Luhuso

Luhuso Lapurdiko hego-ekialdeko udalerri mugakidea eta barnealdekoa da, Lapurdi Garaia eskualdekoa eta hango herririk txikiena dena populazioari dagokionez. Nafarroa Behereako mugan eta Baigura eta Mondarrain kantonamenduan kokatuta dago.

871 biztanle zituen 2022an.

 Geografia 
 Ingurune naturala 
Errobi ibaia udalerritik igarotzen da. Halaber, Baigura (897 m) eta haren mendigunea herriaren lurraldean dugu, beste herri batzuekin partekatua. 

 Auzoak 
 Fagoalde
 Harnabarrea
 Ithurbidia

 Udalerri mugakideak 
 Kanbo iparraldean
 Itsasu mendebaldean
 Bidarrai (Nafarroa Beherea) hegoaldean
 Makea ekialdean

 Historia 
 XIX. mendea arte 
Aurretik Makea eta Lekorneko auzoa izanda, Luhuso XVII. mendearen amaiera aldera bihurtu zen udalerri independente. Aurretik, herria XVI. mendea aldera hasi zen populatzen. 1604an 26 etxe zeuden, partikular batzuenak, baina ezin daiteke erran Makea edo Lekornekoak ote ziren. Berantago, 1628an, Luhuso deitzen zen auzo horretako biztanleek apezpikuari galdetu zioten eliza baten eraikitzeko baimena. 1691n Luhusoko parrokia sortu zuten.

Frantziar Iraultzaren garaian, administrazio egitura berri bat agertzearekin, Ipar Euskal Herriko hainbat herrik izenez aldatu zuten; Luhusok, Montagne-sur-Nive izena hartu zuen.

 Gaur egun 
Apezpikutegiak 1933ko ekainaren 17an antzinako afera trenkatu eta ordenantza bat argitaratu zuen: etxe batzuk Luhusoko parrokiari lotu zituen eta bertzeak Makeari.

2016ko abenduaren 16an Luhuson atxilotu zituzten Txetx Etcheverri, Béatrice Molle-Haran, Michel Bergouignan, Michel Berhokoirigoin eta Stéphane Etchegaray "Etxe", "bakearen artisauak" izenekoak ("artisains pour la paix"). ETAren desarmatze zibilean laguntzen ahalegindu ziren, bake prozesuaren alde."Berria" (2016/12/21).

 Demografia 
Bi mendez, XIX. eta XX. mendeetan zehar, 500 biztanleko populazioa izan zuen Luhusok. XXI. mendearen hasieran, berriz, biztanleria bikoiztu eta egun, ia 900 lagun ditu.

 Politika 
 Alkatea  Agintaldia  Alderdia  Gaston Etchebère  1989-1995  François Césat  1995-2008  Jean-Pierre Harriet  2008- 

 Kultura 
 Euskara 
Luhuson Sara-Ainhoa inguruko euskara mintzatzen da, nafar-lapurteraren aldaera.

Eliza
Andra Mariaren Jasokundearen edo Beata Maria eliza XVII. mendekoa da, barrokoa beraz, eta disko-formako hilarriak dituen hilerriaz inguratua da. Lau  urratsetan eraiki zuten, 48 urteetan, 1626tik 1674rat.

2014an Monumentu Historiko gisa onartua izan zen.

Harri Xuri
Harri Xuri kulturgela edota "karrikako arteen fabrika""Harri Xuri Kultur Gela".. Ipar Euskal Herriko barnealdeko kultur azpiegitura inportantea da 2009tik.

Kabalkada
2023ko abuztu eta irailean kabalkada Luhuson egin zuten."Luhusoko kabalkada, umore handiko tobera" (Joseba Aurkenerena, Zuzeu. 2023/09/10).]

 Ondasun nabariak 

 Luhusoar ospetsuak 
 Arnaud Beheran (1868-1941), pilotaria.
 Jan Piarre Larralde (1886-1945), bertsolaria.
 Piarres Lafitte (1901-1983), euskal idazlea, euskaltzalea, apaiza eta kazetaria.
 Simon Elissetche (1920-), pilotaria.
 Claude Bidabe (1939- ), pilotaria.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
Webgune ofiziala.

Kategoria:Luhuso