Alfabeto

Alfabetoa edo abezedarioa hizkuntza idatzian komunikatzeko erabiltzen den sinboloen multzoa da, beti ere sailkapen batekin. Hitza grekozko lehen bi letretatik dator: alfa (α) eta beta (β). Euskal alfabetoa 1994ko azaroaren 25ean zehaztu zuen Euskaltzaindiak, bere 17. arauan; latindarra da, eta 27 letra ditu.

 Alfabetoak 
 Arabiar alfabetoa 
 Armeniar alfabetoa 
 Batak alfabetoa 

 Alfabeto zirilikoa 

Alfabeto zirilikoa (edo "azbuka", haren lehen letren antzinako izenengatik) sei eslaviar hizkuntzatan (bielorrusiera, bulgariera, mazedoniera, errusiera, serbiera eta ukrainera) eta Sobiet Batasuneko Asiako eta Sortaldeko Europako beste hizkuntza askotan erabilitako alfabetoa da.

 Alfabeto zirilikoaren letrak АA БBe ВVe ГGe ҐGhe ДDe ЂDje ЃGje ЕYe ЁYo ЄUkrainian Ye ЖZhe ЗZe ЅDze ИI ІUkrainian I ЇYi ЙI labur ЈJe КKa ЛEl ЉLje МEm НEn ЊNje ОO ПPe ҀKoppa* РEr СEs ТTe ЋTshe ЌKje УU ЎU labur ѸUk* ФEf ХKha ѠOmega* ѾOt* ЦTse ЧChe ЏDzhe ШSha ЩShcha ЪYer ЫYery ЬSoft sign ѢYat* ЭE ЮYu ЯYa ІАA iotified* ѤE iotified* ѦYus small* ѪYus handi* ѨYus txiki iotified* ѬYus handi iotified* ѮKsi* ѰPsi* ѲFita* ѴIzhitsa* ѶIzhitsa okovy* ӀPalochka
* letra arkaikoak

Hurrengo taulan, goian moldeko letrak ageri dira; behean, eskuizkribuzkoak, errusieraren usadioaren arabera. Latin alfabetoko beste hainbat letrarekin antza dutenak koadro ubeletan daude.

 а  б  в  г  д  е  ё  ж  з  и  й  к  л  м  н  о  п  р  с  т  у  ф  х  ц  ч  ш  щ  ъ  ы  ь  э  ю  я  а  б  в  г  д  е  ё  ж  з  и  й  к  л  м  н  о  п  р  с  т  у  ф  х  ц  ч  ш  щ  ъ  ы  ь  э  ю  я 
Zure nabegatzaileak ikur zirilikoak erabili ezin badu, ikus dezakezu alfabeto zirilikoa irudi batean.

 Georgiar alfabetoa 
 Gotiko alfabetoa 
 Alfabeto grekoa 

Alfabeto grekoaren letrak eta haietatik eratorriak hurrengoak dira (ahoskera International Phonetic Alphabetaren arabera jarri da):

 Letra Izena Ahoskera2  Dagokionletrafeniziarra  Transliterazioa3  Greziera Ingelesa antzinakoa oraingoa antzinakoa oraingoa Α α  Alpha   20px|Aleph 'Aleph a a Β β  Beta   20px|Beth Beth b v Γ γ  Gamma  ,  edo  aurrean;  ostantzean 20px|Gimel Gimel g g Δ δ  Delta   20px|Daleth Daleth d d Ε ε  Epsilon   20px|He He e e  ϝ 1  ? Digamma  - 20px|Waw Waw w - Ζ ζ  Zeta , later   20px|Zayin Zayin z z Η η  Eta   20px|Heth Heth e i Θ θ   Theta   20px|Teth Teth th th Ι ι  Iota  ,  20px|Yodh Yodh i i Κ κ  Kappa  ,  edo  aurrean;  ostantzean 20px|Kaph Kaph k, c k Λ λ  Lambda   20px|Lamedh Lamedh l l Μ μ  Mu   20px|Mem Mem m m Ν ν  Nu   20px|Nun Nun n n Ξ ξ  Xi   20px|Samekh Samekh x x Ο ο  Omicron   20px|Ayin 'Ayin o o Π π  Pi   20px|Pe Pe p p M 1 (Ϻ ϻ)   San  - 20px|Sade Tsade s - Q 1 ( ϙ)   Qoppa  - 20px|Qoph Qoph q - Ρ ρ  Rho ,   20px|Res Resh r (: rh)  r Σ σ  ς (final)  Sigma   20px|Sin Shin s, ss (bokal artean) s Τ τ  Tau   20px|Taw Taw t t Υ υ  Upsilon   from 20px|Waw Waw u, y (kontsonante artean) y, v, f  Φ φ  Phi   jatorria eztabaidatua (ikus testua) ph f Χ χ  Chi  ,  edo  aurrean;  ostantzean ch ch Ψ ψ  Psi   ps ps Ω ω  Omega   o, ô o  ϡ 1   Sampi  - 
(1): Alfabetotik goiz kendutako letra, orain "klasiko"a deitzen den aroa baino lehenago. Eite larrian bakarrik erabiltzen zen; letra xeheak Erdi Aroko asmakuntza dira. (2): Ahoskera arkaikoak (Aro Klasikoa baino aurrekoak) parentesi artean erakusten dira. (3): Xehetasunak eta beste transliterazio sistemak ikusteko ikus Transliteration of Greek into English.

