Évora

Évora ( ahoskatua) Portugalgo hegoko erdialdeko hiria da, Evorako Barrutiko eta Alentejo eskualdeko hiriburua. 2011ko erroldaren arabera, 56.596 biztanle ditu. 

1986an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Évorako erdigune historikoa. Horretaz gain, Europako herri zaharrenen sarean sartuta dagoen Portugalgo herri bakarra da.

 Etimologia 
Zeltiarrek Ebora izena eman zioten, "hagina" (zuhaitza) esan nahi duena: hipotesi onartuena da, baina beste batzuk daude. Erromatarrek urrea ustiatu zuten Portugalgo meategietan eta aurum izenaren aldaera izan liteke; haatik, Évoran bertan urrerik ez zegoenez, ez da aintzat hartzen.

 Historia 
 Erromatarren aroa 
Bi mila urtetik gora dituen hiri zaharra da. Lusitania hegoaldeko zeltiar leinuen hiriburu zen. K.a. 57 urtean, erromatarrek konkistatu eta Julio Zesarrek Liberalitas Julia ("Julioren oparotasuna") izena ezarri zion; dena den, Plinio Zaharrak bisitatu zuen eta bere Naturalis Historia liburuan Ebora Cerealis deitu zion, inguruan galsoro zabalak baitzituen. Hainbat bideren lotunea izanik, Evora handitu egin zen eta Iberiar Penintsulako hiri nagusien artean kokatu. IV. mendean Quintianus apezpikuaren egoitza zen.

 Visigodoak eta mairuak 
Visigodoek eraso egin zioten 584 urtean eta Leovigildo erregearen menpe geratu zen. Katedral-hiri bihurtu zen, baina garai hartan hasi zen hiriaren gainbehera.

715ean, Tarik ibn Zijad mairuak konkistatu zuen eta Badajozko taifaren barnean geratu zen. 1165 artean musulmanek agindu zuten bertan eta hiriak Yaburah ( يابرة) izena izan zuen. Hiria errekuperatzen hasi zen, eskualdeko nekazaritza gune bihurtu baitzuten eta gotorlekua eta meskita ere eraki baitzituzten. Egun ere oso nabaria da haren egitura musulmana.

 Erdi Aroa 
1165ean, Geraldo "Beldurgabeak" (Geraldo Sem Pavor) eraso sorpresa baten bidez hiria eskuratu eta Afonso Henriques errege kristauaren menpe geratu zen. Erdi Aroan hantxe izan zuten egoitza sarritan Portugalgo gorteak eta nobleek. Errege ezkontza ugari izan ziren bertan, bai eta Erresumarentzako garrantzitsuak ziren erabakiak hartu ere.

 Aro modernoa 
Kultura eta arte zentro garrantzitsua izan zen, XV. mendean, Joanes III.aren garaian. Artista asko bizi izan ziren bertan, hala nola Nicolau Chanterene eskultorea, Cristóvão de Figueiredo eta Gregório Lopes margolariak, Manuel Cardoso eta Duarte Lobo musikariak, Duarte Galvão kronikaria eta Gil Vicente antzerkigilea. Aldi berean, Portugalgo esklabu populazioaren gehiengoa Évoran zegoen XVI. mendean.

1540an apezpiku egoitza bihurtu zen berriz eta 1559an Jesusen Konpainiak Portugalgo bigarren unibertsitatea ireki zuen, bestea Coimbrakoa zen. Maisu flamenkoak ekarri ziren, Nicolaus Clenardus (Nicolaas Cleynaerts) eta Johannes Vasaeus (Jan Was), besteak beste. XVI. mendean Jesuitak Portugaldik bidaliak izan arren, unibertsitateak bertan iraun zuen, 1759an Pombalgo markesak itxi zuen arte.

1808an soldadu portuges eta espainiarrek Évora defendatu nahi izan zuten frantziar tropen aurrean, baina frantsesek garaitu eta hiria arpilatu zuten. 1834an ere Gerra liberalen amaiera izan zen Évoran Mikel I.a errege absolutistaren gudarostea errenditu zenean.

1986an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen bertako erdigune historikoa.

 Geografia 
Alentejo eskualdeko lautada zabaletako muino batean dago, 300 metroko altueran, Lisboa eta Badajoz arteko errepidean, Portugalgo hiriburutik 140 kilometrora eta Badajoztik, 80 km-ra.

 Banaketa administratiboa 
 k 
 Bacelo]
 Canaviais]
 Horta das Figueiras
 Malagueira
 Nossa Senhora da Boa Fé
 Nossa Senhora da Graça do Divor
 Nossa Senhora da Tourega
 Nossa Senhora de Guadalupe
 Nossa Senhora de Machede
 Santo Antão São Bento do Mato
 São Mamede
 São Manços
 São Miguel de Machede
 São Sebastião da Giesteira
 São Vicente do Pigeiro
 Sé e São Pedro
 Senhora da Saúde
 Torre de Coelheiros

 Demografia 
 Biztanleriaren bilakaera (1801 – 2011)"Instituto Nacional de Estatística" Urteak  1801  1849  1900  1930 1960 1981 1991 2001 2011 Biztanleak 18.620 16.995 25.563 35.903 50.095 51.572 53.754 56.519 57.073

 Ekonomia 
Alentejoko hiri nagusia denez, eskualderako nekazaritza eta zerbitzu erdigune garrantzitsua da. Unibertsitatea bertan dago bain eta Ospitale handia ere bai. Turismoa ere jarduera ekonomiko garrantzitsua da.

 Ondasun nabarmenak 

1986an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Évorako erdigune historikoa. Izan ere, hainbat arotako anitz monumentu aipagarri ditu:
 Évorako tenplu erromatarra (II. mendekoa)
 Évorako katedrala (XII-XIII. mendeetakoa)
 San Frantzisko eliza (XV. mendekoa): Famatua da bertako hezurren kapera (Capela dos Ossos).
 Évorako errege jauregiaren hondarrak
 Aqua da Prata akueduktoa.

Hiritik 10-15 kilometro mendebaldera, Paleolito garaiko monumentu megalitiko garrantzitsuak ditu.
 Zambujeiroko trikuharri handia.
 Almendrondoetako harrespila.

 Iruditegia 

 Hiri senidetuak 






Horretaz gain, Europako herri zaharrenen sarean dago.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

  Evorako udalaren webgunea.

Kategoria:Gizateriaren ondarea Portugalen