Sorauren

SoraurenEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Ezkabarte ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean dago, Iruñea hiriburutik 8,6 kilometrora.  biztanle zituen.

Bertako biztanleak soraurendarrak dira.

 Izena 
Sorauren toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Soraguren (1193)
 Soraurren (1268)
 Sarauren (1274)
 Celauren (1279)
 Sororan (1350)
 Sorauren (1366)
 Sorauren (1534)
 Soraurren (1591)
 Sorauren (1767)
 Sorauren (1829)
 Sorauren (1966)
 Sorauren (2003)

 Ezaugarriak 

 Armarria 
Soraurengo armarria Ezkabarteko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

 Geografia 
Sorauren Ezkabarte ibarrean dago, Iruñeko merindadean. Bitxia da kalean zehar etxe barruko labe zintzilikatu pare bat ikus daitezkeela. Nafarroako iparraldean horrelako hainbat ikusten dira.

 Ingurune naturala eta kokapena 
Ezkabarte udalerria Iruñeko saihesbideak (PA-30) eta N-121-A errepide nagusiak zeharkatzen dute, baita Aitzoainekin lotzen den tokiko errepide batek ere. Udalerriaren erliebea Ultzama ibaiaren ibarrak definitzen du ekialdean, eta Pirinioaurreko lur-eremu menditsu batek gainerako lurraldean. Hegoaldean, gainera, Ezkaba mendia nabarmentzen da (895 metro), Iruñearekiko eta haren metropoli-eremuarekiko hegoaldeko muga egiten duena.

 Iruñerriko Ibai Parkea 
Iruñerritik pasatzen den Arga ibaiaren ibilbidean 32 kilometro inguruko natur pasealekua antolatu zuen Iruñerriko Mankomunitateak. Parkean Ultzama ibaiko adarra Soraurenen hasten da. Guztira milioi bat metro koadro hartzen ditu parkeak. Ibaiko landarediaz gain beste elementu asko ikus daitezke ibilbidean: zubi historikoak, presak, errotak, zaldainak, lorategiak, parkeak, ontziralekuak, askaldegiak, arrantza lekuak, haztegiak, baratzeak, zaldiak eta behiak belar-soroetan, iturriak, pilotaleku bat, bai eta Ingurumen Heziketarako Museo bat ere.

 Klima eta landaredia 
Ezkabartek klima atlantiarra dauka, urteko batez besteko balioek erakusten duten moduan. Urteroko prezipitazioak 1.000mm eta 1.400mm bitartekoak dira, eta tenperaturak 10 eta 13 gradu artekoak. Egun euritsuak 120 inguru izaten dira. Euria urte osoan zehar egiten badu ere, uda garaian hilabete bateko lehortea izan ohi da.

Prezipitazio ugariek eraginda, landaredia eta basoak ugariak dira. Basa pinuak, pagoak eta beste hainbat zuhaitz espezie daude ibarreko basoetan.

 Estazio meteorologikoa 
Ezkabarten ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Txulapain pareko udalerrian, estazio bat dagoen Beltzuntze kontzejuan, itsasoaren mailatik 530 metrora, Nafarroako Gobernuak 1988an jarritako estazio meteorologikoa dago.

 Historia 
1193an, Antso VI.a Jakitunak bertako biztanleei eman zien, eman ohi zioten petxatik, denek batera urtean 300 sos ordain zitzaten, eta ez gehiago. Halaber, lau alargunek laborari batek bezainbat ordain zezatela, ezein jaun, zaldun edo merinok ez zezala haien gain zuzengabekeria edo bortizkeria egiteko eta beren gauzak bortxaz kentzeko ahalmenik izan, eta ez zezatela ezein jaunaren alde egin. Sorauren herriak bere elizaren patronatua erregeari eman zion 1406an, eta erregeak Orreagako monasterioari eskualdatu zion. Soraurenen petxak Joan II.a erregeak eman zizkion 1461ean Joan Peritz Beraitzeri.

1794ko urriaren 15ean, Konbentzioaren gerrapean, Ultzamako ibarra frantziar eraso antolatu baten ondorioz, espainiar tropek ebakuatu zuten, eta Soraurenera itzuli behar izan zuten. Urte bereko azaroaren 24an, Sorauren okupatu zuten frantziarrak Espainiako tropek kanporatu zituzten.

1813an Sorauren gudu odoltsua gertatu zen Iberiar Penintsulako gerran, guztira 7500 hildako izan ziren (4000 frantziar, 1500 britainiar, 1000 portugaldar eta 1000 espainiar).

XIX. mendearen erdialdean, Soraurenek eskola zuen, 1063 errealez hornitua. Eliza zerbitzatzen zuen elizgizona bikario batera murriztu zen, eta haren aurkezpena erregeari edo Orreagako kabildoari zegokion, postua hutsik geratu zen hilabetearen arabera. San Martzial baselizan ibarreko batzarrak egiten ziren. XX. mendearen hasieran errota eta zentral elektriko berriak zituen.

 Demografia 
 biztanle zituen Soraurenek.20002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022149155159155158160163172179180187189193205198193191190190196189

 Garraioa 
La Burundesa autobus konpainiaren Donostia eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Maiztasunak aldakorrak dira, baina gutxienez bi zerbitzu izaten dira norabide bakoitzean egunero. Lineak honako ibilbidea egiten du:

 Donostia - Irun - Lesaka - Etxalar - Igantzi - Sunbilla - Doneztebe - Narbarte - Belate - Almandoz - Olague - Ostitz - Sorauren eta Iruñea

 Kultura 

 Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Ezkabarteko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Ezkabarte ez-euskal-eremuan sailkatu zen.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Olaibarreraz. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Goñerriko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Ezkabarte eremu mistoko udalerria da, eta hori dela eta, euskarak eskubide batzuk ditu. 2010ko erroldaren arabera, herritarren %12,35k zekien euskaraz hitz egiten eta 2018n % 16,70k.

 Jaiak 

 San Andres jaiak, irailaren lehengo asteburuan

 Ondasun nabarmenak 

 San Andres eliza, XVI. mendeko kristau eliza, XX. mendean zaharberritua.
 Soraurengo zubia, Ultzama ibaiaren gaineko zubia, Erdi Arokoa.

 Irudiak 

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Ezkabarte
 Ibarrak (Iruñerria)
 Iruñeko merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 
 Ezkabarteko Udalako webgune ofiziala

Kategoria:Ezkabarteko kontzejuak