Tokio

, ofizialki  Japoniako hiriburua da. Udalerriak 14 milioi biztanle zituen 2023. urtean; Tokio Handia, baina, Munduko  metropoli eremu jendetsuena da, 41 milioi biztanle baitzituen 2024an. Honshu uharteko erdi-ekialdean dago, Kantō eskualdean. Tokioko aglomerazioak Japoniako 47 prefekturetako bat osatzen du, baina ofizialki metropoli edo hiriburu (都 -to) deitzen zaio. Hiri hau herrialdeko zentro politiko, ekonomiko eta kulturala da, eta beste hiriek baino komunikabide, finantza instituzio, unibertsitate, ikastegi, museo, teatro eta gune komertzial kontzentrazio handiagoa dauka.

 Etimologia 
Hiria Edo izenrekin sortu zen, zeinak «estuarioa» esan nahi duen. Izan ere, Sumida ibaia hor itsasoratzen da. 1868an, hiriburu bihurtzean, izena aldatu zioten, eta gaur egungo Tōkyō ("Ekialdeko Hiriburua") izena hartu zuen. Meiji aroan Tōkei izena ere izan zuen: karaktere beren txinerazko ahoskera da.

 Geografia 

 Kokapen geografikoa 

Tokio bi zonalde ezberdinetan banatua dago: Honshu irla nagusian kokatzen den zonaldea, metropolitarra deitua, eta ondoan dauden irlatxoez osatutakoa. Hiriaren koordenatuak hauek dira: 35°41' Iparrerantz, 139°46' Ekialderantz. Honshu irlan dagoen zatiak, ekialdean Chibako prefekturarekin egiten du muga, mendebaldean Yamanashirekin, hegoaldean Kanagawa prefekturarekin eta iparraldean Saitamarekin.

Irlatxoz osatutako zatiak Ozeano Bareko bi uharte-kate hartzen ditu bere baitan: hegoalderantz Izu uharteak, Izu penintsulari paralelo daudenak (Shizuoka prefektura), eta Ogasawara uharteak, uharte nagusitik mila kilometro baino gehiagora daudenak (urrunena Minamitorishima izanki, 1850 Km-tara).

Tokio Tokio Handia zonaldearen parte da, Kanagawa, Saitama eta Chiba prefeturekin batera.

 Metropolia 

Gaur egun, Tokio gure planetako hiritar gune garrantzitsuenetako bat da. Herrialdeko finantza gune nagusia eta hiriburu politikoa, Tokio munduko tren-sistema konplexuenaren jabe da. Bere tamainako beste hiri batzuekin konparatuta, ez ditu etxe orratz ugari lurrikara arriskuaren ondorioz. Horregatik, hiri honetako eraikinek ez dute 10 solairu baino gehiago izaten.

Japoniar legeak Tokio -to (都, metropoli) gisa izendatzen du, eta haren banaketa administratiboa beste prefekturenaren antzekoa da. Tokioren metropoli zonaldeak 23 Auzo Berezi (特別区, -ku) ditu, 1943 arte Tokio Hiria beraren barne zirenak. Horrez gain, Tokiok 26 hiri satelite (市, -shi), bost herri (町, -chō edo -machi) eta zortzi herrixka (村, -son edo -mura) ditu; bakoitzak bere gobernua duelarik.

Oro har, Tokiok hiru zentzu geografiko ditu:

1.- Tokio hiria, nahiz eta "Tokio" izeneko udalik ez dagoen 1943an bezala. Japoniako hiririk handiena da, 8.336.611 biztanle eta 621,3 km²-ko hedadurarekin. 1943ko hiriaren mugek osatzen dute eta 23 "auzo berezi"-tan banaturik dago.

2.- Tokioko prefektura Tokio hiriak, auzoek, hiri sateliteek etb. osatutako eremua da. 12.527.115 biztanle eta 2.187,08 km²-ko hedadura du.

3.- Tokio Handia (東京圏, Tōkyō-ken) izeneko eremua, Kantō eskualdeko lau prefekturek osatua: Tokio, Chiba, Kanagawa eta Saitama. Guztira 37.818.369 biztanle eta 13.555,8 km²-ko hedadura lortzen dute. Erabat hiritartutako gune honen %35a itsasoari jandako lurretan kokatzen da, gomi izeneko materialaren gainean. Gomia aukeratutako eta zanpatutako zakarrez egina dago, eta eraikinak egiteko erabiltzen da.

