Huesca

Huesca (, ofizialki ) Huescako probintziako (Aragoi) hiriburua da, Aragoi autonomia-erkidegoko iparraldean kokatua. 53.429 biztanle ditu (INE 2022). Iberiar penintsularen ipar-ekialdean kokatzen da.

Euskarazko testu berezi, historia-lan edo eleberrietan Oska izen historikoa erabil daitekeEuskaltzaindiaren 149. araua: Euskal Herri inguruko exonimoak.

 Geografia 
Huescak ezaugarri mediterraneoak dituen klima kontinentala dauka. Urtean zehar alde termiko nabariak dira, laino egunak, haize gogorra eta elurteak ohikoak dira. Prezipitazioak ugariagoak izaten dira urrutik apirilera. Uda garaiko hilabeteak lehorrak izaten dira eta 35 graduko egunak ohikoak dira (maximo historikoa 1919ko abuztuan izan zen, 39 gradu).

Neguan, tenperaturak maiz jaisten dira zero azpitik (1967ko urtarrilean -

14 gradu zeroz azpitik izan ziren). Elurra zortzi eta hamabi egun bitartean jausten da hirian (1918ko neguan 21 elurte izan ziren negu osoan).

 Erliebea 
Pirinioetako kanpoko mendilerroen mugan dago. Bertatik, Isuela ibaia igarotzen da. Hiriak «Pirinioetako ate» izena hartu ohi du.

Hiria muino obalatu zabal batean dago, itsasotik 488 metroko altitudean. Sakonune lau handi batean dago, 20 kilometro inguruko diametroa duena, eta goragune txikiek ixten dute. 

Udalerriaren erliebea bi unitate natural handik zehazten dute: Ebro Haranak eta Pirinioak. Azken hauek dira Huescako paisaiaren elementurik bereizgarrienak. Isuela ibaia hiritik igarotzen da eta udalerria zeharkatzen du ipar-mendebaldetik hegoaldera. Flumen ibaiak ipar-ekialdetik, ekialdetik eta hego-ekialdetik zeharkatzen du lurraldea.

 Klima 
Huescak ezaugarri mediterraneoak dituen klima kontinentala dauka. Urteko tenperatura-bitartea oso handia da.  Laino egunak, haize gogorra eta elurteak ohikoak dira. Prezipitazioak ugariagoak izaten dira urritik apirilera. Urteko batez besteko tenperatura 14,4ºC-koa da eta urteko prezipitazio-kopurua 480 mm-koa da. 

Uda garaiko hilabeteak lehorrak izaten dira eta 35ºC-ko egunak ere izan daitezke (gehiengo historikoa 1919ko abuztuan izan zen, 39ºC). 

Neguan, tenperaturak maiz jaisten dira zero azpitik (1967ko urtarrilean -14 gradu zero azpitik izan ziren). Elurra zortzi eta hamabi egunez jausten da hirian (1918ko neguan 21 elurte izan ziren negu osoan).

ezkerrera|thumb|585x585px|Klimograma

 Banaketa administratiboa 
Hiriguneaz gain, Huesca inguruan sakabanatuta, honako herriak daude:

 Apiés
 Banariés
 Bellestar del Flumen
 Buñales
 Cuarte
 Fornillos de Apiés
 Huerrios
 Tabernas de Isuela

 Demografia 
53 429 biztanle ditu (INE 2022), 161,03 km²-ko azaleran banatuta. Espainian biztanle gutxien dituen probintziako hiriburuetako bat da, eta bertan bizi da probintziako biztanleriaren ia laurdena.
 Biztanleriaren bilakaera 1920  1930  1940  1950  1960  1970  1981  1991 2001  2009202113.921 14.632 17.730 21.332 24.377 33.185 44.372 50.085 45.87449.81954.083

 Politika 
 Huescako alkateen zerrenda 
 Alkateen zerrenda Legegintzaldia  Izena  Alderdi politikoa 1979-1983  José Antonio Llanas Almudévar  UCD  1983-1987  Enrique Sánchez Carrasco  PSOE  1987-1991  Enrique Sánchez Carrasco  PSOE 1991-1995  Enrique Sánchez Carrasco  PSOE  1995-1997  Luis Acín Boned  PAR  1997-1999  José Luis Rubió Gracia  PP 1999-2003  Fernando Elboj Broto  PSOE  2003-2007  Fernando Elboj Broto  PSOE 2007-2010   Fernando Elboj Broto  PSOE  2010- 2023 Luis Felipe Serrate PSOE         2023 - Lorena Orduna PonsPP

