Otsa

OtsaEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Artzibar ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak osatarrak dira.

 Izena 
Otsa toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Otsa (1189)
 Oxxa (1189)
 Otsa (1200)
 Ocha (1268)
 Oxa (1274)
 Ocha (1280)
 Ocha (1300)
 Ocha (1366)
 Osa (1534)
 Ocha (1591)
 Osa (1800)
 Osa (1874)
 Otsa (1990)

 Geografia 
Otsa Artzibarran dago.

 Inguru naturala eta kokapena 
Artzibar kokatzeko ez dago aho bateko akordiorik. Egia esan, Zaraitzu eta Erronkaribar ibarretan bezala, haran horien iparraldea Pirinioetakoa da, eta hegoalde Pirinioaurreatarra, klima eta landaretza aldaketa nabariarekin. Trantsizio-eremu bat da, eta bi espazioen muga edo muga hori Larrogain, Elke-Pausaran, Peñas Baxas eta Lareki mendien arteko irudizko lerro batekin markatu daiteke.

Artzibar ibarra berezia da, bitxia beharbada, eta Erdi Arokan galtzen da bere jatorria. Ez dio jarraitzen ibai baten inguruan garatzeko zonako arauari. Bi adar bereiz ditu, Irati eta Urrobi ibaien ibilbideei jarraituz, eta hirugarren adar erdi bortxatu bat Gurpegi errekaren inguruan. 

 Klima 
Udalerriko gunerik garaienetan izan ezik, Artzibar gehienean klima azpimediterraneoa nagusi da. Urteko batez besteko tenperatura 6 eta 12 gradu bitartekoa da (sei gradu mendietan eta hamabi herrigunean). Prezipitazioak 1 000 eta 1 600mm bitartekoak dira, betiere udaberrian eta udazkenean ugariagoak. Urteroko egun euritsuak 100-120 inguru izaten dira, eta azarotik apirilera ohikoa da elurra jaustea.

Baso-soiltze gogorra jasan dute Artzibar aldeko basoek. Pagoa, pinu basatia, haritza eta artea dira zuhaitzik ugarienak. Artea, arroilean eta ipar eta ipar-mendebaldeko mendietan hedatzen da batez ere. Birlandatutako pinuek 1 000 hektareatik gora hartzen dituzte, batez ere Austriatik ekarritako pinu lariziarrak dira.

 Estazio meteorologikoak 
Artzibarren dagoen Orotz-Betelu udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 619 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.

 Historia 
Gaur egun, Lakabeko tunelaren ondotik ateratzen den lurrezko pista batetik bakarrik sar daiteke ibilgailuz. Ikuspegi handiko herria da, Irati ibaian bere errota izatera iritsi zena. Demografiari dagokionez, etxeen edo suen zenbaketetan lau zeuden 1366an, bost XVI. mendean zehar, eta hiru izendatu ziren 1819an. Biztanle kopuruari dagokionez, maximoa 1858an izan zen, 30 biztanlerekin, eta pixkanaka jaisten joan zen, 1950-70eko hamarkadetan bailara asko erori arte, 21 biztanle izatetik 2 izatera igaro baitzen 1970ean. Erroldatuta jarraitzen duen arren, ez dago bizitzeko moduko etxerik.

 Demografia 
 biztanle zituen Otsak.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020211112222222222222222

 Kultura 
 Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Artzibarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Esteribar eta Erroibar ibarrekin hitz egiten zena.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Artzibarrek atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Artzibarrera azpieuskalkian (Hegoartzibartar aldaera). Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Artzibarko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

 Ondasun nabarmenak 

 San Roman eliza, Erdi Aroko kristiau eliza.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Artzibar
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 
 Artzibarko Udalako webgune ofiziala

Kategoria:Artzibarko lekuak