Jane Fonda

Jane Seymour Fonda (New York, 1937ko abenduaren 21a - ) Ameriketako Estatu Batuetako zinema aktorea eta ekoizlea da.

 Biografia 
Aktoreen leinukoa, Henry Fonda du aita, Peter Fonda neba, eta Bridget Fonda iloba. Bere ama, Frances Ford Brokaw, frantziako gizartean ezaguna zena, Janek 12 urte zituela, bere buruaz beste egin zuen.

Famatu izan aurretik, Irving Penn argazkilariarentzat egin zuen lan. 1960ko hamarkadatik aurrera, film frankotan agertu izan da, Zurekin ezkonduko naiz filma izan zen lehena.

Bost aldiz izendatu zuten Oscar Sarietarako, eta bitan irabazi ere, Klute eta Coming Home filmengatik, hain zuzen ere. Berak ekoiztutako film bati esker, bere aitak Oscar Saria irabazi zuen.

Fonda ekintzaile politikoa izan zen, eta kontrakulturaren aroan ikusi ahal izan zen Vietnameko gerran. Gerraren aurkako mugimenduaren aktibista izanik, Ipar Vietnam-era bidaia egin zuen. Argazkia atera zioten AEBetako - Vietnamgo - aireko kanoi batean, 1972ko bisita batean, Hanoin, eta "Hanoi Jane" goitizena asmatu zioten. Denbora horretan, Hollywoodeko zerrenda beltzean egon zen. Irakeko gerragatik eta emakumeen aurkako indarkeriagatik ere protesta egin du. Angela Davis espetxean zegoela bisitatzera joan zen, eta bere senarraren, Tom Hayden, ibilbide politikoa diruz lagundu ere.

Bere burua aktibista feminista eta ekologista gisa deskribatzen du.«Interview». WNYC Radio FM. NPR, 01-11-2019. Aldaketa klimatikoaren aurkako aktibista ere bada, eta kolore gorria duten jantziak erabiliz hainbat agerpen egin ditu. Feministatzat du bere burua eta haurdun dauden adingabeak laguntzeko zentroa sortu zuen, Jane Fonda Center for Adolescent Reproductive Health. 2005ean, Robin Morgan i Gloria Steinemekin batera, Women's Media Center sortu zuen. Erakunde horrek emakumeen ahotsak hedabideetan zabaltzeko lan egiten du, komunikabideetako prestakuntzaren eta zuzendaritzaren bidez, eta jatorrizko edukia sortuz. Fonda erakundearen kontseiluko kidea da.

Erretiroa 1991n iragarri bazuen ere, 2005ean zinemara itzuli zen, Monster in Law filmekin. 1980ko eta 1990eko hamarkadetan, ariketa bideoak egiten zituen. Hainbat ekimen politiko babestu ditu, hala nola Vietnamgo Gerraren zein Irakeko Gerraren kontrakoak.

