Girgillao (kontzejua)

GirgillaoEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Mañeruibarreko Girgillao udalerriko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak girgillaotarrak dira.

 Izena 
Girgillao toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 gaztelaniaz: Guirguillano

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Guerguillano (1218)
 Guirguillano (1232)
 Guyguyllano (1257)
 Guirguilano (1280)
 Guirguillano (1350)
 Guirguillano (1366)
 Guirguillano (1534)
 Guirguillan (1802)
 Guirguillano (1945)
 Girgillao (1953)
 Girgillao (2000)

 Etimologia 
Mikel Belaskoren ustez, bere esanahia "Girgil izeneko pertsona baten jabetzakoa" izango da ziurrenik, girgil eta -ano terminoetatik datorrena. Lehenengo elementua identifikatu gabeko pertsonaren izena da, eta atzizkia jabetza adierazten duen atzizkia. Luis Mari Mujikak gogorarazi du Gerhard Rohlfsek Girgilius antroponimoa dakarrela dokumentatuta, eta Julio Caro Barojaren proposamenarekin bat datorrela. Koldo Mitxelenak, berriz, Virgilius proposatu zuen jatorrizko pertsonatzat.

 Ezaugarriak 
 Armarria 
Girgillaoko armarriak Girgillao udalerriko armarria da, eta honako blasoi hau du:

 Geografia 
Girgillao Mañeruibarreko herri bat da, Girgillao udalerrian eta Izarbeibar-Novenera eskualdean.

 Inguru naturala eta kokapena 
Girgillao udalerria Nafarroa erdialdean dago, Lizarrako merindadearen ipar-ekialdean, Iruñeko merindadearen mugan, eta Nafarroako hiriburutik 32 kilometrora.

 Klima eta landaredia 
Girgillaok klima mediterraniarra dauka orokorrean (udalerriko gunerik altuenetan azpimediterraniarra da prezipitazioak ugariagoak eta tenperatura hotzagoa delako). Urteko batez besteko tenperatura 12 gradu ingurukoa da eta prezipitazioak 600 eta 1.000mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 90 izaten dira (mendialdean 120 edo gehiago izan daitezke).

Udalerriko jatorrizko landarediaren gehiena galdu den arren, oraindik ere arte eta haritz bakanen batzuk geratzen dira herrigunearen inguruko mendietan.

 Estazio meteorologikoa 
Girgillaon ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Gares pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

 Historia 
Nobleen jaurerri izan zen, erregeak Gil Bidaurre handikiari konfiskatu zion arte 1276an. Irantzuko monasterioak eta Jerusalemgo San Joan Ospitalekoek XIII. mendetik izan zituzten lursailak.

1268ko Rediezmoaren Liburuan Argiñarizibarrean inskribatuta agertzen da.

Mañeruibarrena izan zen hura banandu zen arte, 1835-1845eko udal erreforma espainiarrekin. 1847an, Girgillao Mañeruibarreko udalerriaren buru zen, erroldaren arabera. Gero Girgillao udalerri bezala agertzen da, besterik gabe, Girgillao bera, Etxarren eta Argiñaritz eta Gorriza udalerri-ohiak osatuz.

1847an Girgillao herriak 760 errealeko eskola zuen.

 Demografia 
 biztanle zituen Girgillaok.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020262626263028373838363343414137333229282733

 Politika 
Girgillaoko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Gonzalo Parreño Oroz da.

 Kontzejua 
Girgillaoko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Gonzalo Parreño Oroz da.

 Kontzejuburuak 
2011tik, Girgillaok 2 kontzejuburu izan ditu:KontzejuburuAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraRuben Senosiain Urbistondo20112015Gonzalo Parreño Oroz20152019Gonzalo Parreño Oroz2019jardunean

 Kultura 
 Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Girgillao sailkatu zituen hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Girgillao ez-euskal-eremuan sailkatu zen.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Oltzako hizkeran. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Mañeruibarreko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Girgillao eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2010ko erroldaren arabera, herritarren %9,57k zekien euskaraz hitz egiten eta 2018n % 8,70k.

 Ondasun nabarmenak 
 San Pedro eliza, XIII. mendean eraikitako kristiau eliza, gotiko estiloan.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. .

 Ikus, gainera 
 Girgillao
 Izarbeibar-Novenera
 Lizarrako merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Girgillaoko kontzejuak