Moriones

MorionesEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Bizkaia ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean. Ezporogi udalerrian da.

 biztanle zituen.

Bizkaia ibarreko ibarburua da. Bertako biztanleak morionesarrak dira.

 Izena 
Moriones beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 gaztelaniaz: Moriones

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Moriones (1257)
 Muriones (1366)
 Moriones (1534)
 Moriones (1650)
 Muriones (1713)
 Moriones (1829)
 Moriones (1990)

 Etimologia 
Mikel Belaskoren ustez, bere esanahia ezezaguna da. Itxura erromantze duen izena da, baina ez dirudi arabiarren presentziarekin zerikusirik duenik. Patxi Salaberrik Masuk emandako azalpenak bildu ditu. Nahiko sinesgaitzak dirudite eta asturleonesezko ahotsekin lotzen dute herriaren izena, hala nola, morrión (Salamanca) edo morrón (Asturies), "harrizko edo mendiko muturra".

 Ezaugarriak 

 Armarria 
Morionesko armarria Ezporogiko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

 Geografia 
Moriones Bizkaia ibarran dago, Ezporogi udal-barrutian, Oibar ibarrean, Zangozerria eskualdean, Nafarroa Garaia herrialdearen ekialdean.

 Klima eta landaredia 
Ezporogiko klima mediterraneo motakoa da, nahiz eta iparraldean klima kontinentalaren ezaugarriak izan. Iparraldeko gune menditsuenetan prezipitazioak ugariagoak dira, urtero 800mm inguru, baina zenbat eta hegoalderago urriagoak, herrigunean, esaterako, 500mm euri baino ez dira jausten urtero. Batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu artekoa da eta urteroko egun euritsuak 80 eta 100 bitartekoak.

Ezporogiko basoak asko gutxitu dira denboraz, gaur egun, jatorrizko haritzen eta arteen hedadura 223 hektareakoa baino ez dela. Arteei eta haritzei XIX. mendetik birlandatutako pinu lariziar austriarrak batu arren, basoak herriko azaleraren %7,1 baino ez ziren XX. mendearen amaieran.

 Estazio meteorologikoa 
Ezporogin ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Oibar pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 556 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974n jarritako estazio meteorologikoa dago.

 Historia 
1268ko Rediezmoaren Liburuan agertzen da. XIV. mendetik aurrera, behintzat, bizilagun guztiak kapareak ziren. Bere historia nagusia Bizkaia ibarrarena da, unitate administratibo hau egon zen bitartean izan baitzen. 1835-1845eko udal-berrikuntzekin, Moriones Izkorekin udalerri izatera pasa zen, baina ondoren Ezporogi udal-barrutian sartu zen. Erreforma horiek egin arte, herriko errejidoreek gobernatzen zuten, herrikoen artean aukeratzen zirenak, eta ibarreko diputatuak. Horiek egin ondoren, administrazio-araubide erkidearen mende geratu zen. 1847an eskola bat zuen, seiehun errealez hornitua; parrokiako abadea herritarrek aurkezten zuten.

 Demografia 
 biztanle zituen Morionesek.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020101010101212889788766888666

 Kultura 

 Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Ezporogi atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Ezporogi ez-euskal-eremuan sailkatu zen.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Ezporogi eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %16,70k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 16,13k eta 2018n % 6,70k.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Ezporogi
 Zangozerria
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Nafarroako lehengo udalerriak
Kategoria:Bizkaia ibarreko herriak
Kategoria:Ezporogiko herriak