John Lennon

John Winston Lennon (Liverpool, Ingalaterra, 1940ko urriaren 9a - New York, Estatu Batuak, 1980ko abenduaren 8a) The Beatles taldeko kantaria eta abesti askoren konpositorea izan zen. The Beatles taldearen sortzaile eta partaide izan zen. Gitarra jotzen zuen eta taldeko kanta gehienak ondu zituen, Paul McCartney-rekin batera. XX. mendeko kantu ezagunenen sortzailea izan zen. 

 Bizialdia 
 Haurtzaroa eta lehen urteak 
Bigarren Mundu Gerran jaioa Liverpool hirian, Alfred Lennon eta Julia Stanley ziren gurasoak. Aita itsasgizona izanik, asko bidaiatzen zuen: hori zela eta, ama bakarrik sentitzen zen eta, horren ondorioz, banatu egin ziren. John Lennonek 4 urte zituela, amak izeba Mimi Stanley eta osaba George-rekin utzi zuen. Georges osabak harmonika erosi zion umetan eta amak banjoa jotzen irakatsi. Geroago, Arte Ederren eskolan, Cynthia Powell lehen emaztea izan zuena ezagutu zuen.

Beatles taldea osatu aurretik, beste talde batean aritu zen, The Quarrymen (halaber, The Quarry Men idatzia), Johnny and the Moondogs eta The Silver Beetles izenak hartu zituena. 1956. urtean, eliza batean jotzen ari zenean, Paul McCartney ezagutu zuen. Haiekin jotzera gonbidatu zuen, gitarra jotzen eta afinatzen zekielako. Aurrerago, George Harrison sartu zen taldean, McCartney eta Pete Best-i esker. Pete Bestek sarritan taldea alde batera uzten zuenez, taldekideek Ringo Starr-i eskatzen zioten haren postua ordezka zezan.

Johnek 17 urte zituela garai latzak bizi izan zituen, ama polizia mozkor batek autoaz harrapatuta hil zen. Horrek semeari sekula gainditu ez zuen trauma eragin zion, Julia edo Mother bezalako kantak lekuko, 1970. urtean grabatuak

 The Beatlesen hasiera 
The Beatles taldea 1960an jarri zen abian. Lehen kontzertuak Hanburgon eman zituzten.  Taldeko managerrak, Brian Epstein-ek, eragin handia izan zuen taldean; berak esan zien nola orraztu eta baita trajea janzteko ere. Ez gogo onez, baina onartu zuten. 1962an hasi zen laukotearen arrakasta  Love Me Do kantuarekin, eta 1963an beren lehen disko luzea kaleratu zuten, Please Please Me. Urte berean, With The Beatles diskoaz merkatu estatubatuarra irabazi zuten, eta abuztuaren 23an, Cynthia Powell-ekin ezkondu zen: bikoteak seme bat izan zuen, Julian, 1963ko apirilaren 8an jaioa.  Julian, semea, jaiotzean, aita kanpoan zen musika-taldearekin. 
ezkerrera|thumb|The Beatles 1964an
Sasoi hartan taldea aparretan zebilen, bai jaioterrian -Britainiar Inperioko Ordeneko kide izendatu zituzten-, bai AEBetan. Baina guztia ez zen ospe: kontzertuetan fanen oihuak musika bera baino ozenagoak ziren, eta Lennon konturatu zen zerbait oker zihoala. Besteak beste, horregatik idatzi omen zuen Help! abestia. Handik gutxira taldeak jende aurrean abesteari utzi egin zion.

Lennon beti izan zen taldeko errebeldea, intelektuala; 1966an kazetariei esaldi hau esan zien: "The Beatles Jesukristo baino ezagunagoak dira". Iskanbila handia sortu ondoren, hau adierazi zuen: "Ez nuen esan The Beatles Jesukristo baino hobeak direnik, ezagunagoak baizik, telebista edo beste edozer izan daitekeen moduan". Gaizki ulertua izan zela azaldu zuen. Ondorioz, AEBetan taldearen diskoak erre eta Lennon bera mehatxatu egin zuten. Garai hartan taldea uztekotan ibili zen. LSDa ere ez zen lagunik aproposena sorkuntzarako.

