Ekainaren 8

Ekainaren 8a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta berrogeita hemeretzigarren eguna da, 160garrena bisurteetan. 206 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 2008 – ETAk El Correo egunkariaren errotatiban bonba lehertarazi zuen.
 2014 – Euskal Herriaren Erabakitzeko Eskubidearen Aldeko Giza Katea burutu zen, Durango eta Iruñea udalerriak elkar lotu zituelarik.

 Mundua 
 1524 – Acajutlako gudua: Pedro de Alvaradok pipil herriko gudaroste bat garaitu zuen gaur egungo Acajutlan, El Salvador.
 1783 – Islandiako Laki sumendiak zortzi hilabeteko erupzioa hasi zuen; islandiarren %20 hilko zituen. Hurrengo bi urteetan gosete handia eragin zuen, eta horrek sei milioi heriotza utzi zituen mundu osoan. «Europako historian izan den ingurumen-hondamendirik handienetako bat» gisa deskribatu izan da.
 1901 – Homosexualen arteko ezkontzaren aurrekaria, homosexualen arteko Espainiako lehenengo ezkontza.
 1998 – Europar Batasuneko parlamentuak bolanta sareak debekatzeko akordio bat adostu zuen.
 2006 – Europako Banku Zentralak, interes tasak %2,75era igo zituen.
 2008 – Grezia hegoaldean, Peloponesoko eskualde turistikoan 6,5 graduko lurrikara izan zen. Bi hildako eta 227 zauritu eragin zituen.

 Arte eta kultura 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 1984
 Gremlins filma estreinatu zen, Joe Dantek zuzendu eta Zach Galligan, Phoebe Cates, Hoyt Axton, Polly Holliday eta Frances Lee McCain aktoreek antzetu zuten.
 Ghostbusters ("Mamu-ehiztariak") filma estreinatu zen.
 Top Secret! filma estreinatu zen, Jim Abrahams, David Zucker eta Jerry Zuckerek zuzendu eta Val Kilmer, Lucy Gutteridge, Omar Sharif, Peter Cushing, Michael Gough, Jeremy Kemp eta Christopher Villiers aktoreek antzeztu zuten.
 1987 – Misery  beldurrezko eleberria argitaratu zen, Stephen King estatubatuar idazleak idatzia.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 2004 – Artizarraren lehen iragatea milurteko honetan, hurrengoa 2012ko ekainaren 12an.

 Kirolak 

 Euskal Herria 
 2002 – Biarritz Olympique errugbi taldea Frantziako txapelduna izan zen finala 25-22 irabaziz S.U.Agen-en aurka.
 2008 – Eros Capecchi txirrindulari italiarrak 2008ko Euskal Bizikleta irabazi zuen.
 2010eko Durango-Durango Emakumeen Saria: Marianne Vos irabazle.

 Mundua 
 1998 – Joseph Blatter FIFAko presidente izendatu zuten, Joao Havelangeren tokia hartuz.
 2008 – Rafael Nadal tenislari espainiarrak Roland Garros txapelketa irabazi zuen.

