Irulegi

Irulegi Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Baigorri-Ortzaize eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 6,2 kilometrora. Altuera 166 eta 810 metro artekoa da, eta 9,38 km²-ko azalera hartzen du. 2018. urtean 359 biztanle zituen.

Bertako biztanleak irulegitarrak dira.

 Izena 
Irulegi beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 frantsesez: Irouléguy ("irulegí" ahoskatua)
 gaztelaniaz: Irulegui ("irulégi" ahoskatua)

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Yrurleguy (1264)
 Yrulegui (1413)
 Irulegui (1513)
 Yrulegui (1621)
 Sanctus Vincentius de Iruleguy (1764)Pirinio Atlantikoetako artxiboak

 Etimologia 
Mikel Belaskok dio Irulegi toponimoa iru ("hiru") eta hegi ("hegal"), hau da, "hiru hegalak", hitzek osatzen dutela.

Jean-Baptiste Orpustanek dio Irulegi toponimoa ira ("iratz"), lur ("lurra") eta hegi ("mutur"), hau da, "iratze lurraldearen muturra", hitzek osatzen dutela.

 Geografia 
Irulegi Beherobiko ibarran dago.

 Mugakideak 

 Klima 

 Etxeak eta auzoak 
 Hiribehere
 Hiriburu
 Sorhoeta
 Musuritze
 Epelea
 Luxiaenea
 Jauberriborda
 Andola

 Historia 
Irulegiko parrokia 1354an aipatzen da.

 Demografia 
17931800180618211831183618411846185118561861186618721876188118861891189619014404434434063864404985294614033633423233523553663233323101906191119211926193119361946195419621968197519821990199920062007200820132018318291267276284288265259251232212233240290316320324370359

 Ekonomia 
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza da, eta Irulegiko Arnoa jatorri-izendapena duen ardoa ekoizteko sor-markaren barruan dago.

 Politika 
 Auzapezak 
HasieraAmaieraAuzapezaAlderdia19952014Jacques Irume2014karguanJoseph Mochofalta diren datuak osatu egin behar dira

 Erakunde publikoak 
2017ko urtarrilaren 1era arte, Azkarate Garazi-Baigorri herri elkargoaren kide zen. Une horretatik aurrera, sortu berria zen Euskal Hirigune Elkargoaren parte izatera pasa zen.Instituzioaren behar gorria. 2015eko urriaren 11. Argia.com 

 Garraioa 
Euskal Hirigune Elkargoaren esku dagoko Car Express hiriarteko autobus sareak zerbitzatzen du herria. Guztira, line batek eskaintzen du zerbitzua.

 Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Baigorriko ibarreko herri guztiak sailkatu zituen, mendebaldeko behe-nafarrera euskalkian, Arberoa eta Ortzaize ibarretan hitz egiten zena.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Irulegik nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

 Hedabideak 
 Irulegi irratia

 Ondasun nabariak 
 San Bizente kapera (Irulegi), Erdi Arokoa.
 Irulegiko hilerria, katalogatuta dauden estelak eta hilerriak ikus daitezke bertan.
 San Bizente eliza, XIX-XX. mendekoa.

 Irulegitar ospetsuak 

 Jean Ithurriaga (1896-1960), euskaltzalea.
 Paco Etxebers (1980-), abeslaria.
 Ekhi Lambert (1990-), abeslaria.

 Irudiak 

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Baigorri-Ortzaize
 Nafarroa Beherea

 Kanpo estekak 

Kategoria:Irulegi