Gendulain (Esteribar)

GendulainEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. —edo, izen bereko beste herrietatik bereizteko, Gendulain Esteribar— Esteribar udalerriko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak gendulaindarrak dira.

 Izena 
Gendulain toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Gentulain (1092)
 Ganduleng (1092)
 Gentulain (1099)
 Guendulain (1189)
 Guendulayn (1268)
 Gandulanh (1279)
 Guandulayn (1280)
 Guendulayn (1280)
 Guendulain (1534)
 Gendulain (1886)

 Etimologia 
Gendulain izena Centullus + -ain da, eta "Centullus izeneko pertsona baten jabetzako lekua" esan nahi du. Lehenengo elementua Euskal Herrian nahiko argituta dagoen pertsona latinoaren izena da. Biarnoko kondeek XI. mendera arte eraman zuten izen hori, eta Araban Guendullus pertsona-izen gisa dokumentatzen da. Bigarrena jabetza adierazten duen atzizkia da.

 Geografia 
Gendulain Esteriberran dago.

 Ingurune naturala eta klima 
Esteribarko udalerriaren azalera handia dela eta, klima alde handiak daude Esteribar iparraldearen eta hegoaldearen artean. Hala, udalerria klima kontinentalaren eta klima atlantikoaren mugan kokatzen da. Ezaugarri kontinental mediterraneoak ekialdean nabarmentzen dira, eta ezaugarri atlantikoak, berriz, mendebaldean. Urteko batez besteko tenperatura 8 °C eta 12 °C bitartekoa da, eta prezipitazioak 1 000 eta 1 600 mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 120 - 140 inguru izaten dira.

Pagoak eta pinu basatiek udalerriaren basoen %68 hartzen dute. Horrez gain, haritzak eta gaztainondoak daude ibarreko gunerik lauenetan. Birlandatutako basoen azalera 128 hektareakoa da, eta batez ere pinu beltz austriarra erabiliz egin zen XIX. mendetik aurrera. Pagoak ugariagoak dira udalerriaren iparraldeko gune menditsuenetan.

 Estazio meteorologikoak 
Esteribarren dagoen Eugi kontzejuan, itsasoaren mailatik 617 metrora, Nafarroako Gobernuak 1968an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1975ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Irotz lekuan, itsasoaren mailatik 479 metrora. Bestalde, 1995ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Zubiri kontzejuan, itsasoaren mailatik 526 metrora. Irotzeko estazioa da Gendulainerako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.

 Historia 
Jaurerriaren antzinako lekua zen, 1280an urtean 31 sos eta erdi gehi 7 kahitze 3 lapurreta eta garagar eta olo-erdi zor zituena. Bere gobernua, XIX. mendearen hasieran, Esteribar ibarrak herriko erregidorearekin izendatutako diputatuak gobernatzen zuen, etxeen artean txandakatuz izendatzen zena.

 Demografia 
 biztanle zituen Gendulainek.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020109101010101010101010101099988888

 Kultura 

 Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Esteribarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Erroibar eta Artzibar ibarrekin hitz egiten zena.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Esteriberrak nafarrera euskalkian sailkatu zituen.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen daude Esteribarrera (iparesteribartar eta erdiesteribartar aldaerak) eta Artzibarrera (hegoesteribartar aldaera) azpieuskalkietan. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Esteribarko mintzaira zaharra oso hiztun gutxik dakite. 2007ko udazkenean, Esteribarren ez zegoen esteribarrerazko edo artzibarrerazko euskaldun gutxienik, eta, beraz, bi azpieuskalkiak hilda daude ibarran.

 Euskararen Foru Legea 
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Esteribar eremu euskalduneko udalerria da. 2001eko erroldan, herritarren % 25ek zekien euskaraz.

1986tik geroztik, Esteribar udalerriaren izen ofiziala Esteribar da.

 Ondasun nabarmenak 

 Santa Eulalia eliza, XX. mendeko kristiau eliza.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Esteribar
 Ibarrak (Iruñerria)
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 
 Esteribarko Udalako webgune ofiziala

Kategoria:Esteribarko lekuak