Turingia

Turingia (,  ahoskatua), ofizialki Turingiako Estatu Askea (,  ahoskatua), Alemaniako erdialdeko estatu (Land) eta lurralde historiko bat da. Erfurt du hiriburua.

Mugak: Hessen mendebaldean, Saxonia Beherea eta Saxonia-Anhalt iparraldean, Saxonia ekialdean eta Bavaria hegoaldean. Harz mendialdeko ekialdea, Turingiako arroa eta Turingiako oihana (Thüringer Wald) eskualdeak hartzen ditu. Helme, Saale, Untrut eta Werra ibaiek igarotzen dute lurraldea.


 Geografia 
 Mugakideak 

 Ekonomia 

Lurralde oihantsua da: koniferoak Harz-en eta pagoak Turingiako oihanean. Turingiako arroan laboreak, lupulua eta fruta-arbolak lantzen dira. Meak: gatza eta potasak (Turingiako arroa, Werrako harana) eta burdina (Turingiako oihana).

Industria kimikoa Erfurten; metalurgia; portzelana- eta beira-lantegiak (Meiningen, Sonneberg); zurgintza-lanak.


 Historia 
400. urtetik turingiar herri germaniarraren kokalekua izan zen. V. mendean Atilaren hunoekin Galiara abiatu ziren. Eskualdea frankoek konkistatu zuten VI. mendean, eta gero Austrasiako zati izan zen. 804an Karlomagnok marka bihurtu zuen bere mendeko lurraldea, saxoniarren eta eslaviarren erasoetatik babesteko. IX. mendean, Germaniako erresumaren barnean geratu zen, eta lurralde guztiaren kristautzea amaitu zen. X. mendean, Saxoniako dukeen mende izan zen. XV. mendean, dukerria bi zatitan bereizi zen.

XIX. mendearen hasieratik, turingiar eskualdeek Alemaniaren batasuna eman zuen prozesuan esku hartu zuten; Bismarcken Prusiaren eraginpean, 1871n inperio aleman berriaren barne geratu ziren. 1920an Turingiako estatua osatu zen. 1946tik Alemaniako Errepublika Demokratikoaren zati izan zen, eta 1990ean Alemania batuaren land bihurtu zen.

 Hiri nagusiak 

Turingiako hiri handienak honako hauek dira:
 Erfurt (204.994 biztanle)
 Jena (105.129)
 Gera (99.262)
 Weimar (65.479)
 Gotha (45.593)
 Nordhausen (44.296)
 Eisenach (42.750)

 Banaketa administratiboa 

Turingia estatua 17 barrutik (Kreis) osatzen dute:
 Altenburger Land
 Eichsfeld
 Gotha
 Greiz
 Hildburghausen
 Ilm-Kreis
 Kyffhäuserkreis
 Nordhausen
 Saale-Holzland
 Saale-Orla
 Saalfeld-Rudolstadt
 Schmalkalden-Meiningen
 Sömmerda
 Sonneberg
 Unstrut-Hainich
 Wartburgkreis
 Weimarer Land

Sei hiri aske (Kreisfreie Städte) ere badaude:

 Eisenach (EA)
 Erfurt (EF), hiriburua
 Gera (G)
 Jena (J)
 Suhl (SHL)
 Weimar (WE)

 Politika 

2009ko abuztuaren 30ean egin ziren Hanburgoko parlamenturako hauteskundeak. CDU alderdiak irabazi zituen eta SPDrekin koalizioa osatuz Christine Lieberknecht da gobernu burua.

Honako hauek izan ziren emaitzak:

 Alderdia  Bozkak  Ehunekoak  Diputatuak Alemaniako Batasun Demokrata Kristaua (CDU)  329.241  % 31'2  30 Ezkerra (Die Linke)  288.932  % 27'4  27 Alemaniako Alderdi Sozialdemokrata (SPD)  195.353  % 18'5  18 Alderdi Demokratiko Askea (FDP)  80.511  % 7'6  7 90 Aliantza/Berdeak  64.889  % 6'2  6 Alemaniako Alderdi Nazionaldemokrata (NDP)  45.401  % 4'3  0 Gainontzeko alderdiak  49.874 % 4'7  0

 Turingiar ezagunak 
 Eckhart Maisua (1260-1328), teologo mistikoa.
 Johann Sebastian Bach (1685-1750), musikagilea.
 Johann Jakob Bernhardi (1774-1850), mediku eta botanikaria.
 August Schleicher (1821-1868), hizkuntzalaria.
 Max Weber (1864-1920), soziologo eta ekonomilaria.
 Otto Dix (1891-1969), margolaria.
 Herbert Kroemer (1928- ), 2000ko Fisikako Nobel Sariaren irabazlea.
 Lothar de Maizière (1940- ), Ekialdeko Alemaniako azken kantzilerra (1990)
 Olaf Ludwig (1960- ), txirrindularia.
 Kati Wilhelm (1976- ), eskiatzailea.
 August Schleicher (1821-1868), hizkuntzalaria.
 Marcel Kittel (1988), txirrindularia.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
  Turingiako webgunea

!