Lakabe

LakabeEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Nafarroa Garaiko ekialdeko herri eta kontzeju bat da, Artzibar ibarrean kokatua, Pirinioaurrea eskualdean.  biztanle zituen.

 Izena 
Izenaren ahoskera  da. Bertako biztanleak lakabearrak dira.

Lakabe toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Lacau (1276)
 Lacaue (1280)
 La Caue (1330)
 Lacaue (1366)
 Lacave (1532)
 Lacabe (1534)
 Lataue (1591)
 Lacabe (1607)
 Lacabe (1703)
 Lacabe (1800)
 Lacave (1802)
 Lakabe (1966)
 Lakabe (1974)
 Lakabe (190)

 Etimologia 
Lakabe izenaren osagaiak bi dira: laka (Lakarri mendia) eta be («pean»). Hau da, Lakabe izenak «Lakarri mendiaren azpian» esan nahi du, mendi horren magalean baitago herria.

 Ezaugarriak 

 Armarria 
Lakabeko armarria Artzibarko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

 Geografia 
Lakabe Artzibarran dago.

 Inguru naturala eta kokapena 
Artzibar kokatzeko ez dago aho bateko akordiorik. Egia esan, Zaraitzu eta Erronkaribar ibarretan bezala, haran horien iparraldea Pirinioetakoa da, eta hegoalde Pirinioaurreatarra, klima eta landaretza aldaketa nabariarekin. Trantsizio-eremu bat da, eta bi espazioen muga edo muga hori Larrogain, Elke-Pausaran, Peñas Baxas eta Lareki mendien arteko irudizko lerro batekin markatu daiteke.

Artzibar ibarra berezia da, bitxia beharbada, eta Erdi Arokan galtzen da bere jatorria. Ez dio jarraitzen ibai baten inguruan garatzeko zonako arauari. Bi adar bereiz ditu, Irati eta Urrobi ibaien ibilbideei jarraituz, eta hirugarren adar erdi bortxatu bat Gurpegi errekaren inguruan. 

 Klima 
Udalerriko gunerik garaienetan izan ezik, Artzibar gehienean klima azpimediterraneoa nagusi da. Urteko batez besteko tenperatura 6 eta 12 gradu bitartekoa da (sei gradu mendietan eta hamabi herrigunean). Prezipitazioak 1 000 eta 1 600mm bitartekoak dira, betiere udaberrian eta udazkenean ugariagoak. Urteroko egun euritsuak 100-120 inguru izaten dira, eta azarotik apirilera ohikoa da elurra jaustea.

Baso-soiltze gogorra jasan dute Artzibar aldeko basoek. Pagoa, pinu basatia, haritza eta artea dira zuhaitzik ugarienak. Artea, arroilean eta ipar eta ipar-mendebaldeko mendietan hedatzen da batez ere. Birlandatutako pinuek 1 000 hektareatik gora hartzen dituzte, batez ere Austriatik ekarritako pinu lariziarrak dira.

 Estazio meteorologikoak 
Artzibarren dagoen Orotz-Betelu udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 619 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.

 Historia 
Estatistikei dagokienez, Lakabe su edo etxeen zerrendetan, 1366an bi su izatetik 1553-1587an sei izatera igaro zen, eta 1819an bostera jaitsi zen. Biztanle kopururik handiena 1858 inguruan gertatu zen, 47rekin. Ordutik, etengabe jaisten joan zen, 1950ean 21 izatetik 1960an 7 izatera igaro zen, eta urte gutxiren buruan husten amaitu zen.

Lakabe 1980ko martxoaren 21ean "okupatua" izan zen, garai hartan teilatua baldintza egokietan zuen etxe bakarra bizi zelarik, hirurogeiko hamarkadaren hasieran herria abandonatuta geratu baitzen. Nafarroako Foru Gobernuak erosi zuen pinuak landatzeko eta zura paper-enpresei saltzeko. Ordutik, herria hazten joan da. 

Lakabeko komunitatea esperientzien kateatze baten emaitza da: alkoholaren eta pobreziaren erruz baztertutako pertsonak laguntzen zituen talde batekin kolaboratzea; kontzientzia eragozpenaren eta indarkeriarik gabeko desobedientzia zibilaren aldeko mugimenduan inplikatzea; eta Italiara bidaiatzea, Radicale Alderdiak eta Frantzian indarkeriarik gabeko borrokaren topaketetan parte hartzeko praktikak ezagutzera.

Herriak komunitate gisa funtzionatzen du eta Ekoherrixken Iberiar Sarearen barruan dago. Urtean zehar hainbat ikastaro eta auzolandegi antolatzen dira. Herrian ia bakarrik energia berriztagarria erabiltzen da. 2007an Ekoherrixken X. Topaketa Iberikoaren egoitza izan zen, eta 2017an XX. Topaketaren egoitza.

 Demografia 
 biztanle zituen Lakabek.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020353028322830303132262941404651494849444042

 Politika 
Lakabeko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Adur Gardeazabal Cañada da.

 Kontzejua 
Lakabeko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Adur Gardeazabal Cañada da.

 Kontzejuburuak 
2011tik, Lakabek kontzejuburu hauek izan ditu:KontzejuburuAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAmets Gardeazabal Cañada20112015Adur Gardeazabal Cañada20152019Adur Gardeazabal Cañada20192023Maria Isabel Cañada Zorrilla«Lacabe / Lakabe», Toki Entitateen Bilatzailea, Nafarroako Gobernua2023jardunean

 Kultura 
 Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Artzibarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Esteribar eta Erroibar ibarrekin hitz egiten zena.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Artzibarrek atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Artzibarrera azpieuskalkian (Hegoartzibartar aldaera). Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Artzibarko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

 Jaiak 
 Lakabeko okupazioaren urteurrena, martxoaren 21an
 Santa Luziaren eguna, abenduaren 13an

 Ondasun nabarmenak 
 Santa Luzia eliza, XIII. mendeko kristiau eliza.

 Lakabear ospetsuak 
 Javier Ibarra Murillo (1876-1955), historialari eta apaiz.
 Maddi Barber (1988-), zinemagile.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Artzibar
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 
 Artzibarko Udalako webgune ofiziala

Kategoria:Artzibarko kontzejuak
Kategoria:Euskal Herriko mugimendu ekologista
Kategoria:Okupazioa
Kategoria:Ekoherrixkak