John Wayne

Marlon Michael Morrison (Winterset, Iowa, 1907ko maiatzaren 26a - † Los Angeles, Kalifornia, 1979ko ekainaren 11), John Wayne izenaz eta The Duke ezizenaz ezaguna, estatubatuar aktorea eta zuzendaria izan zen, Era llamado Duke por sus amigos y nombrado como Duke Morrison en sus primeras películas. Cuando se hace referencia a él en tercera persona, generalmente se le llama The Duke. bere ibilbidea zinema mutuan hasi zuena, 1920ko hamarkadan. Gogortasunaren eta maskulinotasunaren ikurra izan zen, baita hamarkada askotan zehar Angloamerikako ikono eta ikur anglo-amerikarra ere. Haren ahotsaren tinbre bereizgarria, ibilera eta presentzia fisikoa gogoangarriak dira. John Wayne Ameriketako Estatu Batuak da haren leloa famatua da, jarrera politiko kontserbadorea eta errepublikanoa, eta 1950eko hamarkadako jarrera politiko antikomunisten aldekoa bezala. Zinemaren historiako paper protagonisten errekorra du,142rekin.John Wayne Biography, en Internet Movie Database

1999an, American Film Institutek 13. postuan jarri zuen garai guztietako 100 izarrik handienen zerrendan. 2007an argitaratutako Harris inkesta batek hirugarren postuan jarri zuen Ameriketako Estatu Batuetako izar gogokoenen artean The Harris Poll: Denzel Washington: America’s Favorite Movie Star  - Harris Interactive, inkestetan hildako izar bakarra eta urtero bertan agertzen zen izar bakarra.

1920ko hamarkadako zinema mutuan hasi zen bere aktore ibilbidea, baina haren arrakasta eta ospea sendotu egin ziren 1940ko eta 1970eko hamarkadetan. Haren irudia, askoren iritziz, western eta gerrako filmekin lotu izan da, nahiz eta benetan beste hainbat generotan lan egin zuen (biografiak, komedia erromantikoak, drama polizialak, abenturak, etab.).

Urdaileko minbiziak jota hil zen 1979ko ekainaren 11n, 72 urte bete eta 16 egunera. 

 Biografia 

 Jaiotza eta jatorria 
ezkerrera|thumb|1907an Wayne jaio zen Winterset, Iowako etxea.
John Wayne 1907an jaio zen Winterset-en, Iowa-n, eta Marion Robert Morrison izena zuen, nahiz eta gurasoek aldatu eta Marion Mitchell Morrison jarri zuten, hurrengo haurrari Robert izena jartzea erabaki zutenean. Familia presbiterianoa zuen. Aita, Clyde Leonard Morrison, eskoziar-irlandar jatorrikoa zen eta Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibileko beterano baten semea; ama, Mary Alberta Brown, berriz, irlandar jatorrikoa zen. 1911n familia osoa Glendalera (Kalifornia) joan zen bizitzera. Glendaleko bizilagunak Wayne txikiari Little Duke deitzen hasi zitzaizkion, Duke Airedale terrier bat, eskolarako bidean beti jarraitzen ziona, batzuetan suhiltzaileen parkean geratzen zena. Suhiltzaileek bazekiten txakurraren izena Duke zela, eta txakurrari Big Duke eta Wayne txikiari Little Duke deitzen hasi zitzaizkien. Duke nahiago zuen Marion baino: beraz, ezizen hori bere bizitza osoan mantendu zuen. John Wayne DeMolay Ordenako kidea zen. Botikari baten seme, bere ikasle urteetan zehar Southern California Universityko amerikar futbol taldeko kide izan zen eta Fox Film Corporationen egin zuen lan.

 Unibertsitatean 
Bere hasierako urteak pobreziak markatu zituen. Ikasle ona eta ezaguna zen, bere adinerako altua: Glendaleko batxilergoko futbol jokalari izarra zen eta Hego Kaliforniako Unibertsitateak (USC) kontratatu zuen.

