Arkaia

Arkaia Gasteiz udalerria osatzen duten herrietariko bat da. 524 metroko garaieran kokaturik dago.

 Historia 
Antzinako Erromako civitas bat egon zen egungo Arkaiaren lurraldean: Suessatio.

Arkaia toponimoa lehen aldiz dokumentatzen da 1025. urteko datazioa duen Donemiliagako goldean: Arcahia, garai hartako inguruko euskaraz ohikoa zen hasperen eta guzti. Hasperenari eutsi zitzaion bi mendez, dokumentazioaren arabera, eta gero galdu egin zen.

 Etimologia 
Lehen lekukotasunetan agertzen zen hasperen hori, -h- hori, Patxi Salaberrik erakutsi zuen bezala, atzera botatzen du Julio Caro Barojak proposatu zuen etimologia: Arkaia < Arkadia.

Salaberrik (2015) beste etimologia hau proposatu zuen, latinezko antroponimo batetik abiatuta:

 Demografia 

 Ondarea 
Andre Mariaren Jaiotzaren parrokia-eliza. Erretaula nagusia XVIII. mendekoa da. Catalina de Aberasturi andreak hartu zituen bere gain horren kostuak, 1702an. Atari neoklasikoa du elizak, arku molduradunekin, hiru baoko portada -ateburuekin-, Erdi Aroko bataiarria eta XVIII. mendeko dorrea.thumb|Arkaiako landa paisaia
 Arkaiako arkeologia gunea 

Aztarnategia kokatzen den lurrak 19 Ha-ko azalera du, Arkaia entitatearen azpian eta ekialdera dauden lursailetan, baina  zati bat baino ez dago ikusgai.

Kokaleku indigenaren gainean Inperio garaian oin berriko asentamendu erromatarra ezartzen da. K.o. I. mende inguruan hedapen handia izan zuen, eta aztarnategi osoa hartu zuen. K.o. II. mendean, III. mendean mantenduko da. IV. mendetik aurrera, erromatar inperioko herri gehienetan gertatzen den bezala, krisiaren ondorioz, atzerakada demografiko handi batean sartuko da, murriztu egingo duena, baina mendeetan zehar gaur egungo Arkaia herriraino mantenduko dena.

XVIII. mendearen bukaeran Lorenzo Prestamerok erromatar termen arkeologia-aztarnak aurkitu zituen. Eta 1976tik 1997ra arte,  Ramón Loza Lengaran eta Paquita Sáenz de Urturi arkeologoek erromatar garaiko terma publikoak industu zituzten, besteak beste. Ikerketek lekuaren tamaina eta bilakaera argitu zituzten. Indusketa hauetako materialen lagin bat Gasteizko Bibat Museoan ikus daiteke.

 Erreferentziak 
 Arkaiako arkeologia gunea in Kultura ondarea, www.euskadi.eus.
 Las termas romanas de Arcaya / Suestatium (Arkaia. Vitoria-Gasteiz). Memoria de las intervenciones arqueológicas en Otazibarra (1976-1982) Ramón Loza Lengaran, Miguel Loza Uriarte y Javier Niso Lorenzo, Arabako aztarnategiko memoriak, 13 Zk.
 "Arkaiako aztarnategi erromatarra (Gasteiz)"/, Paquita Sáenz de Urturi in ARKEOIKUSKA1996 (17-22 orr.)
 Erromatarren garaiko Arkaiako termak, Arabako Foru Aldundia , Arabako Foru Aldundia (pdf)

 Kanpo estekak 

 Natibitatearen eliza - bisita birtuala

Kategoria:Gasteizko herriak
Kategoria:Ekialdeko Nekazaritza Eremua (Gasteiz)
Kategoria:Euskal Herriko aztarnategi arkeologikoak
Kategoria:Euskal Herriko erromatar hiriak
Kategoria:Gasteizko kontzejuak
Kategoria:Donemiliagako goldean aipatuak