Zaragueta

ZaraguetaEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. (artzibarreraz eta ofizialki: Saragueta) Artzibar ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

 biztanle zituen. Haren barruan daude Arrietako bentak.

Bertako biztanleak zaraguetarrak (artzibarreraz: saraguetarrak) dira.

 Izena 
Zaragueta edo Saragueta toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Saraguheta (1268)
 Ceragoeta (1274)
 Çaragoeta (1275)
 Saragoeta (1279)
 Saragueta (1364)
 Zaragueta (1366)
 Saragueta (1532)
 Saraguetta (1650)
 Saragueta (1829)
 Saragueta (1966)
 Zaragueta (1989)

 Ezaugarriak 

 Armarria 
Zaraguetako rmarria Artzibarko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

 Geografia 
Zaragueta Artzibarran dago.

 Inguru naturala eta kokapena 
Artzibar kokatzeko ez dago aho bateko akordiorik. Egia esan, Zaraitzu eta Erronkaribar ibarretan bezala, haran horien iparraldea Pirinioetakoa da, eta hegoalde Pirinioaurreatarra, klima eta landaretza aldaketa nabariarekin. Trantsizio-eremu bat da, eta bi espazioen muga edo muga hori Larrogain, Elke-Pausaran, Peñas Baxas eta Lareki mendien arteko irudizko lerro batekin markatu daiteke.

Artzibar ibarra berezia da, bitxia beharbada, eta Erdi Arokan galtzen da bere jatorria. Ez dio jarraitzen ibai baten inguruan garatzeko zonako arauari. Bi adar bereiz ditu, Irati eta Urrobi ibaien ibilbideei jarraituz, eta hirugarren adar erdi bortxatu bat Gurpegi errekaren inguruan. 

 Klima 
Udalerriko gunerik garaienetan izan ezik, Artzibar gehienean klima azpimediterraneoa nagusi da. Urteko batez besteko tenperatura 6 eta 12 gradu bitartekoa da (sei gradu mendietan eta hamabi herrigunean). Prezipitazioak 1 000 eta 1 600mm bitartekoak dira, betiere udaberrian eta udazkenean ugariagoak. Urteroko egun euritsuak 100-120 inguru izaten dira, eta azarotik apirilera ohikoa da elurra jaustea.

Baso-soiltze gogorra jasan dute Artzibar aldeko basoek. Pagoa, pinu basatia, haritza eta artea dira zuhaitzik ugarienak. Artea, arroilean eta ipar eta ipar-mendebaldeko mendietan hedatzen da batez ere. Birlandatutako pinuek 1 000 hektareatik gora hartzen dituzte, batez ere Austriatik ekarritako pinu lariziarrak dira.

 Estazio meteorologikoak 
Artzibarren dagoen Orotz-Betelu udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 619 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.

 Historia 
Demografiari dagokionez, su edo etxeen zenbaketetan 1366tik 1819ra bitarteko 7 zenbaketen artean ibili zen, eta biztanleei dagokienez, 1900. urtean izan zuen maximoa, 85 pertsonarekin. Hala, pixka bat jaitsi zen, eta ibar osoan beherakada izugarria izan zuen, 1950-70 bitartean 77 erroldatik 25era igaro baitzen.

Ezaguna da 2000. urtean Montxo Armendaritzen Silencio roto filma filmatu zuelako, eta hortik abiatuta filmaren interpretazio-zentro txiki bat eraiki zen herriko gainean.

 Demografia 
 biztanle zituen Zaraguetak.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020141311111718201917222121222019171820191918

 Kultura 
 Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Artzibarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Esteribar eta Erroibar ibarrekin hitz egiten zena.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Artzibarrek atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Artzibarrera azpieuskalkian (Hegoartzibartar aldaera). Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Artzibarko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

 Jaiak 
 San Joan Bataiatzaileko jaiak, abuztuaren azken asteburuan

 Ondasun nabarmenak 
 San Joan Bataiatzailearen eliza, Erdi Aroko kristiau eliza.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Artzibar
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 
 Artzibarko Udalako webgune ofiziala

Kategoria:Artzibarko kontzejuak