Unibertsitate horretan Trojan Knights-en kidea izan zen eta Sigma Chi kofradian sartu. Morrison gazteak unibertsitateko futbol taldean ere jokatu zuen Howard Jones entrenatzailearen agindupean. Antza denez, igerian jasandako zauri batek kirol-ibilbidea moztu zion, eta kirol-beka ere galdu zuenezz, ezin izan zituen USCko ikasketak amaitu.

 Zinemako hastapenak 
ezkerrera|thumb|John Wayne 1943an
Ikasten ari zela, Morrison zinema-estudioetatik gertu hasi zen lanean. Tom Mix westerneko izarrak behin-behineko lan bat eskaini zion uda baterako, futbol partidetarako sarreren truke, eta Duke laster paper txikiak jaso zituen eta John Ford zinema zuzendaria egin zuen lagun. Garai horretan Morrison USCko bere taldekideekin batera agertu zen futbolari gisa Columbia Pictureseko Maker of Men filmean (1930ean filmatua eta 1931n estreinatua), Richard Cromwell eta Jack Holt aktoreekin. Hor, Wayne Marion Morrison gisa agertu zen kredituetan.

Lehen paper protagonista William Fox estudioetan bi urteko lanaren ostean izan zuen, 1930eko The Big Trail filmean. Zuzendari Raoul Walsh-ek (Wayne deskubritu zuenak), John Wayne izen artistikoa jarri zion, Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerrako Anthony Wayne jeneralaren omenez. Ordezko aktore gisa, zaldiz ibiltzen eta westernetan erabiltzen diren beste trebetasun batzuk irakatsi zizkion.

 Lehen arrakastak 
The Great Day soinudun lehen western epikoa izan zen; hor, Waynek bere trebetasunak erakutsi zituen eszenatokian, porrot komertziala izan bazen ere. Bederatzi urte geroago, Stagecoach-en egin zuen antzezpenak izar bihurtu zuen. Bien bitartean, westernak egin zituen, horien artean aipagarrienak Monogram Picturesekin, eta Mascot Studios-entzako sailak; hor, D'Artagnanen transkripzioaren (Tom Wayne teniente) papera egin zuen The Three Musketeers sailean, 1933an. Dumasen eleberriaren garai modernorako egokitzapena izan zen, mosketariak Frantziako Atzerriko Legioko kide bihurtu zituen eta d'Artagnan, Estatu Batuetako pilotu. Urte hartan, Waynek paper txiki bat izan zuen Alfred Edward Green-en Baby Face filmean.

1928an hasi eta hurrengo 35 urteetan, Wayne John Forden 20 film baino gehiagotan agertu zen, besteak beste, Stagecoach (1939), She Wore a Yellow Ribbon (1949), The Quiet Man (1952) eta The Searchers (1956), Wings of Eagles (1957) eta The Man Who Shot Liberty Valance (1962).

Wayneren rol estimatuenetako bat The High and the Mighty (1954) filmean izan zen, William A. Wellmanek zuzendua eta Ernest K. Gannen eleberrian oinarrituta. Hegazkinlari heroiko gisa bere papera oso txalotua izan zen. Island in the Sky (1953) film horrekin lotuta dago eta biak, urtebeteko aldean, ekoizle, zuzendari, idazle, editore eta banatzaile berberak egin zituen.

 Sariak eta errekonozimendua 
Waynek aktore onenaren Oscar saria irabazi zuen True Grit (1969) filmean egindako paperagatik. Askok uste dute saria bere 40 urteko ibilbidea aitortzeko eman ziotela, film zehatz horretan egindako lanagatik baino, Red River (1948), She Wore a Yellow Ribbon (1949) eta The Searchers filmetan antzezpen hobeak izan baitzituen. Wayne aktore onenarentzat ere izendatu zuten Sands of Iwo Jima filmean, eta The Alamo (1960) film onenaren Oscar sarirako izendatu zuten, Waynek ekoitzi zuena. The Green Berets (1968) filma ere zuzendu zuen, Vietnamgo Gerran egindako film bakarra, estatubatuar soldaduak gatazkaren alde erakusten zituena.