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1656 – Antonio Gastañeta, gipuzkoar itsasgizon eta ontzigilea (h. 1728).
 1737 – Julio Jose Duler, lapurtar itsasgizona.
 1805 – Salustiano Olotzaga, arabar militarra, gaztelaniazko idazlea, abokatua eta politikaria (h. 1873).
 1822 – Salustiano Aseginolaza, gipuzkoar farmazilaria, ikerlaria eta Santiago de Compostelako Unibertsitateko dekanoa (h. 1894).
 1833 - Bernabe Garamendi, bizkaitar eskultorea (h. 1898).
 1892 – Manuel Ignacio Galíndez, bizkaitar futbolari eta arkitektoa, arkitektura arrazionalistaren aurrekaria (h. 1980).
 1893 – Pablo Zabalo, gipuzkoar arkitekto eta margolaria (h. 1961).
 1897 – José Luis Lopez de Uralde, arabar arkitekto eta hirigilea (h. 1966).
 1901 – Julio Larrakoetxea, bizkaitar diplomazialari eta idazlea (h. 1999).
 1903 – Maria Dolores Agirre, euskal idazlea (h. 1997).
 1930 – Juan Jose Agirre Begiristain, Lazkaoko Beneditarren Monasterioko bibliotekaria eta Lazkaoko Beneditarren Fundazioko zuzendaria.
 1934 – Jesus Renteria, bizkaitar futbolaria (h. 2021).
 1942 – Josu Elorriaga, bizkaitar ekonomialari eta politikaria.
 1944 – María Ostiz, nafar abeslaria, Avilésen.
 1945 – Maria Jesus Agirre, arabar politikaria (h. 2016).
 1946 –
 Alberto Bacigalupe, bizkaitar kazetaria (h. 2006).
 Carlos Bacigalupe, bizkaitar kazetaria (h. 2017).
 1948 – Xabier Castillo Miota, Xeberri, bizkaitar egile abeslari eta bikoiztailea (h. 2021).
 1950 – Pedro Miguel Etxenike, nafar zientzialaria eta EAJ eta EAko politikaria.
 1956 – Ignacio Arellano, nafar filologo eta historialaria.
 1964 – Txuma Murugarren, gipuzkoar abeslari, zutabegile eta blogaria.
 1971 – Eukene Arana, Elkarrekin Podemosko bizkaitar politikaria.
 1973 –
 Estela Chocarro, nafar idazlea.
 Lorea Elso, nafar gimnasta ohia.
 Emma García, gipuzkoar kazetaria eta telebista-aurkezlea.
 1979 – Oihane Zabaleta Mujika, gipuzkoar politikaria.
 1982 – Pedro Izurza, bizkaitar futbolaria.
 1983 –
 Garikoitz Atxa, nafar txirrindulari ohia.
 Gorka Etxebarria, arabar izotz hockey jokalari ohia.
 Alexander Goikoetxea, bizkaitar futbolaria.
 1989 –
 Ainhoa Sanz Rodríguez, gipuzkoar mendi korrikalaria.
 Tomas Trigo, nafar futbolaria.
 1990 – Jon Urzelai Urbieta, gipuzkoar fisikaria eta soziologoa.
 1996 - Sheila Elorza, bizkaitar futbolaria.
 2000 –
 Imanol García de Albeniz, bizkaitar futbolaria.
 Beatriz Zudaire, nafar saskibaloi jokalari paralinpikoa.
 2004 - Eñaut Lete, gipuzkoar futbolaria.
 2005 – Junior Bita, ekuatoginear-bizkaitar futbolaria, Boli Kostan.

