Billabeta

BillabetaEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Longida ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak billabetarrak dira.

 Izena 
Billabeta toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Uillanoua (1015)
 Billanoua (1037)
 Uillenoue (1105)
 Villanoba (1198)
 Vilava prope Urroz (1276)
 Vilava (1279)
 Vilava de Longuida (1280)
 Villava cabe Zuasti (1375)
 Bilaua (1366)
 Villaba (1591)
 Villaba cabe Aoiz (1767)
 Villaveta (1802)
 Billaba cabo Ecay (1829)
 Villabeta (1986)
 Billabeta (1990)

 Ezaugarriak 

 Armarria 
Billabetako armarria Longida armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

 Geografia 
Billabeta Longida ibarran dago.

 Inguru naturala eta kokapena 
Pirinioaurrean kokatua, lurra hautsia eta uhindua da, baina, oro har, ez du goragune handirik. Iparraldea menditsuena da, eta hegoaldea nekazaritzakoa. Ibaien pasabidean zehar, alubioien terraza-maila batzuk mailakatuta daude. Mendilerroen oinean ere higadura-glazis zabalak daude. Irati eta Erro ibaiek ibarra sortu zituen.

 Klima 
Longidak klima azpimediterraneoa dauka. Urteko batez besteko tenperatura 10 eta 13 gradu artekoa da (altueraren arabera aldatzen da), eta prezipitazioak 800 eta 1.000mm bitartekoak (ugariagoak udaberrian eta udazkenean. Urteroko egun euritsuak 80 dira batez beste eta 100 baino gehiago herriko gunerik menditsuenetan.

Jatorrizko landaredia asko gutxitu da gizakiaren eragina dela eta, gaur egun 180 hektarea haritz inguru baino ez dira geratzen. Pinuek 441 hektarea hartzen dituzte, gehienak Austriatik ekarritako pinu lariziar birlandatuak dira baina berezko pinuren bat ere gordetzen da. Birlandatutako pinuak, Urrozgoiti, Ulibeiti, Zarikieta eta Rala herrietan izaten dira, batez ere.

 Estazio meteorologikoak 

 Historia 
Inguruan zegoen Iturrotz izeneko kastroa, eta Tarraco-Oiasso galtzada zein Ab Asturica Burdigalam bertatik igarotzen zirela proposatu da.

Santa Maria, San Juan eta San Esteban "monasterioa" Leireko abadiari eman zioten Semeno Gartzeitzek eta haren emazte Antsak (1037). Leireko abadiaren menpean, Liberri hiribilduarekin eta Benotzen jasotako hainbat lursail (1105) lehenetsi zituen. 1280an, koroari bi lapurreta eta erdi gari eta garagar eta oloaren kahitz eta erdi petxa bat zor zizkion, gehi beste gari-lapurreta bat, «afari» kontzeptupean; orduan, erregealdiko bilau bat falta zela adierazten da.

 Demografia 
 biztanle zituen Billabetak.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020181818191818181621283031383936363736353334

 Politika 
Billabetako kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Itziar Imirizaldu Zubillaga da.

 Kontzejua 
Billabetako kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Itziar Imirizaldu Zubillaga da.

 Kontzejuburuak 
2011tik, Billabetak kontzejuburu bat izan du:KontzejuburuAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraItziar Imirizaldu Zubillaga20112015Itziar Imirizaldu Zubillaga20152019Itziar Imirizaldu Zubillaga2019jardunean

 Garraioa 
Nafarroako Autobus Konpainiak Longida Iruñekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

 Irunberri - Artieda - Artaxo - Murillo - Aos - Agoitz - Urrotz - Billabeta - Lizoainibar - Erantsus - Ibiriku - Egues - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

 Kultura 
 Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Longida sailkatu zen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinioaurreko Lizoainibar eta Urraulgoiti ibarrekin hitz egiten zena.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Longida atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da pirinioaurrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Urrozko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

 Jaiak 
 Garbikuntzako Andre Mariaren jaiak: maiatzaren lehen asteburuan

 Ondasun nabarmenak 
 Garbikuntzako Andre Mariaren eliza, XII. mendeko kristiau eliza, erromaniko estiloan.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Longida
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 

Kategoria:Longidako kontzejuak