 Filmografia 
Filmen zuzendaria eta itzuli bada beste hizkuntza batera (gaztelania, frantsesa, euskara, katalana edo galiziera) beste izenburu batekin taula honetan ikus daiteke:
UrteaFilmaZuzendariaBeste izenburu batzuk1960Tall StoryJoshua Logan frantsesez: La Tête à l'envers 1962Walk on the Wild SideEdward Dmytryk gaztelaniaz: La gata negra frantsesez: La Rue chaude katalanez: La gata negra 1962The Chapman ReportGeorge Cukor gaztelaniaz: Confidencias de mujer frantsesez: Les Liaisons coupables 1962Period of AdjustmentGeorge Roy Hill gaztelaniaz: Reajuste matrimonial frantsesez: L'École des jeunes mariés 1963In the Cool of the DayRobert Stevens gaztelaniaz: Amor prohibido frantsesez: Dans la douceur du jour 1963Sunday in New YorkPeter Tewksbury gaztelaniaz: Un domingo en Nueva York frantsesez: Un dimanche à New York 1964Circle of LoveRoger Vadim gaztelaniaz: La Ronda del Placer (2020) frantsesez: La Ronde 1964Joy HouseRené Clément gaztelaniaz: Los felinos frantsesez: Les Félins 1965Cat BallouElliot Silverstein gaztelaniaz: La ingenua explosiva galizieraz: A inxenua explosiva 1966The Game Is OverRoger Vadim gaztelaniaz: El engaño frantsesez: La Curée 1966The ChaseArthur Penn gaztelaniaz: La jauría humana frantsesez: La Poursuite impitoyable katalanez: La caça de l'home 1966Any WednesdayRobert Ellis Miller gaztelaniaz: Cualquier miércoles frantsesez: Chaque mercredi 1967Barefoot in the ParkGene Saks gaztelaniaz: Descalzos por el parque frantsesez: Pieds nus dans le parc 1967Hurry SundownOtto Preminger gaztelaniaz: La noche deseada frantsesez: Que vienne la nuit 1968BarbarellaRoger Vadim 1968Spirits of the DeadRoger Vadim gaztelaniaz: Historias extraordinarias frantsesez: Histoires extraordinaires 1969They Shoot Horses, Don't They?Sydney Pollack frantsesez: On achève bien les chevaux euskaraz: « They Shoot Horses » 1971KluteAlan J. Pakula 1972F.T.A.Francine Parker 1972Tout Va BienJean-Luc Godard gaztelaniaz: Todo va bien frantsesez: Tout va bien katalanez: Tout va bien 1972Letter to JaneJean-Luc Godard gaztelaniaz: Letter to Jane: An Investigation About a Still frantsesez: Lettre à Jane 1973A Doll's HouseJoseph Losey gaztelaniaz: Chantaje contra una esposa frantsesez: Maison de poupée 1973Steelyard BluesAlan Myerson gaztelaniaz: Material americano 1974Introduction to the EnemyHaskell Wexler 1975AnnaAlberto Grifi 1976The Blue BirdGeorge Cukor gaztelaniaz: El pájaro azul frantsesez: L'Oiseau bleu 1977JuliaFred Zinnemann 1977Fun with Dick and JaneTed Kotcheff frantsesez: Touche pas à mon gazon 1978Coming HomeHal Ashby frantsesez: Retour euskaraz: « Coming Home (1978ko filma) » katalanez: Tornar a casa galizieraz: O regreso 1978California SuiteHerbert Ross frantsesez: California Hôtel 1978Comes a HorsemanAlan J. Pakula gaztelaniaz: Llega un jinete libre y salvaje frantsesez: Le Souffle de la tempête katalanez: Arriba un genet 1979The Electric HorsemanSydney Pollack gaztelaniaz: El jinete eléctrico frantsesez: Le Cavalier électrique katalanez: The electric horseman 1979The China SyndromeJames Bridges gaztelaniaz: El síndrome de China frantsesez: Le Syndrome chinois katalanez: La síndrome de la Xina 1979An Almost Perfect AffairMichael Ritchie gaztelaniaz: Un lío casi perfecto frantsesez: Un scandale presque parfait 19809 to 5Colin Higgins gaztelaniaz: Cómo eliminar a su jefe frantsesez: Comment se débarrasser de son patron katalanez: Com eliminar el seu cap 1981Sois belle et tais-toiDelphine Seyrig gaztelaniaz: Calladita estás más guapa 1981RolloverAlan J. Pakula frantsesez: Une femme d'affaires 1982On Golden PondMark Rydell frantsesez: La Maison du lac 1984The DollmakerDaniel Petrie frantsesez: Les Poupées de l'espoir 1984Terror in the AislesAndrew J. Kuehn frantsesez: Terreur dans la salle 1985Agnes of GodNorman Jewison gaztelaniaz: Agnes de Dios frantsesez: Agnès de Dieu katalanez: Agnès de Déu 1986The Morning AfterSidney Lumet gaztelaniaz: A la mañana siguiente frantsesez: Le Lendemain du crime katalanez: L'endemà al matí 1987Leonard Part 6Paul Weiland gaztelaniaz: Un espía super guay 1989Old GringoLuis Puenzo gaztelaniaz: Gringo viejo katalanez: Gringo vell 1990Stanley & IrisMartin Ritt frantsesez: Stanley et Iris katalanez: Iris i Stanley 1994A Century of CinemaCaroline Thomas gaztelaniaz: Un siglo de cine 1995Jane Fonda: Total Body SculptingFrank Kovacs 2002Searching for Debra WingerRosanna Arquette gaztelaniaz: Buscando a Debra Winger frantsesez: À la recherche de Debra Winger 2003V-Day: Until the Violence StopsAbby Epstein 2005Monster-in-LawRobert Luketic frantsesez: Sa mère ou moi ! katalanez: La mare del nuvi 2005Sir! No Sir!David Zeiger 2007Georgia RuleGarry Marshall frantsesez: Mère-fille, mode d'emploi 2011...And If We All Lived TogetherStéphane Robelin gaztelaniaz: ¿Y si vivimos todos juntos? frantsesez: Et si on vivait tous ensemble ? 2011Peace, Love & MisunderstandingBruce Beresford frantsesez: Peace, Love and Misunderstanding 2013The ButlerLee Daniels frantsesez: Le Majordome katalanez: El majordom 2014Better Living Through ChemistryDavid Posamentier frantsesez: Blonde sur ordonnance 2014This Is Where I Leave YouShawn Levy frantsesez: C'est ici que l'on se quitte katalanez: I aquí us deixo 2014And the Oscar Goes To...Rob Epstein gaztelaniaz: And the Oscar Goes to... 2015Women He's UndressedGillian Armstrong gaztelaniaz: Las mujeres que desnudó (La historia de Orry-Kelly) 2015Fathers and DaughtersGabriele Muccino frantsesez: Père et Fille 2015YouthPaolo Sorrentino 2017Our Souls at NightRitesh Batra gaztelaniaz: Nosotros en la noche frantsesez: Nos âmes la nuit 2018Feminists: What Were They Thinking?Johanna Demetrakas gaztelaniaz: Retratos del feminismo 2018Jane Fonda in Five ActsSusan Lacy gaztelaniaz: Jane Fonda en cinco actos 2018Book ClubBill Holderman frantsesez: Le Book Club 2019Dolly Parton: Here I AmFrancis Whately 2022Moving OnPaul Weitz 202380 for BradyKyle Marvin 2023Book Club: The Next ChapterBill Holderman gaztelaniaz: Book Club: Ahora Italia 2024This Is Me...Now: A Love StoryDave Meyers 