 Jarduera politikoa 
Beharbada, bere ospe handiagatik, edo Hollywoodeko errepublikar ospetsuena izateagatik, Alderdi Errepublikanoak presidente izateko proposatu zuen 1968an. Waynek proposamena baztertu zuen, ez zuelako uste publikoak Etxe Zuriko aktore bat serio har zezakeenik. Hala ere, Waynek bere lagun Ronald Reaganen hautagaitza bultzatu zuen 1966an eta 1970ean Kaliforniako gobernadore gisa: urte batzuk geroago, Reagan Ameriketako Estatu Batuetako presidente izango zen.

Ameriketako Estatu Batuetako Erriflearen Elkarte Nazionala (NRA) kide nabaria ere izan zen.

 Osasun arazoak eta heriotza 
ezkerrera|thumb|250x250px|John Wayne The Searchers filmean (1956).
John Waynek minbizia izan zuen, 1956an The Conqueror film historikoa filmatzean jasandako erradiazioari egotzi zioten gaixotasuna. Utahko basamortuan filmatu zen, saiakuntza nuklearren eremu baten ondoan, eta filmazio-taldeak ez zekien hauts erradioaktiboarekiko esposizioak izan litezkeen ondorioez. Beste aktore batzuk ere minbiziaren ondorioz hil ziren, hala nola Susan Hayward, Pedro Armendáriz, Agnes Moorehead eta zinema-taldeko 40 kide baino gehiago.

1964ko irailean biriketako minbizia diagnostikatu zioten eta ezkerreko birika eta bi saihetsak kentzeko ebakuntza arrakastatsua egin zioten. 1966an, bera eta Pilar oraindik ezkonduta zeuden, baina ofizialki bakarrik, berari jarraitzeaz nekatuta zegoelako protagonista zituen filmak filmatzen ziren leku guztietara. Encinotik Newport Beachera joan zen bizitzera. Han Balboa uharteko eliza katolikoan maiz ibili zen: bertan, "meditatu, kontenplatu eta Jainkoarekin hitz egin zuen", esan zuen Gretchenek, bera tratatu zuen apaizak. 

1979ko ekainaren 11n, bere osasunak poliki-poliki okerrera egin zuen. Aita Curtis joan zitzaion bisitan. Oraindik koman zegoen arren, semeak galdetu zion: «Aita, kapilauak ikusi nahi zaitu», erantzungo ez zuelakoan. Jadanik gelatik irteten ari zen: «Ongi» esaten entzun zuenean. Bakarrik egon ziren 15 minutuz.  17:23an  egun berean, Wayne urdaileko minbiziak jota hil zen Kaliforniako Los Angeles Medical Center-en. Haren seme Patrick eta Matthew Muñoz bilobaren arabera (Kaliforniako Orangeko Elizbarrutiko apaiza zen), katolizismora bihurtu zen hil baino pixka bat lehenago. "The religion of John Wayne, actor". Adherents.com. https://web.archive.org/web/20061023053732/http://www.adherents.com/people/pw/John_Wayne.html . Consultado 20.10.2008 y Kerr, David: "My granddaddy John Wayne". California Catholic Daily. . Consultado 4.10.2011. Pacific View Memorial Park Cemetery-n lurperatu zuten, Corona del Mar-en, Kalifornian. Uste faltsua ezaguna da profanazio posiblea saihesteko, emazte Pilar Palletek markarik gabeko hilobi batean lurperatu zuela, azpian hilobirik gabeko espazio batean oroigarrizko plaka bat jartzen zuten bitartean. Epitafioan Feo, Fuerte y Formal paratzea eskatu zuen, gaztelaniaz. Candelaria, Nash. "John Wayne, Person and Personal The love affairs of an American legend" in Hopscotch: A Cultural Review — Volume 2, Number 4, 2001, pp. 2-13, Duke University Press Baina egia da bere hilobiak bere izena daramala ondoko epitafioarekin: "Bihar da bizitzako gauzarik garrantzitsuena. Oso garbi sartzen zaigu gauerdian. Iristen denean ezin hobea da eta gure eskuetan jartzen da, itxaroten atzoko zerbait ikasi izana», horixe da aktoreak elkarrizketa batean aipatu zuen esaldia.

