Guimarães

Guimarães Portugalgo ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Bragako barrutikoa. Portugalgo udalerri jendetsuenetakoa da, 2011ko erroldan 158.124 biztanle baitzituen. Erdigune historikoa gizateriaren ondare izendatu zuen UNESCOk 2001ean eta 2012an Europako kultura hiriburua izan zen.

Portugalgo sorreran garrantzi handia izan zuen hiriak, izan ere, Condado Portucalense konderriko lehenengo hiriburua izan zen.

 Historia 
Kalkolito garaitik populatua izan zen Guimarães ingurua. Udalerrian Briteirosko eta Sabrosoko Citâniak (kastroak) eta Penhako arkeologi eremuak daude.

Gaur egungo hiria X mendean fundatu zen Galiziako Erresumaren barnean. Garai hartan Vimaranes izena zuen. Lurraren jabea zen Mumadona Dias kondesak monasterioa eraiki zuen eta inguruan eratuz joan zen beheko herria ("vila baixa"). Gaztelu bat ere jaso zuen muino gainean eta han goiko herria sortu zen ("vila alta"). Biak lotzeko Santa Maria kalea eraiki zen. Monasterioa Errege Kolegiata bihurtu zen, noble eta erregeen diruaguntzak jaso zituen eta erromesaldi lekua bihurtu zen. Hiriaren sonak gora egin zuen eta 1096an Enrike Borgoñakoak (Portugalgo kondeak) foruak eman eta Portugalgo konderriaren hiriburu bihurtu zen. 1128an San Mamesko borroka (Batalha de São Mamede) bertan izan zen eta Afonso Henriquesen garaipenari esker Portugal Erresuma bihurtu zen, Guimarães hiriburu zela.

Erdi Aroan harresiak bildu zuen Guimarães eta erromesaldiak zirela eta hainbat karitate ordena ezarri ziren bertan hiriaren izaera moldatuz. XVI mendean harresiaren zati luzeak eraitsi ziren hiria hedatu ahal izateko.

XIX menderarte Guimarãesko alde historikoaren egiturak ez zuen aldaketa nabarmenik izan, hainbat eliza eta komenturen eraikuntzaz aparte. 1853an Maria II.ak hiria modernizatu zuen, kale berriak eraikiz eta higiene baldintzak hobetuz.

 Geografia 
Iparraldean Póvoa de Lanhoso, ekialdean Fafe, hegoaldean Felgueiras, Vizela eta Santo Tirso, mendebaldean Vila Nova de Famalicão eta ipar-mendebaldean Braga udalerri mugakide ditu.

Granitozko lurraldearen gainean ezartzen da Guimarães. Iparraldean Senhora do Monte mendizerra dauka eta hegoaldean Penha muinoa, 613 metrorekin udalerriko punturik garaiena.

 Fregesiak 
 Aldão (Guimarães)
 Arosa
 Atães
 Azurém (Guimarães)
 Balazar
 Barco
 Brito
 Caldelas
 Calvos
 Castelões
 Conde
 Corvite
 Costa
 Creixomil (Guimarães)
 Donim
 Fermentões (Guimarães)
 Figueiredo
 Gandarela Gémeos
 Gominhães
 Gonça
 Gondar (Guimarães)
 Gondomar
 Guardizela
 Infantas
 Leitões
 Longos (Portugal)
 Lordelo
 Mascotelos (Guimarães)
 Mesão Frio
 Moreira de Cónegos
 Nespereira
 Oleiros
 Oliveira do Castelo (Guimarães)
 Pencelo (Guimarães)
 Pinheiro Polvoreira (Guimarães)
 Ponte
 Rendufe
 Ronfe
 Salvador de Briteiros
 Santa Eufémia de Prazins
 Santa Leocádia de Briteiros
 Santa Maria de Airão
 Santa Maria de Souto
 Santiago de Candoso (Guimarães)
 Santo Estêvão de Briteiros
 Santo Tirso de Prazins
 São Clemente de Sande
 São Cristóvão de Selho (Guimarães)
 São Faustino
 São João Baptista de Airão
 São Jorge de Selho (Guimarães)
 São Lourenço de Sande São Lourenço de Selho (Guimarães)
 São Martinho de Candoso (Guimarães)
 São Martinho de Sande
 São Paio (Guimarães)
 São Salvador de Souto
 São Sebastião (Guimarães)
 São Tomé de Abação
 São Torcato
 Serzedelo
 Serzedo
 Silvares (Guimarães)
 Tabuadelo
 Urgezes (Guimarães)
 Vermil
 Vila Nova de Sande

 Demografia 
 Biztanleriaren bilakaera (1801 – 2011)"Instituto Nacional de Estatística" 1801  1849  1900  1930 1960 1981 1991 2001 2011 47 465 46 619 54 910 65 417 116 272 146 959 157 589 159 576 158 124

 Ondasun nabarmenak 

2001ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Guimarãesko erdigune historikoa. Izan ere ondasun arkitektoniko aipagarri ugari baititu:
 Guimarãesko gaztelua (Castelo de Guimarães): X. mendea.
 Bragantzako dukeen jauregia (Paço dos Duques de Bragança): XV. mendea.
 Oliveirako Andre Mariaren eliza (Igreja de Nossa Senhora da Oliveira): XIII. mendea.
 San Frantzisko komentua (XV. mendea).
 Penhako santutegia.
 Rua de Santa Maria kalea.
 Santiago enparantza (Largo do Santiago).
 Oliveira enparantza (Largo do Oliveira).
 Toural enparantza (Largo do Toural).

 Iruditegia 

 Kirolak 
Hiriko talderik ezagunena Vitória Sport Clube edo Vitória de Guimarães, futbolekoa, 48 denboraldi jarraian Portugalgo Lehen Mailan jokatu zuena 2005-06 arte. Gaur egun ere lehen mailan ari da. Ez du ligarik irabazi baina sei Kopa final jokatu ditu eta 2013an txapeldun gelditu zen.

Udalerriko Moreira de Cónegos herrian Portugalgo Ligan ari den beste talde bat ere badago, Moreirense FC. 1938 urtean sortu zen baina 1995ean egin zuen debuta lehen mailan. 2017 urtean Portugalgo Ligako Kopa irabazi zuen.

 Hiri senidetuak 














 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Braga (barrutia)

 Kanpo estekak 

  Guimaraeseko udalaren webgunea.

Kategoria:Iparraldeko eskualdeko udalerriak (Portugal)
Kategoria:Gizateriaren ondarea Portugalen
Kategoria:Bragako barrutiko udalerriak