 Hebrear alfabetoa 

Hebrear alfabetoa hurrengo taulan agertzen diren letrez osatuta dago. Letra batzuk taiu ezberdina dute hitzen amaieran erabiltzen direnean: taulan forma horiek forma arrunten azpian agertzen dira.
AlefBet/VetGimelDaletHeVavZayinHetTetYodKaf/Chaf א  א  ב  ב  ג  ג  ד  ד  ה  ה  ו  ו  ז  ז  ח  ח  ט  ט  י  י  כ  כ  ך  ך LamedMemNunSamekhAyinPe/FeTsadiQofReshShin/SinTav ל  ל  מ  מ  נ  נ  ס  ס  ע  ע  פ  פ  צ  צ  ק  ק  ר  ר  ש  ש  ת  ת   ם  ם  ן  ן   ף  ף  ץ  ץ 

 Deskripzio laburra 

Bai antzinako hebrear idazkerak, bai gaur egungoak modu bakar bateko letrak dituzte, baina gaurko idazkeran letra batzuk forma bereziak dituzte hitzen amaieran doazenean. Hebrear alfabetoa abjad bat da: bokalak normalean ez dira idazten. Idazten direnean, א alef, ה he, ו vav edo י yod moduko kontsonante ahul bat aurreko bokal batekin elkartu eta galdu delako da; edo, kasu horien analogiaz, beste forma batzuk idaztean.

Bokalen soinu egokiak mantentzeko, idazleek nikud (ניקוד; hitzez hitz: "euskarriko puntuak") izendatutako ikur diakritikozko multzo batzuk asmatu dituzte. Haien arteko bat —tiberiar sistema esaten zaio— gehien iraun duena da. Aaron ben Moses ben Asher-ek eta haren familiako hainbat belaunaldik asmatu eta bizirik mantendu ei zuten sistema. Puntu horiek normalean xede berezientzako bakarrik erabiltzen dira: Bibliako liburuak aztertzeko asmoarekin, poesian, edo hizkuntza umeei irakastean. Tiberiar sistemak "kantilazio" izeneko marka batzuk ere ditu, liburu santuen zati batzuk zelan abestu behar diren esateko erabiliak, eta "koroa" deitutako edergailu batzuk halaber, Toraren bilduetan bakarrik erabiliak.

 Taula nagusia: izena eta transliterazioa 

Hurrengo taulan hebrear alfabetoaren letra bakoitzarentzat agertzen dira: dagozkion ikur idatzia edo ikur idatziak, haren izen edo izenak, haren transliterazioak latindar alfabetoa erabiliz egindako lan akademikoetan, eta haren ahoskera berreraikitako forma historikoetan eta dialektoetan Nazioarteko alfabeto fonetikoa erabiliz. Letra batentzat ikur bi erakusten badira: ezkerretara, hitzen amaieretan agertzen da (edo eskuma aldekoa, zure nabegatzaileak testuak eskumatik ezkerrera jartzea onartzen ez badu).

 Ikurra  Izena Transliterazioa  Akademikoa  Unicode Standard  Israeli  Ashkenazi Akademikoa  Israeli  Unicode  Font-friendly  ISO-8859-1  Unicode Font-friendly ISO-8859-1א   ’āleph  'àleph alef  alef  alef   ’  '  ' (1)ב   bêth, bhêth  bêth, bhêth bet  bet, vet  beis, veis   b, bh  b, bh  b, vג   gímel, ghímel  gímel, ghímel gimel  gimel  gimmel   g, gh  g, gh  gד    dāleth, dhāleth  dàleth, dhàleth dalet  dalet  doles   d, dh  d, dh  d ה ?  hê  hê he  he, hei, e, ei  hei   ?  ?  h (2)ו   wāw  wàw vav  vav  vov, vof ?  w  w  v ז ?  záyin  záyin  zayin  zayin  zayin?  z  z  ?ח   ħêth, (3) xêth  h`êth, (3) xêth het  chet  ches   ħ, (3) x  h`, (3) x kh, ch (4)ט   ţêth  t`êth tet  tet  tes   ţ  t`  tי   yôdh  yôdh yod  yod, yud  yud ? y  y  y, i (8)ך כ   kāph, khāph  kàph, khàph kaf  kaf, chaf  kof, chof   k, kh  k, kh  k, chל   lāmedh  làmedh  lamed  lamed  lomed ?  l  l l ם מ mēm  mēm  mèm mem  mem  mem ?  m m mן נ ?  nûn  nûn  nun  nun  nun  ?  n  n nס   sāmekh  sàmekh  samekh  samech  somech ?  s s s ע  (3)   ‘áyin, (3) ġáyin  `áyin, (3) 3áyin ayin  ayin  ayin, oyin , (3)   ‘, (3) ġ  `, (3) 3  ' (9)ף פ   pê, phê  pê, phê  pe  pe, pei, fe/fei  pei, fei   p, ph  p, ph  p, fץ צ   şādhê  s`àdhê tsadi  tzadi, tzadik  tsodi, tsodik   ş  s` tz, ts, zק ?  qôph  qôph qof  kof, kuf  kuf  ?  k  k  qר   rêš  rêsh resh  resh, reish  reish  ?  r r rש    šîn, śîn  shîn, lhîn shin  shin, sin  shin, sin   š, ś  sh, lh sh, sת   tāw, thāw  tàw, thàw tav  tav, taf  tov, tof, sov, sof   t, th  t, th  t

 Feniziar alfabetoa 
 Latindar alfabetoa 

 Runikar alfabetoa 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Alfabetoak
Kategoria:Hizkuntzak