Marcos Gregorio McGrath Panamako artzapezpikuak ekainaren 15ean hileta ospatu zuen Nuestra Señora de los Ángeles-en, Corona del Mar-en. Wayneren senideak bakarrik joan ziren ekitaldira. Haren emaztea 2003ko ekainaren 24an hil zen, Dukerekin ezkontzaren hirurogeita hamargarren urteurrenean. 

 Bizitza pribatua 
Wayne hiru aldiz ezkondu zen: jatorri espainiarreko Josephine Alicia Sáenzekin (1945ean dibortziatu ziren), Esperanza Baur mexikarrarekin (1954an dibortziatu ziren) eta Pilar Pallete peruarrarekin (1979an hil zenean oraindik ezkonduta zegoen). Josephinekin lau seme-alaba izan zituen: Michael Wayne (1934ko azaroaren 23a - 2003ko apirilaren 2a), Toni Wayne (1936ko otsailaren 25a - 2000ko abenduaren 6a), Patrick Wayne (1939ko uztailaren 15a), Melinda Wayne (1940ko abenduaren 3a), eta hiru izan zituen Pilarrekin: Aissa Wayne (1956ko martxoaren 31), John Wayneren alaba gisa bere bizitzako memoria baten egilea; Ethan Wayne (1962ko otsailaren 22a) eta Marisa Wayne (1966ko otsailaren 22a).

Zinemako bere bikote onenaren laguna zen, Maureen O'Hara aktorearena. Río Grande eta The Quiet Man bezalako filmetan bien artean ezarri zen kimikari esker, publikoak bikotea oso estimatua izan zuen. Hil ondoren, O'Harak lortu zuen AEBetako Kongresuak John Wayneren omenez oroigarrizko domina ematea.

