Miranda Ebro

Miranda EbroEuskaltzaindiaren 149. araua: Euskal Herri inguruko exonimoak (gaztelaniaz eta ofizialki, Miranda de Ebro) Burgosko probintziako (Espainia) ipar-ekialdeko udalerri bat da; probintzia horretako jendetsuenetan bigarrena (Burgos hiriburuaren ondoren). 2009an 39.264 biztanle zituen, eta 101.39 kilometro koadro ditu. Herria zeharkatzen duen Ebro ibaiak eman dio izenaren bigarren osagaia.

Arabarekin mugakide izanik, Mirandak lotura estua du Euskal Herriarekin. Arabako ermandadea sortu zuten hiribilduetako bat izan zen; gero Burgosko probintzian sartu zuten, eta Mirandak berriz Araban sartzeko zenbait saiakera egin zituen, baina alferrik. Era berean, Mirandako hainbat toponimo (Bardauri, Ircio, Pontanzuri, Bayas) eta tradizioz erabiltzen diren hitz batzuk (chacoli, perrochico, eta abar) euskal jatorrikoak dira.

 Auzoak 
Mirandak guztira hamahiru auzo dauzka:

 Aquende
 Allende
 Anduva
 Barriada de San Juan
 Bardauri
 Bayas
 El Crucero
 La Charca
 Las Matillas
 Miranda Sur
 Los Ángeles
 Los Corrales

 Historia 
Inguruko aztarna zaharrenak Burdin Arokoak dira. Miranda Ebrotik 3 kilometrora, erromatarren aurreko eta erromatarren aztarnak dituen aztarnategi bat dago, gaur egun Arce-Mirapérez deritzon tokian. Gero, erromatar kokagune bat egon zen hor.

757. urtean, Alfonso I.a Asturietako erregeak Ebro ibaitik egindako ibilbidearen kronika batean agertzen da, Miranda izenarekin. Gainera, Picota muinoan, VIII. mendeko herria zegoela aurkitu da.

XI. eta XII. mendeetan hiria Nafarroako Erresumaren parte izan zen, baina muga askotan mugitu zen eremu honetan.

XIV. mendean Mirandako gaztelua eraiki zen pikota izeneko muinoan.

XV. mendean, Miranda izan zen Arabako Anaiartea sortu zuten hiribilduetako bat. XVI. mendean, Burgosko jaurerriaren eskuetara igaro zen; Mirandak Arabara itzultzea eskatu zuen 1646an eta 1742an, baina ez zuen lortu. Javier de Burgosek 1822an egindako probintzia banaketan, ordea, bai, Araban sartu zuten Mirandako eskualdea; haatik, Burgosko agintariak kexatu ziren, eta 1833an Burgosko probintzian sartu zuten atzera.

XVIII. mendera arte hiriak Erdi Aroko itxura zeukan, baina 1775. urteko uholdeak zubia eta harresi zati handi bat suntsitu zituen. Bi urte geroago zubi berria egin zen.

1862. urtean, trenbidea Mirandara heldu zen. 1907. urtean, Miranda hiri izendatu zuten.

Espainiako Gerra Zibilean, frankisten kontzentrazio-esparru bat egon zen, eta 1947. urtera arte irekita egon zen, Espainian itxi zuten azkena izan baitzen. Emiliano Bajo Iglesias alkatea eta beste zinegotzi hautetsi batzuk hil zituzten frankistek.

1950eko hamarkadan paper fabrika bat jarri zuten, eta langileentzat lorategi-hiri estiloko auzo bat egin zuten.

1971n Garoñako Zentral Nuklearra funtzionamenduan jarri zen.


 Demografia 
 Biztanleriaren bilakaera 1900  1910  1920  1930  1940  1950  1960  1970  1980  1990  2000  2009 6.199  7.321  8.615  12.268  14.305  17.976  27.716  34.092  37.026  36.525  35.621  39.264

 Eraikin garrantzitsuak 

 Karlos III.aren zubia, 1777an eraikia.
 Udaletxea, 1788koa. Eraikin neoklasikoa.
 Berberanako kondeen palazioa eta Urbinatarren etxea, biak XVI. mendekoak.
 Tren geltokia, 1862an eraikia. 
 Apolo Antzokia, 1921ekoa.
 Gaztelua, XIV. mendean eraikia. 
 Espiritu Santuaren eliza, jatorri erromanikoa dauka. Ataria eta absidea XIII. mendekoak dira eta nabea gotikoa eta XVI. mendekoa.
 Santa Maria eliza, XVI. mendekoa
 Bihotz Sakratuen eliza, XVI. mendekoa. Kanpai-horma barrokoa du. 
 San Joan eliza, gotikoa.

 Kirola 
 Club Deportivo Mirandés
Central Bikes. Elkarte honek Burgosko mendi bizikleta txapelketa antolatu zuen. Elkarte honetako mirandar bat (Ismael Ruiz de Loizaga) burgosko mendi bizikleta txapelduna izan da.
Stagiares. 2021.urtean, txirrindulari batzuk elkarte hau sortzeko ideia izan zuten. Ebro Gold Ride lasterketa eratu zuten.

 Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:

Besteak
 Miranda Ebroko geltokia
 Miranda Ebroko urbanoa

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Burgosko udalerrien zerrenda
 Miranda Ebroko kontzentrazio-esparrua

 Kanpo estekak 
  Miranda Ebroko Udalaren webgunea

Kategoria:Miranda Ebro
Kategoria:Burgosko probintziako herriak