Erdialdea (Donostia)

Erdialdea Gipuzkoako Donostia hirburuko auzo bat da, XIX. mendeko zabalgunea eta Mirakontxa barne hartzen dituena. Bertan daude hiriko eraikin eta espazio publiko nagusi batzuetan, hala nola udaletxea, Aldundia, katedrala, antzokia, Gipuzkoa plaza eta Kontxako pasealekua. Gehien bat XIX. mendearen bigarren erdian eta XX. mendearen hasieran eraiki zen, 1864an Parte Zaharra inguratzen zuten harresiak bota ondoren. Egun 22.149 biztanle ditu (2022).


Historia
Donostiaren hazkunde demografikoak —hirigunean 9.000 bizilagun— pilaketa arazo larriak eragin zizkien harresien barruan bizi zirenei. Prim eta Lertxundi jeneralen bitartekotzaz, herritarrek eta udalak gogo biziz esperotako agindua heldu zen: harresiak eraistea. Hiribildu eta gotorleku militar izateari utzi zion, herritarren pozerako.Eustasio Amilibia alkateak jaso zuen mezua. Bera Antzoki Zaharrean zegoela, Mandasko dukearen telegrama bat jaso zuen, baita ikusleei berria zabaldu ere. Espresuki gertakizun horretarako sortutako martxa baten akordeei jarraituz, 1863ko maiatzaren 4an lehenengo harria kendu zen. Zatikatu eta lehenengo ilarako gonbidatuen artean banatu zen. Hurrengo pausoa, harresien aurreko hareatzan, ordu arte ariketa militarrak egiteko, ontzigintzarako eta abarrerako erabiltzen zen tokian, hiria eraikitzea zen, ekialdera hedatuz lehenik, eta hegoaldera gero. Azken zabalkunde hau, Porvenir deitutakoa, Antonio Kortazarren planetan oinarritu zen, baina Jose Goikoak ere parte hartu zuen.12.000 errealeko saria jaso zuen lehiaketaren bitartez, eta "Kortazar Zabalgunea" izenaz egin zaigu ezagun. Haren bitartez, aurreikuspena zen 1900. urtean 475.014 metro koadro hiritartzea, 14.775 bizilagunentzat, alegia, 12 metro koadro pertsonako. Aldiz, Kortazarren kalkulu hori nabarmen gainditu zen, 1900an Donostiak 35.583 biztanle izatera heldu baitzen; ikus Javier y Asier Sada. 1995, 102-103. or. Izan ere, 1845etik, Espainiako Errege Gortea udako oporrak Donostian ematen hasi zen, baita haien segizio osoa ekarri ere, sendatze-bainuen moda berrian kokatuta, eta udal kabildoak Donostia zerbitzuen eta gerora "tourismo" deitu zutenaren hiria izatearen alde egin zuen.Javier y Asier Sada. 1995, 102-103. or. Eliteen oporraldietarako Biarritz hartu zuten eredu,Artola, Miguel (ed.). 2001, 129-130. or. eta hareatzaren gaineko eraikuntza, berriz, Bartzelonako eta Georges Haussmannen Paris erdialdearen berreraikuntza-plan dotore baina oso eztabaidagarria.

 Ondasun nabarmenak 

 Eraikinak 
 Artzain Onaren katedrala
 Boulevardeko kioskoa
 Donostia 2016 egoitza
 Donostiako Justizia Jauregi Zaharra
 Donostiako Klub Nautikoa
 Donostiako udaletxea
 Francisco Escudero Kontserbatorioa
 Gipuzkoako Foru Aldundiaren jauregia Koldo Mitxelena Kulturunea
 La Perla bainuetxea
 Londres hotela
 Maria Cristina hotela
 Posta Bulego Nagusia
 San Martin merkatua
 Victoria Eugenia antzokia

 Parkeak 
 Alderdi Eder parkea
 Gipuzkoa plaza
 Zaragoza plazako parkea

 Zubiak 
 Zurriola zubia
 Santa Katalina zubia
 Maria Kristina zubia

 Kaleak eta plazak 

 Kaleak 
 Aldapeta
 Alfontso VIII.aren kalea
 Andia kalea
 Argentinar Errepublikaren pasealekua
 Arrasate kalea
 Askatasunaren etorbidea
 Bengoetxea kalea
 Bergara kalea 
 Blas de Lezo kalea
 Bulebarra
 Easo kalea Elkano kalea
 Etxaide kalea
 Foruen pasealekua
 Garibai kalea
 Gernikako Arbolaren pasealekua
 Getaria kalea
 Hernani kalea
 Hondarribia kalea
 Idiakez kalea
 Joan Etxaide kalea
 Kamino kalea Kontxako pasealekua
 Legazpi kalea
 Lersundi Jeneralaren kalea
 Loiola kalea
 Manterola kalea
 Marina kalea
 Miramar kalea
 Okendo kalea
 Peñaflorida kalea
 Prim kalea
 San Bartolome kalea San Bartolome kaleska
 San Martin kalea
 San Martzial kalea
 Santa Katalina kalea
 Triunfo kalea
 Txurruka kalea
 Urbieta kalea
 Urdaneta kalea
 Valentin Olano
 Zubieta kalea

 Plazak 
 Aita Binuesa plaza
 Alderdi Eder
 Artzain Onaren plaza
 Bilbao plaza Bulebarra
 Gipuzkoa plaza
 Okendo plaza
 Zaragoza plaza

 Iruditegia 

 Kanpo estekak 

 Erdialdea www.donostia.org web gunean,

Kategoria:Erdialdea (Donostia)