Zangozako merindadea

Zangozako merindadea Nafarroako ipar-ekialdeko lurraldea da. Hiriburua Zangoza da.

Mugakideak hauek ditu: iparraldean Nafarroa Beherea eta Zuberoa, mendebaldean Iruñeko merindadea, ekialdean Huescako probintzia, hegoaldean Tuterako merindadea eta hego-mendebaldean Erriberriko merindadea.

Nafarroako herrialdeko bost merindadeetan handiena da Zangozakoa. 2.070,8 km2 ditu, eta 79.757 biztanle zituen 2010ean (38,52 bizt/km2). 65 udalerrik osatua da Zangozako merindadea. 

 Ingurune naturala 
Aragoi ibaiak eta haren adar diren Arga, Elortz, Ezka, Zaraitzu, Urrobi, Irati eta Erro ibaiek ureztatzen dituzte Zangozako merindadeko lurrak. 

Merindadeko mendialde nagusiak Abodi, Alaitz, Nabaskozeko mendialdea, Leire, Orotz-Betelu, Kintoko mendiak eta Piriniokoak dira. 

 Eskualdeak 
 Auñamendi (Aezkoa, Erroibar, Zaraitzu eta Erronkari).
 Esteribar
 Irunberrialdea edo Urraul
 Iruñerria (Aranguren, Burlata, Eguesibar, Noain, Tebas-Muru Artederreta eta Uharte udalerriak bakarrik)
 Pirinioaurrea (Agoitzaldea, Artzibar, Orotz-Betelu, Urraulbeiti eta Urraulgoiti)
 Tafallaldea (Lerga udalerria bakarrik)
 Zangozerria edo Zangozaldea

 Udalerriak 
 Abaurregaina (Auñamendi)
 Abaurrepea (Auñamendi)
 Agoitz (Pirinioaurrea) 
 Aranguren (Iruñerria)
 Aria (Auñamendi)
 Aribe (Auñamendi)
 Artzibar (Pirinioaurrea)
 Auritz (Auñamendi)
 Bidankoze (Auñamendi)
 Burgi (Auñamendi)
 Burlata (Iruñerria)
 Eguesibar (Iruñerria)
 Elo-Monreal (Pirinioaurrea) 
 Erroibar (Auñamendi)
 Erromantzatua (Irunberrialdea)
 Erronkari (Auñamendi)
 Esa (Zangozerria)
 Eslaba (Zangozerria)
 Espartza-Zaraitzu
 Esteribar 
 Ezkaroze (Auñamendi)
 Ezporogi (Zangozerria)
 Galipentzu (Zangozerria)
 Galoze (Auñamendi)
 Garaioa (Auñamendi)
 Garde (Auñamendi)
 Garralda (Auñamendi)
 Gazteluberri (Auñamendi)
 Gorza (Auñamendi)
 Hiriberri (Auñamendi)
 Uharte (Iruñerria)
 Ibargoiti (Pirinioaurrea) 
 Irunberri (Irunberrialdea)
 Itzagaondoa (Pirinioaurrea) 
 Itzaltzu (Auñamendi)
 Izaba (Auñamendi)
 Jaurrieta (Auñamendi)
 Kaseda (Zangozerria)
 Leatxe (Zangozerria)
 Ledea (Irunberrialdea)
 Lerga (Tafallaldea)
 Lizoainibar-Arriasgoiti (Pirinioaurrea) 
 Longida (Pirinioaurrea) 
 Luzaide (Auñamendi)
 Nabaskoze (Auñamendi)
 Noain (Iruñerria)
 Oibar (Zangozerria)
 Orbaitzeta (Auñamendi)
 Orbara (Auñamendi)
 Orontze (Auñamendi)
 Orotz-Betelu (Pirinioaurrea)
 Orreaga (Auñamendi)
 Otsagabia (Auñamendi)
 Petilla Aragoi (Zangozerria)
 Sartze (Auñamendi)
 Tebas-Muru Artederreta (Iruñerria)
 Untzitibar (Agoitzaldea)
 Urraulbeiti (Irunberrialdea)
 Urraulgoiti (Irunberrialdea)
 Urrotz (Pirinioaurrea)
 Urzainki (Auñamendi)
 Uztarroze (Auñamendi)
 Xabier (Zangozerria)
 Zangoza (Zangozerria)
 Zare (Zangozerria)

 Monumentuak 

 Artzibar.
 Artziko Santa Maria eliza 
 Lusarretako garaia
 Urizko dorrea (gaur egun hotela)
 Aria.
 Apat etxeko garaia
 Etxeberri etxeko garaia
 Jamar etxeko garaia.
 Jauri etxeko garaia.
 Aribe.
 Domench etxeko garaia
 Eslaba.
 Santa Criz erromatar hiria
 Galipentzu.
 San Salbatore eliza
 Galoze.
 Ballaz etxeko garaia
 Garaioa.
 Maisterra etxeko garaia
 Garralda.
 Masamiguel etxeko garaia
 Xabier.
 Gaztelua
 Peña herriaren aztarnak
 Irunberri.
 Andre Maria Jasokundearen eliza
 Nabaskoze.
 Landako Santa Maria eliza
 Noain.
 Iharnotz dorrea
 Otsagabia.
 Muskildako Andre Maria eliza
 Orbaizeta.
 Arma-fabrika
 Estanquero etxeko garaia
 Etxegarai etxeko garaia
 Larrañeta etxeko garaia
 Orbara.
 Jabat etxeko garaia
 Orreaga.
 Santa Maria Kolegiata
 Zangoza.
 Hirigune historikoa
 Vadoluengoko San Adrian eliza 
 Santa Maria eliza
 Done Jakue eliza
 Vianako Printzearen jauregia
 Tebas-Muru Artederreta.
 Tebasko gazteluaren aztarnak 
 Untzitibar.
 Artaizko San Martin eliza
 Artaizko dorre gotikoaren aztarnak.
 Urraulgoiti.
 Baratzagaizko Fede Santuaren monasterioa (Eparoz herrian)
 Garaia (Fede Santuaren monasterioaren ondoan)
 Estoki etxeko garaia (Zabalza).
 Urraulbeiti.
 Artiedako jauregia
 Hiriberri .
 Jauki etxeko garaia
 Portal etxeko garaia
 Reka etxeko garaia
 Elizondo etxeko garaia
 Esa.
 Leireko monasterioa

Ekonomia
Pirinioetako ibarretako ekonomia-jarduera nagusiak laborantza (patata, bazkarako landareak), abere-hazkuntza (ardi-, behi-azienda) eta baso-ustiaketa dira. Handik hegoaldera- gari- eta garagar-sailak eta mahastiak dira nagusi, herriak handiago eta bilduago dira, eta elkarrengandik urrunago daude. Industria, txikia, herri nagusietan (Zangoza, Agoitz, Irunberri) bilduta dago.

 Erreferentziak 

 Monumentuak :NAVARRA , guía y mapa. Caja de Ahorros de Navarra. ISBN : 84-505-3457-7

 Kanpo estekak 
 Monumentuan argazkiak  (2020ko maiatzean begiratua)
  Zangozako merindadearen mapa

Kategoria:Zangozako merindadea