Orikain

OrikainEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Ezkabarte ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean dago, Iruñea hiriburutik 6,6 kilometrora. 

Ezkabarte ibarreko ibarburua da.  biztanle zituen.

Bertako biztanleak orikaindarrak dira.

 Izena 
Orikain toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Oricayn (1268)
 Oricanh (1274)
 Oricaym (1279)
 Oriquenh (1300)
 Oriquayn (1350)
 Oricain (1366)
 Oricuoain (1534)
 Oricayn (1644)
 Oricain (1767)
 Oricain (1829)
 Orikain (1926)
 Orikain (2000)

 Ezaugarriak 

 Armarria 
Orikaingo armarria Ezkabarteko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

 Geografia 
Orikain Ezkabarte ibarrean dago, Iruñeko merindadean.

 Ingurune naturala eta kokapena 
Ezkabarte udalerria Iruñeko saihesbideak (PA-30) eta N-121-A errepide nagusiak zeharkatzen dute, baita Aitzoainekin lotzen den tokiko errepide batek ere. Udalerriaren erliebea Ultzama ibaiaren ibarrak definitzen du ekialdean, eta Pirinioaurreko lur-eremu menditsu batek gainerako lurraldean. Hegoaldean, gainera, Ezkaba mendia nabarmentzen da (895 metro), Iruñearekiko eta haren metropoli-eremuarekiko hegoaldeko muga egiten duena.

 Klima eta landaredia 
Ezkabartek klima atlantiarra dauka, urteko batez besteko balioek erakusten duten moduan. Urteroko prezipitazioak 1.000mm eta 1.400mm bitartekoak dira, eta tenperaturak 10 eta 13 gradu artekoak. Egun euritsuak 120 inguru izaten dira. Euria urte osoan zehar egiten badu ere, uda garaian hilabete bateko lehortea izan ohi da.

Prezipitazio ugariek eraginda, landaredia eta basoak ugariak dira. Basa pinuak, pagoak eta beste hainbat zuhaitz espezie daude ibarreko basoetan.

 Estazio meteorologikoa 
Ezkabarten ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Txulapain pareko udalerrian, estazio bat dagoen Beltzuntze kontzejuan, itsasoaren mailatik 530 metrora, Nafarroako Gobernuak 1988an jarritako estazio meteorologikoa dago.

 Historia 
1406an, Orreagako elizarena zen Oricain, eta Nicolau Blanci saldu zitzaion, errege-aginpidez. 1408an, Joan Ezpeleta Orikaingo jauna zen.

1875ean, bigarren karlistaldi amaitu zenean, hauek Orikain, San Kristobal, Altzuza eta Oihaneko altueretan porrota jasan zuen, hauetatik guztietatik Iruñea artilleriarekin menperatzen zelarik. Iruñea erabat libre geratu zen blokeotik eta artilleria karlistaren sutetik.

 Demografia 
 biztanle zituen Orikainek.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020202120229410711311010610810610510410110098110116120118118118112110110107116

 Garraioa 
Kontzeju honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren line bat da:

 Kultura 

 Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Ezkabarteko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Ezkabarte ez-euskal-eremuan sailkatu zen.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Olaibarreraz. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Goñerriko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Ezkabarte eremu mistoko udalerria da, eta hori dela eta, euskarak eskubide batzuk ditu. 2010ko erroldaren arabera, herritarren %12,35k zekien euskaraz hitz egiten eta 2018n % 16,70k.

 Jaiak 

 Done Jakue jaiak, uztailaren laugarren asteburuan

 Ondasun nabarmenak 

 Done Jakue eliza, Erdi Aroko kristau eliza.

 Orikaindar ospetsuak 
 Ignacia Idoate Iragi (1900-1975), moja.
 Florentzio Idoate Iragi (1912-2001), artxibozain eta historialari.
 Fermin Ezkurra (1922-2018), Osasunako presidentea.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Ezkabarte
 Ibarrak (Iruñerria)
 Iruñeko merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 
 Ezkabarteko Udalako webgune ofiziala

Kategoria:Ezkabarteko kontzejuak