Zazpikaleak

Zazpikaleak Bilboko alde zaharraren gune nagusia da eta hiriko auzorik zaharrena. Han daude hiriko lehenengo biztanleen aztarnak, San Anton elizaren azpian, bai eta hainbat eraikin historiko ere.

Ibaizabal itsasadarrak inguratzen du auzoa, eta erdialdean Done Jakue katedrala dago. Iturribide, Solokoetxe, Atxuri, Begoña eta Bilbo Zaharra dira inguruko auzoak.

Administrazioaren aldetik, Ibaiondo barrutiaren (5.a) barruan dago Zazpikaleak.

 Zazpikaleak 
Goieneko aldetik barrenekora, hauexek dira zazpi kale historikoak:
 Goienkale edo Somera kalea.
 Artekale.
 Dendarikale.
 Belostikale.
 Harategi Zahar kalea.
 Barrenkale.
 Barrenkale Barrena.

 Historia 

Diego Lopez Arokoak itsasadarra ikustean eta aztertzean bertan herri arrantzale bat sortzea erabaki zuen eta bertan Logroñoko Foruaren oinarriak ezarri zituen (Alfontso VI.a Gaztelazkoa erregeak 1095ean Camerosko jauna zen Ximeno Fortunionek eskatuta Logroñori emandako hiri-gutuna).
Portua antzinako biltegiaren edo udalerriaren (San Anton Eliza dagoen lekuan) aurrean kokatu zela eta, hiria berehala hazi zen.
Hori gertatu aurretik, herritar gutxi bizi ziren itsasadarraren ertzean.
Hasieran, hiru kale ziren: Goienkale, Artekale eta Dendarikale, Bilboko Done Jakue katedralarekin batera. Pixkanaka biztanleria gehitzen joan zen, eta gaur egungo zazpi kaleak eratu ziren.

Ibaiaren ezkerraldean, burdina ustiatzen zuten hainbat eraikin zeuden. Hiru kale horiek harresi batekin erdi-inguratuak zeuden. Harresia Zamudioko atean hasten zen, gaur egun Unamuno plazatik Artekalera doan bidean, gutxi gorabehera. Kale bakoitzak errekarantz bere atea zueneta ate guzti horiek San Antongo zubian zegoen ate gotortu bakarrera zihoan bidea irekitzen zuten. Ate horietako bakoitza dorretxe bat zen, Legizamon, Zubialdea eta Arbolantxa izenekoak. Gainera geroago Erronda kalea izango zenetik beste sarrera bat zegoen Goienkalera, Ibeniko atea izenekoa. Harresietatik kanpora ezkerraldeko etxeak kenduta San Nikolas eta Ibeniko etxaldeak zeuden.CALLE ITURRINO, E. Biografia del paseo del Arenal in La Gran Enciclpedia Vasca, 3. tomoa, 288. or.
XV. mendean Alde Zaharreko gunea sortu zen, zatirik zaharrena beste lau kaleekin handitu eta gero. Horren ondorioz "Zazpi kaleak" sortu ziren, Bilboko hirigune historikoak gaur egun duen izena hartu zuten eta harresia haien inguruan edatzen jarraitu zuen.
Zazpi kaleak osatu ostean harresiak jada zazpi-kale osoak inguratzen zituen. 1442 urtean oinarritutako mapa bateanDELMAS, JUAN E. La iglesia de San Nicolas, su pasado y su presente. Bilbao, 1881 zortzi dorrek eta hiru atek irekitzen dute hiria kanpoaldera. Lehen aipatutako bi ateez gain beste bat zegoen Belostikallen. Antzinako harresi horietatik antza zerbait geratzen da Erronda kalearen kantoi batean.BARRIO LOZA, Bilbao, Arqueología, urbanismo y arquitectura histórica. III bilbao y su entorno. Las Encartaciones. Bilbo, 1991. Gaur egun Yohn jauregia dagoen lekuan (Burtsa) eginiko ikerketa arkeolgokoetan harresi horren zatiak aurkitu ziren. Barrio Lozaren araberan harresi horrek 5 edo 6 metroko altuera zuen eta 1,80 metroko zabalera.

Bilbo beti egon da bere errekarekiko oso loturik, antzinako portuaren jarduerak San Anton elizaren aurrean hasi zirenetik gaur egungo Superportura arte. Bere kokalekuagatik, hiria berehala hasi zen garrantzia irabazten, Gaztelako produktuen igarobide bezala. Horrela biztanleria pixkanaka hazten joan zen. San Antongo zubia zen hirirako sarbide nagusia, bertatik igarotzeko ordaindu beharra zegoelarik. Urte horietan ere Donejakue bidearen kostaldeko adarra Bilbotik igarotzen zen, eta horrek diru gehiago ematen zion.

Harresiak eraisten 1571an hasi ziren, egondako sute baten ondorioz. Azaroaren 9an sute batek ia etxe guztiak erre zituen, zutik 6 dorretxe eta elizak bakarrik utziz.LARREA, Mª ANGELES eta MIEZA Y MIEG RAFAEL Mª. El desarrollo del Casco Viejo de Bilbao. Notas de la historia urbana in Bilbo. Bilbao. Sendoa argitaletxea. Hiriburuak saila. 1994.  Hortik aurrera etxe guztiek hiru pisu izan behar zituzten, behekoa dendentzat eta goiko biak etxebizitzentzat. Gehienek labe bat eta baratze bat zuten. Etxeen altuera 10,45 metrotik 10,86ra izan behar zuenGUIARD Y LARRAURI, TEOFILO. Historia de la Noble Villa de Bilbao. Bilbo, 1905.. Sute honen ondoren kaleen zabalera egokitu zen, 6,25 metrotara eta kale berriak eraiki: Santa Maria, Bidebarrieta, Santiago (Korreo), Kale Erreala eta Iturribide. Pietate eta Parra zeharbideak ere ireki ziren.

