Arrosa

Arrosa Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Baigorri-Ortzaize eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 12,7 kilometrora. Altuera 100 eta 810 metro artekoa da, eta 18,43 km²-ko azalera hartzen du. 2018. urtean 538 biztanle zituen.

Bertako biztanleak arrosatarrak dira.

 Izena 
Arrosa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 frantsesez: Saint-Martin-d'Arrossa
 okzitanieraz: Sent Martin d'Arròsa

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Sanctus-Martinus d'Ouses (1302)
 Sainct-Martin de Osses (1529)
 Grand-Pont (1793: izen iraultzailea)

 Etimologia 
Arrosa izena Arlausa edo Erlausa izenetatik heldu da, hain segur. Horiek Eiharze auzoaldeko bi etxe ziren, Erdi Aroan. XIII. mendetik goiti aipatuak dira.

Frantses eta okzitanierazko izenak, Baigorri edo Donamartiri bezalako beste kasu batzuetan, tokiko santuaren (kasu honetan, Done Martin) eta euskal izen tradizionalaren (kasu honetan, Arrosa) elkartzetik dator.

 Geografia 
Arrosa Ortzaizeko ibarran dago.

 Mugakideak 

 Klima 

 Etxeak eta auzoak 
 Landaburua
 Etxabe
 Iribarne
 Alhahiri
 Eihartze
 Lantikoenea
 Pelenea
 Erdikoborda
 Atherexenea
 Aroztegia

 Historia 
Arrosa Ortzaize udalerriko kide izan zen 1923ko uztailaren 2ra arte.

1996tik 2003 arte, bertan antolatu zuten Euskal Herria Zuzenean musika jaialdia.

 Demografia 
1926193119361946195419621968197519821990199920062007200820132018972894772735690695625511479415442462465468523538

 Politika 

 Ingurumen-politika 
2020ko Herriko Etxeko hauteskundeetan, gehiengoa lortu zuen zerrendak Biziren metamorfosi ekologikoaren aldeko Ituna sinatu zuen,  azken honekin sinatzaileek mugikortasunaren, elikaduraren, etxebizitzaren, energiaren eta tokiko eta zirkularra den ekonomiaren arloko trantsizioaren alde jarduteko engaiamendua hartzen dute. 2021eko jarraipen-txostenaren ondotik, Herriko Etxeari 4tik 0ko«Ipar Euskal Herria, metamorfosi ekologikoaren 0 fasean da: 2021eko txostenaren emaitzak» metamorfosi puntuazioa eman zitzaion eta 2023ko kargualdi-erdiko txostenean, puntuazioa 4tik 0,5ekoaKargualdi-erdiko egoera ekologikoa: Bizik ekintza egituratzaileen aldeko deia egiten du  izan zen.

 Erakunde publikoak 
2017ko urtarrilaren 1era arte, Arrosa Garazi-Baigorri herri elkargoaren kide zen. Une horretatik aurrera, sortu berria zen Euskal Hirigune Elkargoaren parte izatera pasa zen.Instituzioaren behar gorria. 2015eko urriaren 11. Argia.com 

 Garraioa 
Euskal Hirigune Elkargoaren esku dago Car Express hiriarteko autobus sareak zerbitzatzen du herria. Guztira, linea batek eskaintzen du zerbitzua.

Gainera, Baiona-Donibane Garazi burdinbideak zerbitzua ematen du Arrosa udalerriri, Txik Txaken 54. linearen bidez.

 Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Ortzaizeko ibarreko herri guztiak sailkatu zituen, mendebaldeko behe-nafarrera euskalkian, Arberoa eta Aldude ibarretan hitz egiten zena.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Arrosak nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

 Arrosatar ospetsuak 
 Raymond Albaladejo (1932-1964), errugbilaria.
 Maialen Errotabehere (1983-), abeslaria.
 Xan Errotabehere, Kalakan taldeko kidea.

 Irudiak 

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Baigorri-Ortzaize
 Nafarroa Beherea

 Kanpo estekak 
 Joseba Aurkenerena: Arrosako kabalkada erauntsi ororen gainetik. 
 Arrosako udalaren web ofiziala.

Kategoria:Arrosa