Leotz (kontzejua)

LeotzEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Orbaibarrako Leotz udalerriko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.

 biztanle zituen. 

Bertako biztanleak leoztarrak dira.

 Izena 
Leotz beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 gaztelaniaz: Leoz

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Leioz (1144)
 Lioz (1146)
 Leyoz (1264)
 Leotz (1268)
 Leoz (1366)
 Leoz (1534)
 Leozerana (1802)
 Leoz (1945)
 Leotz (1974)
 Leotz (1997)

 Etimologia 
Leotz izenak "Lei izeneko pertsona baten jabetzako lekua" (lei + -otz) esan nahi du. Lehenengo elementua, Lei, identifikatu gabeko pertsonaren izena da, eta bigarrena, propietatea adierazten duen atzizkia. Jatorriz euskara da. Gaztelaniazko bertsioa jatorrizko izena bere fonetika-arauetara egokitzea da.

 Ezaugarriak 
 Armarria 
Leozko armarria izen bereko udalerriko armarria da. Armarri honekhonako blasoi hau du:

 Geografia 
Leotz Erdialdea eskualdean dago, Orbaibar ibarrean eta Leotz udalerrian.

 Inguru naturala eta kokapena 
Leotz udalerria Nafarroa erdialdean dago Erriberriko merindadean eta Nafarroako hiriburutik 34 kilometrora.

 Klima eta landaredia 
Leotz udalerriko klimaren ezaugarri mediterraneoak bai batez besteko tenperaturan (12,5 gradu) bai batez besteko prezipitazioetan (600-900mm batez beste) ikusten dira. Aldaketa termikoa handia da, eta 20 gradurainoko aldea egon daiteke udaberriko eta udazkeneko egun askotan. Udan bi hilabete idor izaten dira, uztaila eta abuztua. Urteroko egun euritsuak 80 eta 100 bitartean dira.

Gizakiaren eragina dela eta, jatorrizko basoen azalera asko gutxitu da, eta mantendu den guneetan ameztiak nabarmentzen dira. Horrez gain, XIX. mendetik aurrera egindako birlandaketen ondorioz, Austriatik ekarritako pinu lariziarren (Pinus nigra) eta beltzen 351 hektarea daude.

 Estazio meteorologikoa 
Leotzen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Barasoain pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 524 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

 Historia 
Eneolitikoko aire zabaleko silex-tailer baten aztarnak aurkitu ziren. Santa Maria monasterioa eta parrokia-eliza Iruñeko katedralera transferitu zituzten herriko jauntxoek 1185ean. XV. mendean, bere izenaren korreduaren erdigunea zen. Orbaibar guztiak bezala, bertako bizilagunek Joan II.a erregearen alde egin zuten Bianako Printzearen aurka.

1835-1845eko udal-erreformetara arte, Iruñeko merkatuko alkateak gobernatzen zuen, ibarreko gainerako errege-erreginekin gertatzen zen bezala. Elizaren jurisdikzioari dagokionez, parrokiako abadea herritarrek aurkezten zuten. 1802an, Leotz herrian armagintza kaporalgo jauregi bat zegoen. 1847an herriak hogei etxe zituen; eskola bat zegoen, urtean hirurogei gari-lapurretaz hornitua; bideak bertakoak baino ez ziren, eta egoera txarrean zeuden.

 Demografia 
 biztanle zituen Leotzek.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020323233292928272826262320202222242525252524

 Garraioa 
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko linea zerbitzua ematen dio kontzeju honi. Herriak autobus geldialdi bakarra du herrian, Tafallarantz eta Uzkitarantz.

Autobus zerbitzuak lan egin dezan, linea eskariaren araberako linea baita, bidaia aurreko eguneko 19:00ak baino lehen erreserbatu behar da.

 Kultura 
 Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Leotz udalerria atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Leotz udalerria ez-euskal-eremuan sailkatu zen.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Leotz eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %15,04k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 15,10k eta 2018n % 28,20k. Euskal hiztun gehien dituen Erriberriko merindadeko udalerria da.

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.

 Jaiak 
 Natibitateko Andre Mariaren jaiak, irailaren lehengo asteburuan

 Ondasun nabarmenak 
 Natibitateko Andre Mariaren eliza, XII. mendean eraikitako krisitiau eliza.
 Leozko jauregia, Erdi Aroko jauregia.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. .

 Ikus, gainera 
 Leotz
 Orbaibar
 Erdialdea
 Erriberriko merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Leozko kontzejuak