Arnegi

Arnegi Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Garazi eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 8,1 kilometrora. Altuera 218 eta 1 410 metro artekoa da, eta 21,21 km²-ko azalera hartzen du. 2018. urtean 237 biztanle zituen.

Bertako biztanleak arnegitarrak dira.

 Izena 
Arnegi beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 frantsesez: Arnéguy ("agnegí" ahoskatua)
 gaztelaniaz: Arnegui ("arnégi" ahoskatua)

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Arranegui (1284)
 Arranegui de supra (1284)
 La Ferrière d'Arranegui (1614)
 Arrenéguy (1614)
 Arneguy (1614)
 Rénéguy (XVII. mendea)
 Notre-Dame d'Arnéguy (1703)Don Jose Yanguas Miranda jaunek argitaratu izenak
 Arnegui (1796)
 Arneguy (1801)

 Etimologia 
Arnegi izena Arranhegi izenaren uzkurduratik dator, eta, aldi berean, arran ("arantzastu") eta hegi hitzen elkarketak osatzen du.

 Geografia 
Aintzila Luzaideko ibarran dago.

 Mugakideak 

 Klima 

 Etxeak eta auzoak 

 Historia 
XVIII. mendera arte, Arnegi Luzaide udalerriko auzo bat zen. Hala ere, Frantziar eta Espainiar Estatuek muga bat ezarri zuten Luzaideko ibarran, muga tradizionalak errespetatu gabe, eta 1659ko azaroaren 7an Arnegi eta Luzaide banandu zituen, bi estatu ezberdinetan jarriz. Hori dela eta, Arnegiri udalerria eman zioten, udalerri independente bihurtuz. Arnegiri Ondarrola edo Ondarla auzo luzaidarra ere gehitu zitzaion, luzaidarra zen Elizaldeko auzoarekin jarraitasun geografiko bera izan arren, administratiboki Frantziaren mende zegoena. Prozesu bera, baina alderantziz gertatu zen Pekotxetako tokiarekin. Aurretik, Arnegi auzoaren zati bat (izatez, jarraikortasun geografiko bat ere osatzen dute), honetatik nahitaez banandua izan zen, Luzaideko auzo bat bihurtuz, Espainiar Estatuan.

Arnegin 1614an sinatu zen Erroko eta Baigorriko ibarren artean Sorogainibar eta Kintoa larreen inguruan bakeak egiten saiatzen zen akordioa.

Frantziar Estatuaren lurraldea bi eremutan banatu zenez, bata Wehrmachten mendekoa eta bestea Vichyko gobernuak administratua 1940ko ekainaren 22an, Arnegi Hirugarren Reichako administrazioari esleitu zitzaion. Demarkazio-linea ibarran egon zen, Arnegi eta Luzaide artean.

 Demografia 
17931800180618211831183618411846185118561861186618721876188118861891189619012255155936966767509201032935907941902836823772685704699661190619111921192619311936194619541962196819751982199019992006201120162018668676591616630605568570526444397337314286279241236237

 Ekonomia 
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza da. Luzaiden egon arren, Arnegiko bizilagun asko Pekotxetako bentetean ari dira lanean, eta horiek dira udalerriko hornidura-gune nagusia.

 Politika 

 Auzapezak 
HasieraAmaieraAuzapezaAlderdia19952001Pierre Bègue20012014Gratien Curutchet2014karguanCatherine Bèguefalta diren datuak osatu egin behar dira

 Erakunde publikoak 
2017ko urtarrilaren 1era arte, Arnegi Garazi-Baigorri herri elkargoaren kide zen. Une horretatik aurrera, sortu berria zen Euskal Hirigune Elkargoaren parte izatera pasa zen.Instituzioaren behar gorria. 2015eko urriaren 11. Argia.com 

 Kultura 
Donejakue Bidea udalerritik igarotzen da, Donibane Garazitik datorrena. Hurrengo udalerria Luzaide da.

 Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Arnegi sailkatu zituen, mendebaldeko behe-nafarrera euskalkian, Baigorri, Arberoa eta Ortzaize ibarretan hitz egiten zena, Garaziko gainerako herriak ez bezala.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Arnegik nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

 Ondasun nabarmenak 

 Batasuneko zubia
 Batasuneko zubiko etxea

 Arnegitar ospetsuak 

 Joseph Camino (1927-2015), idazlea.

 Irudiak 

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Garazi
 Nafarroa Beherea

 Kanpo estekak 

Kategoria:Arnegi