 Hidrografia 
Tokioko Badiaren inguruan kokaturik dago Tokio. Bertan bi ibai itsasoratzen dira nagusiki, Arakawa ibaia eta Sumida ibaia.

 Klima. 

 Etxebizitza 
Tokioko populazio ikaragarriak etxebizitza eskaera handi bat sortu du. Iraganean, hiriko biztanle gehienak solairu bateko edo biko etxetan bizi ziren, zurezkoak gehienak, bakoitza bere lorategiarekin, patioarekin eta erlijio kaperarekin (Butsudan, etxe budistetan). Tokioko biztanleria hazi ahala, baina, halako etxeak eraitsi egin ziren eta, ordez, apartamentu eraikin handiak egin ziren. Eskualdeko biztanleriaren dentsitate izugarria kontuan hartuta, hiriko apartamentu eta etxe gehienak txikiak dira, bi heldu eta bizpahiru umeko familia batentzat diseinatuta daude.

Etxebizitzak eraikitzeko jarduera etengabea izan zen arren, etxebizitzen eskaria eskaintza baino handiagoa izan zenez, lursailen eta alokairuaren prezioak goratu egin ziren, batez ere 23 auzo berezietan. Ondorioz, 1970eko hamarkadatik aurrera, pertsona askok 23 auzo berezietako eskualdea utzi eta Tamara (Tokioko prefekturaren zati bat) edo inguruko beste hiri urrunago batzuetara joan ziren. Taman, Tokioko Metropoliko Gobernuak diru sarrera apaleko familientzako etxebizitza merkeen proiektua sortu zuen. Hala ere, etxebizitzak saltoki eta industria zentro nagusietatik oso urrun daudenez, langile askok egunean lau ordu baino gehiago ematen dituzte garraiobide publikoren baten barruan.

 Demografia 
Tokio munduko gune metropolitar populatuena da. Egunero bi milioi eta erdi pertsona mugitzen dira Tokio barrura eta kanpora. Biztanleriaren gehiengoa japoniarra bada ere, badaude hainbat inmigrante komunitate ere, batez ere txinatarrak (164.199), korearrak (105.522), filipinarrak (29.540) eta estatubatuarrak (17.342).