Haren kantuak oso aitortza handikoak izan ziren, Help! ezagunaren moduan (laguntza-oihu bat zen) zein You've Got to Hide Your Love Away folk-balada, Bob Dylanen eragin handiaz. Gero, hainbat saiakuntza egiten hasi zen, Lucy in the Sky with Diamonds-ekin adibidez, seme Juliani egindako marrazki batean oinarrituta. Halaber, Being for the Benefit of Mr. Kite! eta A day in the Life: kantu horien hitzak XIX. mende bukaerako zirko baten karteletik eta egunkari bateko albistetik ateratakoak dira, hurrenez hurren.

 Yoko Onorekin harremana 
1966. urtean, museo batean, Yoko Ono artista japoniarra ezagutu zuen eta Cynthia Powell-ekin banandutakoan, harekin ezkondu. Yoko Onok musikatik harago ikertzera eraman zuen. Beatlesen jarraitzaile askok taldea banatzearen errua emazte berriari botatzen zioten: bikotea denbora guztian elkarrekin egoten zen eta beste taldekideei ez zitzaien gustatzen.

Urte horretan, hilabete eta erdiz, Almerian (Espainia) bizi izan zen. Bertan, Richard Lesterren How I Won The War filma grabatu zuen. Han bizi izan zen denboran, Strawberry Fields Forever kantua ondu zuen.

1969an Yoko Onorekin ezkondu zen. Biek 14 litografia argitaratu zituzten, ezkonbidaiari buruzkoak. Horietako batzuk lizuntzat jo ziren, beste batzuk debekatuak izan ziren eta beste batzuk konfiskatuak. 
ezkerrera|thumb|McCartney eta Lennon (1964)
The Beatles taldeak 27 abesti jarri zituen abestien zerrendaren lehen postuan, eta taldea banatu zenean ere abesti bat hala zeukaten. Taldea 1970ean desegin zen ofizialki, nahiz eta lehenagotik zegoen apurturik. Berriki, McCartneyk esan du taldea ez zela Yoko Onoren erruz banatu, nahiz eta jende askok horrela pentsatzen duen oraindik.

1970. urtean, The Beatles taldearen banaketaren ondoren, Lennon bere bakarkako lanari ekin zion, kantu klasikoz beteta. Lennon eta McCartney-ren arteko lehia laukotea banatutakoan hasi zela agerikoa da Lennonen kantuetan.

McCartney-ren aurkako norgehiagoka Imagine kantuan ere azaldu zuen, bere argazki bat jartzean, txerri bati eusten ziola. McCartney-k era berean erantzun zion bere Ram diskoko azalean, argazkian ahari bati adarretatik eusten ziola ageri baitzen.

 Azken urteak 
ezkerrera|thumb|Give Peace A Chance
Lennonen joera politikoa oso bistakoa zen Beatlesen garaian, baina asko nabarmendu zen Power to The People moduko kantuez. 1971. Imagine kantua haren ezagunena bilakatu zen: askoren ustez, ereserki bat. Urte horietan, Londresetik alde egin eta New Yorken bizitzea erabaki zuen. Estatu Batuetarako bisa tramitatzeko arazoak izan zituen: azkenean, Estatu Batuetan geratzeko baimena lortu zuen eta bertan bakearen aldeko kanpaina hasi zuen, kontzertu eta manifestaldien bidez.

1969an Yoko Onorekin ezkondu zen. Urte hartan bertan argitaratu zuten senar-emazteek Live Peace in Toronto diskoa, Britainia Handiak Vietnamgo gerran parte hartu izana salatzeko.

1971an Lennonen abestirik mitikoena kaleratu zen: Imagine. Abestiaren atzean Yoko Ono omen dago, txikitan 2. Mundu Gerra jasan baitzuen Japonian. Kantak bertsio asko ditu (Madonak, Peter Gabrielek eta beste askok abestu dute) eta Amnistia Internationalen ereserkia da. Baina kritikak ere izan ditu: “imajinatzen jabetzarik ez dela existitzen” dio abestiak; hori abesten zuenak 150 milioi dolar zituen. Kanta horrek sortutako erreakzioen ondorioz, Lennon atzerrira bidaltzen saiatu zen AEBetako Gobernua.

