Artaxo

ArtaxoEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Longida ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak artaxoarrak dira.

 Izena 
Artaxo toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Artasso (1076)
 Artaisso (1236)
 Artaxo (1299)
 Artaxo (1366)
 Artaxo (1591)
 Artajo (1767)
 Artaxo (1829)
 Artajo (1945)
 Artaxo (1990)

 Ezaugarriak 

 Armarria 
Artaxoko armarria Longida armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

 Geografia 
Artaxo Longida ibarran dago.

 Inguru naturala eta kokapena 
Pirinioaurrean kokatua, lurra hautsia eta uhindua da, baina, oro har, ez du goragune handirik. Iparraldea menditsuena da, eta hegoaldea nekazaritzakoa. Ibaien pasabidean zehar, alubioien terraza-maila batzuk mailakatuta daude. Mendilerroen oinean ere higadura-glazis zabalak daude. Irati eta Erro ibaiek ibarra sortu zituen.

 Klima 
Longidak klima azpimediterraneoa dauka. Urteko batez besteko tenperatura 10 eta 13 gradu artekoa da (altueraren arabera aldatzen da), eta prezipitazioak 800 eta 1.000mm bitartekoak (ugariagoak udaberrian eta udazkenean. Urteroko egun euritsuak 80 dira batez beste eta 100 baino gehiago herriko gunerik menditsuenetan.

Jatorrizko landaredia asko gutxitu da gizakiaren eragina dela eta, gaur egun 180 hektarea haritz inguru baino ez dira geratzen. Pinuek 441 hektarea hartzen dituzte, gehienak Austriatik ekarritako pinu lariziar birlandatuak dira baina berezko pinuren bat ere gordetzen da. Birlandatutako pinuak, Urrozgoiti, Ulibeiti, Zarikieta eta Rala herrietan izaten dira, batez ere.

 Estazio meteorologikoak 

 Historia 
Tibalt I.a erregeak, 1236an, Koroak inoiz besterendu ez zitzan pribilegioa eman zien bere biztanleei. Urteko bularra 1280koa zen: 5 gari-kahitzetan, 29 kahizetan, 3 garagar-lapurretatan eta 24 ardo-gailetatan. Luis I.a Nafarroakoak 2 gari-lapurretetara murriztu zuen ordainarazpena "afari" kontzeptuan 1307an. Errege ondareko errentak murriztu egin ziren: 1427tik 5 kahitze gari, 12tik garagar eta 9 gaileta ardo. 1476an Joan Beortegira transferitu zituzten; mende bat geroago Joan Beaumontek eta Kattalin Ezpartzak zituzten. Herritarrek tokiko elizaren patronatuari uko egin zioten 1402an Karlos III.a erregearen alde, eta honek, aldi berean, Ogerot Agaramonteri eman zion. Orreagako Santa Mariak lursailak izan zituen udalerrian.

 Demografia 
 biztanle zituen Artaxok.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020424142413843414038394040393637343736353534

 Politika 
Artaxoko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Lidia Rodriguez Aristu da.

 Kontzejua 
Artaxoko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Lidia Rodriguez Aristu da.

 Kontzejuburuak 
2011tik, Artaxok kontzejuburu bat izan du:KontzejuburuAgintaldi hasieraAgintaldi amaiera -20112015 -20152019Lidia Rodriguez Aristu2019jardunean

 Garraioa 
Nafarroako Autobus Konpainiak Longida Iruñekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

 Irunberri - Artieda - Artaxo - Murillo - Aos - Agoitz - Urrotz - Billabeta - Lizoainibar - Erantsus - Ibiriku - Egues - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

 Kultura 
 Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Longida sailkatu zen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinioaurreko Lizoainibar eta Urraulgoiti ibarrekin hitz egiten zena.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Longida atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da pirinioaurrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Urrozko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

 Jaiak 
 Jasokundeko Andre Mariaren jaiak: abuztuaren bigarren asteburuan

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Longida
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Longidako kontzejuak