Biztanle kopurua, 5 urteko taldetanPopulazio estimazioa, 2003ko urriaren 1eanGuztira [milaka pertsonatan]
taldeabiztanleak0 - 4 urtelink=Fitxer:G30.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G10.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G05.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Herria 490 5 - 9link=Fitxer:G30.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G10.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G03.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Herria 47310 - 14link=Fitxer:G30.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G10.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G05.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G03.png|alt=Població|Biztanleria 513.15 - 19link=Fitxer:G50.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G10.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Biztanleria  65120 - 24link=Fitxer:G50.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G30.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Biztanleria 86025 - 29link=Fitxer:G50.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G30.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G10.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G05.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G03.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Biztanleria 1.04530 - 34link=Fitxer:G100.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G05.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Biztanleria 1.11635 - 39link=Fitxer:G50.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G30.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G10.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Biztanleria 96840 - 44link=Fitxer:G50.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G10.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G10.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G05.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Biztanleria 80045 - 49link=Fitxer:G50.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G10.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G05.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Biztanleria 71050 - 54link=Fitxer:G50.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G30.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Biztanleria 87155 - 59link=Fitxer:G50.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G30.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Biztanleria 85860 - 64link=Fitxer:G50.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G10.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G10.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G05.png|alt=Població|Biztanleria 79465 - 69link=Fitxer:G50.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G10.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G05.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Biztanleria 69970 - 74link=Fitxer:G50.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G03.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Biztanleria 56975 - 79link=Fitxer:G30.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G05.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G03.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Biztanleria 41780 urte eta gehiagolink=Fitxer:G30.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G10.png|alt=Població|Biztanlerialink=Fitxer:G05.png|alt=Població|Biztanleria 476Biztanle kopurua, 5 urteko taldetanPopulazio estimazioa, 2003ko urriaren 1eanGizonen eta emakumeen arteko alderaketa  [milaka pertsonatan]
gizonaktaldeaemakumeak251 link=Fitxer:G10.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G10.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G03.png|alt=Població|Herria 0 - 4 urtelink=Fitxer:R10.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:R10.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:R01.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:R01.png|alt=Població|Herria 239242 link=Fitxer:G10.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G10.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Herria 5 - 9link=Fitxer:R10.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:R10.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:R01.png|alt=Població|Herria 231260 link=Fitxer:G10.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G10.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G03.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Herria 10 - 14link=Fitxer:R10.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:R10.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:R03.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:R01.png|alt=Població|Herria 253334 link=Fitxer:G30.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Herria 15 - 19link=Fitxer:R30.png|alt=Població|Herria 317446 link=Fitxer:G30.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G10.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Herria 20 - 24link=Fitxer:R30.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:R05.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:R03.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:R01.png|alt=Població|Herria 414545 link=Fitxer:G50.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:G01.png|alt=Població|Herria 25 - 29link=Fitxer:R30.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:R10.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:R05.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:R01.png|alt=Població|Herrialink=Fitxer:R01.png|alt=Població|Herria 500573 link=Fitxer:G50.png|Poblaciólink=Fitxer:G03.png|Poblaciólink=Fitxer:G01.png|Població 30-34link=Fitxer:R50.png|Poblaciólink=Fitxer:R01.png|Població 543504 link=Fitxer:G30.png|Poblaciólink=Fitxer:G10.png|Poblaciólink=Fitxer:G05.png|Poblaciólink=Fitxer:G01.png|Poblaciólink=Fitxer:G01.png|Població 35-39link=Fitxer:R30.png|Poblaciólink=Fitxer:R10.png|Poblaciólink=Fitxer:R03.png|Poblaciólink=Fitxer:R01.png|Població 464415 link=Fitxer:G30.png|Poblaciólink=Fitxer:G05.png|Poblaciólink=Fitxer:G03.png|Poblaciólink=Fitxer:G01.png|Població 40 - 44link=Fitxer:R30.png|Poblaciólink=Fitxer:R05.png|Poblaciólink=Fitxer:R01.png|Població 385364 link=Fitxer:G30.png|Poblaciólink=Fitxer:G03.png|Poblaciólink=Fitxer:G01.png|Població 45 - 49link=Fitxer:R30.png|Poblaciólink=Fitxer:R01.png|Poblaciólink=Fitxer:R01.png|Població 346442 link=Fitxer:G30.png|Poblaciólink=Fitxer:G10.png|Poblaciólink=Fitxer:G01.png|Població 50 - 54link=Fitxer:R30.png|Poblaciólink=Fitxer:R10.png|Població 429426 link=Fitxer:G30.png|Poblaciólink=Fitxer:G10.png|Població 55 - 59link=Fitxer:R30.png|Poblaciólink=Fitxer:R10.png|Poblaciólink=Fitxer:R01.png|Població 432383 link=Fitxer:G30.png|Poblaciólink=Fitxer:G05.png|Poblaciólink=Fitxer:G01.png|Població 60 - 64link=Fitxer:R30.png|Poblaciólink=Fitxer:R05.png|Poblaciólink=Fitxer:R03.png|Poblaciólink=Fitxer:R01.png|Població 411330 link=Fitxer:G30.png|Poblaciólink=Fitxer:G01.png|Població 65-69link=Fitxer:R30.png|Poblaciólink=Fitxer:R05.png|Població 369261 link=Fitxer:G10.png|Poblaciólink=Fitxer:G10.png|Poblaciólink=Fitxer:G03.png|Poblaciólink=Fitxer:G01.png|Població 70 - 74link=Fitxer:R10.png|Poblaciólink=Fitxer:R10.png|Poblaciólink=Fitxer:R05.png|Poblaciólink=Fitxer:R03.png|Poblaciólink=Fitxer:R01.png|Població 308180 link=Fitxer:G10.png|Poblaciólink=Fitxer:G05.png|Poblaciólink=Fitxer:G01.png|Poblaciólink=Fitxer:G01.png|Població 75-79link=Fitxer:R10.png|Poblaciólink=Fitxer:R10.png|Poblaciólink=Fitxer:R01.png|Poblaciólink=Fitxer:R01.png|Població 237163 link=Fitxer:G10.png|Poblaciólink=Fitxer:G05.png|Població 80 urte eta gehiagolink=Fitxer:R10.png|Poblaciólink=Fitxer:R10.png|Poblaciólink=Fitxer:R05.png|Poblaciólink=Fitxer:R03.png|Poblaciólink=Fitxer:R01.png|Població 313