Hurrengo diskoetan, kalitatea mantendu zuen, kantu onekin eta batzuetan Yoko Ono eta lagun batzuen laguntzaz (George Harrison, Billy Preston, Harry Nilsson, Elton John eta David Bowie). Laukotea banatu zenetik, Woman kantua bakarrik iritsi zen lehenengo postura baina, hala ere, beti izan zen The Beatleseko jeinu, jendearen iritziz.

1975ean bikoteak seme bat izan zuen, aurretik hilaurra izan ondoren: Sean Taro Ono Lennon. Ama negozioez arduratu zen eta aita, haurraz une orotan, bere karrera musikala alde batera utzita. Musika-lanera itzuli zenean, bost urte eta gero, elkarrizketa batean esan zuen gitarra paretan eskegita izan zuela, baina ez zen egia: urte horiek ez ziren alferrikakoak izan, kantuak egiten eta etxean grabatzen segitu baitzuen.

1980. urtean, Double Fantasy diska kaleratu zuen eta geroxeago, Milk and Honey izenekoa grabatu, aurrekoaren arrakasta ikusita.

 Hilketa 

1980ko abenduaren 8ko goizean, Yoko Onorekin kantu batzuk grabatzen bukatutakoan, Mark David Chapman jarraitzaile eroak errebolber batekin tirokatu eta hil zuen: Dakota eraikinaren aurrean, sinadura bat eskatu ondoren, sei bala bota zizkion eta haietako lauk jo zuten.

 Diskografia ofiziala 
 Unfinished Music No.1: Two Virgins (Yoko Onorekin) (1968)
 Unfinished Music No.2: Life with The Lions (Yoko Onorekin) (1969)
 Wedding Album (Yoko Onorekin) (1969)
 Live Peace in Toronto (zuzenean) (1969)
 John Lennon / Plastic Ono Band (1970)
 Imagine (1971)
 Sometime in New York City (Yoko Onorekin) (1972)
 Mind Games (1973)
 Walls And Bridges (1974)
 Rock 'n' Roll (1975)
 Shaved Fish (bilduma) (1976)
 Double Fantasy (Yoko Onorekin) (1980)
 Hil ondokoak:
 The John Lennon Collection (bilduma) (1982)
 Milk And Honey (Yoko Onorekin) (1984)
 Live in New York City (zuzenean) (1986)
 Menlove Avenue (grabazio-bilduma 1973-74) (1987)
 Imagine: Music from The Motion Picture (soinu-banda) (1987)
 Lennon (4 CDko bilduma) (1990)
 Lennon Legend: The Very Best of John Lennon (bilduma) (1997)
 John Lennon Anthology (bilduma) (1998)
 Wonsaponatime (Lennon Anthologyko aukeraketa) (1998)
 Acoustic (bilduma) (2004)
 Peace, Love & Truth (bilduma) (2005)
 Working Class Hero: The Definitive Lennon (bilduma) (2005)

