Urdaitz

UrdaitzEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. (esteribarreraz: Urdeitz) Esteribar udalerriko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak urdaiztarrak (esteribarreraz: urdaiztarrak) dira.

 Izena 
Urdaitz edo Urdeitz toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Urdaidz (1200)
 Vrdaniç (1244)
 Urdaniz (1268)
 Urdanitz (1274)
 Hurdaniz (1280)
 Urdaniz (1300)
 Urdanyz (1349)
 Vrdaniz (1366)
 Urdaniz (1532)
 Hurdanoz (1587)
 Urdanoz (1829)
 Urdains (1874)
 Urdanicus (1945)
 Urdaitz (1989)

 Ezaugarriak 

 Armarria 
Urdaitzeko armarria Esteribarko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

 Geografia 
Urdaitz Esteriberran dago.

 Ingurune naturala eta klima 
Esteribarko udalerriaren azalera handia dela eta, klima alde handiak daude Esteribar iparraldearen eta hegoaldearen artean. Hala, udalerria klima kontinentalaren eta klima atlantikoaren mugan kokatzen da. Ezaugarri kontinental mediterraneoak ekialdean nabarmentzen dira, eta ezaugarri atlantikoak, berriz, mendebaldean. Urteko batez besteko tenperatura 8 °C eta 12 °C bitartekoa da, eta prezipitazioak 1 000 eta 1 600 mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 120 - 140 inguru izaten dira.

Pagoak eta pinu basatiek udalerriaren basoen %68 hartzen dute. Horrez gain, haritzak eta gaztainondoak daude ibarreko gunerik lauenetan. Birlandatutako basoen azalera 128 hektareakoa da, eta batez ere pinu beltz austriarra erabiliz egin zen XIX. mendetik aurrera. Pagoak ugariagoak dira udalerriaren iparraldeko gune menditsuenetan.

 Estazio meteorologikoak 
Esteribarren dagoen Eugi kontzejuan, itsasoaren mailatik 617 metrora, Nafarroako Gobernuak 1968an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1975ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Irotz lekuan, itsasoaren mailatik 479 metrora. Bestalde, 1995ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Zubiri kontzejuan, itsasoaren mailatik 526 metrora. Zubiriko estazioa da Urdaitzerako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.

 Historia 
XIV. mendearen lehen erdian nabarmen murriztu zen biztanleria. 1280an, urtean 30 soldata eta 7 cahíce eta erdi garagar zituen bular bat zor zuen; 1427an, 3 soldata eta 3 kahitze garagarrera murriztu zen, bertan zegoen nekazari bakarra ematen zuena, beste bost bizilagunak kapareak baitziren. Armagintzako bere jauregia, Johan Olague titularrari bahitua 1750an, Erresumaren Loturari atxikia izan zen. XIII. mendean, Jerusalemgo San Joan Ospitaleek zituzten ondasunak.

1835-1845eko erreformetara arte ibarreko diputatuak eta herriko errejidoreak gobernatzen zuten tokia, txandaka etxeen artean aukeratzen zena (hamalau lanabes eta XVIII. mendearen amaieran hondatutako bat, hamalau bizilagun 1849an). Azken data horretan, erretorearen aurkezpen-eskubidea auzotarrei zegokien; irin-errota bat zegoen Argaren gainean. XX. mendearen hasieran landa kutxa bat eratu zen.

 Demografia 
 biztanle zituen Urdaitzek.2000200120022003200420052006200720082009201020112012201320142015201620172018201920206770717073102104758084941021039498101948987100108

 Politika 
Urdaitzeko kontzejua kontzejuburuak eta lau kontzejukidek osatzen dute. Egungo kontzejuburua Maider Iriarte Bengoetxea da.

 Kontzejua 
Urdaitzeko kontzejua kontzejukidek eta kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Kontzejuburua Maider Iriarte Bengoetxea da. Kontzejukideak 4 daude:

 Sofia Vega Garcia
 Jesus Maria Arana Garcia
 Jose Domingo Gutierrez Vierge
 Pedro Antomil Alvarez

 Kontzejuburuak 
2011tik, Urdaitzek kontzejuburu bat izan du:KontzejuburuAgintaldi hasieraAgintaldi amaiera -20112015 -20152019Maider Iriarte Bengoetxea2019jardunean

 Kultura 

 Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Esteribarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Erroibar eta Artzibar ibarrekin hitz egiten zena.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Esteriberrak nafarrera euskalkian sailkatu zituen.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Urdaitzeko azpieuskalkia esteribarrera da, eta, zehazki, Erdiesteribartar aldaera. 2007ko udazkenean, euskaldun behintzat gabeak baziren ibarran.Euskaltzaindia. Hegoaldeko goi-nafarrera. Esteribarrera.

 Euskararen Foru Legea 
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Esteribar eremu euskalduneko udalerria da. 2001eko erroldan, herritarren % 25ek zekien euskaraz.

1986tik geroztik, Esteribar udalerriaren izen ofiziala Esteribar da.

 Jaiak 
 San Mikelgo jaiak: uztailaren hirugarren asteburuan

 Ondasun nabarmenak 

 San Mikel eliza, XX. mendeko kristiau eliza.
 Urdaitzeko jauregia, Erdi Aroko jauregia.
 Urdaitzeko zubia, XX. mendeko zubia Arga ibaiaren gainean.
 Luskozubiko zubia, Erdi Aroko zubia Inbuluzketako errekaren gainean.
 Urdaitzeko errota, XIX. mendeko errota eta bainatzegunea.
 El Molino de Urdániz jatetxea, bi Michelin izar dituen jatetxea.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Esteribar
 Ibarrak (Iruñerria)
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 
 Esteribarko Udalako webgune ofiziala

Kategoria:Esteribarko kontzejuak