Urriaren 27

Urriaren 27a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehungarren eguna da, 301.a bisurteetan. 65 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 
 Euskal Herria 
 2011 – Tolosa Okzitanian, Piriniotako Lan Elkartearen ekitaldi batean, tartakada jo zioten Nafarroako lehendakari Yolanda Barcinari, AHTaren aurkako Mugitu! mugimenduko kideek.

 Mundua 
 1275 – Amsterdam hiria sortu zen. "Amsterdam" terminoaren lehenengo agerraldia.
 1806 – Napoleon Berlinen sartu zen.
 1961 – Berlingo Harresiko Checkpoint Charlie kontrol puntuaren alde banatan tanke sobietar eta estatubatuarrak parez pare jarri ziren. Biharamunean bi aldeek adostasuna lortu eta tankeak erretiratu zituzten. Gerra Hotza berotzen ari zen.
 1979 – Saint Vincent eta Grenadinak Erresuma Batutik independizatu ziren.
 2005 – Parisen piztu zituzten kale istilu larriak, ia bi hilabetez luzatu zirenak, arrazoi sozial, kultural, politiko eta ekonomikoengatik.
 2014 – Guardia Zibilak ustelkeriaren aurka Púnica operazioa burutu zuen. 51 pertsona atxilotu eta 259 miaketa egin zituen.

 Arte eta kultura 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 1955 – Nicholas Ray estatubatuar zinema zuzendariaren Rebel Without a Cause filma estreinatu zen.
 1995 – Mike Figgis ingeles zinema zuzendariak zuzendutako Leaving Las Vegas filma estreinatu zen.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Kirolak 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1767 – Bizente Sarria, euskal frantziskotar eta sermolaria (h. 1835).
 1783 – Florencio Gartzia Goiena, euskal legelari eta politikaria (h. 1855).
 1803 – Manuel Irujo Apeztegi, nafar abokatua eta politikaria (h. 1871).
 1846 – Florencio Ansoleaga, iruindar arkitektoa eta arkeologoa (h. 1916).
 1859 – Domingo Sabalo, Jats, lapurtar pilotaria.
 1864 – Capitolina Bustince Larrondo, nafar irakasle eta idazlea (h. 1934).
 1869 – Nicolás María Urgoiti, euskal ingeniari eta enpresaria, Madrilen (h. 1951).
 1891 – Ramon Belaustegigoitia, Rabel, arabar idazle eta futbolaria (h. 1981).
 1893 – Jose Garzia, gipuzkoar idazlea eta apaiza (h. 1973).
 1912 – Florentzio Idoate Iragi, nafar artxibozaina eta historialaria (h. 2001).
 1918 – José Luis Duque, bizkaitar futbolaria (h. 1991).
 1929 – Mikela Gastesi, nafar irakasle eta euskaltzalea, Iruñean lehedabiziko ikastolaren sorkuntzan eta zuzendaritzan parte hartu zuena (h. 1997).
 1934 – Elias Kerexeta, hernaniar zinemagilea (h. 2013).
 1938 – Miguel Jones, bizkaitar futbolaria, Ekuatore Ginean (h. 2020).
 1940 – José Luis Pérez, bizkaitar futbolari ohia.
 1957 – Juan Inazio Hartsuaga, gipuzkoar idazlea.
 1960 – Edurne Uriarte, bizkaitar politologo, unibertsitateko irakasle eta idazlea.
 1961 – Jesús Glaria Yetano, nafar futbolari ohia.
 1966 – Asier García Fuentes, bizkaitar futbolari ohia.
 1968 –
 Maria Pilar Canedo, bizkaitar legelaria.
 Ainhoa Ibarra, bizkaitar eskiatzaile ohia.
 1969 – Javier Gorosabel Urkia, eibartar astrofisikaria (h. 2015).
 1975 – Xabier Erkizia, nafar irrati-esataria eta telebista aurkezlea.
 1980 – Ramuntxo Garmendia, lapurtar txirrindulari ohia.
 1981 – Katixa Agirre, arabar idazlea, EHUko irakaslea eta Ikus-entzunezko komunikazioan doktorea.
 1984 – Ekhine Eizagirre, gipuzkoar poeta.
 1989 – Elene Arandia, gipuzkoar abeslari eta musikaria.
 1996 – Gaizka Martínez, bizkaitar futbolaria.
 1999 – María Martínez de Alegría, arabar saskibaloi jokalaria.

