Azparren

AzparrenEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Artzibar ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak azparrendarrak dira.

 Izena 
Azparren toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Azparren (1268)
 Azparren (1280)
 Azparren (1350)
 Azparren (1366)
 Azparren (1468)
 Azparren (1534)
 Azparren (1591)
 Asparren (1642)
 Azparren (1767)
 Azparren (1800)
 Azparren (1925)
 Azparren (1990)

 Ezaugarriak 

 Armarria 
Azparrengo armarria Artzibarko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

 Geografia 
Azparren Artzibarran dago.

 Inguru naturala eta kokapena 
Artzibar kokatzeko ez dago aho bateko akordiorik. Egia esan, Zaraitzu eta Erronkaribar ibarretan bezala, haran horien iparraldea Pirinioetakoa da, eta hegoalde Pirinioaurreatarra, klima eta landaretza aldaketa nabariarekin. Trantsizio-eremu bat da, eta bi espazioen muga edo muga hori Larrogain, Elke-Pausaran, Peñas Baxas eta Lareki mendien arteko irudizko lerro batekin markatu daiteke.

Artzibar ibarra berezia da, bitxia beharbada, eta Erdi Arokan galtzen da bere jatorria. Ez dio jarraitzen ibai baten inguruan garatzeko zonako arauari. Bi adar bereiz ditu, Irati eta Urrobi ibaien ibilbideei jarraituz, eta hirugarren adar erdi bortxatu bat Gurpegi errekaren inguruan. 

 Klima 
Udalerriko gunerik garaienetan izan ezik, Artzibar gehienean klima azpimediterraneoa nagusi da. Urteko batez besteko tenperatura 6 eta 12 gradu bitartekoa da (sei gradu mendietan eta hamabi herrigunean). Prezipitazioak 1 000 eta 1 600mm bitartekoak dira, betiere udaberrian eta udazkenean ugariagoak. Urteroko egun euritsuak 100-120 inguru izaten dira, eta azarotik apirilera ohikoa da elurra jaustea.

Baso-soiltze gogorra jasan dute Artzibar aldeko basoek. Pagoa, pinu basatia, haritza eta artea dira zuhaitzik ugarienak. Artea, arroilean eta ipar eta ipar-mendebaldeko mendietan hedatzen da batez ere. Birlandatutako pinuek 1 000 hektareatik gora hartzen dituzte, batez ere Austriatik ekarritako pinu lariziarrak dira.

 Estazio meteorologikoak 
Artzibarren dagoen Orotz-Betelu udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 619 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.

 Historia 
Su edo etxeen zenbaketetan, 1366tik 1819ra bitarteko bosten artean ibili zen, eta biztanle kopururik handiena 1858an izan zen, 114 biztanlerekin. Jaitsiera etengabea hasi zen, 1930ean gora egin baitzuen (105 biztanle izatera iritsi zen), eta 1970eko 32ra arte jaitsi zen. 2012an, 25 erroldatu izatera igo da, hein batean Artozki kontzejua desagertu delako, bertako biztanleak herri horretara igaro baitira.

 Demografia 
 biztanle zituen Azparrenek.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020202121202018181817171719252525262021212221

 Politika 
Azparrengo kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Fernando Urtasun Garde da.

 Kontzejua 
Azparrengo kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Fernando Urtasun Garde da.

 Kontzejuburuak 
2011tik, Azparrenek kontzejuburu bat izan du:KontzejuburuAgintaldi hasieraAgintaldi amaiera -20112015Fernando Urtasun Garde20152019Fernando Urtasun Garde2019jardunean

 Kultura 
 Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Artzibarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Esteribar eta Erroibar ibarrekin hitz egiten zena.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Artzibarrek atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Artzibarrera azpieuskalkian (Hegoartzibartar aldaera). Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Artzibarko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

 Ondasun nabarmenak 
 San Lorentzo eliza, XIII. mendeko kristiau eliza.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Artzibar
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 
 Artzibarko Udalako webgune ofiziala

Kategoria:Artzibarko kontzejuak