

</ref>.​ Gorte Gorenak kasua ez entzutea erabaki zuen, eta, horren ondorioz, ur gainean dauden uharteko zatien legezko estatusa ez zen aldatu. Hala ere, estatua inguratzen duen lur urperatu guztiaren gaineko itsasertzeko eskubideak New Jerseyrenak dira. New Yorkeko portuko uharteak New York hiriaren parte izan dira 1664an New Jersey sortu zuten ezohiko estatutu kolonialak eman zirenetik, zeinak,​ ohi zen moduan, Hudson ibaiaren erdian muga ez baitzuten ezarri —nahiz eta, geroago, ur-eskubideetarako muga kanalaren erdialdean ezarri zen—.

Parkeen zerbitzu federalaren arabera, Askatasunaren estatua Askatasunaren uhartean dago; Parke Nazionalen Zerbitzuak kudeatutako jabetza federal bat da, eta, ofizialki, uhartea New York estatuko lurralde-jurisdikzioaren barruan dago New York eta New Jerseyko gobernu estatalen arteko itun baten ondorioz. Itun horrek auzi horri buruzko ebazpen bat eman zuen, eta Kongresuak berretsi egin zuen 1834an.

 Neurriak 
 Ezaugarria  Neurria Estatuaren altuera  46,05 m Oinarriaren altuera  46,94 m Guztizko altuera (oinarria+estatua)  92,99 m Eskuineko besoaren luzera  12,80 m Eskuaren luzera  5,00 m Hatz erakuslearen luzera  2,44 m Buruaren altuera  5,26 m Buruaren zabalera  3,05 m Begiaren zabalera  0,76 m Sudurraren altuera  1,37 m Ahoaren zabalera  0,91 m Taularen altuera  7,19 m Taularen zabalera  4,14 m Taularen lodiera  0,61 m Kobrearen pisua  31 tona Altzairuaren pisua  125 tona Hormigoizko zimentuen pisua  25.500 tona Kobrezko txaflaren lodiera  2,38 mm

 Kopiak munduan zehar 

Monumentu unibertsaltzat hartzen denez, Askatasunaren estatua eskala ezberdinetan kopiatu eta erreproduzitu da, mundu osoan zehar, hainbat lekutan. Kopia horiek estatuaren oinarrian dagoen museoaren dendan oroigarritzat saldutako miniatura soiletatik zenbait hiritan kokatutako eskala handiko erreprodukzioetara doaz. Estatuaren lehen miniaturak, Gaget, Gauthier & Cie enpresak eginak, 1886ko urriaren 28ko inaugurazio ekitaldian zeuden pertsona ospetsuen artean merkaturatu eta banatu ziren. Lehen erreprodukzio horiek ondoren eraikitako zenbait erreplikatarako eredutzat balio izan zuten. Eskala handikoak Frantzian eta Estatu Batuetan daude gehienak, baina beste hainbat herrialdetan ere badaude, hala nola Argentina, Austria, Alemania, Italia, Japonia, Txina eta Vietnamen.

Aipagarrienak honako hauek dira:
 Parisen, Zisneen uhartean (Île aux Cygnes), Bartholdiren tailerra egon zen tokian. 11,5 m altu da, eta uhartearen ibaian behera dagoen muturrean altxatzen da, Grenelle zubiaren parean, Bartholdiren antzinako lantegitik gertu. Colmarren ere, badago erreplika bat, hiriaren iparraldeko sarreran, 2004an inauguratua Bartholdiren heriotzaren mendeurrena ospatzeko. Hiru tonako pisuarekin eta hamabi metroko altuerarekin, Colmarreko Lady Liberty delakoak berrogeita hamar zentimetrotan gainditzen du Zisneen uharteko bere ahizpa zaharrena, ordura arte Frantziako handiena zena, Askatasunaren estatuaren munduko benetako erreplikarik handiena ere bihurtzen duena. Barentin herrian ere badago 13,5 metroko eta 3,5 tonako poliesterrezko kopia bat, Gérard Ouryren Le Cerveau (Garuna) 1965eko filman erabilia. Estatuaren zuziaren erreplika bat, la Flamme de la Liberté, Estatu Batuek Parisi oparitua, Parisko Place de L 'Alma plazan dago.
 Las Vegas hiriko New York-New York hotel eta kasinoan.
 Tokioko badian, Odaiba uharte artifizialean.
 Buenos Airesen, Barrancas de Belgrano plazan, Bartholdik berak egina.

 Iruditegia 
 Askatasunaren estatuaren irudiak 

 Historia eta sinbologia 

Oharrak

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Bell, James B.; Abrams, Richard L. (1984). In Search of Liberty: The Story of the Statue of Liberty and Ellis Island. Garden City, New York: Doubleday & Co. ISBN 978-0-385-19624-6.



 Harris, Jonathan (1985). A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty. New York City: Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company). ISBN 978-0-02-742730-1.
 Hayden, Richard Seth; Despont, Thierry W. (1986). Restoring the Statue of Liberty. New York City: McGraw-Hill Book Company. ISBN 978-0-07-027326-9.

 Khan, Yasmin Sabina (2010). Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-4851-5.



 Moreno, Barry (2000). The Statue of Liberty Encyclopedia. New York City: Simon & Schuster. ISBN 978-0-7385-3689-7.

 Sutherland, Cara A. (2003). The Statue of Liberty. New York City: Barnes & Noble Books. ISBN 978-0-7607-3890-0.


 Kanpo estekak 

Kategoria:Gizateriaren Ondarea Ameriketako Estatu Batuetan
Kategoria:XIX. mendeko eskulturak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako monumentu nazionalak
Kategoria:New Yorkeko eraikinak
Kategoria:Alegoriak artean
Kategoria:Estatuak
Kategoria:Turismoa New York estatuan
Kategoria:Manhattango Leku Historikoen Erregistro Nazionala
Kategoria:Manhattango leku turistikoak
Kategoria:Frantzia-Ameriketako Estatu Batuak harremanak
Kategoria:New Yorkeko Eraikin Zerrendatuak Manhattanen