 Mundua 
 1156 – Raimundo VI.a Tolosakoa, Okzitaniako Tolosako kondea (h. 1222).
 1401 – Katalina Valoiskoa, Ingalaterrako erregina ezkontidea (h. 1437).
 1516 – Ruy Gomez de Silva, Eboliko printzea, portugaldar aristokrata (h. 1573).
 1561 – Mary Sidney, bere poesia eta mezenasgo literarioari esker ospe handia lortu zuen lehen emakume ingelesetako bat (h. 1621).
 1678 – Pierre Raymond de Montmort, frantziar matematikaria (h. 1719).
 1736 – James Macpherson, eskoziar idazlea eta olerkaria (h. 1796).
 1782 – Niccolò Paganini, italiar biolin-jotzaile, biolajole, gitarra-jotzaile eta musikagilea (h. 1840).
 1811 – Isaac Singer, estatubatuar asmatzaile, aktore eta negozio-gizona (h. 1875).
 1824 – Julie Wilhelmine Hagen-Schwarz, alemaniar erretratu-margolaria (h. 1902).
 1842 – Giovanni Giolitti, Italiako Lehen Ministroa (h. 1928).
 1844 – Klas Pontus Arnoldson, suediar egile, kazetari, politikari eta bakezalea, 1908ko Bakearen Nobel Saria (h. 1916).
 1855 – Ivan Mitxurin, sobietar agronomoa (h. 1935).
 1857 – Ernst Trygger, Suediako lehen ministroa (h. 1943).
 1858 –
 Saitō Makoto, Japoniako lehen ministroa (h. 1936).
 Theodore Roosevelt, AEBetako 26. presidentea (h. 1919).
 1894 – Fritz Sauckel, alemaniar politikari nazia (h. 1946).
 1897 – Josep Trueta, kataluniar medikua (h. 1977).
 1906 – Peter Blume, estatubatuar margolaria (h. 1992).
 1908 – Lee Krasner, estatubatuar margolari espresionista abstraktua (h. 1984).
 1914 – Dylan Thomas, ingelesezko galestar poeta eta idazlea (h. 1953).
 1917 –
 Antonio González González, espainiar biokimikaria (h. 2002).
 Oliver Tambo, hegoafrikar politikaria eta giza eskubideen aldeko ekintzailea (h. 1993).
 1918 – Teresa Wright, estatubatuar aktorea (h. 2005).
 1920 – Kocheril Raman Narayanan, Indiako presidentea (h. 2005).
 1921 – Oldrich Cernik, txekoslovakiar politikaria (h. 1994).
 1922 –
 Michel Galabru, frantziar aktorea (h. 2016).
 Carlos Andrés Pérez, Venezuelako presidentea (h. 2010).
 1923 – Roy Lichtenstein, estatubatuar margolaria (h. 1997).
 1925 – 
 Warren Christopher, estatubatuar diplomatiko eta politikaria (h. 2011).
 Maria Fernanda, brasildar aktorea (h. 2022).
 1928 – Gilles Vigneault, Quebeceko idazlea, musikagilea eta kantaria.
 1930 –
 Francisca Aguirre, espainiar idazlea eta poeta (h. 2019).
 Jordi Grau, kataluniar zinemagilea (h. 2018).
 Domingo Olite, El vasco Olite, argentinar pilotari ohia, palan aditua.
 Gladys West,  estatubatuar matematikaria, GPS  sistemaren matematikari egindako ekarpenengatik ezaguna (h. 2026).
 1931 – Nawal el Saadawi, egiptoar idazle feminista (h. 2021).
 1932 – Sylvia Plath, estatubatuar poeta eta eleberrigilea (h. 1963).
 1935 – Giorgio Grassi, italiar arkitektoa.
 1936 – Neil Sheehan, estatubatuar idazlea eta kazetaria, Pentagonoko Paperekin lotutako artikuluak argitaratu zituena (h. 2021).
 1937 – Auke de Vries, herbeheretar eskultore eta marrazkilaria.
 1938 – Edda Moser, alemaniar opera-abeslaria, sopranoa.
 1939 –
 John Cleese, ingeles umorista eta aktorea, Monty Python taldeko kidea.
 Albert Wendt, samoar idazlea.
 1940 – John Gotti, estatubatuar gangsterra, New Yorkeko Gambino familiaren buruzagia (h. 2002).
 1942 – Janusz Korwin-Mikke, poloniar politikaria eta idazlea.
 1943 – Michel Ocelot, frantziar zinema zuzendaria, animazio edo marrazki bizidunetako filmetan espezialista.
 1945 – Lula da Silva, Brasilgo presidentea.
 1946 –
 Peter Martins, daniar ballet-dantzaria eta koreografoa.
 Ivan Reitman, eslovakiar jatorriko kanadar zinema zuzendaria, ekoizlea eta gidoigilea (h. 2022).
 1947 – José Luis Abilleira, espainar txirrindulari ohia.
 1952 –
 Roberto Benigni, italiar aktore eta zuzendaria.
 Brigitte Engerer, frantziar piano-jotzaile klasikoa (h. 2012).
 Francis Fukuyama, japoniar jatorriko estatubatuar politologoa.
 Atsuyoshi Furuta, japoniar futbolari ohia.
 1955 – Marina Ximanskaja, errusiar antzezle, irakasle eta antzerki-pedagogoa.
 1959 – Hiroshi Ohashi, japoniar futbolari ohia.
 1960 – Jeffrey Bostic, Barbadosko presidentea.
 1964 – Mary T. Meagher, estatubatuar igerilaria.
 1967 –
 Simone Moro, italiar alpìnista.
 Scott Weiland, Stone Temple Pilots eta Velvet Revolver rock musika taldeetako estatubatuar abeslaria (h. 2015).
 1972 –
 Elissa, libanoar pop abeslaria, Ekialde Hurbilean disko gehien saldu dituen emakumezko abeslaria.
 Maria Mutola, mozambikear atleta ohia, 800 metroko proban aditua.
 1975 – Aron Ralston, estatubatuar mendizalea.
 1977 – Jiří Jarošík, txekiar futbolaria.
 1978 – Vanessa-Mae, britainiar biolinista, musika klasikoa beste musika mota batzuekin konbinatzen dituena.
 1979 – Halima Ibragimova, uzbekistandar aktore eta umorista (h. 2024).
 1983 – Kıvanç Tatlıtuğ, turkiar aktorea, modeloa eta saskibaloi jokalari ohia.
 1985 – Noelia Vera, estatubatuar kazetari eta politikaria.
 1986 – 
 Alba Flores, espainiar aktorea.
 Anna Cruz, kataluniar saskibaloi-jokalaria.
 1987 – Kílian Jornet, kataluniar eskialari eta mendi lasterketaria.
 1990 – Takahiro Shiraishi, japoniar serie-hiltzaile eta bortxatzailea (h. 2025).

