Eugi

EugiEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. (esteribarreraz: Egui) Esteribar udalerriko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak eugiarrak (esteribarreraz: eguiarrak) dira.

 Izena 
Eugi beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 gaztelaniaz: Eugui
 frantsesez: Égouy

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Eugui (1071)
 Heugui (1275)
 Eugui (1280)
 Euguy (1366)
 Egui (1366)
 Eugui (1428)
 Eugi (1966)

 Ezaugarriak 

 Armarria 
Eugiko armarria Esteribarko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

 Geografia 
 Ingurune naturala eta klima 
Esteribarko udalerriaren azalera handia dela eta, klima alde handiak daude  iparraldearen eta hegoaldearen artean. Hala, udalerria klima kontinentalaren eta klima atlantikoaren mugan kokatzen da. Ezaugarri kontinental mediterraneoak ekialdean nabarmentzen dira, eta ezaugarri atlantikoak, berriz, mendebaldean. Urteko batez besteko tenperatura 8 °C eta 12 °C bitartekoa da, eta prezipitazioak 1 000 eta 1 600 mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 120 - 140 inguru izaten dira.

Pagoak eta pinu basatiek udalerriaren basoen %68 hartzen dute. Horrez gain, haritzak eta gaztainondoak daude ibarreko gunerik lauenetan. Birlandatutako basoen azalera 128 hektareakoa da, eta batez ere pinu beltz austriarra erabiliz egin zen XIX. mendetik aurrera. Pagoak ugariagoak dira udalerriaren iparraldeko gune menditsuenetan.

 Estazio meteorologikoak 
Esteribarren dagoen Eugi kontzejuan, itsasoaren mailatik 617 metrora, Nafarroako Gobernuak 1968an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1975ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Irotz lekuan, itsasoaren mailatik 479 metrora. Bestalde, 1995ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Zubiri kontzejuan, itsasoaren mailatik 526 metrora. Eugiko estazioa da Eugirako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.

 Historia 
Jaurerriaren antzinako lekua, 1280an urteko 181 soldatako petxu bat zor zuela eta beste 25 "afari" gisa, gehi errotaren ordainsariak. Orreagako Santa Mariak bustaliza batzuk erosi zituen 1319n.

1835-1845eko udal erreformak arte, Esteribar ibarreko diputatuak eta etxeak txandakatzeagatik izendatutako erregidore batek gobernatzen zuten. Bere mugartean Olaberriko arma-fabrika egon zen, bere historia, bereziki, Nafarroako Metalgintzarekin eta ondorengo Orbaizeta lantegiarekin lotzen delarik. 1847an eskola zuen, eta bere maisuak 30 gari lapurreta eta 600 erreal jasotzen zituen urtean, ikasleek egiten zituzten ordainsariak aparte utzita; posta ibarreko balidategitik jasotzen zuen, eta bere bideak ferrazkoak ziren eta egoera txarrean zeuden; aduana zegoen.

Eugiko urtegia eraikitzeko lanak 1968an hasi ziren. Bere helburua Iruñea eta Iruñerria urez hornitzea zen. Urtegiko lanekin batera, Zubiri eta Eugi lotzen dituen saihesbidea, zortasunak berritzeko aldaketa bat urtegiaren eskuinaldean, herriko hiri-saneamenduko sarea eta urtegiaren perimetro osoaren itxitura egin ziren. Urtegiko uren azpian geratu ziren baso-etxea, labea, Baltasarren okindegia eta errota bere presarekin, besteak beste. 1973an inauguratu zen. Urtegiko hormaren lanak eragina izan zuten herriko bizilagunen bizitzan, eta 5 urtez paisaia hurbilena pixkanaka eraldatzen joan zen.

 Demografia 
 biztanle zituen Eugik.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020328325323323313313313371366379388378367362360369367366355353345

 Politika 
Eugiko kontzejua kontzejuburuak eta lau kontzejukidek osatzen dute. Egungo kontzejuburua Estibaliz Iribarren Osinaga da.

 Kontzejua 
Eugiko kontzejua kontzejukidek eta kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Kontzejuburua Estibaliz Iribarren Osinaga da. Kontzejukideak 4 daude:

 Unai Seminario Gurbindo
 Iosu Linzoain Seminario
 Raquel Belzarena Cantero
 Ainhoa Larramendi Galduroz

 Kontzejuburuak 
2011tik, Eugik 3 kontzejuburu izan ditu:KontzejuburuAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraBeatriz Errea Errea20112015Rafael Ventura Basterrica20152019Estibaliz Iribarren Osinaga2019jardunean

 Garraioa 
Autobuses Artieda autobus konpainiak Eugi Iruñearekin batzen du. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:

Eugi - Urtasun - Saigots - Zubiri - Urdaitz - Larrasoaña - Idoi - Zuriain - Antxoritz - Zabaldika - Olloki - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

 Kultura 

 Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Esteribarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Erroibar eta Artzibar ibarrekin hitz egiten zena.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Esteriberrak nafarrera euskalkian sailkatu zituen.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Eugiko azpieuskalkia esteribarrera da, eta, zehazki, Iparesteribartar aldaera. 2007ko udazkenean, euskaldun behintzat gabeak baziren ibarran.Euskaltzaindia. Hegoaldeko goi-nafarrera. Esteribarrera.

 Euskararen Foru Legea 
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Esteribar eremu euskalduneko udalerria da. 2001eko erroldan, herritarren % 25ek zekien euskaraz.

1986tik geroztik, Esteribar udalerriaren izen ofiziala Esteribar da.

 Folklorea 
Hiru dantza folkloriko mota kontserbatu dira: gerriko dantza, dantzariek piruetak egiteko erabiltzen dutena. Mutil dantza, soka dantza, dantza xea eta ingurukoa ditu. Hirugarrena Zaregi dantza da, inauterietako hirugarren egunean egiten zena, gabonsaria ematen zuten etxeen aurrean.

 Jaiak 

 San Gilgo jaiak: irailaren lehen asteburuan

 Ondasun nabarmenak 

 Kintoa, balio natural handiko baso-eremua.
 Eugiko urtegia, Arga ibaiaren bildutasuna Eugi eta Urtasun artean.
 Eugiko ola, munizio eta armen fabrika zaharra.
 San Gil eliza, 1898an eraikitako kristiau eliza modernista.

 Eugiar ospetsuak 

 Gartzea Eugi (?-1409) agustindar fraide eta Baionako apezpikua.
 Felix Arrarats (1883-1970), apaiza eta idazlea.
 David Jaime Dean (1887-1949), errepublikar politikaria.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Ibarrak (Iruñerria)
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 
 Esteribarko Udalako webgune ofiziala.
 Eugiko Kontzejuko webgune ofiziala.
 "Nafar Away" saioan (11TB).

Kategoria:Esteribarko kontzejuak