 Historia 
 Hiriaren sorrera 
Kanto lautada k.a. 3.000 urtean populatu zen. Tokio hasiera batean Edo (江戸) izeneko arrantzale herri txikia izan zen baina toki estrategikoan kokaturik zegoenez Edo leinuak XII mendean herrixka gotortu egin zuen. Edo Shigenagak garrantzi militarra eman zion eta 1457an Ota Dokan samuraiak Edo Gaztelua eraiki zuen.

 Edo Aroa (1603-1867) 

1603an, Tokugawa Ieyasuk, shogun titulu ofiziala lortu zuen eta Tokion ezarri zuen bere egoitza. Honi esker Edoren biztanleria azkar hazi zen eta XVIII menderako milioi bat pertsonatik gora bizi ziren bertan. Enperadorea Kyoton egonik hiriburua berau izan arren Edo bihurtu zen Japoniako hiriburu ez ofiziala. 1857ko martxoaren 21ean gertaera lazgarria izan zen, lurrikara batek 100.000 hildako baino gehiago utzi zituen hirian.

 Meiji Aroa (1868-1943) 

1866 eta 1869 arteko Meiji berrezarkuntzan samuraien erregimen despotikoak kendu eta aldaketa sozial handiak gertatu ziren Japonian. Enperadoreak bere egoitza Kyototik Edora pasa zuen eta hiria berrizendatua izan zen, Tokio izena hartuz. Edo gaztelua berriztu eta Tokioko jauregi inperiala bihurtu zen. 1900 inguruan trenbideen elkarguneen inguruan dentsitate handiko auzoak eratu ziren. 1923ko irailaren 1ean beste lurrikara handi batek hiria suntsitu zuen. 140.000 pertsona hil ziren.

 Tokio prefektura metropolitanoa (1943- ) 
1943an Tokio hiriak bat egin zuen inguratzen zuen metropoliarekin eta prefektura bereizia bihurtu zen. 1944 eta 1945 artean Bigarren Mundu Gerrako bonbaketak pairatu zituen eta hiriaren erdia erabat suntsitua gelditu zen.

1964ko urrian bertan Olinpiar Jokoak antolatu zituzten, Asian jokaturiko lehenak izan ziren. 70. hamarkadan Japoniak ezaguturiko burbuila ekonomikoari esker Tokioko auzoak eta garraiobideak nabarmen garatu ziren, 1978an Naritako aireportua eraiki zen eta Tokioko metroa munduko erabiliena bihurtu zen.

90. hamarkadan burbuilak eztanda egin zuen eta herrialdea oraindik errekuperazio bidean dago. 2020an berriz ere Olinpiar Jokoak antolatuko ditu.

 Garraioa 
Tokio da Japonia barneko eta nazioarteko bidaia plataforma nagusia, tren geltokiak, lurreko garraioa eta aireportuak baititu. Tokioko garraioak kontrol sare zabal bat du, bidaiak azkar eta eraginkortasunez egin ahal izateko.

 Metroa eta trenbide sarea 
Tokiotik abiatuta, hiriarteko garraio publikoa trenbide eta metro sarean oinarritzen da batez ere. Trena eta metroa konbinatuta, 70 linea baino gehiago dituzte, munduko trenbide sarerik handiena. Tokioko metroak, hiriko garraioaren bizkarrezurra, 250 geltoki inguru ditu; munduko handienetariko bat da, oso lurralde zabala hartzen baitu eta egunero bidaiari kopuru handi bat garraiatzen baitu. Sarearen operadore nagusia Tokyo Metro Co. Ltd. enpresa da (東京地下鉄株式会社 Tōkyō Chikatetsu Kabushiki-gaisha). Salbuespenak dira Toei metroa eta Arakawa tranbia linea, Tokioko Gobernu Metropolitarrak kudeatzen baititu.