 Mundua 
 1276 – Violante Aragoikoa, Aragoiko infanta eta Gaztelako erregina ezkontidea (h. 1301)
 1625 – Giovanni Domenico Cassini, astronomo eta ingeniari italiarra (h. 1712).
 1638 – Pierre Magnol, frantziar botanikoa (h. 1715).
 1671 – Tomaso Albinoni, italiar musikagilea (h.1751).
 1784 – Marie-Antoine Carême, sukaldarien errege eta erregeen sukaldaria, frantziar okin eta sukaldaria (h. 1833).
 1810 – Robert Schumann, alemaniar musikagile erromantikoa (h. 1856).
 1814 – Charles Reade, ingeles eleberrigilea (h. 1884).
 1821 – Samuel Baker, ingeles esploratzaile, militar, naturalista, ehiztari, idazle eta abolizionista (h. 1893).
 1829 – John Everett Millais, ingeles margolaria (h. 1896).
 1833 – Therese Brummer, danimarkar idazlea (h. 1896).
 1837 – Ivan Kramskoi, errusiar margolari eta arte-kritikaria (h. 1887).
 1838 – Paolo Boselli, Italiako lehen ministroa (h. 1932).
 1843 – Kálmán Széll, Hungariako lehen ministroa (h. 1915).
 1847 –
 Clara Corral, galiziar poeta (h. 1908).
 Ida McKinley, Ameriketako Estatu Batuetako lehen dama (h. 1907).
 1855 – Natalia Kobrynska, ukrainar idazlea, Ukrainako mugimendu feministaren antolatzaile eta aitzindaria (h. 1920).
 1859 – Mary Cholmondeley, ingeles idazlea (h. 1925).
 1860 – Alicia Boole Stott, anglo-irlandar matematikaria (h. 1940).
 1861 – Juan Vázquez de Mella, espainiar filosofo eta politikaria (h. 1928).
 1867 – Frank Lloyd Wright, estatubatuar arkitektoa (h. 1959).
 1871 – Aloys Van de Vyvere, Belgikako lehen ministroa (h. 1961).
 1873 – Azorín, espainiar idazlea (h. 1967).
 1876 – Ferdynand Antoni Ossendowski, poloniar idazle, esploratzaile, unibertsitateko irakasle eta politikari antikomunista (h. 1945).
 1891 – Paul Collaer, belgikar musikagilea, piano-jotzailea eta orkestra-zuzendaria (h. 1989).
 1893 –
 Marie Pujmanová, txekiar idazlea (h. 1958).
 Ernest B. Schoedsack, estatubatuar zinema zuzendari, argazkilari eta ekoizlea (h. 1979).
 Oscar Torp, Norvegiako lehen ministroa (h. 1958).
 1894 – 
 Abílio Augusto Vaz das Neves, portugaldar apezpikua (h. 1980).
 Henri Lapuyade, frantziar politikaria, Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko presidentea (h. 1956).
 1895 – Santiago Bernabéu, espainiar futbolaria, entrenatzailea eta 35 urtez Real Madrileko presidentea (h. 1978).
 1896 – Eleanor Pairman, eskoziar matematikaria (h. 1973).
 1903 – Marguerite Yourcenar, frantziar eleberrigilea (h. 1987).
 1905 – James J. Braddock, estatubatuar boxeolaria (h. 1974).
 1907 –
 María Mariño, galiziar poeta (h. 1967).
 Georges Speicher, frantziar txirrindularia (h. 1978).
 1910 – John W. Campbell, estatubatuar zientzia-fikziozko eleberrigile eta argitaratzailea (h. 1971).
 1911 – Antonio Rosón Pérez, Galiziako Xuntako lehenengo presidentea (h. 1986).
 1915 – Jaime Miláns del Bosch, espainiar militarra, 1981eko otsailaren 23ko kolpe militarra prestatu zuen buruzagietako bat (h. 1997).
 1916 –
