Erango

Erango Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Agaramont eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 49,4 kilometrora. Altuera 12 eta 142 metro artekoa da, eta 5,30 km²-ko azalera hartzen du.  biztanle zituen.

Erango Xarnegu Herriko herri tradizional txiki bat da, non gaskoiar eta euskal kulturaren eraginak nahasten diren, historian zehar Gaskoiniako probintziakoa izan baitzen, nahiz eta jatorrian eta gaur egun nafarra izan. Udalerriko lehen giza aztarnak Paleolito garaikoak dira (17 000tik 10 000 urte atzera), Bourrouilla haitzuloan aurkitutakoak. Zohotatik datorren Lauhiraze ibaiak zeharkatzen du. Lurraldearen zatirik handiena laua da, eta jarduera nagusia nekazaritza da.

Bertako biztanleak erangoarrak dira.

 Izena 
Erango beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

 frantsesez: Arancou
 nafar erromantzez edo aragoieraz: Arancón
 okzitanieraz: Aranco

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
 Aranchoen (1100)
 Aranque (1119)
 Arancoe (1200)
 Aranquein (1246)
 Arancoeyn (1305)
 Aranquoeu (1328)
 Arancoenh (1360)
 Arrancoeynh (1372)
 Arenchu (1400)
 Aranco (1584)
 Errangua (1823)
 Arancou (1863)
 Errango (1961)
 Erango (1978)
 Erango (2003)

 Etimologia 
Jean-Baptiste Orpustanentzat, Erango "haran" euskaratik dator, baina bi aukera proposatzen ditu: (h)aran + goien > arangoi > arango (goialdeko harana) edo (h)aran + -ko + gain > arankoain > arankoin > aranko (haran txikiko gaina). Gaskoiz /g/ soinua isilarazteak berez oso hurbil dauden /g/ eta /k/ soinuak trukatzen laguntzen du. Hori Euskal Herriko beste leku batzuetan ere gertatzen da (gaztelu / kastillu, gurutze / kurutz...).

Bénédicte Boyrie-Féniék Orpustanen lana osatzen du adieraziz hasierako a- "a' protetiko" batekin nahastu zutela (Arrotxapea edo Arrokiaga kasuen bezala), XVIII. mendeko ohiko fenomenoa, eta horregatik batzuetan -r- eta beste batzuetan -r-'' agertzen da.

 Geografia 
 Ingurune naturala 
Biduze ibaiaren eta Paueko ibaiaren ibaiadar bana igarotzen dira udalerritik.

 Udalerri mugakideak 
 Akamarre ipar-mendebaldean.
 Burgue-Erreiti hego-mendebaldean.

Udalerria mugakidea da Bearnorekin ekialdean.

 Etxeak eta Auzoak 

 Aranbide
 Arnauchaus
 Bachocq
 Le Bayle
 Bergerata
 Camou
 Sabai
 Condéranne
 Duc
 Garaiko Borda
 Lacoste
 Lacrouts
 Lagoubette
 Laraillet
 Larraldote
 Lastaillades
 Lauga
 Lespiauc
 Le Long
 Loustalet
 Mongette
 Mouliot
 San Martin
 Saussa

 Historia 
1973ko urtarrilaren 1ean, Burgue, Erango eta Erreiti herriak batu egin ziren udalerri bakar bat osatzeko. 1977ko azaroaren 15ean, Erango berriz bihurtu zen independente. Dena dela, Burgue eta Erreitik baturik jarraitzen dute gaur egun.

 Demografia 

Oharra: 2004ko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da.

 Ekonomia 
Udalerriko ekonomia laborantzan oinarriturik dagoen arren, kareharriaren ustiapenerako harrobi bat badago.
 Ondasun nabarmenak 
 XVII eta XVIII. mendeko hainbat etxe eta baserri
 Donejakue Bidean kokaturiko XIII. mendeko Jasokundearen eliza. Portale gotiko ederra du eta elizari itsatsita garbilekua ere badago.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Agaramont
 Nafarroa Beherea

 Kanpo estekak 
 Erangoko Udalako webgune ofiziala

Kategoria:Erango