 Filmografia 

 Filmak 
UrteaIzenburuaPaperaOharra1964John Lennon bera1965Help!John Lennon bera1967BottomsJohn Lennon beraDokumentala1967How I Won the WarGripweed1967Magical Mystery TourJohn Lennon bera / Ticket Saltzailea / Magoa kafearekinNarratzailea, idazlea eta zuzendaria ere bai (ekoizlea ere bai, nahiz eta ez azaldu kredituetan)1967Pink Floyd: London '66-'67John Lennon bera (kredituetan ez dago)Dokumental laburra1968Yellow SubmarineJohn Lennon beraCameo bukeran1968Two VirginsJohn Lennon beraDokumental laburra. gidoigile, ekoizle eta zuzendaria1968No. 5John Lennon beraDokumental laburra. gidoigile, ekoizle eta zuzendaria1969Bed PeaceJohn Lennon beraGidoigile, ekoizle eta zuzendaria1969HoneymoonJohn Lennon beraGidoigile, ekoizle eta zuzendaria1969Self-PortraitJohn Lennon beraDokumental laburra. gidoigile, ekoizle eta zuzendaria1969Walden (Diaries, Notes, and Sketches)John Lennon beraDokumentala1969Muhammad Ali, the GreatestJohn Lennon beraDokumentala1970ApotheosisJohn Lennon beraDokumental laburra. gidoigile, ekoizle eta zuzendaria1970Let It BeJohn Lennon beraDokumentala (executive producer – as The Beatles)1970Fly Dokumental laburra. gidoigile, ekoizle eta zuzendaria1970Freedom Dokumental laburra. Musika, gidoigile, ekoizle eta zuzendaria19703 Days in the LifeJohn Lennon beraDokumentala1971Breathing Together: Revolution of the Electric FamilyJohn Lennon beraDokumentala1971Up Your Legs Forever Ekoizle eta zuzendaria1971Erection Dokumental laburra. Ekoizle eta zuzendaria1971ClockJohn Lennon bera / KantariaMusika, gidoigile, ekoizle eta zuzendaria1971Sweet TorontoJohn Lennon beraFilm kontzertua1971The Museum of Modern Art ShowJohn Lennon beraDokumental laburra1972Ten for Two: The John Sinclair Freedom RallyJohn Lennon beraDokumentala1972Eat the DocumentJohn Lennon beraDokumentala1976Chelsea Girls with Andy WarholJohn Lennon beraDokumentala1977The Day the Music DiedJohn Lennon beraDokumentala1982The Compleat BeatlesJohn Lennon beraDokumentala1988Imagine: John LennonJohn Lennon beraDokumentala1990The Beatles: The First U.S. VisitJohn Lennon beraDokumentala1996The Rolling Stones Rock and Roll CircusJohn Lennon beraFilm kontzertua 1968koa2003Lennon Legend: The Very Best of John LennonJohn Lennon beraMusika-bideoen bilduma birmasterizatua2006The U.S. vs. John LennonJohn Lennon beraDokumentala2006John & Yoko: Give Peace a SongJohn Lennon beraDokumentala2007I Met the WalrusJohn Lennon bera (ahotsa)Dokumental laburra. 1969an grabatua2008All Together NowJohn Lennon beraDokumentala2010LennoNYCJohn Lennon beraDokumentala2016The Beatles: Eight Days a WeekJohn Lennon beraDokumentala2021The Beatles: Get BackJohn Lennon beraDokumentala

 Telebista 
UrteaIzenburuaPaperaOharra1963–64Ready Steady Go!John Lennon beraMusika saioa, 4 atalekoa1964Around the BeatlesJohn Lennon beraKontzertu berezia1964What's Happening! The Beatles in the U.S.A.John Lennon beraDokumentala1964–65The Ed Sullivan ShowJohn Lennon beraBarietatezko saioa, 4 atalekoa1965The Music of Lennon & McCartneyJohn Lennon beraTributo berezia1965–66Not Only... But AlsoKomunetako langilea / ostatzailea2 atal: "Episode #1.1" (1965) eta "Christmas Special" (1966)1966The Beatles at Shea StadiumJohn Lennon beraKontzertu berezia1966The Beatles in JapanJohn Lennon beraKontzertu berezia1969RapeJohn Lennon beraDrama/thriller, soinua, editore, gidoigile, ekoizle eta zuzendaria1971–72The Dick Cavett ShowJohn Lennon beraHizketa-saioa, 3 atal1972John Lennon and Yoko Ono Present the One-to-One ConcertJohn Lennon beraKontzertu berezia1972ImagineJohn Lennon beraMusika-film berezia1975A Salute to the Beatles: Once upon a TimeJohn Lennon beraDokumentala1977All You Need Is Love: The Story of Popular MusicJohn Lennon beraDokumentala mini-seriea1987It Was Twenty Years Ago TodayJohn Lennon beraDokumentala1995The Beatles AnthologyJohn Lennon beraDokumentalezko mini-series2000Gimme Some Truth: The Making of John Lennon's Imagine AlbumJohn Lennon beraDokumentala2000John & Yoko's Year of PeaceJohn Lennon beraDokumentala2008Classic Albums: John Lennon/Plastic Ono BandJohn Lennon beraDokumentala2018John & Yoko: Above Us Only SkyJohn Lennon beraDokumentala

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Neuk diseinatu nuen John Lennon hil zuen pistola Lutxo Egiaren Txakur Ingelesak liburuko kapitulua. «Susa literatura - Txakur ingelesak» www.susa-literatura.eus 
 Nowhere boy, John Lennonen bizitza zinemara iritsi da «Albisteak - hiru» www.hiru.eus

Kategoria:John Lennon
Kategoria:New Yorken hildakoak
Kategoria:Ingalaterrako ateoak