Erromatar Inperioko probintziak

Probintziak Erromatar Inperioko lurralde banaketa administratiboak ziren. Eredua Errepublikatik hartua zuten, eta Inperioaren garian garatu zen sistema administratiboa, batez ere zabalkuntza handiena lortu zutelako.

Probintzia bakoitza "imperium" edo botere exekutiboa zuen magistratu erromatar baten aginpidean zegoen. Izena, hasieran, Italiako lurraldeei aplikatzen zitzaion, baita erromatar funtzionario batek, erromatar estatuaren izenean, agintea zerabilen beste edozein lurralderi ere. Geroago, izenak Italiatik kanpoko ondasun erromatarrak identifikatzeko erabili zen, zeintzuei zerga eskatzen baitzitzaien.

 Errepublika garaian 
Errepublikaren garaian (c. K.a. 509– K.a. 31), probintzia bakoitza eratzen zenean, Senatuak gutun berezi bat sortzen zuen edo lex provinciae (probintzien legea), probintzia konkistatu zuen jeneralaren txostenean oinarrituta. Gutun horrek probintziaren lurralde-mugak eta barnean hartzen zituen hirien kopurua zehazten zituen, baita probintziako biztanleen eskubide eta betebeharrak ere, ordaindu behar zuten tributu-mota eta -kopurua bereziki.

Konkista eta aldaketa ugari egon ziren Errepublikaren azken bi mendeetan eta amaieran probintzia hauek eratuta zeuden:

Izena euskaraz
Izena latinezHiriburuaSorrera dataOharrakAfrika (Africa)Zama RegiaK.a. 146Hirugarren Gerra Punikoaren ondoren sortuaAsia (Asia)ÉfesoK.a. 129Átalo III.akl (K.a. 133), testamenduan Erromari bere erreinua eman zioon, eta  sortua izan zen  Eumenes III.aren matxinada zapaldu ostean (K.a. 129 )Bitinia (Bithynia)NikomediaK. a 74 - K.a. 64Nicomedes IV.ak testamenduan Erromari bera erreinua eman ondoren sortua, K.a.  74. urteanBitinia eta Ponto
(Bithynia et Pontus)NikomediaK.a. 64Ponto gehitu zitzaion Bitiniari K.a. 64.eanZirenaika (Cyrenaica)?K.a. 96 - K.a. 67Ptolomeo Apiónek Erromari eman zion lurraldea.Korzega eta Sardinia
(Corsica et Sardinia)CaralisK.a. 238Kartagok Mertzenarioen gerran galdu zituen irlak. Eromak okupatu zituen Kartago gerra berri batekin mehatxatu ondoren.Kreta eta Zirenaika (Creta et Cyrenaica)GortinaK.a. 67Kreta konkistatu ondoren Zirenaika probintziara gehitu zuten  (K.a. 71-66.)Dalmazia(Dalmatia)SalonaK.a. 32Octavianok anexionatu zuen piratei aurre egiteko.Galia Comata (Gallia Comata)?K.a. 58Julio Zesarrek konkistatuaGalia Transalpina (Gallia Ulterior)MassiliaK.a. 120Cneo Domicio Enobarbok konkistatua.Hispania Ziterior (Hispania Citerior)TarracoK.a. 197Eszipion Afrikarrak Bigarren gerra Punikoan konkistaturiko lurraldearekin sortu zen.Hispania Ulterior (Hispania Ulterior)KordubaK.a. 197Eszipion Afrikarrak Bigarren gerra Punikoan konkistaturiko lurraldearekin sortu zen.Macedonia (Macedonia)TesalonikaK.a. 146Andriscoren matxinada garaitu ondoren sortua.Sicilia (Sicilia)SirakusaK.a. 241Lehen Gerra Punikoarenn ondoren sortua.Siria (Syria)AntiokiaK.a. 64Cneo Pompeyo Magnok konkistatu zuen, eta horrela Seleuziden inperiorekin amaitu zuen.thumb|300px|Erromatar Inperioaren banaketa administratiboa K.o. 117. urtean. 
 Goi inperioaren garaia 
Inperioaren garaian (K.a. 27an), probintziak bi motatan banatu ziren: probintzia senatorialak kontsul ohiek eta pretora  ohiek gobernatzen zituzten, biak proconsul deiturikoak eta urtebeteko agindua zutenak; probintzia inperialak enperadorearen ordezkariek gobernatzen zituzten (legatus pro praetore), mugagabe zerbitzatzen zutenak. Oro har, probintzia senatorialak baketsuagoak ziren eta legio gutxiago zituzten.

Denboraren joan-etorrian probintzien izenak eta hedadura aldatuz joan baziren ere, hona hemen erromatarren probintzia eta eskualdeen zerrenda bat:

 Behe inperioaren garaia 
III. mendeko krisiaren ondoren, eta urte haietan sortutako arazoei aurre egiteko, Tetrarkiak aldaketa ugari egin zituen inperioan, eta horien artean, urtetako altxamendu militarrak saihesteko, Dioclecianoren agintaldian (284-305) lurraldetasun-administrazio eredua aldatu zen: enperadoreak probintziak zatitu zituen txikiagoak izan zitezen. Inperioa 48/50 probintzietatik 100 inguru izatera pasa zen eta Italia bera ere probintziatan zatitu zuen, corrector baten gobernupean. Asia eta Afrika senatariek gobernatzen zituzten, baina gainerako probintzia guztietan, zaldunen klaseko praesides bana izendatu zituen. Gobernadoreei, konpetentzia militarra kendu zitzaien. Aldi berean, 12 diozesi sortu ziren, bakoitzean, hainbat probintzia sartzeko. Diozesiak ziren: Hispania, Britania, Afrika, Italia, Vienako Galia, Treveriseko Galia, Ekialdea, Ponto, Asia, Trazia, Mesia eta Panonia). Diozesi bakoitzaren burua zaldunen klaseko vicario bat zen.
erdian|thumb|471x471px|Diozesiak Dioklezianoren garaian.

 Erreferentzia 

 Kanpo estekak 

 Military, Civil Administration, Taxes, Politics and Economics of the Roman Republic and Empire. Place de Luxembourg.