Baden-Württemberg

Baden-Württemberg Alemaniako hego-mendebaldean dagoen Estatu Federal (alemanez, Bundesland) bat da. Frantziarekin eta Suitzarekin mugan, Alemaniako hego-mendebaldean eta Rhin ibaiaren ekialdean. Stuttgart hiriburua eta hiririk populatuena da; atzetik, Mannheim, Karlsruhe, Friburgo eta Heidelberg datoz, biztanle kopuruaren arabera. Alemaniako hirugarren Estatu Federal handiena da, bai tamainian (35.742 km²) bai biztanle-kopuruan (10,7 milioi biztanle, 2005eko erroldaren arabera).

 Geografia 
 Mugakideak 

 Ingurune naturala 
Eskualde honetan Oihan Beltza kokaturik dago, bertan Danubio ibaia sortzen delarik. Rhinek bestela inguratzen du hego eta mendebaldetik.

Konstantzako aintzira elkarbanatzen du Suitzarekin.

 Historia 

Bi lurralde historikok osatzen dute gaur egungo estatua; alde batetik Baden dugu, Prusiako Hohenzollern probintzia barne, eta bestetik Suabiaren parte den Württenberg.

Würtemberg lehenengo mendean erromatarrek okupatu zuten eta beren kokapena babesteko limes bat ezarri zuten bertan. III mendean alamaniarrek Rhinaz bestaldera bidali zituzten, baina azkenean Frankoak jabetu ziren eremu guztiaz 496ko bataila handian Clovis I.a garaitzean.

Lurraldea Germaniako Erromatar Inperio Santuaren barnean egon zen hurrengo mendeetan.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren frantziarrek okupatu zituzten Baden eta Württemberg-Hohenzollern probintziak, eta estatubatuarrek Württemberg-Baden probintzia. Hiru lurraldeek bat egin zuten 1951 eta 1952 artean gaur egun ezagutzen dugun estatua eratuz.

 Banaketa administratiboa 
Baden-Württemberg-en 35 barruti (Landkreise) eta 9 hiri independente daude (Stadtkreise), guztiak lau eskualdetan (Regierungsbezirke) banatuta:
 Friburgo eskualdea
 Karlsruhe eskualdea
 Stuttgart eskualdea
 Tübingen eskualdea.

400px Map

 Alb-Donau
 Biberach
 Bodensee
 Böblingen
 Breisgau-Hochschwarzwald
 Calw
 Emmendingen
 Enz
 Esslingen
 Freudenstadt
 Göppingen
 Heidenheim
 Heilbronn
 Hohenlohe
 Karlsruhe
 Konstantza
 Lörrach
 Ludwigsburg<li> Main-Tauber
<li> Neckar-Odenwald
<li> Ortenau
<li> Ostalb
<li> Rastatt
<li> Ravensburg
<li> Rems-Murr
<li> Reutlingen
<li> Rhein-Neckar
<li> Rottweil
<li> Schwäbisch Hall
<li> Schwarzwald-Baar
<li> Sigmaringen
<li> Tübingen
<li> Tuttlingen
<li> Waldshut
<li> Zollernalb

Bederatzi hiri independente ere badaude, inongo barrutira atxikiak:

A. Baden-Baden
B. Friburgo
C. Heidelberg
D. Heilbronn
E. Karlsruhe
F. Mannheim
G. Pforzheim
H. Stuttgart
I. Ulm

 Politika 

2016ko martxoaren 13an izan ziren Baden-Württembergeko parlamenturako azken hauteskundeak. Alemaniako 90 Aliantza/Berdeak (alemanez, Bündnis 90 / Die Grünen) alderdi ekologistak irabazi zituen hauteskundeak, Winfried Kretschmann alderdiaren hautagai nagusi izanik, 47 legebiltzarkide lortuz Baden-Württembergeko Parlamentu Federalean (alemanez, Landtag von Baden-Württemberg).
ezkerrera|thumb|251x251px|Jörg Meuthen, AfD alderdi ultraeskuindarren hautagaia Baden-Württembergen
 Alderdia   Bozen ehunekoak  DiputatuakIrabaziakIrabaziak 90 Aliantza / Berdeak (Bündnis 90 / Die Grünen)  % 30,3  47  %6,1  + 11 <span style="color:white"> Alemaniako Batasun Demokrata Kristaua  (CDU)  % 27,0  42  %12,0  18Alemaniarentzako Alternatiba (AfD)  % 15,1  23  %15,1  + 23 Alemaniako Alderdi Sozialdemokrata (SPD)  % 12,7  19  %10,4  - 16 Alderdi Demokratiko Askea (FDP)  % 8,3  12  %3,0  + 5 <span style="color:white"> Ezkerra (Die Linke)  % 2,9  0  %0,1 ALFA % 1,0 0  %1,0 Gainontzeko alderdiak  % 2,7  0  %2,9

 Gobernu Federaleko buruak 
ezkerrera|thumb|250x250px|Baden-Württembergeko Landtagaren eraikina, Stuttgart hiriburuan.
Hauek izan dira Baden-Württembergeko Gobernu Federaleko buruak 1952. urtetik aurrera:
IzenaAlderdiaNoiztikNoiz arteReinhold MayerFDP / DVP19521953Gebhard Müller<span style="color:white">CDU19531958Kurt Kiesinger<span style="color:white">CDU19581966Hans Filbinger<span style="color:white">CDU19661978Lothar Späth<span style="color:white">CDU19781991Erwin Teufel<span style="color:white">CDU19912005Günther Oettinger<span style="color:white">CDU20052010Stephan Mappus<span style="color:white">CDU20102011Winfried Kretschmann90 Aliantza / Berdeak2011Egun karguan

 Ekonomia 

Europako eskualde indartsuenetako bat da Baden-Württemberg, baina bereziki Stuttgart ingurua. Alemaniako langabezia tasaren erdia baino ez du, % 3,9 hain zuzen ere. Enpresa garrantzitsu ugariren egoitzak bertan daude, guztien artean nabarienak autogintzari loturikoak dira, hala nola: Mercedes-Benz, Daimler-Chrysler eta Porsche. Horietaz gain, aipatzekoak dira Bosch, IBM, SAP eta Hugo Boss, besteak beste.

Estatuko gobernuak energia berriztagarriak bultzatzeko konpromisoa hartu du eta 2020 urterako energia guztiaren % 20 izatera iritsi nahi du.

 Pertsona ezagunak 

 Johannes Kepler (1571-1630), matematikari eta astronomoa
 Friedrich Schiller (1759-1805), poeta, filosofo eta historialaria
 Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831), filosofoa
 Friedrich Hölderlin (1770-1843), poeta
 Friedrich Schelling (1775-1854), filosofoa
 Karl Benz (1844-1929), ingeniaria eta autoaren asmatzaileetako bat
 Hermann Hesse (1877-1962), poeta, idazle eta margolaria
 Albert Einstein (1879-1955), fisikaria eta Nobel sariduna
 Martin Heidegger (1889-1976), filosofoa
 Erwin Rommel (1891-1944), armada naziaren mariskalik ezagunena
 Ernst Jünger (1895-1998), idazlea
 Roland Emmerich (1955- ), zine zuzendaria
 Jürgen Klinsmann (1964- ), futbolaria
 Michael Fassbender (1977- ), aktorea

 Argazki galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
  Baden-Wurttemberg-i buruzko webgunea