Cai Lun

Cai Lun () Hai (Hedi) enperadorearen eunuko eta kontseilari inperial txinatarra. Han dinastiaren korteetan bizi izan zen (77-110 eta beste batzuen arabera 50-121). 

Txinan, paperaren asmatzailetzat hartu ohi da, bere administraziopean dokumentuak idazteko erabilitako materialaren fabrikazio-teknika hobetu baitzen (izan ere, landaregaiez osoturiko orea kimikoki tratatuz, papera ekoiztu zuen), eta gaur egungo paperaren antzeko propietateak izatera pasa zen, garai zaharragoetan erabilitako papiroaren eta pergaminoaren oso bestelakoa. Txinan K.a. II. mendetik paper forma goiztiarrak bazeuden ere, bera izan zen paperaren fabrikazioaren lehen hobekuntza esanguratsuaren eta normalizazioaren arduraduna, paperaren konposaketarako funtsezko material berriak gehituz.Tsien, Tsuen-Hsuin; Needham, Joseph (1985). Science and Civilization in China: Volume 5, Part 1. Cambridge University Press. ISBN 0-521-08690-6, 38-40 or. Txinako kronika historikoen arabera, paperaren asmakuntza K.o. 105. urtean gertatu zen.

 Biografia 
Cai Lun gaur egungo Guiyang probintzian (Guizhou, Txinako Herri Errepublika) jaio zen Ekialdeko Han dinastian (K.o. 48. urtean). C.), familia pobre bate altzoan. Gorte inperialaren zerbitzura sartu zen eunuko gisa 77an, eta He enperadorearen agindupean joan zen igotzen bere lanean. 89. urtean, instrumentuak eta armak fabrikatzeaz arduratzen zen Shang Fang Si izeneko tailer inperialera sustatu zuten, eta, gainera, idazkari egin zuten (中常侍).

105ean, papera egiteko prozedura bat aurkeztu zion enperadoreari. Enperadorea oso pozik agertu zen bere asmakizunaren aurrean. "Cai papera", hasiera batean bere asmakizuna ezagutu zen bezala, arina, malgua, erresistentea eta ekonomikoa zen, eta kantitate handitan ekoiztu zitekeen. Enperadoreak K.o. 114. urtean, errekonozimendu gisa, markes titulu aristokratikoa eta aberastasun handia eman zion. 
Hala ere, parte hartu zuen gorteko azpijokoak bere kontra bihurtu ziren. Deng Sui enperatriza hil zenean, enperadorearen emazte berriak (Song enperatriza) Cai Lun kartzelara joan zedin agindu zuen. 
Bere patua saihesteko, Cai Lunek, pozoia hartuz, bere buruaz beste egin zuen Luoyang hirian, 121. urtean.

 Aurkikuntzaren zabaltzea 
Aurkikuntzaren ospea berehala zabaldu zen Txina osora, Koreara, Japoniara, etab.era. 750. urte inguruan, arabiarrek ere ba omen zuten paperaren berri, baina bertan oraindik kotoizko trapuak erabiltzen ziren nagusiki. Arabiarrek eramanda, papera Afrikako iparraldera eta Europara iritsi zen. 1554. urtean Játivan eraiki zen Europako lehen paper-lantegia.

 Oroigarriak 
 1962. urtean, Cai Lun hil zeneko 1.850. urteurrenean, Txinako Gobernuak bere memoriari omenaldia egin zion, Cai Lunek Hezkuntza, Zientzia eta Komunikazioak betiko eraldatu zituen asmakizuna eskertzeko, jakintzak transmititzeko, Historia erregistratzeko eta Asiako ekonomia aberastu eta mundu modernoa aldatu zuen industria bat sortzeko aukera emanez: papera.

 Ilargian, bestetik, bere oroimenez krater bati Cai Lun izena eman zitzaion 2010 abuztutik.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Papera

 Kanpo estekak 
 :Cai Lun ChinaKnowledge.de webgunean.
 :Cai Luni buruzko bideoa.

Kategoria:Txinako asmatzaileak
Kategoria:Pozoi bidez egindako suizidioak
Kategoria:Han dinastia
Kategoria:Eunukoak
Kategoria:II. mendeko biografiak
Kategoria:Papera