Zortzimilako

Nazioarteko Mendi eta Eskalada Federazioak (UIAA) zortzimilakoak itsas mailatik 8.000 metro baino gehiagoko altuera duten 14 mendiak direla onartzen du, eta inguruko tontorretatik aski independentetzat jotzen ditu. Hala ere, independentzia ebaluatzeko erabilitako irizpideen definizio zehatzik ez dago eta, 2012az geroztik, UIAA prozesu batean sartuta egon da zerrenda 20 menditara zabaldu beharko litzatekeen erabakitzeko. Zortzimilako guztiak Himalaia eta Karakorum mendikateetan daude, Asian, eta haien gailurrak Heriotzaren eremuan daude.

14 zortzimilakoen tontorrera iritsi zen lehen pertsona Reinhold Messner Hego Tiroldarra izan zen, 1986an, balentria oxigeno osagarriaren laguntzarik gabe amaitu zuena. 2010ean. 1986ko urriaren 16an, seigarrena, Juanito Oiarzabal euskalduna; eta hamargarrena, Alberto Iñurrategi. Edurne Pasaban tolosarra 14 zortzimilakoen gailurrera iritsi zen lehen emakumea izan zen, baina oxigeno osagarriaren laguntzarekin; 2011n, Gerlinde Kaltenbrunner austriarra bihurtu zen 14 zortzimilakoen gailurrera iritsi zen lehen emakumea, oxigeno osagarriaren laguntzarik gabe.

1950etik 1964ra, 14 zortzimilakoen gailurrak zapaldu ziren, baina 2021eko urtarrilera arte ez ziren igo, K2 Nepalgo igoerarekin, guztiak neguko denboraldian.

2019ko urriaren 29an, Nirmal Purja eskalatzaile nepaldarrak abiadura errekorra ezarri zuen zortzimilako guztiak 6 hilabete eta 6 egunetan igotzean.

 Igoeren historikoa 
Zortzimilako baten lehen saiakera 1895ean izan zen, Albert F. Mummery, Geoffrey Hastings eta J. Norman Colliek, Pakistango Nanga Parbat eskalatzen saiatu zirenean. Saiakerak porrot egin zuen Mummery eta bi Gurkhas (Ragobir Thapa eta Goman Singh) elur-jausi baten ondorioz hil zirenean.

Zortzimilako batean erregistratutako lehen igoera arrakastatsua Maurice Herzog eta Louis Lachenal frantziarrek egin zuten, 1950eko ekainak 3an Annapurnako gailurrera iritsi zirenak "1950 Frantziako Annapurna Espedizioan". Zortzimilako baten neguko lehen igoera Andrzej Zawadak zuzendutako talde poloniar batek egin zuen Everesten. Bi eskalatzaile, Leszek Cichy eta Krzysztof Wielicki, 1980ko otsailak 17an gailurrera iritsi ziren.

14 zortzimilakoak igo zituen lehen pertsona Reinhold Messner izan zen, 1986ko urriak 16an. 1987an, Jerzy Kukuczka eskalatzaile poloniarra izan zen balentria hau lortu zuen bigarren pertsona. Kukuczka zortzimilako nagusietan ibilbide berrienak ezarri zituen pertsona ere bada. Messnerrek 14 tontor bakoitzaren gailurrera iritsi zen botilaratutako oxigenoaren laguntzarik gabe. Balentria hau bederatzi urte beranduago arte ez zuen errepikatu Erhard Loretan suitzarrak 1995ean. Nepalgo Phurba Tashik zortzimilakoen igoera handiena egin du, 30 igoera 1998 eta 2011 artean. Juanito Oiarzabalek osatu du bigarren errekorra, 1985 eta 2011 artean 25 igoera egin baititu.

Simone Moro italiarrak zortzimilakoen neguko lehen igoera gehienak egin zituen; Jerzy Kukuczka ere lau aldiz igo zen neguan, baina bat errepikapena izan zen. Neguko denboraldian igo zen azken zortzimilakoa K2 izan zen, 2021eko urtarrilaren 16an 10 pertsonako Nepalgo talde batek osatu zuena.

2010ean, Edurne Pasaban eskalatzaile euskalduna 14 zortzimilakoetara iritsi zen lehen emakumea izan zen. 2011ko abuztuan Gerlinde Kaltenbrunner eskalatzaile austriarra 14 zortzimilakoak oxigeno osagarririk gabe eskalatu zituen lehen emakumea izan zen.

