Idotzin

IdotzinEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Ibargoiti ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

Ibargoiti ibarreko ibarburua da.  biztanle zituen.

Bertako biztanleak idotzinarrak dira.

 Izena 
Idotzin toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Idozin (1061)
 Idoçin (1084)
 Idozing (1087)
 Idozen (1097)
 Ydoçien (1174)
 Ydozain (1178)
 Ydocin (1268)
 Idoçin (1366)
 Ydoçin (1532)
 Idocin (1534)
 Ydozin (1763)
 Idocin (1802)
 Idozin (1930)
 Idocin (1945)
 Idotzin (1990)

 Ezaugarriak 

 Armarria 
Idotzingo armarria Ibargoitiko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

 Geografia 
Idotzin Ibargoiti ibarran dago.

 Inguru naturala eta kokapena 
Ibargoiti udalerria Zangozako merindadearen ekialdean kokatzen da. NA-2420 errepideak eta A-21 autobiak ibar osoa zeharkatzen ditu. Iruñerriko gune metropolitarraren ekialdera dago. Udaletxea Idotzinen dago. Erliebe ertaingo ibarra da. Itzaga eta Izko mendien magalean dago, ibarbide emankor eta laua eratuz, eta, ondoren, mendilerro menditsu bat.

 Klima eta landaredia 
Ibargoitiko klimaren ezaugarriak, azpimediterraneo motakoak dira, uda garaiko lehortea, prezipitazio eskasak baina Nafarroa hegoaldean baino ugariagoak eta aldaketa termiko handia. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu artekoa eta prezipitazioak 1000 eta 1400mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 100-140 izaten dira.

Jatorrizko landareditik, erlikia batzuk baino ez dira geratzen Izko eta Itzaga mendilerroetan, eta gunerik euritsuenetan klima atlantikoari dagozkion zuhaitzak aurki daitezke (haritz eta pagoak), ameztiak gune lehorretan, eta birlandaturiko pinuak udalerri gehienean. Birlandaturiko pinuen azalera, Austriatik ekarritako pinu lariziarrekin egin zen eta XX. mendearen amaieran 450 hektarea ingurutan zeuden.

 Estazio meteorologikoak 
Ibargoitin dagoen Elo udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 528 metrora, Nafarroako Gobernuak 1929n jarritako estazio meteorologikoa dago..

 Historia 
XI. mendean Antsa Oriol andrea zen Idotzingo jaurerriaren jabea. 1087an Leireko monasterioari utzi zion dohaintza moduan. XI. mendean Santa Zeziliaren omenezko eliza zegoen herrian baina ondoren aldatu eta 1527tik San Klementeren izena ageri da.

XIX. mendeko Iberiar Penintsulako gerran, soldadu frantsesek Frantzisko Espotz Mina gerrilariaren etxea erre zuten. 1847an 1200 errealgo zuzkidura zeukan eskola zegoen Idozinen.

 Demografia 
 biztanle zituen Idotzinek.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020565554534946454644454546474847454446454447

 Ekonomia 
1907ko abuztuaren 15ean nekazarien koperatiba sortu zen. Herrian jabetza pribatuko 507 hektarea lur eta 290 hektarea lur amankomun daude. 1970eko hamarkadako nekazaritzan egondako aldaketetan, 108 partzelara murriztu zen herriaren inguruko lur eremuen kopurua.

 Politika 
Idotzingo kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Raquel Aranguren Iriarte da.

 Kontzejua 
Idotzingo kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Raquel Aranguren Iriarte da.

 Kontzejuburuak 
2011tik, Idotzinek kontzejuburu bat izan du:KontzejuburuAgintaldi hasieraAgintaldi amaiera -20112015 -20152019Raquel Aranguren Iriarte2019jardunean

 Garraioa 
La Tafallesa izeneko autobus konpainiak Uztarroze eta Iruñea batzen dituen linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu dauzka norabide bakoitzean, eta honako ibilbidea:

 Uztarroze - Izaba - Urzainki - Erronkari - Garde - Burgi - Esa - Xabier - Zangoza - Ledea - Irunberri - Nardoze Alduate - Ibargoiti - Elo - Noain - Cordobilla eta Iruñea

Bestalde, La Veloz Sangüesina edo "Zangozar Azkarra" izeneko autobus konpainiak Ibargoiti Zangoza, Iruñea eta inguruko herriekin batzen ditu. Linea nagusiak honakoak dira:

 Kaseda - Zangoza - Iruñea
 Iruñea - Zangoza - Kaseda

 Kultura 
 Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Ibargoiti sailkatu zen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinioaurreko Itzagaondoa eta Ibargoiti ibarrekin hitz egiten zena.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Ibargoiti atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da Pirinioaurrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Untzitibarreko mintzaira zaharrak ia ez du hiztunik.

 Jaiak 
 San Klementeko jaiak: ekainaren azken asteburuan

 Ondasun nabarmenak 
 San Klemente eliza, XIV. mendeko kristiau eliza, gotiko estiloan.
 Idotzingo jauregia, Erdi Aroko jauregi zaharra.

 Idotzinar ezagunak 
 Frantzisko Espotz Mina (1781-1836), militar eta politikari.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Ibargoiti
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Ibargoitiko kontzejuak