 Argitalpenak 

 My life so far (Ballantine Books, 2006)
 Memorias (Temas de Hoy, 2005)

 Sariak eta Aitortzak 

 2020an, Cecil B. DeMille  Urrezko Globo Sarien ohorezko saria jaso zuen.
 2020an, 100 Emakume (BBC) zerrendan izendatua.
 1978an, Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria Klute filmagatik.
 1971an, Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria Coming Home filmagatik.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 

 Andersen, Christopher. Citizen Jane. 1990: Henry Holt and Company. ISBN 0-8050-0959-0.
 Davidson, Bill. Jane Fonda: An Intimate Biography. 1991: New American Library. ISBN 0-451-17028-8.
 Fine, Carla and Jane Fonda. Strong, Smart, and Bold: Empowering Girls for Life. 2001: Collins. ISBN 0-06-019771-4.
 Fonda, Jane. My Life So Far. 2005: Random House. ISBN 0-375-50710-8.
 Fonda, Jane. Jane Fonda's Workout Book. 1986: Random House Value Publishing. ISBN 0-517-40908-9.
 Fonda, Jane, with Mignon McCarthy. Women Coming of Age. 1987: Random House Value Publishing. ISBN 5-550-36643-6.
 Fox, Mary Virginia and Mary Molina. Jane Fonda: Something to Fight for. 1980: Dillon Press. ISBN 0-87518-189-9.
 Freedland, Michael. Jane Fonda: The Many Lives of One of Hollywood's Greatest Stars. 1989: HarperCollins Publishers. ISBN 0-00-637390-9.
 French, Sean. Jane Fonda: A Biography. 1998: Trafalgar Square Publishing. ISBN 1-85793-658-2.
 Gilmore, John. Laid Bare: A Memoir of Wrecked Lives and the Hollywood Death Trip. Amok Books, 1997. ISBN 1-878923-08-0.
 Hershberger, Mary. Peace work, war myths: Jane Fonda and the antiwar movement. Peace & Change, Vol. 29, No. 3&4, juliol 2004.
 Hershberger, Mary. Jane Fonda's War: A Political Biography of an Antiwar Icon. 2005: New Press. ISBN 1-56584-988-4.
 Kiernan, Thomas. Jane: an intimate biography of Jane Fonda. 1973: Putnam. ISBN 0-399-11207-3.
 Mickey Avalon song, "Jane Fonda" 2007

 Ikus, gainera 
 Peter Fonda
 Henry Fonda
 Bridget Fonda

 Kanpo estekak 

Kategoria:Newyorkarrak
Kategoria:Emakumezko aktore onenaren Oscar sariaren irabazleak
Kategoria:Italo-estatubatuarrak
Kategoria:Herbeherear estatubatuarrak
Kategoria:Feminista kristauak
Kategoria:1960ko hamarkadako kontrakultura
Kategoria:Drama emakumezko aktore onenaren Urrezko Globo saridunak (zinea)
Kategoria:Urrezko Leohia ibilbideari
Kategoria:Amerindiarren eskubideen aldeko ekintzaileak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako emakume aktoreak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako LGBT eskubideen aktibistak