14 zortzimilakoak elkarrekin gainditu zituen lehen bikotea eta taldea Mives Meroi (oxigeno gehigarririk gabeko bigarren emakumea) eta bere senarra Romano Benet izan ziren. Bikotea estilo alpinoan igo zen, oxigeno osagarririk eta bestelako laguntzarik gabe.

2018ko azaroan, 14 zortzimilakoak igo dituzten eskalatzaile gehien dituen herrialdea Italia da, zazpi eskalatzailerekin, Hego Korea bost eskalatzailerekin. Euskal Herriak, Kazakhstanek eta Poloniak "Himalaiako koroa" (14 zortzimilakoak) osatu duten hiru eskalatzaile dituzte.

2019ko urriaren 29an, Gurka eta Special Boat Service (SBS) Nirmal Purja Nepaleko eliteko soldadu ohiak abiadura errekor berri bat ezarri zuen 14 zortzimilakoak 6 hilabete eta 6 egunetan igotzean, 8 urte baino gutxixeagoko aurreko errekorra hautsiz.

 Mendien zerrenda 
Hona hemen zortzimilakoak, altueraren arabera ordenatuta, eta bakoitzaren aurreneko igoera:
 #  Mendia  Altuera  Kokapena  Lehen igoera  Mendizaleak  Neguko 1.igoera  Mendizaleak 1  Everest 8.848 m   1953ko maiatzaren 29a   Edmund Hillary (†) 
 Tenzing Norgay (†)1980-2-17Krzysztof Wielicki
 Leszek Cichy 2  K2 8.611 
m  1954ko uztailaren 31   Achille Compagnoni (†) 
 Lino Lacedelli (†)2021-1-16 Nirmal Purja

 Gelje Sherpa

 Mingma David Sherpa

 Mingma G

 Sona Sherpa

 Mingma Tenzi Sherpa

 Pem Chhiri Sherpa

 Dawa Temba Sherpa

 Kili Pemba Sherpa

 Dawa Tenjing Sherpa 3  Kanchenjunga 8.586 m   1955eko maiatzaren 25a   George Band (†) 
 Joe Brown (†)  Krzysztof Wielicki
 Jerzy Kukuczka (†) 4  Lhotse 8.516 m   1956ko maiatzaren 18a   Fritz Luchsinger (†) 
 Ernst Reiss (†)  Krzysztof Wielicki 5  Makalu 8.463 m   1955eko maiatzaren 15a   Jean Couzy (†) 
 Lionel Terray (†)  Simone Moro
 Denis Urubko 6  Cho Oyu 8.201 m   1954ko urriaren 19a   Joseph Joechler
 Pasang Dawa Lama 

 Herbert Tichy (†)  Maciej Berbeka (†)
 Maciej Pawlikowski 7  Dhaulagiri 8.167 m    1960ko maiatzaren 13a   Kurt Diemberger
 Peter Diener

 Nawang Dorje, Nima Dorje

 Ernst Forrer 

 Albin Schelbert  Andrzej Czok
 Jerzy Kukuczka 8  Manaslu 8.163 m    1956ko maiatzaren 9a   Toshia Imanishi 
 Gyalzen Norbu  Maciej Berbeka (†)
 Ryszard Gajewski 9  Nanga Parbat 8.125 m    1953ko uztailaren 3a   Hermann Buhl (†)    Muhammad Ali Sadpara
 Simone Moro

 Alex Txikon 10  Annapurna 8.091 m    1950eko ekainaren 3a   Maurice Herzog (†) 
 Louis Lachenal (†)  Jerzy Kukuczka (†)
 Artur Hajzer 11  Gasherbrum I 8.068 m   1958ko uztailaren 5a   Andrew Kauffman 
 Pete Schoening  Adam Bielecki
 Janusz Gołąb 12  Broad Peak 8.047 m   1957ko ekainaren 9a   Hermann Buhl (†)
 Kurt Diemberger

 Marcus Schmuck Fritz Wintersteller (†)  Maciej Berbeka (†)
 Adam Bielecki

 Tomasz Kowalski

 Artur Małek 13  Gasherbrum II 8.035 m     1956ko uztailaren 7a   Josef Larch
 Fritz Moravec (†)

 Hans Willenpart (†)  Simone Moro
 Denis Urubko

Cory Richards 14  Shishapangma 8.027 m    1964ko maiatzaren 2a   Hsu Ching
 Chang Chun-yen