 Filmografia 
Taula honek filmen urtea, zuzendaria, jatorrizko izenburua eta, gaztelaniara, frantsesera, katalanera edo galizierara itzuli bada, hizkuntzotako izenburuak zerrendatzen ditu:
UrteaFilmaZuzendariaBeste izenburu batzuk 1926Bardelys the MagnificentKing Vidor gaztelaniaz: Bardelys el magnífico frantsesez: Bardelys le magnifique 1926The Great K & A Train RobberyLewis Seiler 1926Brown of HarvardJack Conway frantsesez: Tom 1927The Drop KickMillard Webb 1927Annie LaurieJohn S. Robertson frantsesez: Le Signal de feu 1928Four SonsJohn Ford gaztelaniaz: Cuatro hijos frantsesez: Les Quatre Fils 1928Noah's ArkMichael Curtiz gaztelaniaz: El arca de Noé frantsesez: L'Arche de Noé 1928Mother MachreeJohn Ford frantsesez: Maman de mon cœur 1928Hangman's HouseJohn Ford gaztelaniaz: Legado trágico frantsesez: La Maison du bourreau 1929Words and MusicJames Tinling 1929SpeakeasyBenjamin Stoloff 1929SaluteJohn Ford gaztelaniaz: El triunfo de la audacia 1929The Black WatchJohn Ford frantsesez: La Garde noire 1929The Forward PassEdward F. Cline 1930The Big TrailRaoul Walsh frantsesez: La Piste des géants 1930Born RecklessJohn Ford gaztelaniaz: El intrépido 1930Men Without WomenJohn Ford gaztelaniaz: Tragedia submarina frantsesez: Hommes sans femmes 1930Cheer Up and SmileSidney Lanfield 1930Rough RomanceA.F. Erickson 1931The DeceiverLouis King 1931Maker of MenEdward Sedgwick 1931ArizonaGeorge B. Seitz 1931Girls Demand ExcitementSeymour Felix 1931Range FeudD. Ross Lederman gaztelaniaz: Tierras de discordia frantsesez: Le Ranch de la terreur 1931Three Girls LostSidney Lanfield 1932The Hurricane ExpressJ. P. McGowan 1932The Big StampedeTenny Wright frantsesez: La Grande Panique 1932That's My BoyRoy William Neill 1932Ride Him, CowboyFred Allen frantsesez: Duke le rebelle 1932Haunted GoldMack V. Wright frantsesez: Le Fantôme 1932Texas CycloneD. Ross Lederman gaztelaniaz: El ciclón tejano 1932Lady and GentStephen Roberts gaztelaniaz: El retador frantsesez: Le Provocateur 1932The Shadow of the EagleFord Beebe frantsesez: L'Aigle de la mort 1932Two-Fisted LawD. Ross Lederman frantsesez: La Loi du coup de poing 1933Somewhere in SonoraMack V. Wright frantsesez: Frères dans la mort 1933His Private SecretaryPhil Whitman gaztelaniaz: Secretaria particular frantsesez: Sa secrétaire privée 1933Sagebrush TrailArmand Schaefer gaztelaniaz: El camino de Sagebrush frantsesez: Justice pour un innocent galizieraz: Camiño de Sagebrush 1933Riders of DestinyRobert N. Bradbury frantsesez: Les Cavaliers du destin 1933College CoachWilliam Augustus Wellman 1933The Life of Jimmy DolanArchie Mayo frantsesez: La Vie de Jimmy Dolan 1933Baby FaceAlfred Edward Green frantsesez: Liliane 1933The Three MusketeersArmand Schaefer frantsesez: La Chevauchée de la gloire 1933The Man from MontereyMack V. Wright frantsesez: L'Homme de Monterey 1933Central AirportWilliam Augustus Wellman gaztelaniaz: Aeropuerto Central frantsesez: Le Signal 1933The Telegraph TrailTenny Wright 1934The Star PackerRobert N. Bradbury gaztelaniaz: El que lleva la estrella frantsesez: Terreur dans la ville 1934Randy Rides AloneHarry L. Fraser gaztelaniaz: Randy cabalga solo frantsesez: Randy le solitaire 1934The Lawless FrontierRobert N. Bradbury gaztelaniaz: Frontera sin ley frantsesez: Le Territoire sans loi 1934The Trail BeyondRobert N. Bradbury gaztelaniaz: El largo camino frantsesez: L'Héritage du chercheur d'or 1934'Neath the Arizona SkiesHarry L. Fraser gaztelaniaz: Bajo el cielo de Arizona frantsesez: Sous le soleil d'Arizona 1934West of the DivideRobert N. Bradbury gaztelaniaz: Al oeste del límite frantsesez: À l'ouest des montagnes 1934The Lucky TexanRobert N. Bradbury gaztelaniaz: El texano afortunado frantsesez: Le Texan chanceux 1934Blue SteelRobert N. Bradbury