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1070 – Antsa Oibarkoa, Iruñeko errege Antso III.aren maitalea (j. c. 995)
 1561 – Lope Agirre, Hego Amerikako esploratzaile eta konkistatzaile euskalduna (j. 1510).
 1785 – Joseph Mikelestorena, euskal idazle eta apaiza (j. 1710).
 1933 – Benigno Txabarri, bizkaitar enpresaburu eta politikaria (j. 1856).
 1936 – 
 Gabino Alustiza, Aiako alkate jeltzalea, fusilatua (j. 1888).
 Encarnación Resano Falcón, La Morica, nafar etxekoandrea gorra, fusilatua (j. 1880).
 1965 –
 Camille Dussarthou, lapurtar politikaria, Saint-Paul-lès-Daxen (j. 1907).
 Karlos Linazasoro Maiztegi, Altzeta, gipuzkoar hizlari abertzalea (j. 1889).
 1968 – Mateo Muxika, euskal herritar apaiza, Gasteiz eta Bilboko gotzaina (j. 1870).
 1971 – Antonio Lezama, arabar kazetari eta idazlea, Madrilen (j. 1882).
 1987 – Luis Maria Lojendio, gipuzkoar propagandista, idazlea eta beneditar mojea (j. 1907).
 2012 – Rafa Albisu, ETA erakundearen sortzaileetako bat (j. 1931).
 2015 – Juanita Arenaza, gipuzkoar erraketista, Mexikon (j. 1923).
 2021 – Ricardo Etxepare Zugasti, gipuzkoar irakaslea, EHUko katedraduna eta Donostiako Ingeniaritza Teknikoko Eskolako zuzendaria (j. 1942).
 2024 – Maixan Arbelbide, Ipar Euskal Herriko militante feminista (j. 1933).
 2025 – José Manuel Otxotorena, gipuzkoar futbolaria (j. 1961).

