Miloš Forman

Miloš Forman, Jan Tomáš Forman jaioa (Čáslav, Txekia, 1932ko otsailaren 18 – Danbury, Connecticut, AEB, 2018ko apirilaren 13) Txekiako film zuzendaria izan zen. Umezurtz geratu zen oso gazte, gurasoak Auschwitzeko kontzentrazio-esparruan hil baitziren.

Formanen filmografiak aniztasuna erakusten du: dramak, komediak, musikalak... askotariko gaiak jorratu, eta askotariko moldeekin jantzi zituen kontatu nahi zituen istorioak. Bere film gehienetan bi ezaugarri errepikatzen dira: muturreko pertsonaien gainean eraiki ohi zituela narrazioak, eta boterekeriaren aurkako jarrera antzeman zitekeela sarritan, bere izaeraren isla ere bazena. Narratzaile eta zuzendari aparta izatearen aitortza lortu zuen.

 Bizitza 
Txekoslovakiako Čáslav herrian sortu zen —gaur egungo Txekian—, 1932an, eta Pragan egin zituen zinema ikasketak. Bere herrialdean ondu zituen lehen filmak. Lehen lanekin jada nazioarteko kritikaren nahiz jaialdien arreta erakarri zuen zinemagileak. Black Peter (1964) izan zuen estreinako film luzea, Txekoslovakiako hiri txiki bateko gazte bat protagonista zuen lana, eta, bere herrialdeko kritikaren saria ez ezik, harrera ona lortu zuen Cannes, New York eta Locarnoko jaialdietan ere —azken horrek sari nagusia eman zion—. Loves of a Blonde aurkeztu zuen hurrengo urtean, ingelesez besteko hizkuntza batean ondutako lanik onenaren Oscar sarirako hautagai izan zena. 1967an, The Firemen's Ball zuzendu zuen, koloretan egin zuen lehena, eta, aurreko lana bezala, Txekoslovakiako Zinema Berriaren Olatuaren ikur nagusietakotzat jotzen dena. Txekoslovakiako herri txiki bateko suhiltzaileen urteko festan girotua, istorioaren atzean ustelkeria, burokrazia eta orduko sistema komunistaren gaineko kritika satiriko gisa ulertu izan da filma. Ordurako, agintarien presioa sumatzen eta zentsura pairatzen hasia zen zinemagilea, gerora azaldu izan zuenez. Suhiltzaileen istorio hura izango zen, denboraldi luze batez behintzat, sorterrian filmatuko zuen azkena.

Sobiet Batasunak 1968ko Pragako Udaberrian herrialde inbaditu zuenean, Forman Parisen zegoen, film baten ekoizpenaren negoziazioan. Hori zela eta, estudioek kaleratu ondoren, Ameriketako Estatu Batuetara joan zen. 1977an hiritartasuna eskuratuko zuen.

Hollywooden zela zuzendu zuen One Flew Over the Cuckoo's Nest (1975), bere lanik esanguratsuenetako bat, Ken Kesey-en eleberrian oinarriturik. Bost Oscar sari lortu zituen Jack Nicholson protagonista duen film horrekin, baita nazioarteko ospea ere. Urte batzuk geroago, zuzendari onenaren bere bigarren Oscar saria —eta beste zazpi garaikur— lortu zituen Amadeus pelikularekin (1984). Bi horien artean, bere zinemagintzaren aniztasunaren isla den beste lan bat aurkeztu zuen, Hair musikala (1979). Askotariko filmak zuzentzen jarraitu zuen hurrengo urteetan ere: haren filmografiako aleen artean daude, besteak beste, Valmont (1989, Pierre Choderlos de Laclosek 1782an idatzitako Les Liaisons dangereuses nobela oinarri duen drama), The People vs. Larry Flynt (1996, Hustler aldizkariaren jabearen bizitza kontatzen du) eta Man on the Moon (1999, Andy Kaufman umorista estatubatuarraren bizitzan inspiratutako tragikomedia).

Forman 86 urterekin hil da, Connecticuteko (AEB) bere etxean.

 Filmografia 
UrteaFilmaAntzezleakEkoizleaHizkuntzak1958Laterna magika IIIrena Kačírková, Sylvie Daníčková --1963Kdyby ty muziky nebylyJan Vostrčil, Vladimír Pucholt --1963AuditionJiří Šlitr, Hana Hegerová -- 1964Black PeterVladimír Pucholt, Pavel Sedláček -- 1965Loves of a BlondeVladimír Menšík, Josef KolbBarrandov Studios 1967The Fireman's BallJosef Šebánek, Jan VostrčilBarrandov Studios 1971I Miss Sonja HenieSonja Henie, Catherine Rouvel --1971Taking OffLynn Carlin, Buck HenryUniversal Pictures1973Visions of EightMark Spitz, Ludmilla Tourischeva -- 1975One Flew Over the Cuckoo's NestJack Nicholson, Louise FletcherFantasy Films Productions 1979HairJohn Savage, Treat WilliamsUnited Artists Corporation1981RagtimeJames Cagney, Brad DourifParamount Pictures1984AmadeusF. Murray Abraham, Tom HulceOrion Pictures1989ValmontColin Firth, Annette Bening --1996The People vs. Larry FlyntWoody Harrelson, Courtney LovePhoenix Pictures1999Man on the MoonJim Carrey, Danny DeVitoBBC Film2006Goya's GhostsJavier Bardem, Natalie Portman -- 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendariak
Kategoria:Txekiako zinema zuzendariak
Kategoria:Oscar saria irabazi duten zinema zuzendariak
Kategoria:Txekiar estatubatuarrak
Kategoria:Estatubatuar juduak
Kategoria:Txekoslovakiako zinema zuzendariak
Kategoria:Ohorezko Legioko zaldunak
Kategoria:Erdialdeko Bohemiako jendea
Kategoria:Txekiar Errepublikako juduak
Kategoria:Zuzendari onenaren Urrezko Globo saridunak
Kategoria:Zuzendari Onenaren BAFTA saridunak