Heleta

Heleta Nafarroa Behereko udalerria da eta Arberoa eskualdean dago kokaturik.

 Geografia 
 Ingurune naturala 
Harana ibaia udalerriko lurretan (Heraitzen) jaiotzen da. Bere ibaiadar bat ere igarotzen da udalerritik, Garraldako erreka. Bestalde, Arberoa erreka (Lihurriren ibaiadarra dena), Errobiren ibaiadarra den Lakako erreka ere udalerritik pasatzen dira. Azkenik, Baigura mendira igotzeko abiapuntua ere bada.

 Udalerri mugakideak 
 Aiherra iparraldean
 Lekorne (Lapurdi) ipar-mendebaldean
 Armendaritze eta Donostiri ekialdean
 Iholdi hego-ekialdean
 Irisarri hegoaldean

 Etxeak eta auzoak 
 Gibelherri
 Hozkaitzela
 Garreta
 Habiaga
 Zuharitz
 Xistela
 Baigura
 Plaza

 Ekonomia 
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza da. Gazta egiten duen kooperatiba bat badago herrian. Urtero, azaroan, ospe handia duen behorren azoka egiten da bertan.

 Demografia 
XIX. mendearen erdialdean 1.200 biztanle baino gehiago izatera iritsi zen Heleta. Ordutik beherakada demografikoa jasan zuen, eta 1980ko hamarkadan 600 bainao gutxiago ziren. XXI. mendearen hasieran biztanle gutxi batzuk berreskuratu zituen.

 Kultura 
Euskal Herria Zuzenean jaialdiaren 2009, 2010, 2011 eta 2012ko edizioak Heletan ospatu ziren.

 Jaiak 
Heletako jaiak abuztuaren 15ean dira.

 Ondasun nabarmenak 
Kultur ministerioaren Mérimée datu basearen arkitekturari buruzko ondarearen datu-basean, eraikin hauek jaso dira:

 Bitirenea etxea
 Iholdiko baserri eta etxeak
 Andra Maraiaren eliza
 Santa Maria etxea

 Heletar ezagunak 
 Jacques Garra Salagoiti (1736-1808), apaiz eta hidrologoa.
 Mitxel Elizanburu (1826-1895), apaiz eta idazlea.
 Etienne Salaberri (1903-1981), apaiz, idazle eta kazetaria.
 Xipri Arbelbide (1934-), euskal idazle eta kazetaria.
 Marie-Andrée Arbelbide (1936-), politikaria, udalerriko auzapeza 30 urtez izandakoa.
 Piarres Aintziart (1937-), euskal idazlea.
 Jean Pierre Curutchet (1937-), idazlea eta euskaltzain urgazlea.
 Mixel Etxeberri (1948-), pilotari eta abeslaria.
 Jean Pier Mendiburu (1948-2022), bertsolaria.
 Maddi Hegi (c. 1961-1987), Iparretarrakeko kidea.
 Jean-Louis Larre (1962-1983), Iparretarrakeko kidea.
 Agustin Alkhat (1982-), musikaria.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Arberoa
 Nafarroa Beherea

 Kanpo estekak 

Kategoria:Heleta