Urepele

Urepele Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Baigorri-Ortzaize eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 29,0 kilometrora. Altuera 392 eta 1 150 metro artekoa da, eta 26,44 km²-ko azalera hartzen du. 2018. urtean 280 biztanle zituen.

Bertako biztanleak urepeldarrak dira.

 Izena 
Urepele beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 frantsesez: Urepel (/yR'pɛl/ ahoskatua)
 gaztelaniaz: Urepel (/ure'pel/ ahoskatua)

 Etimologia 
Urepele toponimoa izen gardena da. ur eta epel ("asepel") hitzeten arteko elkarketa da. -e azkena deklinabide ez-etimologikoko elementu bat da, Ipar Euskal Herriko euskalkiei dagokiena. Testuinguruaren arabera, ahoskatzeko, ez ahoskatzeko edo apur bat xurgatzeko aukera dago.

 Geografia 
Urepele Aldudeko ibarrean dago.

 Mugakideak 

 Ingurune naturala 
Urepeleko Errobi udalerriko lurretatik igarotzen da, haren ibaiadar Imiliztegiko erreka (baita bertara isurtzen den Behodeiko erreka), Etxemendiko erreka, Labiaringo erreka, Ahuntzarretako erreka, Soaluzeko erreka (bertara isurtzen den Harriondoko errekarekin batera) eta Lohitzeko errekarekin batera.

Bestalde, herri menditsua da, eta Adi mendia (1 450 m) udalerriko lurretako mendi aipagarriena da.

 Klima 

 Auzoak 
 Gaineko Karrika
 Behereko Karrika
 Elhutsea
 Larrategia
 Kintoa
 Tanburinenea
 Harriondoa
 Buztanborda
 Mandabidea
 Antxainioenea

 Historia 
Urepele, antzina Aldude udalerria besterik ez zena, udalerri independente bihurtu zen 1862ko otsailaren 15ean.«Leihotik: Urepele-k 150 urte», Kanaldude, 2012-07-02.

 Demografia 
18611866187218761881188618911896190119061911192119261931103096089281578979274174573072474668473362519361946195419621968197519821990199920062007200820132018615562565573561485459400365349347345305280

 Ekonomia 
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza den arren, udalerritik igarotzen diren erreken uraren kalitatea dela-eta, piszikultura esplotazio baten garapena ahalbidetu du.

 Politika 
 Auzapezak 
HasieraAmaieraAuzapezaAlderdia19711977Txomin Arrambide19772008Marie-Antoinette Etxebarren20082020Michel Ernaga2020karguanXole Airefalta diren datuak osatu egin behar dira

 Erakunde publikoak 
2017ko urtarrilaren 1era arte, Urepele Garazi-Baigorri herri elkargoaren kide zen. Une horretatik aurrera, Euskal Hirigune Elkargo sortu berriaren parte izatera pasa zen.Instituzioaren behar gorria. 2015eko urriaren 11. Argia.com 

 Garraioa 
Euskal Hirigune Elkargoaren esku dagoen Car Express hiriarteko autobus sareak zerbitzatzen du herria. Guztira, linea batek eskaintzen du zerbitzua.

 Kultura 

 Euskara 
Urepeleko euskara Baigorriko hizkera da, nafar-lapurteraren erdiguneko aldaera.

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Aldudeko ibarreko herri guztiak sailkatu zituen, mendebaldeko behe-nafarrera euskalkian, Arberoa eta Ortzaize ibarretan hitz egiten zena.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Urepelek nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

 Urepele kultura popularrean 

2002an, bere Zoramena albumean, Gatibu musika taldeak abesti bat dedikatu zion herriari: Urepele, hain zuzen.

 Ondasun nabariak 
 Inharabia, Jabola, Tanburin borda eta Xaliesenea baserriak XVIII. mendekoak dira
 Xalbadorenea baserria
 Ama Birjinaren Jasokundearen eliza 1841. urtekoa da

 Urepeldar ospetsuak 
 Fernando Aire Etxart Xalbador (1920-1976) bertsolaria.
 Leoni Etxebarren (1924-2014), bertso-jartzailea.
 Gexan Alfaro Lantziri (1941-), idazle, kazetari eta euskaltzain urgazlea.
 Henriette Aire Etxebarren (1943-), euskal idazlea.
 Mixel Aire Etxebarren Xalbador II.a (1944-), bertsolaria.
 Karine Etxeberri (1990-), abeslari, bertsolari eta kazetaria.
 Aire Ahizpak kantariak: Miren, Amaia eta Paxkalin Aire.
 Marie-Antoinette Etxebarren (?), politikaria.

 Herri senidetuak 
Urepele ondorengo herriekin senidetuta dago:

  Zarrakaztelu

 Irudiak 

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Baigorri-Ortzaize
 Nafarroa Beherea

 Kanpo estekak 

Kategoria:Urepele