XVI. mendean ere Bilbok kaleak garbitzeko lehenengo sistema instalatu zuen. Ura itsasadarrean gora hartzen zen eta lur azpitik Erronda kalean zegoen biltegiraino eramaten zen. Hori beteta zegoenean ateak ireki eta ura azkar eta indartsu jaisten zen kaleetatik berriro itsasadarrera. Garai horretarako nahiko aurreratua zen sistema hau.

XVIII. mendean, San Nikolas baseliza txikia egon zen tokian, gaur egungo eliza eraiki zen, eta honen aurrean zegoen Areatzan, Bilboko parkea. Horrela, berez Bilboren "hondartza" zenean, zuhaitzak landatu ziren eta hirirako aisialdi gune bilakatu zen. San Antongo elizatik hurbil, garai hartarako oso modernoa zen ospitale bat eraiki zen (Atxurikoa), gizonak emakumeetatik bereizten zituena.

Zazpikaleen iparraldera, kale berriak sortu ziren, Posta eta Bidebarrieta horien artean. Eta Plaza Barria. Hauxe jotzen da hiriaren "lehen zabalgunetzat", Sendeja eta Itxaropen kaleetan zehar egindakoarekin batera (gaur egun Udaletxearen eraikina ezartzen den gunean alegia).

XIX. mendean ere Plaza Berri eraikitzeko plana garatu zen, Donostian baino mende bat beranduago. 1784an Alejo de Mirandak egin zuen lehenengo plana, Agustin de Humaranek aldatu zuen 1805an eta Avelino Goikoetxeak bukatu zuen, ahalik eta 1851an bukatuta egon zen arte.

600px|thumb|erdian|Bilboko Zazpikaleetako ikuspegi orokorra. Argi ikus daitezke auzoari izena ematen dioten jatorrizko zazpi kaleak.

 Iruditegia 

 Eraikuntzak 
 Eraikin erlijiosoak 
 San Anton Eliza: Bilboko eta Athletic Clubaren armarrian agertzen dena da, hiriko sinboloa beraz.
 Bilboko Done Jakue katedrala.
 Joan Santuen Eliza.
 San Nikolas eliza.

 Eraikin zibilak 
 Allende Salazar jauregia.
 Arana jauregia.
 Arriaga Antzokia.
 Banco de España 2: Espainiako Banku zentralaren egoitza 1883-1923 artean;Espainiako Bankuaren esku-orria. 2025eko ekainaren 30ean kontsultatua. Banco Guipuzcoanoren egoitza; Bilbo Zaharreko Gaztetxea 1985-1993 artean.
 Begoñako igogailua.
 Bidebarrietako Udal Liburutegia.
 Bilboko Bankuaren egoitza.
 Bilboko udaletxea.
 Erriberako Merkatua.
 Euskaltzaindia.
 Gortazar jauregia.
 Gómez de la Torre jauregia.
 La Unión y el Fénix eraikina.
 Mazarredo jauregia
 Yohn jauregia
 Zabalburu ikastetxea (Itxaropenaren komentua).

 Zubiak 
 Areatzako zubia.
 Erriberako zubia.
 Mesedeetako zubia.
 San Antongo zubia.

 Plazak 
 Done Jakue plaza
 Miguel Unamuno plaza
 Plaza Barria
 San Nikolas plaza
 Juan Santuen plaza

 Parkeak 
 Areatzako parkea
 Iturribideko parkea

 Museoak 
 Euskal Arkeologia, Etnografia eta Kondaira Museoa.

 Iturriak 
 Txakurraren iturria
 Done Jakue plazatxoko iturria.
 Zamudioko ateko iturria.
 Unamuno plazako iturria.
 Plaza Barriko iturriak.

 Gaztetxeak 
 Maison13 gaztetxea.
 Zazpikatu gaztetxea.

 Zazpikaletar ospetsuak 
 Jose Mazarredo (1745-1812), itsasgizona, Espainiako Itsas Armadako almirantea.
 Juan Crisostomo Arriaga (1806-1826), musikagilea.
 Fidel Sagarminaga (1830-1894), politikaria, kazetaria eta idazlea
 Emiliano Arriaga (1844-1919), musikagilea eta idazlea.
 Miguel Unamuno (1864-1936), idazlea eta filosofoa.
 Gregorio Ibarretxe (1864-1933), politikari jeltzalea, arkitektoa eta Bilboko lehen alkate abertzalea.
 Manuel Maria Smith (1879-1956), arkitektoa.
 Eli Gallastegi (1892-1974), politikari abertzale eta jeltzale independentista.
 Jesus Aranbarri Garate (1902-1960), musikagilea.
 Jose Antonio Agirre (1904-1960), Eusko Jaurlaritzaren lehen lehendakaria.
 Pedro Arrupe (1907-1991), apaiza eta Jesusen Konpainiako Nagusia.
 Xabier Etxebarrieta (1944-1968), ETAko kide nabarmena.

 Garraiobideak 
Bilboko metroak bi geltoki ditu auzoan: Unamuno plazan eta Itxaropen eta Askao kaleek bat egiten duten gunean, San Nikolas elizaren atzealdean.

Bilboko tranbiak beste bi geltoki ditu bertan: Arriagako geltokia (Arriaga antzokiaren atzealdean) eta Erriberako geltokia (Erriberako Merkatuaren aurrean).

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Zazpi kaleei buruzko webgunea
 "Pausu txikiak" Julen Gabiriak Zazpikaleei buruz egindako istorio sorta

Kategoria:Zazpikaleak