Ukrainera

Ukrainera Ukrainan hitz egiten den ipar-mendebaldeko eslaviar hizkuntza da, eta 40 milioi hiztun baino gehiago ditu.

 Historia laburra 

Antzinako ekialdeko eslaviera Erdi-Aroan bitan banatu zen: batetik, ipar-ekialdekoa (Novgorod eta Moskukoa), gaurko errusiera bihurtu zena; bestetik, hego-mendebalekoa, Polonia eta Lituaniara lotua, egungo bi hizkuntza eman zituena: bielorrusiera eta ukrainera.

Errusiako Inperioaren garaian, ukrainera bigarren hizkuntzarik mintzatuena zen; hala ere, ez zen ofizialki erabilia, baztertua baizik (errusiera txikia deitzen zioten). Bestela, Sobiet Batasunaren lehen urteetan, 1921etik 1932ra tolerantziaren politika eta hizkuntzaren hedapenaren aldekoa egon zen. Hortik aurrera eta 1957 arte, hala ere, jazarpena eta errusieraren inposatzea jasan behar izan zuten hiztunek. Nikita Khrustxev ukrainarraren agintaldian, 1960ko hamarkadaren hasieran, ukrainerazko hiztunek berriro ere babesa izan zuten, bai eta hurrengo urteetan Petro Xelestekin ere. 1980ko hamarkadan, aldiz, Volodimir Stxerbitskirekin errepresiora lerratu zen, Mikhail Gorbatxoven erreformak iritsi ziren arte. Azkenik, 1991tik aurrera eta independentzia lortu ondoren, hizkuntzaren ofizialtasuna erdietsi zuten hiritarrek.

 Dialektoak 

Hiru dialekto nagusi daude:

- Iparraldekoa, Ukrainako iparraldean, eta Bielorrusia eta Poloniako mugaldeak

- Hego-ekialdekoa (hizkuntza ofizialaren iturri nagusia) Errusiako eskualde batzuetara zabaldua

- Hego-mendebalekoa (batzuek Karpatoetako rusynera berezko hizkuntza dela uste dute)

 Alfabetoa 

Ukrainar alfabetoa:

А а  /a/

Б б   /b/

В в   /v/      

Г г    /h/              

Ґ ґ   /g/

Д д  /d/      

Е е   /e/      

Є є   /je/     

Ж ж  /ʒ/              

З з  /z/

И и /ȳ/      

І і      /i/        

Ї ї    /ji/        

Й й   /i/ laburra   

К к  /k/

Л л  /l/       

М м  /m/      

Н н   /n/      

О о   /o/              

П п  /p/

Р р  /r/      

С с   /s/       

Т т   /t/        

У у   /u/              

Ф ф  /f/

Х х  /x/       

Ц ц  /ts/      

Ч ч   /tʃ/       

Ш ш  /ʃ/               

Щ щ  /ʃtʃ/

Ь ь /'/       

Ю ю /ju/     

Я я  /ja/

Historian erabiliak:

Ъ ъ /ɤ/      

Ѣ ѣ /ii/

 Transliterazio sistema 
Euskaltzaindiak 156. arauanAlfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema, Euskaltzaindiaren 156. araua. alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema arautua ematen du. Hona ukrainerari dagokion taula:

Ukrainerazko alfabeto zirilikoaTransliterazioaLarriXeheital.izenasoinua (NAF)А ааA/a/Б ббbe/b/В ввve/v/Гггhe/ɦ/Ґґґge/g/Д ддde/d/Е ееe/ɛ/Є єєje/jɛ/Жжжzhe/ʒ/ahoskatzen da mendebaldeko bizkaieraz jakin bezala edo frantsesez jupe bezalaЗ ззze/z/И ииi (y)/ɪ/I iii/i/Ї їїï (ji)/ji/Й ййjot/j/К ккka/k/Л ллel/l/М ммem/m/Н ннen/n/О ооo/o/П ппpe/p/Р ррer/r/С ссes/s/Т ттte/t/У ууu/u/Ф ффef/f/Х ххkha/x/Ц ццtse/ʦ/Ч ччtxe/ʨ/Ш шшxa/ʂ/Щ щщstxa/ɕː/Ь ььikur leuna/◌ʲ/’ ’’apostrof/◌ʲ/Ю ююju/ju/Я яяja/ja/euskaraISO ingelesa  frantsesa  gazt.aaaaabbbbbvvvvvhhhhhgggggddddde, je, ieHitz hasieran J gehitu, bokal ondoren tokatzen bada I gehituee, yee, ie, ïe, éye, ie, eje, ieêye, ieieye, iezhBikoiztua badago, bakundu daiteke, hala nola Запоріжжя →Zaporizhia, eta ez derrigor Zaporizhzhiažzhjzhzzzzzyiyyyiiiiii, jiHitz hasieran ji, gainerakoan iїi, yiї, yii, yi(), j, iez da transkribatzen <ий> edo <ый> amaieretan; hitz hasieran J eta gainerakoan I (i)ji—, ïikkkkklllllmmmmmnnnn / -nehitz amaieran -nenoooooppppprrrrrssss, ssstttttuuuouufffffkhhkhkhjtsctstststxčchtchchxšshchshstxšč / ŝshchchtchshch—Ez da transkribatzen.’——— / '—’———iu, juHitz hasieran J-rekin, gainerakoan I-rekinju / ûyuou, ïou, iouyu, iuia, jaja / âyaa, ia, ïa, yaya, iu

 Erabilera 
2001

Literatura

 Ivan Kotlyarevsky (1769–1838), lehendabiziko idazle modernoa.
 Taras Xevtxenko (1814–1861), poeta eta literatura modernoaren ikurra.
 Ivan Franko (1856-1916), idazle eta itzultzaile oparo klasikoa.
 Mykhailo Kotsiubynsky (1864–1913), idazle inpresionista eta modernista.
 Lesya Ukrainka (1871–1913), olerkaria.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

  Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema, Euskaltzaindiaren 156. araua
 Akademiaren webgunea

Kategoria:Ukrainera
Kategoria:Eslaviar hizkuntzak
Kategoria:Indoeuropar hizkuntzak
Kategoria:Ekialdeko eslaviar hizkuntzak