Niza

Niza (frantsesez Nice, okzitanieraz Niça, italieraz Nizza edo Nizza Marittima) Frantziako hego-ekialdean eta Okzitanian dagoen kostaldeko hiria da, Itsas Alpeetako departamenduko hiriburua dena. Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean eta zehazki Côte d'Azur izeneko ingurunean kokatuta dago, Italiatik hurbil, turismoa delarik jardun ekonomiko nagusietakoa.

347.100 biztanle zituen 1999an eta 343.629 2012an, Frantzia osoko bosgarren hiririk populatuena izanda.

14. kantonamendutako burua da.

 Kronologia 
 859an eta 880an sarrazenoek hiria arpilatu zuten.
 1388ko irailaren 28an Niza Savoiako lurraldeetan sartzea hitzartu zuten.
 1538ko ekainaren 18an su-etena sinatu zuten (La Paix de Nice) Frantzisko I.a Frantziakoak eta Karlos Habsburgokoak, 8. Italiar Gerrari amaiera emanez.
 1543ko abuztuaren 6tik 22ra Nizako Setioa eragin zuen Franko-Otomandar aliantzak Karlos Habsburgokoaren Inperioa eta Ingalaterraren aurka.
 1561ean italierak ordezkatu zuen latina hizkuntza ofizial moduan.
 1699an Sainte-Réparate katedrala eraiki zuten.
 1706an Nizako Gaztelua eraitsi zuten.
 1720an hiria sartu zen Sardiniako Erresuman. Urte hartan bertan Medikuntza eskola sortu zuten.
 1793an hiria sartu zen Itsas Alpeetako departamendu frantziarrean. 24.117 biztanle zituen garai hartan.
 1800eko maiatzean austriar armadak hiria okupatu zuten behin-behinean.
 1812an Lycée Masséna eskola sortu zuten.
 1814an Vienako Batzarraren bidez berriro ere sartu zen Sardiniako Erresuman.
 1860an Nizako konterria Frantzian sartu zen atzera. 4 urte lehenago hiriak 44.091 biztanle zituen.
 1881eko martxoaren 23an hiriko opera aretoa erre egin zen. 4 urte geroago berreraiki zuten.
 1903an "A la mieu bella Nissa" abesti herrikoia konposatu zuten. 2 urte lehenago hiriak 105.109 biztanle zituen, eta urte haietan tranbia elektrikoa abian ipini eta Promenade des Anglais ibilbidea zabaldu zuten.
 1927an Stade du Ray estadio zabaldu zuten, hurrengo urteetan Palais des Arts eta Palais de la Méditerranée eraikinak egin zituzten. 1931an populazioa 219.549 biztanlekoa zen.
 1942ko azaroaren 11tik 1943ko irailaren 8 arte Italiako armadak hiria okupatu zuten Bigarren Mundu Gerraren baitan.
 1944ko maiatzaren 26an aliatuek hiria bonbardatu zuten, eta abuztuaren 28an Nizako Bataila irabazi zion Frantziako Erresistentziak alemaniarrei (Hirugarren Reicha) eta italiarrei.
 1948an Nizako Jazz Jaialdia abian ipini zuten.
 1963an Matisse Museoa zabaldu zuten.
 1979ko urriaren 16an tsunami batek jota 8-26 pertsona hil ziren.
 2001eko otsailaren 26an Nizako Ituna sinatu zuten europar agintariek.
 2013an Allianz Riviera estadioa zabaldu zuten.
 2015eko urriaren 3an Itsas Alpeetako uholdeak pairatu zituzten
 2016ko uztailaren 14an atentatu terrorista batean 80 pertsonatik gora pertsona hil ziren.

 Klima 

 Biztanleria 
 Biztanleriaren bilakaera1249  1264  1302  1315  1323  1340  1365  1388  1693  1718  1790 4 000  5 600  7 000  8 900  10 200  13 500  8 400  4 250*    14 608  20 000 1792 1815  1822  1828  1838  1848  1858  1861  1866  1872  1876 23 000  23 538  25 831  28 840  33 811  36 804  44 091  48 273  50 180  52 377  53 397 1881  1886  1891  1896  1901  1906  1911  1921  1926  1931  1936  66 279  77 478  88 273  93 760  105 109  134 232  142 940  155 000  185 000  220 000  240 000 1946  1954  1962  1968  1975  1982  1990  1999  2006   2009  210 000  242 500  293 000  329 950  344 481  337 085  342 439  342 738    340 735**       1801era arte estimazioak ; 1801etik aurrera erroldak ; *4000 eta 4500 artean hain zuzen ere; **2012ko datu ofiziala.

 Kirolak 
Paris-Niza munduko txirrindularitza lasterketa ezagunenen artean dago gaur egun, lehenengo edizioa 1933an antolatu zutelarik.

Bestela, OGC Nice hiriko futbol talde nagusia da, 1950eko hamarkadan batik bat arrakastatsua izandakoa.

 Hezkuntza 
 EDHEC Business School
 EPITECH
 ISEFAC Bachelor

 Loreen Kalejira 

 Nizar ezagunak 
 Henry Cavendish (1731-1810), fisikari eta kimikaria.
 Giuseppe Garibaldi (1807-1882), politikaria.
 Alfred Binet (1857-1911), psikologoa eta pedagogoa.
 Albert Calmette (1863-1933), sendagile eta bakteriologoa.
 Arman (1928-2005), artista.
 Jean-Claude Passeron (1930-), soziologoa.
 Jean-Pierre Mocky (1933-), zinemagilea.
 Ben Vautier (1935-), artista.
 Jean-Marie Gustave Le Clezio (1940-), idazlea.

 Herri eta hiri senidetuak 
Niza ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
  Erevan (Armenia) (2007)
 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Frantziako hiri nagusien zerrenda
 Frantziako eskualde historikoak

 Kanpo estekak 
  Hiriko webgune ofiziala
   (oc) Nizako konderriko musika eta dantza tradizionalak.

Kategoria:Frantziako hiriburuak
Kategoria:Okzitaniako hiriak
Kategoria:Niza