 Wang Fu-zhou, Chen San

 Cheng Tien-liang

 Wu Tsung-yue, Sodnam Doji

 Migmar Trashi

 Doji Yonten  Piotr Morawski
 Simone Moro

 Zortzimilakoen proposatutako zabalpena 
2012an, giza presioa arintzeko, munduko mendirik altuenean pilaketaren problema konpontzeari ekin zitzaion, Everesteko espedizioei murrizketa handiagoak ezarriz. Zaborrarekin, kutsadurarekin eta sherpen eta mendebaldeko eskalatzaileen arteko liskarrekin gero eta arazo gehiago daude. Baina, 8.848 metroko gailurrera iristea espero dutenak baretzeko asmoz, Nepalgo gobernuak 8.000 metrotik gora dauden beste bost tontorretarako sarbidea irekiko du eta eskalada-turismoa garatuko du. Nepalek Eskalada eta Mendizaletasunaren Nazioarteko Federazioa (UIAA) presionatu zuen bost gailur (bi Lhotsen eta hiru Kanchenjungan) zortzimilako independente bezala birsailkatzeko, Pakistanek seigarren gailur baten alde egin zuen bitartean (Broad Peaken). UIAAk 2012an hasi zuen Aruga proiektua, 8.000 metrotik gorako tontor berriek nazioarteko errekonozimendua lor dezaketen ikusteko. Proiektu horren baitan, Nepalek bost tontor berri aurkeztu zituen eta Pakistanek bat. Birsailkatzeko proposatutako sei gailurrak oraingo zortzimilakoen gailur subsidiarioak dira, baina 8.000 metrotik gora ere badaude, 60 m-tik gorako prominentziarekin.

+14 zortzimilakoen tontor subsidiarioen zerrendaProposatutako zortzimilako berriaAltuera
(m)Prominentzia
(m)Nagusitasuna
(Prom / Altuera)Nagusitasun
sailkapenaBroad Peak Central80111812,26B2Kangchenjunga W-Peak (Yalung Kang)85051351,59C1Kangchenjunga S-Peak84761161,37C2Kangchenjunga C-Peak8473630,74C2Lhotse C-Peak I8410650,77C2Lhotse Shar8382720,86C2K 2 SW-Peak8580300,35D1Lhotse C-Peak II8372370,44D1Everest W-Peak8296300,36D1Yalung Kang Shoulder8200400,49D1Kangchenjunga SE-Peak8150300,37D1K 2 P. 8134 (SW-Ridge)8134350,43D1Annapurna C-Peak8013490,61D1Nanga Parbat S-Peak8042300,37D1Annapurna E-Peak7986650,81C2Shisha Pangma C-Peak8008300,37D1Everest NE-Shoulder8423190,23D2Everest NE-Pinnacle III8383130,16D2Lhotse N-Pinnacle III8327100,12D2Lhotse N-Pinnacle II8307120,14D2Lhotse N-Pinnacle I8290100,12D2Everest NE-Pinnacle II8282250,30D2

 Zortzimilako guztiak igo dituzten mendizaleen zerrenda 
Ez dago egiaztatutako Himalaiako igoeren iturri bakar bat, baina, Elizabeth Hawleyren "The Himalayan Database", Nepalgo Himalaientzako iturri garrantzitsutzat jotzen da. Interneteko igoeren datu-baseek fidagarritzat hartzen dute "The Himalayan Database", "AdventureStats.com" webgunea eta "Eberhard Jurgalski zerrenda". Hainbat mendizaletasun aldizkarik, Alpine Journalek eta American Alpine Journalek, erregistro eta artxibo zabalak dituzte, baina ez dute beti igoerei buruzko iritzirik ematen.

