Irurozki

IrurozkiEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Urraulgoiti ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

Urraulgoitiko ibarburua da.  biztanle zituen.

Bertako biztanleak irurozkiarrak dira.

 Izena 
Irurozki toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Irurozqui (1106)
 Iruroqui (1280)
 Irurozqui (1366)
 Irurozqui (1534)
 Yrrurozqui (1587)
 Irurozqui (1802)
 Irurozki (1974)

 Ezaugarriak 

 Armarria 
Irurozkiko armarria Urraulgoitiko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

 Geografia 
Irurozki Urraulgoiti ibarran dago.

 Inguru naturala eta kokapena 
Urraulgoiti Zangozako merindadeko herria da eta Nafarroako hiriburutik 56 kilometrora dago. Udaletxea Irurozkin dago. Erliebe handiko ibarra  da, Ugarron bezalako arroilek nabarmenduta, lurraldeko gainerako lekuetatik isolatzen baitute. Ibarraren erdialdea nekazaritzakoa da, baina zenbat eta iparralderago edo ekialderago, orduan eta lur gutxiago dago erabilgarri. Azkenik, gainerako udalerriekin muga egiten duten eremuak menditsuak dira.

 Klima 
Erlieberaren desberdintasunak direla eta, Urraulgoitin bi klima desberdintzen dira, batetik hegoaldeko klima azpimediterraniarra, eta bestetik iparraldeko klima azpiozeanikoa. Iparraldean izaten diren prezipitazio ugariagoak direla eta (batez beste 1 400 mm edo gehiago urtero), pagadi ugari daude. Bien bitartean, hegoaldean, urtero 900 mm jausten direlarik, pinu basatia da espezierik ohikoena. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu bitartekoa da.

Zuhaitzen artean espezierik ugariena birlandaturiko (Austriatik ekarri zituzten XVIII. mendearen amaieran) pinu lariziarrak dira, guztira 591 hektarea hartuz.

 Estazio meteorologikoak 
Urraulgoitin dagoen Eparotz lekuan, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.

 Historia 
Dagoeneko 1106. urte inguruko abizen lokatibo gisa agertzen da. Mende beraren amaieran Errodrigo Argaitzek bertan zuen jauregi bat, kollazo eta errotarekin. Agian, lursail isolatuen errenta gisa, 1280an, Koroak urtean 8 soldatako 3 diru jasotzen zituen ardoaren salmentagatik, 1 kahitze 3 lapurreta eta erdi gari eta 2 garagar kahitze, baina XV. mendearen hasieran herritar guztiak kapareak ziren eta, beraz, jaun-kargarik gabeak.

1835-1845eko udal-erreformetara arte, Urraulgoiti ibarreko diputatuek eta tokiko errejidoreek gobernatu zuten, bizilagunen artean txandaka aukeratzen baitziren etxeen artean (14 1802an eta 16 1847an). Azken data horretan 50 gari-lapurreta zituen eskolak, auzotarrek hornitzen zuten kuratoa, lokalak eta hauek egoera txarrean zeuden, Agoitz eta Irunberritik posta jasotzen zuen eta irin-errota bat zuen.

 Demografia 
 biztanle zituen Irurozkik.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020383839363838373638394044484343444542403737

 Politika 
Irurozkiko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Maria Camino Echauri Sierra da.

 Kontzejua 
Irurozkiko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Maria Camino Echauri Sierra da.

 Kontzejuburuak 
2011tik, Irurozkik kontzejuburu bat izan du:KontzejuburuAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraMaria Camino Echauri Sierra20112015Maria Camino Echauri Sierra20152019Maria Camino Echauri Sierra2019jardunean

 Kultura 
 Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Urraulgoiti atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Urraulgoiti ez-euskal-eremuan sailkatu zen.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da pirinioaurrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Urrozko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

 Jaiak 
 San Adriango jaiak, irailaren lehen asteburuan

 Ondasun nabarmenak 
 San Adrian eliza, XVIII. mendeko kristiau eliza, barroko estiloan.

 Irurozkiar ospetsuak 
 Zacarias Zuza (1896-1971), apaiz eta olerkari.
 Emilia Zuza (1910-1988), maistra.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Urraulgoiti
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Urraulgoitiko kontzejuak