Itxaro Borda

Itxaro Borda Xarriton (Baiona, 1959ko martxoaren 29a – ) euskal idazlea eta euskaltzain osoa da. Lanbidez postaria izan zen Baionako Santizpirituko bulegoan eta luzaz Maulen eta Ivry-sur-Seinen (Marne Harana) ere egon da. 

2023ko urriaren 28an euskaltzain oso karguaren zina egin zuen Baionan, sarrera hitzaldia irakurri ostean. Bere idazle ibilbideaz, mugaren kontzeptuaz, euskalduntasunaz eta feminismoaz mintzatu zen.

 Biografia 
Haurtzaroa Nafarroa Behereko Oragarren igaro zuen, Amikuze eskualdean, hangoa baitu familia. Donapaleuko Jean Errekarte lizeoan nekazaritzako batxilergoa atera eta Historian lizentziatu zen Paueko Unibertsitatean. Parisen ere ibili zen. Mauleko ikastolako gurasoen elkarteko eta Seaskako presidentea ere izan zen 1990eko hamarkadan. Gaur egun Baionan bizi da.

Literaturaren alorrean 1982an, Maiatz literatur aldizkariaren sortzaileetakoa izan zen, Luzien Etxezaharretarekin batera, eta denbora luzea eman zituen testuak eta itzulpenak argitara Maiatz aldizkarian. Lehen liburua 1984an argitaratu zuen ("Bizitza nola badoan") Maiatz argitaletxean, poesia liburua. Euskal abeslarientzat kantak izkiriatzen ditu eta artikuluak euskarazko prentsarako. Urtetan Berriako kolaboratzailea izan da.

2021eko azaroaren 26an euskaltzain urgazle izendatu zuten eta euskaltzain oso 2022ko azaroaren 26an.

 Ibilbide literarioa 

Idazle oparoenetariko bat da: poesia, narrazioa, eleberria, saiakera, kronika, antzerkia... genero ia guztietan aritu da. Aldizkako argitalpenetan ere parte hartu du egunkari eta aldizkarietan artikuluak, narrazioak, poemak eta kantuak argitaratzen.
 Itzulpengintza 

Itzulpena idazle baten formakuntzan beharrezkoa da. Itzulpena oso presente egon da beti Bordaren idazketan. Eta lan oparoa egin du itzulpengintzan. Itxaro Bordak euskaratutako lanak ugari dira, gutxi liburu formatuan eta oparotasunez aldizkari literarioetan, bereziki Maiatz aldizkarian. Jatorri ezberdinetako egile asko euskal publikoari ezaguraztera eman du: txinatarrak,errusiarrak, senegaldarrak, palestinarrak, armeniarrak...

 Liburuak 

 Bertolt Brecht. Kaukasiar kreazko borobila, antzezlana. Bilbo: Artezblai, 2006.
 María Mercé Marçal (Poesia kaiera). Zarautz: Susa, 2014.

 Kultura eragina 
 2017 Zinemaldia, Euskal Zinemaren Irizar Sariaren epaimahaiaren presidentea, 2017ko irailaren 22tik abenduaren 30ra, Donostia
Euskal Zinemaren Irizar Sariaren epaimahaiaren kidea, beste bi kidekin batera: Miren Arzalluz eta Joserra Senperena. 

Sariaren irabazlea Handia, Aitor Arregiren eta Jon Garañoren filma izan zen. 

 Idazlanak 
 Narrazioak 
 "Entre les loups cruels" 2001, Maiatz (elebiduna)

 Eleberriak 
 Basilika 1984, Susa
 Udaran betaurreko beltzekin 1987, Txertoa
 Bakean ützi arte 1994, Susa
 Amorezko pena baño 1996, Susa
 Bizi nizano munduan 1996, Susa
 % 100 basque 2001, Susa; 2002ko Euskadi saria.
 Zeruetako erresuma 2005, Susa
 Jalgi hadi plazara (2006), Susa
 Ezer gabe hobe (2010), Susa.
 Boga boga (2012), Susa.
 Susmaezinak (2019), Txalaparta
 Kripton 85 (2019) Maiatz
 Euri zitalari esker 2021, Susa