Metroaren laguntza gisa, hiriak zazpi tren geltoki ditu; Japonia osotik hiriburura joan-etorriak egiteko milioika lagunek erabiltzen dituzte. Sei konpainia pribatu dira trenbide sarearen operadore. Akihabara, Ikebukuro, Shibuya, Shinagawa, Shinjuku, Tokio eta Ueno geltokiak Tokioko metropoli barrutiaren barruan daude. 

Japan Railways (JR) estatuko tren konpainia nagusiak Yamanote linea operatzen du. Tren honek geltokiak elkarrekin eta metroko sarearekin lotzen ditu eta hiriaren puntu inportante asko litzen ditu linea zirkular batean. Japoniara doazen turistek aldi baterako JR Pass izeneko txartela erabili ohi dutelarik, horrekin Tokion bertan nahiko erraz ibiltzeko aukera dago.

Tokioko geltokia, gainera, Japoniako zortzi Shinkansen (abiadura handiko trenak) lineetako seiren elkargunea da: Tokaido, Tohoku, Joetsu, Nagano, Yamagata eta Akita. Geltoki nagusiaz gain, hego-ekialderantz (Kyoto eta Hiroshimarantz) doan Shinkansen trenak geldiunea du halaber Tokioko aldirietako Shinagawa geltoki handian.

 Hiriko autobusak 
Irismen laburreko bidaietarako eta trenbide edo metro sarean sartzeko, bidaiarien lurreko garraiorako sistema publiko eta pribatu bana ditu Tokiok.

Tokioko Gobernu Metropolitarrak Toei autobus sistema kudeatzen du, batez ere Tokio barruko 23 auzo berezietan. Beste linea batzuk konpainia pribatuek kudeatzen dituzte. Hiriko autobusen terminal gehienak metro edo tren geltokietan daude.

 Errepideak 
Tokion hiru mailako errepideak daude, agintaritza kudeatzailearen arabera: metropolitarrak, prefekturaren ardurapekoak eta maila nazionalekoak. Japoniako autobide handienetako batzuk Tokion hasten dira. Nabarmentzekoak dira Osakara doan 1. ibilbidea, Sendaira eta Aomorira doazen 4. eta 6. ibilbideak, Chibako prefekturara doan 14. ibilbidea, eta Tokio eta Yokohama, Yokosuka, Chiba eta Saitama lotzen dituen 16. ibilbidea. Baita ere, 17. ibilbidea Tokiotik abiatzen da Niigatako prefekturara.

 Aireko garraioa 
Tokiok nazioarteko bi aireportu ditu:

 Naritako nazioarteko aireportua, Chibako prefekturan, batez ere nazioarteko hegaldietarako erabiltzen da. Tokiorekin lotuta dago Narita Express trenaren bidez.
 Tokioko nazioarteko aireportua (edo Hanedako aireportua) barneko hegaldietarako erabiltzen da, nazioarteko hegaldiak ere jasotzen dituen arren.

Tokion helikopteroen flota pribatu handi bat dago, Tokioko heliportua (東京へリポート) erabiltzen dutenak, basea Kōtōn duena. Heliportua zerbitzu publikoek ere erabiltzen dute, hala nola poliziak eta suhiltzaileek.

 Ekonomia 
 Finantza zentrua 
Tokioko metropolia munduko ekonomia erdigune handiena da. 1'479 trilioi dolarretako Barne produktu gordina (BPG) dauka hiriak (2008) eta munduko 500 konpainia indartsuenetako 51k bertan daukate beren egoitza, zerrendako bigarren hiria den Parisen bikoitza da hau. Inbertsio bankuak, aseguru konpainiak, garraio konpainiak, publizitatea eta komunikazio industriak dira nagusi.

Munduko hiru ekonomia gidarien artean sartzen da Tokio, New York eta Londresekin batera. Tokioko Burtsa munduko laugarrena da.

