Intza

Intza Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldeko kontzeju bat da, Araitz udalerrikoa. Aralarko Malloen pean dago, Araitz haranean, itsas mailatik 321 metro gorago. 8,97 km² ditu, eta 2016ko erroldan 64 biztanle zituen.

 Bilakaera demografikoa 

 Herria hondatu zuen luizia 

1714an hasi eta 1715ean bukatutako luiziak erabat sakabanatu zuen Intza herriaren egitura. Mallopean Lizetako harriak erorita, Maikosasi izeneko tokian ubidea itxita geratu zen, eta urak pilatzen joan ziren. Urte hartako abuztu eta irailean izandako euriteek egoera larriagotu zuten. 526.000 m³ lur mugitu ziren, 1400 metroko bidea eginda. Orain eliza berria dagoen tokiraino zeuden etxe eta baserri guztiak lurperatu zituen. Intzako «herri zaharra» deritzona lurpean geratu zen, baina inork ez zuen bizia galdu hondamendi hartan; izan ere, luizia maldan behera poliki-poliki etorri zenez, etxeetako altzariak eta berrerabiltzeko teilak ere erretiratzeko aukera izan zuten.«Intza herriko hondamendia», Araizko Udalaren webgunea.Jesus ELOSEGI: «El "terremoto" de Inza», Cuadernos de etnología y etnografía de Navarra, ISSN 0590-1871, 8. urtea, 24. zenbakia, 1976, 373-404. orrialdeak.

1715eko apirilerako, 38 etxe, Santiagoko eliza, errota, udaletxea, bordak, ikuztegia, eta orduko Larraundik Gipuzkoako Goierrira zihoan errege bidetik igarotzen zirenei harrera egiteko zerbitzuak ere desagertu ziren. Sakabanatuagoak zeuden beste 30 etxe eta baserrik ez zuten kalterik izan.

Herri zaharraren inguruan zeuden bordak konpondu eta haietan hartu behar izan zuten bizitokia intzarrek. Pixkanaka, orain ezagutzen den Intza herria osatuz joan ziren auzolanean: 1715ean aurrena errota eraiki zuten, 1721erako udaletxea eraiki zuten, eta 1725erako eliza berria (lehengo elizako erretaula baliotsua hara eraman zuten). Familiek bere baserri zaharren izenak jaso zituzten Intza berrian, toponimiari dagokionez kontraesan batzuk sortuz. Elizalde baserria adibidez eliza berritik urrun, Errotalde baserriak ez zuen errekastorik inguruan edo Ubitartek muino baten gainean zuen bere kokaleku berria.Juan Mari Ansa Munduate, Las Malloas de Aralar (. Aralarko Adiskideak. 2010).

Geroztik beste luizi batzuk izan dira, sekulako kalterik utzi ez arren, aipatzekoak: 1866 eta 1999koak. Nafarroako Gobernuak lurrak egonkortzeko proiektuak egin zituen.

 Ondarea 
 Santiagoko eliza: 1725. urtean eraikia, aipagarria da Pizkunde garaiko erretaula nagusia, hainbat gai dituzten pintura eta eskulturekin harmoniatsuki egina.
 Santa Kruz ermita, Auntzin auzoan. XV. mendean erakia. Mende bereko Done Jakueren irudia dago barruan, eta XVII. mendeko erretaula.

 Ikus, gainera 
 aita Damaso Intza.

 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Araizko kontzejuak
Kategoria:Intza