Nagore (kontzejua)

NagoreEuskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia. Artzibar ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

Artzibarko ibarburua da.  biztanle zituen.

Bertako biztanleak nagoretarrak dira.

 Izena 
Nagore toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

 Nagore (1268)
 Nagorre (1274)
 Nagore (1366)
 Nagore (1532)
 Nagore (1607)
 Nagore (1767)
 Nagore (1829)
 Nagore (1926)
 Nagore (1998)

 Ezaugarriak 

 Armarria 
Nagoreko armarria Artzibarko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

 Geografia 
Nagore Artzibarran dago.

 Inguru naturala eta kokapena 
Artzibar kokatzeko ez dago ahobateko akordiorik. Egia esan, Zaraitzu eta Erronkaribar ibarretan bezala, haran horien iparraldea Pirinioetakoa da, eta hegoalde Pirinioaurreatarra, klima eta landaretza aldaketa nabariarekin. Trantsizio-eremu bat da, eta bi espazioen muga edo muga hori Larrogain, Elke-Pausaran, Peñas Baxas eta Lareki mendien arteko irudizko lerro batekin markatu daiteke.

Artzibar ibarra berezia da, bitxia beharbada, eta Erdi Aroan galtzen da bere jatorria. Ez dio jarraitzen ibai baten inguruan garatzeko zonako arauari. Bi adar bereiz ditu, Irati eta Urrobi ibaien ibilbideei jarraituz, eta hirugarren adar erdi bortxatu bat Gurpegi errekaren inguruan.

 Klima 
Udalerriko gunerik garaienetan izan ezik, Artzibar gehienean klima azpimediterraneoa nagusi da. Urteko batez besteko tenperatura 6 eta 12 gradu bitartekoa da (sei gradu mendietan eta hamabi herrigunean). Prezipitazioak 1 000 eta 1 600mm bitartekoak dira, betiere udaberrian eta udazkenean ugariagoak. Urteroko egun euritsuak 100-120 inguru izaten dira, eta azarotik apirilera ohikoa da elurra jaustea.

Baso-soiltze gogorra jasan dute Artzibar aldeko basoek. Pagoa, pinu basatia, haritza eta artea dira zuhaitzik ugarienak. Artea, arroilean eta ipar eta ipar-mendebaldeko mendietan hedatzen da batez ere. Birlandatutako pinuek 1 000 hektareatik gora hartzen dituzte, batez ere Austriatik ekarritako pinu lariziarrak dira.

 Estazio meteorologikoak 
Artzibarren dagoen Orotz-Betelu udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 619 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.

 Historia 
1079-1080an jada jasota dago Lope Garces handikiari esleitutako Agoizko edukitzarekin lotutako toki gisa. 1200 inguruan zen Nafarroako alkatearen ostatu edo egoitzetako bat. Errege jaurerriko hiribildu gisa, 1280an 26 soldata eta laurdeneko urteko petxa zor zuen, gehi 18 kahize eta erdi gari eta 39 kahize garagar eta olo erregu bat.

1800 inguruan, oihalak lantzen dituzten eta Erronkaribarrekoak deitzen dituzten pelairuak eta ehuleak zeuden Nagoren, eta eskualdeko menditarrek kontsumitzen dituzte. Eta 1847an ere, zenbait biztanlek oihal zapia fabrikatzen zuten. Baina industria-jarduera horiek desagertuta zeuden XX. mendea hasi zenean, eta bertako biztanleak nekazaritzan eta abeltzaintzan baino ez ziren aritzen.

1835-1845eko udal erreformetara arte, Nagore ibarreko alkateak eta herriko alkateak gobernatzen zuten. Horien ondoren, erregimen komunaren mende geratu zen lekua, betiere Artzibarren barruan. Nagoren, 1802an egiten ziren ibarreko batzarrak, helburu horrekin zuen etxea, paperak, fusilak, arkabuzak, bandera eta danborra zaintzeko.

1847an eskola bat zuen, urtean mila erreal zituena, eta parrokiako abadea bizilagunek aurkezten zuten; irin-errota batek funtzionatzen zuen. 1920 inguruan Nagorek bi ostatu zituen.

Itoitzeko urtegia eraiki ondoren 2000ko hamarkadan, ibarraren hegoaldeko zati handi bat urez bete zen Nagore.

+ Itoizko urtegiak Nagoren eragindako kalteen konparazioa

 Demografia 
 biztanle zituen Nagorek.200020012002200320042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020524948454138383633333335454542424042434140

 Politika 
Nagoreko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Javier Idiazabal Chourraut da.

 Kontzejua 
Nagoreko kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Javier Idiazabal Chourraut da.

 Kontzejuburuak 
2011tik, Nagorek 2 kontzejuburu izan ditu:KontzejuburuAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraFrancisco Javier Huarte Ilarraz20112015Francisco Javier Huarte Ilarraz20152019Javier Idiazabal Chourraut2019jardunean

 Garraioa 
Nafarroako Autobus Konpainiak Artzibar Iruñekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

 Orbaizeta - Orbara - Aribe - Garralda - Orotz-Betelu - Artzibar - Agoitz - Urrotz - Lizoainibar - Erantsus - Ibiriku - Egues - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

 Kultura 
 Euskara 

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Artzibarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Esteribar eta Erroibar ibarrekin hitz egiten zena.Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.

Koldo Zuazok, 2010ean, Artzibarrek atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Artzibarrera azpieuskalkian (Hegoartzibartar aldaera). Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Artzibarko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

 Ondasun nabarmenak 
 San Julian Ospitalegilea eliza, Erdi Aroko kristiau eliza gotikoa
 Angordoiko hondartza, Itoizko urtegiaren hondartza.

 Nagoretar ospetsuak 
 Joaquín Jamar (1832-1887), ekonomialari, enpresaburu eta politikari.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Artzibar
 Pirinioaurrea
 Zangozako merindadea
 Nafarroa Garaia

 Kanpo estekak 
 Artzibarko Udalako webgune ofiziala

Kategoria:Artzibarko kontzejuak