 Olerkiak 
 Liburuak 
 "Bizitza nola badoan" 1984, Maiatz
 "Krokodil bat daukat bihotzaren ordez" 1986, Susa
 "Just Love" 1988, Maiatz
 "Bestaldean" 1991, Susa
 "Orain" 1998, Susa
 "XX. mendeko poesia kaierak - Itxaro Borda" 2000, Susa
 "Hautsak errautsa bezain" 2002, Maiatz, elebiduna
 "Noiztenka" (2007), Maiatz
 "Ogella Line" (2009) La malle d'aurore, Aturbe
 La porta oberta en el cel, i aixo
 Kalahari of love, Itxaro Borda — Maiatz 12 (1986-abendua)
 Abaro (Balea Zuria, 2020)
 Itzalen tektonika (Susa, 2024)

 Aldizkarietan 

 Hordago (Sergei Essenine-ri)  — Maiatz 1 (1982-otsaila)

 Geofisiko I  — Maiatz 2 (1982-abuztua)

 Lights time  — Maiatz 2 (1982-abuztua)

 Oraino mila solas inutil  — Maiatz 5 (1984-apirila).

 Orioko elizan  — Maiatz 9 (1985-maiatza).

 In God we trust  — Maiatz 9 (1985-maiatza).

 This is the end, maitea!  — Maiatz 9 (1985-maiatza).

 Dean Moriartyren orroimenez  — Maiatz 10 (1985-abendua).

 Eh  — Maiatz 10 (1985-abendua).

 Mahiz  — Maiatz 10 (1985-abendua).

 Iparragirreri  — Maiatz 10 (1985-abendua).

 Kanbalismoa  — Maiatz 10 (1985-abendua).

 La citta cremata  — Maiatz 10 (1985-abendua).
 Jaun goikoaren..., Itxaro Borda — Maiatz 11 (1986-maiatza).
 Begira..., Itxaro Borda — Maiatz 11 (1986-maiatza).
 Ilargi beteko gauean..., Itxaro Borda — Maiatz 11 (1986-maiatza).
 Exilium tremens..., Itxaro Borda — Maiatz 11 (1986-maiatza).

 Antologietan 

 2019an Lurra eta dardara. Zortzi ahots emakumezko antologia poetikoan.

 Musika 
 Hertzainak 
 1990- Amets Prefabrikatuak
1- Bi minutuero (Borda-Zabal
1992- Denboraren Orratzak
1. - Irauten (Itxaro Borda-Josu Zabala) 
3 - Larru beltzak (Itxaro Borda-Josu Zabala)
Oskorri
Ez zaitez joan oraindik

 Saioak 
 "Emakumeak idazle" 1984, Txertoa
 "Hiruko" 2003, Alberdania

 Sariak 
 2002an Euskadi Saria jaso zuen, "%100 basque" nobelarekin.
 2010eko irailean Galiziako PEN Clubak Rosalía de Castro poesia saria. 
 2021ean Zilarrezko Gehitu Saria LGTBIQ+ olerkaria izateagatik.

 Erreferentziak 

 Bibliografia 
 Atutxa Ordeñana, Ibai: Itxaro Borda bestaldetik: mugako identitate baten sorrera. - Egan, 2008-3/4, 5-19

 Ikus, gainera 
 Euskarazko literatura
 Ipar Euskal Herriko idazleak.

 Kanpo estekak 

 Armiarma webgunean
 Literaturaren Zubitegian
 "%100 Basque" liburua osorik on-line
 Elkarrizketa Itxaro Bordari Argia astekarian (2010-V-16)
 Elkarrizketa Itxaro Bordari Argia astekarian (2012-I-29)
 EIZIE: Nor da nor: Itxaro Borda itzultzailea (2017-10-05)
Ez zaitez joan oraindik OSKORRI - HAUXE DA DESPEDIDIA - Kontzertua. Oskorriren azken kontzertuan, Elkar argitaletxea, Youtube

Kategoria:Itxaro Borda
Kategoria:XX. mendeko emakume idazleak
Kategoria:XXI. mendeko emakume idazleak
Kategoria:XX. mendeko Euskal Herriko idazleak
Kategoria:XXI. mendeko Euskal Herriko idazleak
Kategoria:Emakume poetak
Kategoria:Euskarazko poetak
Kategoria:Euskal idazleak
Kategoria:Pastoralgileak
Kategoria:Seaskako lehendakariak
Kategoria:Euskal Herriko LGBT pertsonak
Kategoria:Frantziako saiakeragileak