Irisarri

Irisarri Nafarroa Behereko erdialdeko udalerri bat da, Arberoa eskualdekoa.

 Geografia 
 Ingurune naturala 
Errobi ibaira isurtzen den Lakako erreka udalerritik igarotzen da. Baita azken honen ibaiadar batzuk ere: Elhurreko erreka, Oihanhandia erreka, Gatarriko erreka eta Larhaneko ura.

 Udalerri mugakideak 
 Heleta iparraldean
 Ortzaize mendebaldean
 Iholdi eta Suhuskune ekialdean
 Etxeak eta auzoak 
 Baigura
 Pagotzona
 Basaburu
 Otsateheta
 Etxalgi
 Oihanhandi
 Plaza

 Historia 
Irisarriren jaiotza, enkomienda zen Ospitalearen eta bere otoizlekuaren eraikitzearekin gauzatu zen izan zen XII. mendean, 1150. urtearen inguruan. Hasieran Jerusalemeko enkomienda izanik, Ospitalea 1530. urtearen inguruan Maltako enkomienda bihurtu zen.

1350ean Irisarrin 23 etxe zeuden, denak bi izan ezik enkomiendaren menekoak ziren, zeinean jaunak egiten zituen agintari eta administratzaile lanak.

1607. urtean, Irisarriko jaunak, Martin de Larreak, Ospitalearen berreraikuntzari ekin zion, ospitalea Nafarroa Behereko eraikinik ederrenetarikoa bihurtuz. Otoizlekua ere berriztatua izan zen eta Donibane eliza bihurtu. Eliza sakonki eraldatua izan zen 1860an.

 Ondarea 
Herrian eraikin desberdinak ikus daitezke, asko XVII. mendekoak. Hona hemen eraikin garrantzitsu batzuk:
 Gazteluzaharrean, Baigura mendian, kastro bat dago.
 San Joan Bataiatzailearen eliza Irisarriko parrokia eliza da. Elementu zaharrenak XV. eta XVI. mendetakoak dira. Kanpoko arkitektura eta ezkila dorrea ikusgarriak dira.
 Ospitalea etxea, XII. mendean eraikia, egungoa XVII. mendeko eraikina da. Egun Ondarearen Hezkuntza Zentroa da.
 Irisarriko bidegurutzea, Ospitalearen alboan (ipar-mendebaldean) kokaturiko gurutzea monumentu izendaturik dago.
 Bidegaina baserria, XVII. mendekoa.
 Zaldunbidea baserria.
 Gazteluberria jauregia.
 Iturraldea baserria, XVIII. mendekoa.

 Ekonomia 
Herriko ekonomia, laborantzan dago oinarriturik
Urtero herrian egiten zen ahari azokak ospe handia zuen.Philippe Veyrin, Les Basques,Arthaud 1975. 44. orrialdea

 Demografia 

 Kultura 
Udalerria Errobiko bidean dago kokaturik, Donejakue Bidearen aldaera batean. Bide hau, erromesek Baionatik Nafarroako bidea hartzeko erabiltzen zuten, era honetan, Donibane Garazitik Pirinioak gurutzatzeko.

2019tik 2023ra bertan antolatu zuten Euskal Herria Zuzenean musika jaialdia.

 Argazki galeria 

 Irisartar ospetsuak 

 Bernard Lavielle (1912-1997), idazlea.
 Beñat Soule (1947-), bertsolaria.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Arberoa
 Nafarroa Beherea

 Kanpo estekak 

Kategoria:Irisarri