 Luigi Comencini, italiar zinemagilea (h. 2007).
 Francis Crick, britainiar biologo eta irakaslea, 1962ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 2004).
 1919 – Abdirashid Ali Shermarke, Somaliako 2. presidentea (h. 1969).
 1921 – Suharto, Indonesiako bigarren presidentea (h. 2008).
 1925 – Barbara Bush, Ameriketako Estatu Batuetako Lehen dama (h. 2018).
 1926 – 
 Inger Margrethe Gaarder, norvegiar idazle eta irakaslea (h. 1993).
 Nine-Christine Jönsson, suediar idazle, gidoilari eta aktorea (h. 2011).
 1927 – Jerry Stiller, estatubatuar aktorea eta komediagilea, Stiller eta Meara bikoteko kidea (h. 2020).
 1928 – Gustavo Gutiérrez, perutar apaiz eta teologoa, Askapenaren teologiaren bultzatzaile nagusienetakoa (h. 2024).
 1930 – Robert Aumann, israeldar matematikari eta unibertsitate irakaslea, 2005ean Ekonomiako Nobel Saria.
 1932 – Krystyna Miłobędzka, poloniar idazlea (h. 2025).
 1933 – Joan Rivers, estatubatuar komediante, aktore, telebista aurkezle, gidoilari eta idazlea (h. 2014).
 1934 – Mikio Aoki, Japoniako jarduneko lehen ministroa (h. 2023).
 1935 – Fernando Aiuti, italiar immunologoa eta politikaria, Italiako ANLAIDS elkartearen sortzailea eta lehenengo lehendakaria (h. 2019).
 1936 –
 James Darren, estatubatuar aktore eta pop abeslaria (h. 2024).
 Kenneth G. Wilson, estatubatuar fisikari teorikoa, 1982ko Fisikako Nobel Saria (h. 2013).
 1939 – Norman Davies, britano-poloniar historialari eta idazlea, Poloniako, Europako eta Erresuma Batuko historian aditua.
 1940 – Nancy Sinatra, estatubatuar aktore eta kantaria.
 1942 – Jacques Dubochet, suitzar biofisikaria, 2017ko Medikuntzako Nobel Saria.
 1947 – Eric Wieschaus, estatubatuar biologoa, 1995eko Medikuntzako Nobel Saria.
 1948 – José Julio Rodríguez Fernández, Espainiako Aire Armadaren jeneral ohia.
 1950 – Sônia Braga, brasildar aktorea.
 1951 –
 Miguel Ángel Moratinos, espainiar politikari eta diplomatikoa.
 Bonnie Tyler, galestar pop abeslaria.
 1952 – Stephen Rotluanga, indiar apezpiku katolikoa.
 1953 – Ivo Sanader, Kroaziako lehen ministroa.
 1954 – Soumeylou Boubèye Maïga, Maliko lehen ministroa (h. 2022).
 1955 –
 Tim Berners-Lee, ingeles informatikaria, World Wide Webaren asmatzailea.
 José Antonio Camacho, espainiar futbolari ohia eta entrenatzailea.
 1957 – Scott Adams, estatubatuar komikigile eta idazlea (h. 2026).
 1960 – Cristina Andreu Cuevas, espainiar zinema zuzendaria.
 1961 – Dunia Ayaso, espainiar zinema- eta antzerki-zuzendari eta gidoilaria (h. 2014).
 1971 – 
 Nuria Coronado Sopeña, espainiar kazetari feminista, idazlea eta editorea.
 Lun Htar Htar, myanmartar idazle eta medikua.
 1975 – Michael Buckley, estatubatuar ahots-aktorea eta gidoigilea.
 1976 –
 Montse Castellà, kataluniar egile abeslaria, gizarte-ekintzailea eta kultura-kazetaria.
 Lindsay Davenport, estatubatuar tenislari ohia.
 1977 – Kanye West, estatubatuar rapeatzailea.
 1978 – Nuria Montserrat Pulido, kataluniar bioingeniaria, ikertzailea eta irakaslea.