gaztelaniaz: Good Neighbor frantsesez: Panique à Yucca City 1934The Man from UtahRobert N. Bradbury gaztelaniaz: El hombre de Utah frantsesez: L'Homme de l'Utah 1935Rainbow ValleyRobert N. Bradbury gaztelaniaz: El valle del arco iris 1935Paradise CanyonCarl Pierson gaztelaniaz: El cañón del paraíso frantsesez: L'Élixir du docteur Carter galizieraz: O canón do paraíso 1935The Dawn RiderRobert N. Bradbury gaztelaniaz: El jinete del alba frantsesez: Le Cavalier de l'aube 1935Texas TerrorRobert N. Bradbury 1935Westward HoRobert N. Bradbury frantsesez: Les Loups du désert 1935The New FrontierCarl Pierson 1935Lawless RangeRobert N. Bradbury 1935The Desert TrailLewis D. Collins gaztelaniaz: El camino del desierto 1936King of the PecosJoseph Kane gaztelaniaz: West of God's Country 1936ConflictDavid Howard gaztelaniaz: The Showdown frantsesez: Conflit 1936The Oregon TrailScott Pembroke frantsesez: Sur la piste d'Oregon 1936The Lonely TrailJoseph Kane 1936Winds of the WastelandMack V. Wright gaztelaniaz: Vientos del yermo frantsesez: La Ville fantôme galizieraz: Ventos do ermo 1936The Lawless NinetiesJoseph Kane 1936Sea SpoilersFrank R. Strayer gaztelaniaz: The Sea Spoilers frantsesez: Les Écumeurs de la mer 1937I Cover the WarArthur Lubin frantsesez: Chasseurs d'images 1937Born to the WestCharles Barton gaztelaniaz: Hell Town frantsesez: La Ville du diable 1937California Straight Ahead!Arthur Lubin frantsesez: Californie... en avant ! 1937Idol of the CrowdsArthur Lubin frantsesez: L'Idole de la foule 1937Adventure's EndArthur Lubin gaztelaniaz: Mares del sur frantsesez: Le Testament du capitaine Drew 1938Santa Fe StampedeGeorge Sherman 1938Overland Stage RaidersGeorge Sherman frantsesez: Guet-apens dans les airs 1938Pals of the SaddleGeorge Sherman 1938Red River RangeGeorge Sherman frantsesez: La Ruse inutile 1939Wyoming OutlawGeorge Sherman frantsesez: Le Bandit du Wyoming 1939StagecoachJohn Ford gaztelaniaz: La diligencia frantsesez: La Chevauchée fantastique galizieraz: A dilixencia 1939The Night RidersGeorge Sherman frantsesez: Les Cavaliers de la nuit 1939Three Texas SteersGeorge Sherman frantsesez: La Lutte pour le ranch 1939New FrontierGeorge Sherman 1939Allegheny UprisingWilliam A. Seiter gaztelaniaz: La pequeña rebelión frantsesez: Le Premier Rebelle katalanez: Revolta a la muntanya 1940Dark CommandRaoul Walsh gaztelaniaz: Mando siniestro frantsesez: L'Escadron noir 1940Seven SinnersTay Garnett gaztelaniaz: Siete pecadores frantsesez: La Maison des sept péchés 1940The Long Voyage HomeJohn Ford frantsesez: Les Hommes de la mer katalanez: El retorn a casa 1940Three Faces WestBernard Vorhaus frantsesez: Les Déracinés 1941Lady from LouisianaBernard Vorhaus gaztelaniaz: Tormenta en la ciudad frantsesez: La Fille du péché 1941The Shepherd of the HillsHenry Hathaway frantsesez: Le Retour du proscrit 1941A Man BetrayedJohn H. Auer gaztelaniaz: La rueda de la fortuna frantsesez: Suicide ou crime 1942Reunion in FranceJules Dassin gaztelaniaz: Reunión en Francia frantsesez: Quelque part en France 1942The SpoilersRay Enright gaztelaniaz: Los usurpadores frantsesez: Les Écumeurs 1942Lady for a NightLeigh Jason gaztelaniaz: Dama por una noche 1942PittsburghLewis Seiler frantsesez: La Fièvre de l'or noir 1942Reap the Wild WindCecil B. DeMille frantsesez: Les Naufrageurs des mers du Sud 1942In Old CaliforniaWilliam C. McGann gaztelaniaz: En el viejo California frantsesez: Sacramento 1942Flying TigersDavid Miller gaztelaniaz: Tigres del aire frantsesez: Les Tigres volants 1943A Lady Takes a ChanceWilliam A. Seiter gaztelaniaz: La chica y el vaquero frantsesez: La Fille et son cow-boy 1943In Old OklahomaAlbert S. Rogell gaztelaniaz: En el viejo Oklahoma frantsesez: La Ruée sanglante 1944Tall in the SaddleEdwin