 Kultura 

 Hizkuntza 
Hirian, somontanera izeneko aragoieraren aldaera bat hitz egiten da, gaztelaniaren eragin handia duena. 1950eko hamarkadatik aurrera, hizkuntzaren ezaugarri orokorrak galdu egin dira pixkanaka, baina gaur egun biziberritze-bidean dago, Consello d 'a Fabla Aragonesa eta beste kultura-elkarte batzuen sorrerari esker.

 Jaiak 

 San Vicente, urtarrilaren 22. 

 Aste Santua, Interes Turistiko Nazionaleko jaia, hainbat kofradiak osatua, horien artean, Jesus Nazarenorena eta Santa Vera Cruz artxikofradia. Azken hau zaharrenetakoa da, 1500 inguruan sortua. Beste ekitaldi askoren artean, 1947az geroztik La Pasion antzezlana antzezten da.
 San Jorge, apirilaren 23n

 San Lorenzo, herriko jai nagusiak, abuztuaren 9-15 artean. 

 Aisialdia eta ekintza ludikoak 
Huescak bi taberna-gune nagusi eta ditu: Alde Zaharra eta Tutua. Alde Zaharra Katedraleko plazaren eta Merkatu plazaren inguruan dago. Tutua Coso ibaiaren beste aldean dago, San Lorenzo, Aita Huesca kaleak eta Roldan kalea; bertan,  askotariko musika estilotako tabernak daude.

 Loarreko gaztelua 
Huesca hiriaren ondare artistikotik at, inguruan Loarreko gaztelua dago. Europa osoan hobekien kontserbatu den gaztelu erromaniko honetan, film ugari egin dira, besteak beste Albaniaren konkista edo Kingdom of Heaven ospetsua.  

 Ingurune naturala 
Huesca ingurune naturalarekin lotura handia duen hiria da, eta berdegune ugari eta bidegorri sare zabala ditu. Huescako Hoyaren erdian eta Pirinioetatik gertu dagoenez,  kirolarekin loturiko hainbat ekintza egin daitezke bertan. Hemen adibide batzuek: 

 Carcavilla  herritik pasatzen den Gallego ibaitik Morillo de Galligo (Murillo de Gállego) herriraino, rafting egiteko aukera paregabea dago.
 Rigloseko malloak horma bertikaleko haitzak dira, malloak deiturikoak. 275 metroko altuera hartzen duten horma bertikal handiak dituzte. Oso leku preziatua da eskaladan aritzeko.
alt=Rigloseko malloak|thumb|292x292px|Rigloseko malloak

 Las Peñas de Riglos herritik hainbat mendi ibilbide egin daitezke, Villa Villalangua edo Salinas de Jakatik (Gatzaga eta Gatzaga Zaharreko arroila) eta Riglosetik (Rigloseko Sare Zirkularra eta Solano Bidea) oinez joateko seinaleztatutako ibilbideak, edo, adibidez, Galtzada erromatarreko bidezidorra, Tristeko amildegitik eta Enako herritik igarotzen dena, San Juan de la Peña monasteriorantz.
 Moliniello edo As Ollas sakanetan dagoen Garona ibaian, barrankismoa egiteko aproposa da.
 Bike Mailuen Erresuma deituriko ibilbidetan  (Riglos eta Villalangua artean) mendiko bizikletan ibiltzeko paraje ezin hobeak daude. 

 Gastronomia 
Hauek dira ingurune honetako jakirik preziatuenak: artzain-mamiak, zopa oskolduna edo baratxuri-zopa, entsaladak, lekaleak edo barazkiak (kardua, borraja...), salmorejoa, oilaskoa txilindron erara, amuarraina edo bakailaoa ajoarriero erara, arkumea artzain erara, txiretak, ehizatik eratorritako produktuak, eta askotariko hestebeteak besteak beste.

 Herri eta hiri senidetuak 


 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

  Huescako Udalaren webgunea