Mezkiritz

MezkiritzEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Erroibar ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioak eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak mezkiriztarrak dira.

 Izena 
Mezkiritz toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Meeçchiriç (1071)
 Mezquiritz (1268)
 Mezquiriz (1274)
 Mesciricus (1945)
 Mezkiriz (1966)

 Etimología 
Mezkiritz toponimoa izen gardena da. Mezki ("erkametz"), iri ("hiri") eta tz (kokapen atzizkia) hitzeten arteko elkarketa da. "Erkameztiaren hiria" bezala birformulatu liteke.

 Ezaugarriak 

 Armarria 
Mezkiritzeko armarriak honako blasoi hau du:

 Geografia 
Mezkiritz Erroiberran dago.

 Ingurune naturala eta klima 
Erroiberraren azalera handia dela eta bi klima ezberdin daude, iparraldeko klima azpiatlantiarra, pagadi ugari eta urte osoko prezipitazioekin, eta hegoaldeko klima azpimediterraneoa, basa pinuekin eta uda garaiko bi hilabete idorrekin. Urteko batez besteko prezipitazioak 1 200 mm dira hegoaldean, eta 2 000 mm ibarraren iparraldean. Batez besteko tenperatura 7 eta 10 gradu bitartekoa da.

Urteroko egun euritsuak 120 izaten dira ibarraren hegoaldean eta 140-150 egun iparraldean. Gunerik menditsuenetan egun euritsuak 150 baino gehiago izan daitezke.

 Estazio meteorologikoak 
Erroiberran dagoen Aurizperri kontzejuan, itsasoaren mailatik 871 metrora, Nafarroako Gobernuak 1972an jarritako estazio meteorologikoa dago.  Gainera, 1975an, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Erro kontzejuan, itsasoaren mailatik 672 metrora. Erroko estazioa da Mezkiritzerako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.

 Hirigintza 

 Auzoak 
Herriak 3 auzo ditu:Erroibarko Udala. Mezkiritzeko planoa

 Mezkiritz
 Mezkiritzeko bentak
 Ureta

 Kaleak 
Herriak 3 kale ditu:

 Biritxikar karrika
 Done Kristobal karrika
 Txorrondo karrika
 Done Mikel karrika

 Etxeak 
Herriak 55 etxe ditu:

 Historia 
Antzinako jaurerri erreengo bat izan zen, 1280an Uretarekin batera urtero 188 soldata eta 66 garagar eta olozko kaka zituen papar bat zor zuena. Uretarekin egina dago jada, hurbil dagoen Landazabalgo Santa Maria monasterioak Fortun Araba gotzainari Peñalengo Antso erregeak (1071) emandako dohaintza dela eta. 1268ko "Reediezmoko Liburua"-n bananduta agertzen diren arren, 1427an abade edo parrokoa zuten. Orreagako Santa Mariak errolda bat eskuratu zuen herrian (1466).

XIX. mendeko lehen erdialdeko udal eta jurisdikzio erreformak arte (1845ean itxitzat jo daitezkeenak), Mezkirizek gobernatzen zuen bailarako alkatea, arlo zibil eta kriminalean, eta arlo ekonomikoan bailara bereko diputatuak eta bertako bizilagunen artean aukeratzen zen herriko erregidorea. Erreforma horien ondoren, Erroibarko alkatearen eta udalaren menpe geratu zen, ordutik aurrera zuzenbide komunaren arabera taxutua. 1847an eskola zuen, urtean 379 erreal zituena, eta auzotarrak ziren parrokiako abadea aurkezteko eskubidea erabiltzen zutenak.

 Demografia 
 biztanle zituen Mezkiritzek.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020969798919289869188868989818176757468707473

 Garraioa 
Autobuses Artieda autobus konpainiak Erroibar Iruñekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

 Jaurrieta - Abaurregaina - Abaurrepea - Garaioa - Aribe - Garralda - Orreaga - Auritz - Aurizberri - Mezkiritz - Lintzoain - Erro - Zubiri - Larrasoaña - Idoi - Zuriain - Antxoritz - Zabaldika - Olloki - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

 Politika 
Mezkiritzeko kontzejua kontzejuburuak eta lau kontzejukidek osatzen dute. Egungo kontzejuburua Roberto Castellot Lusarreta da.

 Kontzejua 
Mezkiritzeko kontzejua kontzejukidek eta kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Kontzejuburua Roberto Castellot Lusarreta da. Kontzejukideak 3 daude:

 Sergio Hernandez Errea
 Iosu Dufur Vicente
 Xabier Zia Urrutia

 Kontzejuburuak 
2011tik, Mezkiritzek 2 kontzejuburu izan ditu:KontzejuburuAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraOscar Saragueta Goienaga20112015Oscar Saragueta Goienaga20152019Roberto Castellot Lusarreta2019jardunean

 Kultura 
 Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Erroibarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Esteribar eta Artzibar ibarrekin hitz egiten zena.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Erroiberrak nafarrera euskalkian sailkatu zituen.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Mezkiritzeko azpieuskalkia erroibarrera da, eta, zehazki, Iparerroibartar aldaera.Euskaltzaindia. Hegoaldeko goi-nafarrera. Erroibarrera.

 Euskararen Foru Legea 

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Erroibar eremu euskalduneko udalerria da. 2001eko erroldan, herritarren % 24,01ek zekien euskaraz.

 Jaiak 
 Done Kristobalgo jaiak: abuztuaren lehen asteburuan

 Ondasun nabarmenak 
 Done Kristobalgo eliza, Erdi Aroko kristiau eliza.
 Done Mikelgo baseliza, 1887. urteko kristiau baseliza.
Orreagako Andredena Mariaren estela, Donejakue bideko estela.

 Mezkiriztar ospetsuak 
 Perpetua Saragueta (1905-1986), euskal idazlea.
 Orreaga Ibarra (1960-), hizkuntzalaria.
 Juan Carlos Elizalde (1960-), apaiza eta Gasteizko apezpikua.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Erroibar
 Pirinioak
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 
 Erroibarko Udalako webgune ofiziala

Kategoria:Erroibarko kontzejuak