 Mundua 
 939 – Æthelstan, anglosaxoien erregea eta Ingalaterrako erregea (j. c. 894).
 1439 – Alberto II.a Alemaniakoa, Austriako Dukea, Bohemia eta Hungariako erregea eta Alemaniako enperadorea (j. 1397).
 1449 – Ulugh Beg, timuridoen dinastiako gobernaria, baita astronomo eta matematikaria (j. 1394).
 1454 – Magdalena Brandenburgekoa, Brandenburgeko printzesa eta Brunswick-Lüneburgeko dukesa ezkontidea (j. ).
 1485 – Rodolphus Agricola, frisiar humanista (j. 1443).
 1505 – Ivan III.a Errusiakoa, Moskuko Printze Handia (j. 1440).
 1553 – Miguel Servet, espainiar zientzialari eta teologoa.
 1605 – Akbar, Indiako Mogol Inperioaren gobernatzailea (j. 1542).
 1675 – Gilles Personne de Roberval, frantziar matematikari eta fisikaria (j. 1602).
 1836 – François Just Marie Raynouard, frantziar dramagilea eta politikaria (j. 1761).
 1845 – Jean Peltier, frantziar fisikaria (j. 1785).
 1847 – Alexandre Deschapelles, frantziar xakelaria, 1800-1820 arteko txapeldun ez ofiziala (j. 1780).
 1858 – Ida Pfeiffer, austriar exploratzailea eta bidaia liburuen idazlea, aurreneko emakumezko esploratzaileetakoa (j. 1797).
 1880 – Thrasyvoulos Zaimis, Greziako lehen ministroa (j. 1822).
 1897 – Marta Brunet, txiletar idazlea (j. 1897).
 1923 – Mercedes Sola, Puerto Ricoko idazlea, hezitzailea, ekintzailea, sufragista (j. 1879)
 1930 – Ellen Hayes, estatubatuar matematikaria eta astronomoa (j. 1873).
 1937 – Kamilla Kruxelnitskaia, bielorrusiar-errusiar disidente sobietar katolikoa (j. 1892).
 1938 – Ricardo Samper, espainiar abokatu eta politikaria (j. 1881).
 1941 – Károly Huszár, Hungariako estatuburu eta lehen ministroa (j. 1882).
 1954 – Franco Alfano, italiar musikagile eta piano-jotzailea (j. 1875).
 1956 – Domingos Leite Pereira, Portugalgo lehen ministroa (j. 1880).
 1964 – Gabriel Benoist, normandierako Cauchois dialektoan idazten zuen normandiar idazlea (j. 1891).
 1968 – Lise Meitner, austriar fisikaria, fisio nuklearraren aurkitzailea (j. 1878).
 1974 – Rudolf Dassler, alemaniar kirol oinetakogilea, Puma kirol ekipamendu enpresaren sortzailea (j. 1898).
 1975 –
 Ángela Ruiz Robles, leondar irakasle eta asmatzailea, liburu elektronikoaren lehen patentearen jabea (j. 1895).
 Rex Stout, estatubatuar eleberri beltz egilea (j. 1886).
 1977 – James Cain, estatubatuar idazlea eta kazetaria (j. 1892).
 1980 – John Hasbrouck Van Vleck, estatubatuar fisikari eta matematikaria, 1977ko Fisikako Nobel Saria (j. 1899).
 1985 – Bernard Wolfe, zientzia-fikziozko estatubatuar idazlea (j. 1915).
 1990 –
 Xavier Cugat, kataluniar musikaria eta margolaria (j. 1900).
 Jacques Demy, frantziar zinemagilea (j. 1931).
 Ugo Tognazzi, italiar antzezle, gidoigile eta zinemagilea (j. 1922).
 1991 –
 George Granville Barker, britainiar poeta, antzerkigile, eleberrigile eta kritikaria (j. 1913).
 Andrzej Panufnik, poloniar musikagilea eta orkestra-zuzendaria (j. 1914).
 1995 – Marta Colvin, txiletar eskultorea (j. 1907).
 1996 – Rewat Buddhinan, The Impossibles Thai pop taldeko abeslari, ekoizle eta kide sortzailea (j. 1948).
 1999 –
 Charlotte Perriand, frantziar arkitekto eta diseinatzailea (j. 1903).
 Vazgen Sargsyan, Armeniako lehen ministroa (j. 1959).
 2006 – Brad Will, estatubatuar dokumentalista independente eta militante anarkista (j. 1970).
 2008 –
 José María Cuevas, espainiar enpresaburua, Espainiako Enpresaburu Elkarteen Konfederazioaren (CEOE) presidentea (j. 1935).
 Es'kia Mphahlele, hegoafrikar idazlea (j. 1919).
 2010 – Néstor Kirchner, Argentinako presidentea (j. 1950).
 2012 –
 Jacques Dupin, frantziar poeta, arte kritikari eta L'Éphémère aldizkariaren kofundatzailea (j. 1927).
 Hans Werner Henze, alemaniar musikagilea (j. 1926).
 2013 –
 Olga Gyarmati, hungariar atleta, Luzera-jauzian aditua (j. 1924)
 Lou Reed, estatubatuar rock abeslaria, musikaria, konposatzailea eta argazkilaria (j. 1942).
 2014 - Begoña Caamaño, galizierazko kazetari eta idazlea (j. 1964).
 2016 – Susan Lee Lindquist, estatubatuar biologo eta biologia irakaslea, biologia molekularrean aditua (j. 1949).
 2019 – Abu Bakr al-Baghdadi, bere burua kalifa izendatu zuen Estatu Islamikoko irakiar terrorista (j. 1971).
 2021 – Sandy Carmichael, eskoziar errugbilaria (j. 1944).
 2023 – Li Keqiang, Txinako Herri Errepublikako lehen ministroa (j. 1955).
 2025 – Prunella Scales, ingeles aktorea (j. 1932).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Oroxi eta Oro.

 Kanpo estekak 

Urriaren 26 | Urteko egutegi | Urriaren 28
Kategoria:Urteko egunak