Ur-jauzi

Ur-jauzia fenomeno geologiko bat da, ur ibilgu bat garaiera batetik amiltzen denean gertatua.

Ur-jauziak sortzeko, urak arroka gogor baten gainetik joan behar du, eta ibaiak eta gertakari geologiko batek sortutako amildegia aurkitu (faila bat, haustura bat edo bestelakoa). Oro har, azpian dagoen arroka multzoa goikoa baino bigunagoa bada, urteen joan-etorrian higatu eta ur-jauzia gero eta garaiagoa egingo da: aldatuz doaz (bai urtaro batetik bestera, bai denboraren ondorioz), eta hainbat sailkapen dituzte, formaren arabera.thumb|erdian|800px|Iguazuko ur-jauziak (Argentina)

 Munduko ur-jauziak 
eskuinera|thumb|250px|Delikako ur-jauzia (Araba), neguan.
 Garaieraren arabera 
World Waterfall Databasearen arabera, honako hauek munduko ur-jauzirik garaienak dira. Gocta ur-jauzia, 14. ageri dena, jauzi bakar batean garaiera gehien duen 3.a da, berriki jakin denez.
alt=|thumb|250x250px|Mundu osoko 9849 ur-jauziak (Wikidata, 2019-04-25) Query|ezkerrera Izena  Garaiera  Herrialdea  Angel  979 m  Venezuela Tugela Falls  948 m  Hegoafrika Las Tres Hermanas  914 m  Peru Olo'upena  900 m  Estatu Batuak Vinnufossen  860 m  Norvegia Balaifossen  850 m  Norvegia Pu'uka'oku  840 m  Estatu Batuak Browne ur-jauziak  836 m  Zeelanda Berria Strupenfossen  820 m  Norvegia Ramnefjellsfossen  818 m  Norvegia Waihilau  792 m  Estatu Batuak Colonial Creek ur-jauziak  788 m  Estatu Batuak Mogenfossen  773 m  Norvegia Gocta  771 m  Peru Mutarazi  762 m  Zimbawe

 Ur-bolumenaren arabera 
World Waterfall Databasearen arabera, munduko ur-bolumen handieneko ur-jauziak hauexek dira:
 Izena  Bolumena (oin-kubiko segundoko)  Ibaia  Herrialdea  Inga ur-jauziak  1.500.000  Kongo ibaia  Kongoko Errepublika Demokratikoa Livingstone ur-jauziak  1.240.000  Kongo ibaia  Kongoko Errepublika Demokratikoa Boyoma ur-jauziak  600.000  Lualaba  Kongoko Errepublika Demokratikoa Guaira  470.000  Parana  Brasil Khone  410.000  Mekong  Laos Niagara  212.000  Niagara ibaia  Estatu Batuak / Kanada Celilo ur-jauziak  191.215  Columbia ibaia  Estatu Batuak Para  125.000  Caura  Venezuela Cachoeira de Paulo Afonso  100.000  Sao Francisco  Brasil Urubupunga  97.000  Parana  Brasil Iguazuko ur-jauziak  61.660  Iguazu  Argentina / Brasil Patos e Maribondo  53.000  Rio Grande  Brasil Victoria ur-jauziak  38.340  Zambezi  Zimbawe / Zambia Virginia ur-jauziak  35.300  Hegoaldeko Nahanni ibaia  Kanada Grand Falls  35.000  Hamilton ibaia  Kanada

 Euskal Herriko ur-jauziak 
alt=|thumb|250x250px|Euskal Herriko 11 ur-jauzi (Wikidata, 2019-04-25) Query

Euskal Herriko ur-jauzi ezagunenak hauek dira: Izena  Herria  Garaiera (m)  Ibaia (hauetara doa ura)  Lurraldea Aitzondo  Irun  100  Aitzondo Bidasoa  Gipuzkoa Altube  Urkabustaiz Izarra 5-10  Altube Nerbioi IbaizabalAraba Artazul  Arteta  50  Artazul Udarbe Arakil Arga EbroNafarroa Bisusta  Sunbilla  10-20  Burdinzelaieta Bidasoa  Nafarroa Delika  Delika  222  Iturrigutxi Urita Nerbioi IbaizabalAraba Epaltza  Aritzakun Baztan 80  Epaltza Aritzakun Baztan BidasoaNafarroa GoiuriGoiuri-Ondona  91 Oiardo Jaundia Altube Nerbioi IbaizabalAraba Iribas  Iribas  10  Iribas Ertzilla Larraun Arakil Arga EbroNafarroa Irigoin  Erroitegi  10  Irigoin Ega EbroAraba Kakueta  Urdatx  50 Santa Graziko ühaitza, Larraineko ühaitza, Ühaitzandi, Oloroeko ühaitza, AturriZuberoa Putzubeltz  Arantza  10-15  Putzubeltz Latsa BidasoaNafarroa Urederra  Irun  10-20  Urederra Ega EbroGipuzkoa Xorroxin  Erratzu  10-20  Iñarbegi Baztan Bidasoa Nafarroa

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Energia hidraulikoa
 Euskal Herriko ur-jauziak (Mapa interaktiboa)
 Euskal Herriko ur-jauziak (Fitxak irudiarekin)
 Munduko ur-jauziak (Mapa interaktiboa)
 Munduko ur-jauziak (Fitxak irudiarekin)

 Kanpo estekak