Tabar

TabarEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. (eguesibarreraz: Tabarre) Urraulbeiti ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak tabartarrak (eguesibarreraz: tabarrearrak) dira.

 Izena 
Tabar toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Tauar (991)
 Tauare (1125)
 Tavar (1268)
 Tavarr (1280)
 Tauarr (1330)
 Tabar (1534)
 Tabar (1800)
 Tabar (1961)
 Tabar (1990)

 Ezaugarriak 

 Armarria 
Tabarreko armarria Urraulbeitiko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

 Geografia 
Tabar Urraulbeiti ibarran dago.

 Inguru naturala eta kokapena 
Urraulbeiti Zangozako merindadeko herria da eta Nafarroako hiriburutik 36 kilometrora dago. Udaletxea Artiedan dago. Erliebe txikiko ibarra da. Lautada bat osatzen du, Longida, Erromantzatua eta Urraulgoiti ibarretatik jarraitzen duena, nahiz eta azken kasu horretan Ugarrongo arroilak eten egiten duen.

 Klima 
Urraulbeitiko klima azpimediterraneoa da, eta urteko batez besteko tenperatura 12,5 °C ingurukoa da. Urteroko egun euritsuak 100 inguru dira, eta jausitako prezipitazioa 850mm-koa.

Basoa nahiko urria da, eta zuhaitz gehienak pinuak dira, Austriatik birlandaturiko zuhaitzak. Horrez gain, ameztiak eta zumeak ageri dira ibarreko gunerik lehor eta eguzkitsuenetan.

 Estazio meteorologikoak 
Urraulbeitin dagoen Artieda kontzejuan, itsasoaren mailatik 456 metrora, Nafarroako Gobernuak 1954an jarritako estazio meteorologikoa dago.

 Historia 
Apardoze hiribilduak Leireko monasterioari 991n egindako dohaintzan aipatua, Antso II.a Gartzeitz erregeak egina. 1125ean, berriz ere, Tabar agertu zen dohaintza batean, eta, oraingoan, bertako biztanleak aritu ziren auditore gisa. 1256 inguruan, Irantzuko monasterioak San Prudentzio monasterioa zuen herrian, bost gari-lapurreta ematen zizkiona. Erregeak ere bazituen jabetzak, 1280an petxatik 1 kahitze eta bi gari-lapurreta eta oloa berdin jasotzen baitzituen. Era berean, San Joanen agindua, 1287an Errodrigo Peritz Etxalatzi bere jauregiak eta lursailak erroldan eman zizkiona.

1366ko Su Liburuak nekazarien zazpi su zenbatu zituen: Lope de Sant Miguel, Lope Martiniz; García Martini, Yenego Periz, Pero García, Pero d'Aldunat eta Pero Indurayn. Hauen ondoan kapare kopuru berdina agertzen da: Dona Prima, Pero Periz, Hermana, García Periz, Pero Ruyz, Martin Xemeniz eta Diago. Tabarreko abadea (1378) Iruñeko udaleko abokatua zen.

Hogei ziren Tabarrek 1427an zituen suak, eta horietatik hiru kapareak ziren. Orreagak, Leirek (bai gizonezkoen monasterioa, bai emakumezkoena, San Kristobalena) eta Iruñeko San Pedro Erriberak petxak hautematen zituzten beren jabetzengatik aipatutako urte horretan. 1835-1845eko udal-erreformak arte, Urraulbeiti ibarreko diputatuek eta herriko errejidoreek gobernatu zuten, etxeen artean txandaka aukeratzen zirenak (44 1802an, 42 1849an). Erreforma horien ondoren, erregimen komunaren mende geratu zen. Bi egunetan jasota dago parrokia bikario batek -auzotarrek aurkeztu behar zuten- eta onuradun batek -Nafarroako erregearen eta Jerusalemgo San Joanen priorraren hornidurakoak- zerbitzatzen zutela. XX. mendearen hasieran eskola, ostatua eta irin-errota zituen.

 Demografia 
 biztanle zituen Tabarrek.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020697075757871747377737167636367616057555658

 Politika 
Tabarreko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Miguel Angel Benito Martinez de Espronceda da.

 Kontzejua 
Tabarreko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Miguel Angel Benito Martinez de Espronceda da.

 Kontzejuburuak 
2011tik, Tabarrek kontzejuburu bat izan du:KontzejuburuAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraMiguel Angel Benito Martinez de Espronceda20112015Miguel Angel Benito Martinez de Espronceda20152019Miguel Angel Benito Martinez de Espronceda2019jardunean

 Kultura 
 Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Urraulbeiti atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Urraulbeiti ez-euskal-eremuan sailkatu zen.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da eguesibarrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Urrozko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

 Jaiak 
 San Joan Bataiatzailearen jaiak, ekainaren laugarren asteburuan

 Ondasun nabarmenak 
 San Joan Bataiatzailearen eliza, XVI. mendeko kristiau eliza.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Urraulbeiti
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Urraulbeitiko kontzejuak