XIII. mendea

XIII. mendeak 1201etik 1300. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

 Gertaerak 

 Afrika 

 Alauitak (Aliren oinordekoak) Maroko hegoaldeko Tafilalet oasian kokatu ziren.
 Malitik etorritako gizataldeek hausatarrak Islamera bihurtu zituzten.
 Ziur asko Jolof Inperioa eratu zen.
 Tutsi artzainak Ruanda ekialdean kokatzen hasi ziren, zegoeneko hutu lantzaileak eta pigmeo ehiztariak bizi ziren eskualdea. Mendeak igaro ahala, tutsiek nagusigoa ezarri eta hutuak mendeko hartu zituzten.
 Kiloa merkataritza postu persiarraren gailurra.
 1270: Zortzigarren Gurutzada Tunisian, Luis IX.ak gidatua

 Amerika 
 Anasazi kultura, iparraldetik etorritakoa, ekialdeko Pueblo kultura guztietan nagusi izan zen (1200-1400). Adobezko horma garai eta sendoak eraiki zituzten herrixkak babesteko, agian Apatxe tribu nomadengandik.

 Asia 
 Angrok erregearen agintaldia Singosari-n (Java).
 Pasai sultanerria sortu zen Sumatra iparraldean, lehen indonesiar erresuma musulmana.
 Japoniako shogunak lehen harremanak izan zituen Yeso uharteko ainuekin (Hokkaidōn).
 Mongolen Inperioaren hedapena eta gailurra, batez ere mende hasieran Gengis Khani esker.
 Gurutzadak: bosgarrena (1215-1221), seigarrena (1227-1229), zazpigarrena (1245-1254) eta bederatzigarrena (1270-1271).

 Europa 
 Laugarren Gurutzada (1198 - 1204) eta Konstantinopoliseko Latindar Inperioaren.
 Gurutzada Albitarra (1209-1229) Frantzia iparraldeko baroi katolikoek Languedoc konkistatu zuten. Hasieran, Inozentzio II.ak konkista hau babestu zuen, kataroen heresia amaiarazteko.
 Andaluzia betikoaren errekonkista (1224-1248): Fernando III.ak, Gaztelako eta Leongo erregeak Jaén, Sibilia eta Kordoba konkistatu zituena.
 1212: Navas de Tolosako gudua
 1300: Bilbo hiribildua fundatu zen.

 Ozeania 
 Samoatarrek independentzia lortu zuten Tu'i Tonga inperiotik.

 Pertsona nabarmenak 
 Gengis Khan (1162-1227) mongoldar buruzagia
 Antso VII.a Indartsua (1194–1234) Nafarroako errege
 Tibalt I.a Koblakaria (1234–1253)
 Tibalt II.a Gaztea (1253–1270)
 Henrike I.a Gizena (1274–1305)
 Giotto (1267?-1337) margolari eta arkitektoa
 Dante Alighieri (1265-1321) idazlea
 San Tomas Akinokoa (1225/1226-1274) idazle eta filosofoa
 Marco Polo (1254-1324) bidaiaria
 San Frantzisko Asiskoa (1182-1226) erlijiosoa

 Kanpo estekak 

Kategoria:XIII. mendea