Trebiñu (barrendegia)

Trebiñu edo Uda Burgosko probintziaren (Gaztela eta Leon) barrendegia da, ikuspuntu geografiko eta kulturaletik Arabako parte dena. Gasteiztik 15 kilometro hegoaldera dago, eta 279,58 kilometro karratuko hedadura du.Espainiako Estatistika Institutuaren datuak erabiliz lortutako lur eremua (datu base honetako datuetatik, Condado de Treviño + Puebla de Arganzón (La) batura eginda). Iparraldean Gasteiz mendiek eta hegoaldean Toloño mendilerroak mugatzen dute lurraldea.

Barrendegia bi udalerrik osatzen dute: Trebiñu (260,71 km²)Espainiako Estatistika Institutuaren (INE) datu basean ageri den hedadura. eta Argantzon (18,87 km²). Bertako biztanleek hainbatean eskatu dute lurraldea Arabari batzea.Ortiz de Orruño, José María (1999) Treviño. Breve historia de un contencioso secular. Arabako Foru Aldundia, Kultura Saila

300px|eskuinera|thumb|Trebiñuko barrendegia, urdinez, Araba erdian.
 Mugakideak 
Arabako udalerri hauek inguratzen dute konderria: Iparraldean Iruña Oka eta Gasteiz, ekialdean Bernedo, hegoaldean (ekialdetik mendebaldera) Lagran, Urizaharra, Zanbrana, Berantevilla eta Armiñon eta mendebaldean Erriberagoitia eta Erriberabeitia.

 Herriak 
Trebiñu eta Argantzon udalerrien barnean hainbat herri dago. Gehien-gehienak Trebiñuko udalerriari dagozkio:

 Agilu
 Albaita
 Añastro
 Araiko
 Arana
 Argote
 Armentia
 Arrieta
 Askartza
 Axarte
 Baxauri
 Burgeta
 Bustu

 Dordoniz
 Doroñu
 Franku
 Fuidio
 Golernio
 Grandival
 Imiruri
 Kutxu
 Lañu
 Marauri
 Meana
 Mesantza
 Moraza
 Moskator
 Morgas
 Obekuri
 Ogeta
 Otxate
 Ozilla eta Ladrera
 Ozana
 Pangua
 Pariza
 Pedruzo
 Samiano
 San Esteban Trebiñu
 San Martin Galbarin
 San Vicentejo
 Sanmartinzar
 Saratsu
 Saseta
 Tarabero
 Trebiñu
 Torre
 Uzkio
 Billa Tobera
 Zurbitu

Argantzongo udalerria:
 Argantzon
 Billa Oka

 Trebiñuko auzia 

Trebiñuko barrendegia Arabako lurraldeetan dagoen eskualdea da, administratiboki Burgosko probintzia dena. Gaztelako Erresumak Araba indarrez konkistatu ondoren 1200. urte inguruan, Henrike II.a Gaztelakoak Trebiñu eta bere lurraldeak Pedro Manrique Larari dohaintzan eman egin zizkion 1366an, Arabako Anaiarteak 1463an sortu zenean Arabatik kanpo geratu zela, XVI. mende bukaeratik Burgosi lotu zitzaiola.

Trebiñu Araban sartzeko hainbat eskaera egin dituzte barrendegiko agintariek zein herritarrek historian zehar. Trebiñuarrei 1998ko martxoaren 8an galdetu zitzaien azkenekoz auziari buruz. Orduko alkateek bultzatuta, kontsulta bat egin zen barrendegian, herritarrek erreferendumik egin nahi zuten ala ez ezagutzeko. Gaztela eta Leongo agintariek ez zuten kontsulta ontzat eman. Emaitzak honakoak izan ziren:
Hautesleak  919Abstentzioak  214 - % 23,3Boto baliodunak  705 - % 76,7Erreferenduma egitearen aldekoak  477 - % 68,1Erreferenduma egitearen kontrakoak  221 - % 31,5Zuriak  2 - % 0,28Nuluak  5 - % 0,70

 Hizkuntzak 
Euskarazko aztarnak nabariak dira eskualde osoko toponimian, inguruko Arabako udalerrietan bezala.

Euskara XVII. eta XVIII. mendeetan galdu zen barrendegian, Arabako inguruko herrietan bezala.González de Viñaspre, Roberto (2007) Trebiño. Claves para un contencioso inacabado, p. 26 Artean, XIX. mendearen hasieran, Euskal Herria gerra giroan murgilduta zegoela, Argantzonen euskara erabiltzen bide zen, mapa batean ageri denez.Euskararen mugak hego aldean 1807.ean: Eugene Coquebert de Montbret-en artxiboetan gelditu dokumentuak, 4. orrialdea

XXI. mendean euskara berreskuratzen ari dira trebiñarrak, batez ere bertako biztanleek hura berreskuratzeko duten interesagatik. Azterketa soziolinguistikoa egiten da barrendegian aldizka, euskararen egoera ezagutzeko. 2022an egindako azterketaren datuak hartuta, biztanleen % 30,6 elebiduna zen eta % 12 elebidun hartzailea. Adin tarteka, elebitasuna handiagoa da adin txikiagoetan: 15 urtetik beherakoen artean, % 80,4k euskara ezagutzen dute. 2012tik 2022ra, lau hizkuntza-trebetasunetan izan da hobekuntza: euskara ondo edo
nahiko ondo ulertzeko gaitasunean 7,3 puntu, euskara ondo edo nahiko ondo hitz egitekoan 8,7 puntu, ondo edo nahiko ondo irakurtzekoan 11,3 puntu, eta ondo edo nahiko ondo idazteko gaitasunean 11,7 puntu.

Euskadiko Autonomia Erkidegoan jaioak diren Trebiñuko enklabeko biztanleen artean euskaldunen portzentajea  % 39,6) altuxeagoa da enklabean bertan jaioak direnen artean baino (biztanleen % 36,3 da euskalduna), eta askoz ere altuagoa, beste lekuetan jaiotakoekin alderatuta (% 5,2 besterik ez da euskalduna).

Argantzon Ikastolak hiru aldiz antolatu izan du Araba Euskaraz jaia, 2001ean, 2007an eta 2018an hain zuzen ere. 2022an egindako ekitaldia ere, Olarizun egin zen arren, Argantzonen aldekoa izan zen.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
  Zortzigarrena, Trebiñu Araban integratzearen aldeko bloga
 «Trebiñuko bira», Nora, 2009ko azaroa.

Kategoria:Disputatutako lurraldeak
Kategoria:Trebiñuko barrendegia
Kategoria:Barrendegiak
Kategoria:Euskal Herriaren lurraldetasuna