 Lehen sektorea 
Tokioren mendebaldean 8.460 hektareatako nekazal eremua dauka eta barazki eta fruita hornitzaile handia da. Ziazerba eta komatsuna dira gehien ekoizten diren produktuak. Honetaz gain Tokioko lurren %36a basoek estalia dago. Zuhaitz ohikoena Cryptomeria da eta polinizazio garaian arazo handiak sortzen ditu hirian. Japoniako altzifrea ere ugaria da.

Arrantzari dagokionez, garai batean Tokioko badia zen arrantzagune nagusia baina gaur egun badiatik kanpoko uharteak dira arrain hornitzaile nagusiak.

 Turismoa 
2006an ia bost milioi turista atzerritar hartu zituen, bai eta milioi erdi japoniar turista ere. Turistek batez ere auzo berezietako eremu komertzialak bisitatzen dituzte, baina baita museo nazionala ere.

 Ingurumena 
Tokio Hiriko bero-uhartearen adibide garbia da. Horregatik 2020 urterako 2000n zeuden negutegi gasen %25a jeisteko helburua azaldu zuen Shintaro Ishihara gobernadoreak. Horretarako hainbat ekintza hasi dira burutzen. Esate baterako 2006an 1.000 hektarea ingurune berde gehitzea erabaki zen, bai eta 10 urteren epean kale ertzetan milioi erdi zuhaitz landatzea ere.

 Hezkuntza 
Japoniako unibertsitate handienak eta prestigiotsuenak Tokion daude. Aipatzekoak dira:
 Tokioko Unibertsitatea
 Hitotsubashi Unibertsitatea
 Tokioko Teknologia Institutua
 Waseda Unibertsitatea
 Keio Unibertsitatea

 Kultura eta aisialdia 
Tokioko biztanle gehienak budista dira. Ehunka tenplu budista daude probintzian, nahiz eta Tokioko biztanle asko tenplu horietara ezkontza eta hileta gisako zeremonia berezietan bakarrik joaten diren, eta nahiago izaten dute erlijio errituak etxean egitea. Bizitoki asko Japoniako altzari eta estilo tradizionalaz hornituta daude, baina beste batzuk mendebaldeko estiloaren arabera daude eginak. Jende gehienak mendebaldeko jantziak erabiltzen ditu eguneroko bizitzan. Adineko pertsona batzuek —bereziki emakumeek— oraindik kimonoa erabiltzen dute, japoniar jantzi tipikoa. Japoniako jantzi tradizionalak egun edo gertaera berezietan baino ez dira erabiltzen.

 Antzerkia, musika eta dantza 
ezkerrera|thumb|Tokioko Operaren Hiria
Japoniako bi antzerki mota, nō eta kabuki, dira probintziako biztanleen entretenimendurako modu gogokoenak. Nō Antzoki Nazionala, Sendagaya tren geltokitik gertu dagoena, asteburu guztietan eskaintzen ditu ikuskizunak. Nō eskola asko daude, besteak beste Kanze nō-gakudo. Kabuki-za antzokiak kabuki funtzio bat eskaintzen du egunero. Baita ere, kabuki antzerkiaren emanaldiak eskaintzen dira Antzoki Nazionalean urtarrilean, martxoan eta urritik abendura.

Hiriko musika adierazpenik handiena izaten da Tokioko Udako Jaialdia, ekaina eta uztaila bitartean egiten dena urtero. Jaialdian musika klasikoa, folklorikoa, rock eta jazz egiten dira. Urtean zehar, zuzeneko musika eskaintzen da zenbait gunetan, hala nola, Tokioko Nazioarteko Foroan, Suntory aretoan, NHK aretoan eta Tokioko Operaren Hirian.start=0|thumbtime=51|thumb|Munduko zortzi leku muturreko: Tokio da munduko gune metropolitar jendetsuena.Dantzak leku berezia du Tokioko kultur jardueretan; dantza tradizionaleko eta mendebaldeko dantzako ikuskizunak ugariak dira urte osoan. Azuma Odori dantza, musika eta antzerki ekitaldia nabarmentzen da; urtero, maiatzaren amaieran, Shinbashi Enbujo antzokian egiten da.

