Malerreka

Malerreka ([malereka]) edo Bidasoa Garaia ([biðas̺oa gaɾai.a]) Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldeko eskualde bat da, Iruñeko merindadean dagoena. Euskararen Foru Legearen arabera, eremu euskaldunean kokaturik dago.

Hamahiru udalerrik osatzen dute, Doneztebe izanda herriburua.

 Geografia 
 Eskualde mugakideak 
Nafarroa Garaiko eskualdeak ditu mugakide alde guztietan: iparraldean Bortziriak, hegoaldean Ultzamaldea, ekialdean Baztan eta mendebaldean Leitzaldea.
alt=Malerreka eskualdearen inguruako mapa (OpenStreetMap)|thumb|Malerreka eskualdearen ingurua

 Ingurune naturala 
Mendaur (1.136 m) da eskualdeko mendirik altuena eta erreferentziazko tontorra, gainaldean baseliza bat eraiki zutelarik. Mendieder (1.071 m), Loitzate (1.048 m), Ekaitza (1.047 m) eta Irumugarrieta (1.044) bertze gailur aipagarri batzuk dira.

Bertzela, Ezkurra ibaiak eskualdea zeharkatzen du izen bereko herritik Donezteberaino. Bertan, bat egiten du Bidasoa ibai nagusiarekin.

 Udalerriak 
 Malerrekako herrien zerrenda Herria Biztanleria (2017) Argazkia Herria Biztanleria (2017) ArgazkiaBeintza-Labaien232 biztanle 100px  Ituren519 biztanle 100pxBertizarana591 biztanle 100pxSaldias119 biztanle 100pxDonamaria434 biztanle 100pxSunbilla675 biztanle 100pxDoneztebe(hiriburua)1.732 biztanle 100pxOiz130 100pxElgorriaga203 biztanle 100pxUrroz185 biztanle 100pxEratsun154 biztanle 100pxZubieta308 biztanle 100pxEzkurra154 biztanle 100pxDenera (Malerreka):5.436 biztanle  

 Kultura 
 Euskara 

Eskualde honetako azpieuskalkia Iparraldeko goi nafarreraren aldaera da. Berez, ez da bloke homogeneo bat, udalerriaren arabera inguruetako Leitzaldea, Bortziriak eta Baztan eskualdeetako eraginak baititu, eta, bertzalde, udalerri bakoitzeko euskarak ere bere tokian tokiko berezko ezaugarriak baititu.

 Laxoa 
Laxoa pilota jokoaren aldaera bat da, gaur egun jokatzen direnen artean aldaerarik zaharrena. XX. mendean ia galdu zen, baina, gaur egun, Malerrekan eta Baztanen jokatzen da, 1960ko hamarkadan egindako berreskuratze ahaleginari esker; berreskuratze horretan, erabakigarria izan zen Jesus Jaimerena iruritar apaizaren lana.Tiburcio Arraztoa (2010): Laxoa, la pelota en la plaza, Cenlit Ediciones. .«Bitxikeriak», Doneztebeko Udalaren webgunean. Eskuratze data: 2011-01-13. Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak laxoa kultura ondasun izendatu nahi du. «12 localidades de Baztan-Bidasoa, dentro de la Ruta de la Pelota», Jauregia landa turismoko etxearen webgunean.

 Joaldunak 
Joaldunek edo zanpantzarrek eskualde honetan daukate jatorria, Ituren eta Zubieta herrietan. Bertako inauterietan ateratzen diren pertsonaiak dira. Urtarrilaren amaieran ateratzen dira kalera herri batetik bestera oinez eta joareak astinduz.

 Malerrekar ospetsuak 
 Ramon Latasa (1930, Sunbilla - 1991, Elizondo), aizkolaria.
 Juan Ignacio Retegi (1943, Eratsun), esku huskako pilotaria.
 Xabier Albistur (1944, Doneztebe), politikaria.
 Mikel Mindegia (1949, Ezkurra), aizkolaria.
 Juan Mari Bengoetxea (1953, Ezkurra), esku huskako pilotaria.
 Julian Retegi (1954, Eratsun), esku huskako pilotaria.
 Mikel Bengoetxea (1957, Ezkurra), esku huskako pilotaria.
 Koteto Ezkurra (1973, Doneztebe), erremonteko pilotaria.

 Ikus, gainera 
 Nafarroa Garaiko eskualdeak
 Ttipi-Ttapa

 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Bidasoan gora liburua

 Kanpo estekak 

 Malerrekako albisteak Ttipi-Ttapako webgunean
 "Nafar Away" saioan (11TB).

Kategoria:Malerreka