Castro Urdiales

Castro Urdiales (ofizialki, Castro-Urdiales; montañesez: Castru) Kantabriako (Espainia) ekialdeko udalerri bat da, Bizkaiarekiko mugan kokatua. 2006an 30.000 biztanle zituen, eta 96,7 kilometro koadro ditu.

 Izena 
Lehenengo hitzari buruz (castro) zalantzarik ez dago: latinezko castrum («gaztelu») du jatorri. Bigarrenari buruz, aldiz, ez dago ziurtasunik. Hipotesi batek zioen balizko hordeales izenetik («garagardiak») eratorria dela, erroa latinezko hordeum («garagar») izanik; hala ere, Valeriano Yarza Urquiolak seguruagotzat jotzen du jatorria ondorengo hau izatea: Fortunalis antroponimoa, gehi -icus, -ici atzizki genitiboa (Urduliz toponimoaren jatorri bera). Hartara, erromantzean agian bide hau egina zuen toponimoak: *(F)ortu(n)alic(i) > *Ortualiz > *Urdualiz > *Urdialis > Urdiales. Horrenbestez, toponimoaren esanahia «Fortunalisen gaztelua» izan liteke.

Federiko Krutwigek, Vasconia liburuan, Castro Urdiales Urdialaitz izenaz aipatu zuen. Txillardegik, Euskal Herria Helburu liburuan, Castro Urdializ toponimoa euskal toponimotzat aipatu zuen. Euskaltzaindiak, hala ere, ez du bi exonimo horiek hobesteko gomendiorik eman, eta euskaraz hizkuntza ofizial propioaren araberako izenak erabili ohi direla aipatzen duEuskal Herri inguruko exonimoak, Euskaltzaindia.

 Geografia 
Castro Urdialesek honako udalerri mugakideak ditu: Liendo mendebaldean, Muskiz ekialdean, Sopuerta hego-ekialdean, Turtzioz eta Artzentales hegoaldean, Guriezo hego-mendebaldean eta Bizkaiko golkoa iparraldean.

 Herriak 
Hau da udalerriko herrien zerrenda. Gaztelaniazko izen ofizialaren ondoren, kantabrierazkoa (gaur egun gutxi erabilia):
 Allendelagua / Llendelagua
 Baltezana / Valtezana
 Castro Urdiales / Castru (herria)
 Cerdigo / Cerdigu
 Islares / Illares
 Lusa / Llusa
 Mioño / Mioñu
 Ontón / Hontón
 Oriñón
 Otañes
 Sámano / Sámanu
 Santullán
 Sonabia / Sonavia
 Talledo / Talléu

 Historia 
Castro Urdialesen jatorrizko izena Portus Amanus izan omen zen, samaniar autrigoien hiri nagusia zena. 74an, Vespasianoren agintaldian, erromatarrek bertan kolonia bat ezarri eta Flaviobriga izena eman zioten, ziur asko eskualdean zegoen burdina ustiatzeko eratu zuten

1163an Alfontso VIII.a Gaztelakoak Logroñoko Forua eman eta hiribildu bilakatu zen. Gaztelak iparraldeko Europarako portu moduan erabili zuen.

1813ko maiatzaren 11n, Iberiar Penintsulako Gerran, Soulten frantziar armadak hiribildua erre egin zuen, baina laster berreraiki zuten. 1879an trenbidea hara heldu eta asko hazi zen.

 Demografia 
 Bilakaera demografikoa 1900  1910  1920  1930  1940  1950  1960  1970  1980  1990  2000  2009 14.191  12.463  11.786  12.418  11.963  11.646  11.988  12.401  12.912  13.594  18.719  31.670

 Politika 
 2007ko udal hauteskundeak 
2007ko maiatzaren 27ko udal hauteskundeak Alderdia  Botoak %  Zinegotziak PSC-PSOE 3880 28,11 % 7 PP-C 2909 21,07 % 5 AxC 2862 20,73 % 5 PRC 1845 13,37 % 3 IU 745 5,40 % 1

 Eraikinak 
 Santa Maria Jasokundearen eliza
 Santa Ana gaztelua
 Ocharan jauregia
 Allendelaguako gaztelua
 Ballena hilerria

 Castrourdialestar ospetsuak 
 Antonio Hurtado de Mendoza (1586-1644) XVI. mendeko eleberrigilea.
 Ramon de la Sota (1857-1936) euskal enpresaburu eta politikari jeltzalea.
 Eladio Laredo (1864-1941) arkitektoa.
 Leonardo Rucabado (1875-1918) arkitektoa.
 Ataúlfo Argenta (1913-1958) piano-jotzaile eta orkestra zuzendaria.
 Arturo Dúo (1901-1964) musikagilea.
 Peru Zaballa (1938-1997) futbolaria.
 Lorenzo Oliván (1968) poeta.

 Herri eta hiri senidetuak 




 Irudi galeria 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Kantabriako udalerrien zerrenda

 Kanpo estekak 
  Castro Urdialesko Udalaren webgunea
 Castro Urdialesko Euskal Etxea

Kategoria:Castro Urdiales
Kategoria:Kantabriako portuak