L. Marin gaztelaniaz: Él y su enemiga frantsesez: L'Amazone aux yeux verts katalanez: Ell i la seva enemiga 1944The Fighting SeabeesEdward Ludwig gaztelaniaz: Batallón de construcción frantsesez: Alerte aux marines 1945They Were ExpendableJohn Ford gaztelaniaz: No eran imprescindibles frantsesez: Les Sacrifiés 1945DakotaJoseph Kane gaztelaniaz: Incidente en Dakota frantsesez: La Femme du pionnier 1945Back to BataanEdward Dmytryk gaztelaniaz: La patrulla del coronel Jackson frantsesez: Retour aux Philippines katalanez: La patrulla del coronel Jackson 1945George White's ScandalsFelix E. Feist 1945Flame of Barbary CoastJoseph Kane gaztelaniaz: Algún día volveré frantsesez: La Belle de San Francisco katalanez: Algun dia tornaré 1946Without ReservationsMervyn LeRoy frantsesez: Sans réserve 1947Angel and the BadmanJames Edward Grant frantsesez: L'Ange et le Mauvais Garçon galizieraz: Anxo e demo 1947TycoonRichard Wallace gaztelaniaz: Hombres de presa frantsesez: Taïkoun katalanez: Homes de presa 19483 GodfathersJohn Ford frantsesez: Le Fils du désert katalanez: Three Godfathers 1948Fort ApacheJohn Ford frantsesez: Le Massacre de Fort Apache 1948Red RiverHoward Hawks gaztelaniaz: Río Rojo frantsesez: La Rivière rouge katalanez: Riu Vermell 1948Wake of the Red WitchEdward Ludwig frantsesez: Le Réveil de la sorcière rouge 1949Sands of Iwo JimaAllan Dwan frantsesez: Iwo Jima 1950Rio GrandeJohn Ford 1950She Wore a Yellow RibbonJohn Ford gaztelaniaz: La legión invencible frantsesez: La Charge héroïque katalanez: La legió invencible 1950The Fighting KentuckianGeorge Waggner gaztelaniaz: El luchador de Kentucky frantsesez: Le Bagarreur du Kentucky 1951Operation PacificGeorge Waggner frantsesez: Opération dans le Pacifique 1951Flying LeathernecksNicholas Ray gaztelaniaz: Infierno en las nubes frantsesez: Les Diables de Guadalcanal katalanez: Infern als núvols 1952The Quiet ManJohn Ford frantsesez: L'Homme tranquille galizieraz: O home tranquilo 1952Big Jim McLainEdward Ludwig gaztelaniaz: El gran Jim McLain 1953HondoJohn Farrow frantsesez: Hondo, l'homme du désert 1953Trouble Along the WayMichael Curtiz frantsesez: Un homme pas comme les autres 1953Island in the SkyWilliam Augustus Wellman gaztelaniaz: El infierno blanco frantsesez: Aventure dans le Grand Nord 1954The High and the MightyWilliam Augustus Wellman frantsesez: Écrit dans le ciel 1955Blood AlleyWilliam Augustus Wellman gaztelaniaz: Callejón sangriento frantsesez: L'Allée sanglante katalanez: Carreró sagnant galizieraz: Calexón sanguento 1955The Sea ChaseJohn Farrow gaztelaniaz: El zorro de los océanos frantsesez: Le Renard des océans katalanez: Persecució a alta mar 1955Rookie of the YearJohn Ford 1956The SearchersJohn Ford frantsesez: La Prisonnière du désert katalanez: Centaures del desert 1956The ConquerorDick Powell frantsesez: Le Conquérant katalanez: El conqueridor de Mongòlia 1957The Wings of EaglesJohn Ford frantsesez: L'aigle vole au soleil katalanez: Escrit sota el sol 1957Jet PilotJosef von Sternberg gaztelaniaz: Amor a reacción frantsesez: Les espions s'amusent 1957Legend of the LostHenry Hathaway gaztelaniaz: Arenas de muerte frantsesez: La Cité disparue katalanez: La llegenda dels perduts 1958The Barbarian and the GeishaJohn Huston gaztelaniaz: El bárbaro y la geisha frantsesez: Le Barbare et la Geisha katalanez: El bàrbar i la geisha galizieraz: O bárbaro e a gueixa 1958I Married a WomanHal Kanter 1959Rio BravoHoward Hawks 1959The Horse SoldiersJohn Ford frantsesez: Les Cavaliers katalanez: Missió d'audaços galizieraz: Misión de audaces 1960The AlamoJohn Wayne gaztelaniaz: El Álamo frantsesez: Alamo katalanez: El Álamo galizieraz: O Álamo 1960North to AlaskaHenry Hathaway gaztelaniaz: Alaska, tierra de oro frantsesez: Le Grand Sam 1961The ComancherosMichael Curtiz gaztelaniaz: Los comancheros frantsesez: Les Comancheros katalanez: Els comanxers 1962How the West Was WonJohn Ford gaztelaniaz: La conquista del Oeste frantsesez: La Conquête de l'Ouest katalanez: La conquesta de l'Oest galizieraz: A conquista do Oeste 1962The Longest DayKen Annakin gaztelaniaz: El día más largo frantsesez: Le Jour le plus long 1962Flashing SpikesJohn Ford 1962Hatari!Howard Hawks gaztelaniaz: ¡Hatari! 