 1981 – Jess Weixler, esttubatuar aktore, gisoilari eta film-zuzendaria.
 1982 – Nadia Petrova, errusiar tenislari ohia.
 Irina Lazareanu, errumaniar-kanadar modeloa.
 1983 –
 Kim Clijsters, flandriar tenislari ohia.
 Zaryn Dentzel, Tuenti sare-sozialaren sortzailea.
 1986 –
 Jennicet Gutiérrez, pertsona transgeneroen eta etorkinen eskubideen aldeko estatubatuar ekintzailea.
 Vaishnavi Sundar, emakume indiarren eskubideen aldeko idazle, zinemagile eta ekintzailea.
 1987 – Diego Ifrán, uruguaiar futbolaria.
 1989 –
 Anna of the North, norvegiar abeslari eta kantautorea.
 Nina Lawless, mexikar-estatubatuar emakumezko aktore pornografiko transexuala.
 María Díez Busqué, bartzelonar patin-hockeyko jokalari ohia.
 1994 –
 Jon Vega Villasante, espainiar futbolaria.
 Song Yoo-jung, hegokorear aktorea eta modeloa (h. 2021).
 2007 - Dominika Banevič, lituaniar breakdancerra.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1288 – Antso IV Ausartak Lope III.a Diaz Harokoa Bizkaiko Jauna hil zuen Alfaron.
 1811 – Ortuño Agirre, Montehermosoko VI. markesa eta Trivianako X. kondea, arabar aitoren seme eta politikaria, Parisen (j. 1767).
 1852 – José Urkullu, euskal herritar idazle, matematikari, pedagogo, gramatikari eta itzultzailea, Lisboan (j. 1790).
 1885 – Jose Maria Ezpeleta Agirre-Zuazo, nafar aristokrata eta politikaria (j. 1818).
 1889 – Víctor Patricio Landaluze, bizkaitar margolaria, Habanan (j. 1830).
 1918 – Jose Cadena, nafar elizgizona (j. 1855).
 1931 –
 Juan Etxebarria, bizkaitar margolari fauvista, Madrilen (j. 1875).
 Juan Ziorraga, arabar arkitektoa, Coruñan (j. 1836).
 1948 – Julian Etxeberria, euskal enpresari eta irakaslea (j. 1875).
 1965 – Amelio Mendijur, euskal herritar txirrindularia (j. 1943).
 1969 – Jose Olaizola, Ereslari, euskal musikagile eta idazlea (j. 1883).
 1983 – Manuel Olaizola, Uztapide, gipuzkoar bertsolaria (j. 1909).
 1985 – Jose Maria Zabalza, gipuzkoar zinema zuzendaria, gidoigilea eta antzerkigilea, Madrilen (j. 1928).
 1987 –
 Jean Elitxagarai, euskal arraunlaria (j. 1886).
 Teofilo Urdanotz, nafar filosofo domingotarra (j. 1912).
 1991 – Iker Belaustegigoitia, euskal kirolaria, belan aditua, Álvaro Obregónen (j. 1927).
 1992 – Jesus Izagirre, euskal herritar futbolari eta pilotaria, Logroñon (j. 1906).
 2002 – Eloisa Orange-Nassaukoa, aristokrata nederlandarra.
 2003 – Antonio Orbe, gipuzkoar teologo jesuita, Patristikan aditua (j. 1917).
 2009 – Kepa Arizmendi, nafar ETAkidea, erbesteratua eta Bidasoko Eskolarekin lotutako margolaria (j. 1958).
 2014 – Bitxore Laka, bizkaitar misiolari eta artista (j. 1933).
 2020 – Jamattitt Bidart, Kuxkurrio, baxenafar euskaltzale, dantzari, dantza irakasle eta euskal kulturaren sustatzailea (j. 1926).
 2023 – Txomin Perurena, gipuzkoar txirrindulari eta kirol zuzendaria (j. 1943).
 2024 – Antxon Elosegi Vitoria, gipuzkoar kultur eta jai ekintzailea (j. 1932).