 Egiaztatutako igoerak 

OrdenaOxigenorik gabe IzenaUrteakJaiotze-urteaAdinaHerrialdea11Reinhold Messner1972-19861944422Jerzy Kukuczka (†)1979-198719483932Erhard Loretan (†)1982-19951959364Carlos Carsolio1985-19961962335Krzysztof Wielicki1980-199619504663Juanito Oiarzabal1985-19991956437Sergio Martini1976-20001949518Park Young-seok (†)1993-20001963389Um Hong-gil1993-2001196040104Alberto Iñurrategi1991-200219683311Han Wang-yong1994-2003196637125Ed Viesturs1989-2005195946 AEB 13 6Silvio Mondinelli1993-2007 19584914 7Ivan Vallejo1999-200819594915 8Denis Urubko2000-200919733516Ralf Dujmovits1990-2009196147179Veikka Gustafsson1993-200919684118Andrew Lock1993-20091961481910João Garcia1993-201019674320Piotr Pustelnik1990-201019514821 Edurne Pasaban2001–201019733622Abele Blanc1992-201119545623 Mingma Sherpa2000-20111978332411Gerlinde Kaltenbrunner1998–201119704025 Vassily Pivtsov2001–20111975362612Maxut Zhumayev2001–201119773427Kim Jae-soo2000–20111961502813Mario Panzeri1988–201219644829 Hirotaka Takeuchi1995–201219714130Chhang Dawa Sherpa2001–201319823031 14Kim Chang-ho (†)2005–201319704332Jorge Egocheaga2002–201419684533 15Radek Jaroš1998–201419645034/3516/17Nives Meroi1998–201719615534/35 16/17Romano Benet1998–201719625536Peter Hámor1998–201719645237 18Azim Gheychisaz2008–201719813738Ferran Latorre1999–201719704639 19Òscar Cadiach1984–201719526440Kim Mi-gon2000–201819734541 Sanu Sherpa2006–201919754442Nirmal Purja2014–201919833643 Mingma Gyabu Sherpa2010–2019198930

 Zalantzazko igoerak 
Erreklamazioak egin dira igoera bat egiaztatzeko froga nahikorik eman ez denean. Kasu gehienetan, Elizabeth Hawley Himalaiako kronikagilea behin betiko iturritzat hartzen da. "The Himalayan Database" Himalaiako igoeren beste online datu-base batzuen iturria da (adibidez, AdventureStats.com).
Cho Oyu eta Shishapangma mendi problematikoak izaten dira, tontor dualak eta bereiziak dituztelako. Hawleyk Ed Viesturs Shishapangmako benetako gailurrera iritsi ez zela ebatzi zuen, eta berriro igo zen bere igoera behin betiko ezartzeko.
MendizaleaEpeaJaiotza-urteaAdinaHerriaFausto De Stefani (Lhotse 1997)
(Sergio Martini taldekidea 2000n igo zen Lhotsera 14 tontorrak egiaztatzeko)1983–1998195246Alan Hinkes (Cho Oyu 1990)
(Hinkesek atzera bota zuen Hawleyk Cho Oyura igo izana "ez aitortzeko" hartutako erabakia)1987–2005195453Vladislav Terzyul (Shishapangma (West) Gailurra 2000, Broad Peak 1995)
(Shishapangmako gailur nagusia aldarrikatu ez zuenez, ez da oso litekeena hau aldatzea).1993–2004 (hilda)195349Oh Eun-sun (Kangchenjunga 2009)
(14en lehen igotzaile potentzial gisa, lehia hau nazioartean jarraitu zen)1997–2010196644Carlos Pauner (Shishapangma 2012)
(Paunerrek bere ziurgabetasuna aitortu zuen, ilun baitzegoen, baina esan du berriro eskalatu ahal izango zuela zalantza ezabatzeko)2001–2013196350Zhang Liang (Shishapangma 2018)
(Txinako hedabide estatalen eta The Himalayan Times egunkariaren arabera, Zhangek beste hiru eskalatzailerekin osatu zituen 14 tontorrak 2018ko Shishapangma espedizio txinatarrean, bakarrik Erdiko Gailurrera iritsi ziren susmoa baitago).2000–2018196454

 Hildakoak 

2013ko datuen arabera, horrela geratu ziren ordenatuta zortzimilakoak, heriotza tasari eta hildako pertsonen kopuruari dagokienez:

 Annapurna: % 33,5 (191 igoera / 61 hildako).
 K2: % 29,5 (306 / 81).
 Nanga Parbat: % 20,7 (335 / 68).
 Dhaulagiri: % 15,7 (448 / 69).
 Kangchenjunga: % 14,5 (283 / 40).
 Manaslu: % 9,9 (661 / 65).
 Makalu: % 8,9 (361 / 31).
 Gasherbrum I: % 8,9 (334 / 29).
 Shishapangma: % 8,4 (302 / 25).
 Broad Peak: % 5,3 (404 / 21).
 Everest: % 4,0 (5.656 / 223).
 Lhotse: % 2,8 (461 / 13).
 Gasherbrum II: % 2,3 (930 / 21).
 Cho Oyu: % 1,4 (3.138 / 44).

 Iruditegia 

 Ikus, gainera 
 Olympus Mons.
 Zazpi Gailurrak.
 Euskal Herriko alpinismoaren historia.

 Kanpo estekak 


Kategoria:Mendien zerrendak