1962The Man Who Shot Liberty ValanceJohn Ford frantsesez: L'Homme qui tua Liberty Valance katalanez: L'home que va matar Liberty Valance 1963McLintock!Andrew V. McLaglen gaztelaniaz: El gran McLintock frantsesez: Le Grand McLintock 1963Donovan's ReefJohn Ford frantsesez: La Taverne de l'Irlandais katalanez: La taverna de l'irlandès galizieraz: A taberna do irlandés 1963Hollywood Without Make-UpRudy Behlmer 1964Circus WorldHenry Hathaway gaztelaniaz: El fabuloso mundo del circo frantsesez: Le Plus Grand Cirque du monde katalanez: El fabulós món del circ 1965The Greatest Story Ever ToldGeorge Stevens gaztelaniaz: La historia más grande jamás contada frantsesez: La Plus Grande Histoire jamais contée 1965In Harm's WayOtto Preminger gaztelaniaz: Primera victoria frantsesez: Première Victoire 1965The Sons of Katie ElderHenry Hathaway gaztelaniaz: Los cuatro hijos de Katie Elder frantsesez: Les Quatre Fils de Katie Elder 1966El DoradoHoward Hawks 1966Cast a Giant ShadowMelville Shavelson gaztelaniaz: La sombra de un gigante frantsesez: L'Ombre d'un géant katalanez: L'ombra d'un gegant 1967The War WagonBurt Kennedy gaztelaniaz: Asalto al carro blindado frantsesez: La Caravane de feu 1968The Green BeretsJohn Wayne gaztelaniaz: Los boinas verdes frantsesez: Les Bérets verts 1968HellfightersAndrew V. McLaglen gaztelaniaz: Los luchadores del infierno frantsesez: Les Feux de l'enfer 1969True GritHenry Hathaway frantsesez: Cent Dollars pour un shérif katalanez: Valor de llei galizieraz: Valor de lei 1969The UndefeatedAndrew V. McLaglen frantsesez: Les Géants de l'Ouest 1970Rio LoboHoward Hawks 1970ChisumAndrew V. McLaglen 1971Big JakeGeorge Sherman gaztelaniaz: El gran Jack 1972The CowboysMark Rydell gaztelaniaz: Los cowboys frantsesez: Les Cowboys katalanez: Els cowboys galizieraz: John Wayne e os cowboys 1973The Train RobbersBurt Kennedy gaztelaniaz: Ladrones de trenes frantsesez: Les Voleurs de trains katalanez: Els lladres de trens galizieraz: Ladróns de trens 1973Cahill U.S. MarshalAndrew V. McLaglen gaztelaniaz: La soga de la horca frantsesez: Les Cordes de la potence katalanez: La soga de la forca galizieraz: A soga da forca 1974McQJohn Sturges frantsesez: Un silencieux au bout du canon 1975BranniganDouglas Hickox 1975Brother, Can You Spare a Dime?Philippe Mora gaztelaniaz: Hermano, ¿me das diez centavos? frantsesez: T'as pas 100 balles ? 1975Rooster CogburnStuart Millar gaztelaniaz: El alguacil del diablo frantsesez: Une bible et un fusil 1976The ShootistDon Siegel frantsesez: Le Dernier des géants katalanez: L'últim pistoler 1976Chesty: A Tribute to a LegendJohn Ford 19791993La Classe américaineMichel Hazanavicius 1998The Story of XChuck Workman 2011ReaganEugene Jarecki 2016I Am Not Your NegroRaoul Peck gaztelaniaz: No soy tu negro 

 Galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Iowarrak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako aktoreak
Kategoria:Gizonezko aktore onenaren Oscar sariaren irabazleak
Kategoria:Irlandar estatubatuarrak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako futbol amerikarreko jokalariak
Kategoria:Urdaileko minbiziaren ondorioz hildakoak
Kategoria:Drama gizonezko aktore onenaren Urrezko Globo saridunak (zinea)
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako antikomunistak
Kategoria:Hargin beltzak