Getze (Ibargoiti)

GetzeEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. —edo, izen bereko beste herrietatik bereizteko, Getze Ibargoiti— Ibargoiti ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak getzetarrak dira.

 Izena 
Getze toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Salinas (1183)
 Gueçe (1229)
 Salinas cabo Montrreal (1252)
 Salinas prope Montem Regalem (1254)
 Sailinas (1254)
 Sallinas (1268)
 Salinas cerca Mont Real (1287)
 Salinas de Monrreal (1311)
 Salinas cabe Monreal (1354)
 Sayllinas (1426)
 Salinas (1534)
 Gueze (1691)
 Salinas de Monreal (1788)
 Salinas cabe Monreal (1845)
 Salinas de Ibargoiti (1986)
 Getze (1988)

 Ezaugarriak 

 Armarria 
Getzeko armarria Ibargoitiko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

 Geografia 
Getze Ibargoiti ibarran dago.

 Inguru naturala eta kokapena 
Ibargoiti udalerria Zangozako merindadearen ekialdean kokatzen da. NA-2420 errepideak eta A-21 autobiak ibar osoa zeharkatzen ditu. Iruñerriko gune metropolitarraren ekialdera dago. Udaletxea Idotzinen dago. Erliebe ertaingo ibarra da. Itzaga eta Izko mendien magalean dago, ibarbide emankor eta laua eratuz, eta, ondoren, mendilerro menditsu bat.

 Klima eta landaredia 
Ibargoitiko klimaren ezaugarriak, azpimediterraneo motakoak dira, uda garaiko lehortea, prezipitazio eskasak baina Nafarroa hegoaldean baino ugariagoak eta aldaketa termiko handia. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu artekoa eta prezipitazioak 1000 eta 1400mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 100-140 izaten dira.

Jatorrizko landareditik, erlikia batzuk baino ez dira geratzen Izko eta Itzaga mendilerroetan, eta gunerik euritsuenetan klima atlantikoari dagozkion zuhaitzak aurki daitezke (haritz eta pagoak), ameztiak gune lehorretan, eta birlandaturiko pinuak udalerri gehienean. Birlandaturiko pinuen azalera, Austriatik ekarritako pinu lariziarrekin egin zen eta XX. mendearen amaieran 450 hektarea ingurutan zeuden.

 Estazio meteorologikoak 
Ibargoitin dagoen Elo udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 528 metrora, Nafarroako Gobernuak 1929n jarritako estazio meteorologikoa dago..

 Historia 
Getze, XV. mendetik gatza merkataritzaz bizi izan da, baita urtero ospatzen zen abere-azokaz ere. Zortzi putzu eta errota bat izan ditu Historian zehar. Herriko festak irailaren bukaeran ospatzen dira, San Migelen omenean. Urtero, uztaileko azken igandean, Gari-jotzeren eguna deritzon ekitaldia ospatzen da. 1996. urtean lehen aldiz egina, egunean zehar gariaren uzta eta gari-jotzea antizinean egiten zen bazala erakusten dute herriko gizon-emakumeek. Herri-bazkaria eta haurrentzako jarduerak ere antolatzen dira.

 Demografia 
 biztanle zituen Getzek.20002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202091909696101105115123121120125123121125131137138134138135131

 Politika 
Getzeko kontzejua kontzejuburuak eta lau kontzejukidek osatzen dute. Egungo kontzejuburua Iker Esparza Garcia da.

 Kontzejua 
Getzeko kontzejua kontzejukidek eta kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Kontzejuburua Iker Esparza Garcia da. Kontzejukideak 4 daude:

 Iñigo Valencia Ripodas
 Jesus Esparza
 Iñaki Urdaci Uceda
 Ana Maria Lecumberri

 Kontzejuburuak 
2011tik, Getzek 3 kontzejuburu izan ditu:KontzejuburuAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraJuan Maria Lecumberri Vera20112015Itziar Milagros Lara20152019Iker Esparza Garcia2019jardunean

 Garraioa 
La Tafallesa izeneko autobus konpainiak Uztarroze eta Iruñea batzen dituen linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu dauzka norabide bakoitzean, eta honako ibilbidea:

 Uztarroze - Izaba - Urzainki - Erronkari - Garde - Burgi - Esa - Xabier - Zangoza - Ledea - Irunberri - Nardoze Alduate - Ibargoiti - Elo - Noain - Cordobilla eta Iruñea

Bestalde, La Veloz Sangüesina edo "Zangozar Azkarra" izeneko autobus konpainiak Ibargoiti Zangoza, Iruñea eta inguruko herriekin batzen ditu. Linea nagusiak honakoak dira:

 Kaseda - Zangoza - Iruñea
 Iruñea - Zangoza - Kaseda

 Kultura 
 Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Ibargoiti sailkatu zen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinioaurreko Itzagaondoa eta Ibargoiti ibarrekin hitz egiten zena.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Ibargoiti atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da Pirinioaurrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Untzitibarreko mintzaira zaharrak ia ez du hiztunik.

 Jaiak 
 San Migelgo jaiak: irailaren azken asteburuan

 Ondasun nabarmenak 
 San Migel eliza, XIV. mendeko kristiau eliza, gotiko estiloan.
 Getzeko zubia, Elortz ibaiaren gaineko zubia, Erdi Aroan eraikita.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Ibargoiti
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Ibargoitiko kontzejuak