 Mundua 
 632 – Muhammad, Islamaren profeta eta Arabiaren bateratzailea hil zen (j. 570).
 1042 – Kanuto III.a Hardeknut, bikingo erregea (j. 1018).
 1376 – Eduardo (Printze Beltza), Galesko eta Akitaniako printzea (j. 1330).
 1476 – Giovanni Battista Orsini, Jerusalemgo San Joan Ordenaren 39. Maisu handia (j. c. 1400).
 1492 – Elisabet Woodville, Ingalaterrako erregina ezkontidea (j. c. 1437).
 1574 – Sanada Yukitaka, japoniar daimyōa (j. c. 1512).
 1651 – Tokugawa Iemitsu, Tokugawa shogunerriko hirugarren shoguna (j. 1604).
 1714 – Sofia Palatinatukoa, Brunswick-Lüneburgeko Printzesa hauteslea (j. 1630).
 1768 – Johann Joachim Winckelmann, alemaniar arkeologoa eta historialaria (j. 1717).
 1794 – Gottfried August Bürger, alemaniar olerkaria (j. 1747).
 1795 – Luis XVII.a Frantziakoa, de iure Nafarroako eta Frantziako erregea (j. 1785).
 1809 – Thomas Paine, britainiar-estatubatuar pentsalari politiko, iraultzaile, ilustratu eta liberala, anarkismoaren aitzindaria (j. 1737).
 1828 – William Coxe, ingeles historialari eta apaiza (j. 1748).
 1831 – Sarah Siddons, galestar aktorea (j. 1755).
 1843 – Georges Michel, frantziar margolaria (j. 1763).
 1845 – Andrew Jackson, Ameriketako Estatu Batuetako zazpigarren Presidentea (j. 1767).
 1865 – Sir Joseph Paxton, ingeles margolaria, ingeniaria eta arkitektoa (j. 1803).
 1876 – George Sand, frantziar idazlea, feminismoaren aitzindaria (j. 1804).
 1884 – Frederik Stang, Norvegiako lehen ministroa (j. 1808).
 1889 – Gerard Manley Hopkins, ingeles olerkaria (j. 1844).
 1896 – Jules Simon, Frantziako lehen ministroa (j. 1814).
 1902 – Amado Lázaro, espainiar ingeniaria (j. 1831).
 1913 – Emily Davison, emakumeen sufragioaren aldeko ingeles ekintzailea (j. 1872).
 1920 – Augusto Righi, italiar fisikaria (j. 1850).
 1931 – Eugen Sutermeister, suitzar irarlea, gorrentzako predikari ibiltaria, gizarte-langilea eta poeta (j. 1862).
 1945 –
 Robert Desnos, frantziar olerkaria (j. 1900).
 Sagrario Vera Gordo, frankismoaren aurkako gerrillan parte hartu zuen emakumea, Guardia Zibilek tiroz hil eta bere gorpua jendearen eskarniorako ikusgai jarria (j. 1920).
 1946 – Amelia Cuñat Monleon, espainiar marrazkilaria, zeramikaria eta bildumazalea (j. 1878).
 1947 – Giacomo Albanese, italiar matematikaria (j. 1890).
 1956 – Marie Laurencin, frantziar margolaria (j. 1883).
 1960 – Mériem Bouatoura, Aljeriako gerrako borrokalari independentista (j. 1938).
 1967 – Carola Fernán Gómez, espainiar aktorea (j. 1899)
 1969 – Robert Taylor, estatubatuar aktorea (j. 1911).
 1970 – Abraham Maslow, estatubatuar psikologo humanista, Maslow piramidearen asmatzailea (j. 1908).
 1986 – Cèlia Suñol i Pla, kataluniar idazlea (j. 1899).
 1990 – Jose Figueres Ferrer, Costa Ricako presidentea (j. 1906).
 1993 – Severo Sarduy, kubatar idazlea (j. 1937).
 1995 – Juan Carlos Onganía, Argentinako de factoko presidentea (j. 1914).
 1997 – Amos Tutuola, nigeriar idazlea (j. 1920).
 1998 –
 Sani Abacha, Nigeriako diktadorea (j. 1943).
 Maria Reiche, alemaniar matematiko eta arkeologoa, Peruko Nazcako lerroei buruzko bere ikerlanagatik ospetsua (j. 1903).
 2001 – Griselda Pascual i Xufré, ikerketa matematikoari eta irakaskuntzari lotutako kataluniar zientzialaria (j. 1926).
 2004 – Nuria Torray, kataluniar aktorea (j. 1934).
 2007 –
 Aden Abdullah Osman Daar, Somaliako lehendabiziko presidentea (j. 1908).
 Elias Wen, txinatar apaiz ortodoxoa, Errusiatik kanpoko eliza ortodoxoaren apaiz zaharrena (j. 1896).
 2009 –
 Omar Bongo, Gabongo presidentea (j. 1935).
 Aleksandra Ovtxinnikova, Jakutiako Sobietar Errepublika Sozialista Autonomoko presidentea (j. 1915).
 2010 – Sara Berenguer, kataluniar feminista libertario eta anarkosindikalista (j. 1919).
 2016 – Pierre Aubert, Suitzako Konfederazioko presidentea (j. 1927).
 2018 – Anthony Bourdain, estatubatuar sukaldari, idazle eta telebistako pertsonaia (j. 1956).
 2019 – 
 Guy Bois, frantziar historialari marxista, feudalismoaren historiari egindako ekarpenegatik nabarmena (j. 1934).
 Marja Leinonen, finlandiar hizkuntzalari, itzultzaile eta irakaslea (j. 1946).
 2020 – Pierre Nkurunziza, Burundiko presidentea (j. 1964).
 2022 –
 Julio Jiménez, espainiar txirrindularia (j. 1934).
 Paula Rego, portugaldar-britainiar margolari eta artista bisuala (j. 1935).
 2023 –
 Klaus Beer, alemaniar atleta, luzera jauzian espezializatua (j. 1942).
 Renato Longo, italiar ziklo-kroslaria (j. 1937).
 Anne Matindi, kenyar erizaina eta haur literaturako idazlea (j. 1942).
 2024 – Nanae Sasaya, japoniar mangaka (j. 1950).
 2025 – Stu Wilson, zeelandaberritar errugbilaria (j. 1954).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Meder eta Jaizki.

 Kanpo estekak 

Ekainaren 7 | Urteko egutegi | Ekainaren 9
Kategoria:Urteko egunak