 Museoak 
Tokion museo ugari ditu, arte, historia, zientzia eta teknologia alorrekoak. 

Japoniako museorik garrantzitsuena Tokioko Museo Nazionala da, Ueno parkearen ipar-ekialdean dagoena. Museo hau bertako gobernuak kudeatzen du, Kultura Gaietarako Agentziak. Irismen museografikoak Japoniaren historia biltzen du, historiaurreko garaietatik aro modernoraino.

Metropoliko Artea Museoa, 1926an sortua, bi galeriatan dago banatuta: batean, artista nazional garaikideen lanak erakusten dira; eta bestean, atzerrietako artisten lanak biltzen dira. Ueno parkearen hego-ekialdean dagoen Shitamachi museoak Edo aroko Tokioren kultura babesten du. Mingeikan museoa 1931n sortu zuen Yanagi Sōetsu filosofo eta arte kritikariak, herrialde osoko herri artisautza zaintzeko. Goto museoak arte budista erakusten du Tokyu Corporation-eko lehendakari Goto Keitaren bilduma pribatua. Museo horretan gordetzen dira  XII. mendeko biribilkiak daude, Genji Monogatari izeneko legenda kontatzen dutenak, Fujiwara Takayoshiko pinturen bitartez. Japoniar Ezpataren Museoa, edo Token Hakubutsunkan, Japoniar Ezpataren Artea Kontserbatzeko Elkarteak kudeatzen duena, sei mila pieza baino gehiagoren funstaren jabe da, horietatik hogeita hamar altxor nazional gisa katalogatutakoak. Tokioko Metropolitiko Argazkigintza Museoa argazkilari nazionalen eta atzerritarren erakusketa iraunkorrak eskainzten ditu.

Zientzia eta teknologia esparruko museo garrantzitsuenen artean, bi daude Odaiba uharte artifizialean: Itsas Zientzien Museoa eta Gorabideko Zientziaren eta Berrikuntzaren Museo Nazionala.

 Liburutegiak 
Tokiok liburutegi ugari dauka, horietako batzuk Japoniako garrantzitsuenak. Herrialdeko liburutegirik garrantzitsuena Dieta Nazionalaren Liburutegia da (japonieraz: 国立国会図書館 Kokuritsu kokkai toshokan), Chiyoda auzoan. Bere bi milioi liburu baino gehiagoren artean, 50.000 aldizkari eta 1.500 egunkari inguru gordetzen ditu, herrialdeko testu bilduma handiena. Gainera, atzerriko hizkuntzetako testu bilduma handiena du. Garrantzitsua da, baita ere, Tokioko Metropoliko Liburtegia (japonieraz: 東京都立図書館 Tokio tōritsu toshokan; hiru liburutegik osatzen dute:

 Liburutegi Nagusia: Arisugawa parkean (Minato-ku), Minami-Azabun. Hiriko gobernuaren liburutegi nagusia da, eta hori da Tokiori buruzko informazioa bilatzeko erreferentziarik onena.
 Hibiyako liburutegia: hiriko gobernuaren beste liburutegi garrantzitsu bat, Chiyodan baita ere. Aurrekoek ez bezala, Hibiyan liburuak mailegatu ere egiten dira.
 Tamako liburutegia.

Tokioko Metropoliko Liburutegiak 12 milioi bisitari inguru ditu urtean. 

Liburutegi publikoez gain, Tokioko unibertsitate zentro nagusien liburutegiak dadue:

 Tokioko Metropoliko Unibertsitate Liburutegia, 1950ean sortua, 700.000 liburutik gora ditu (1997).
 Tokioko Unibertsitateko Liburutegia, 1877an sortua, 8.000.000 liburutik gora ditu (2006), Japoniako liburu-bilduma handiena.
 Tokioko Unibertsitateko Atzerriko Ikasketetarako Liburutegia, 1899an sortua, 400.000 bolumen ditu (1997).
 Chuoko Unibertsitateko Liburutegia, 1885. urtean sortua, 1.365.000 bolumen ditu (1997).
 Kokugakuin Unibertsitateko liburutegia, 1882an sortua, 998.200 liburuki ditu (1997).
 Hitotsubashiko Unibertsitateko liburutegia, 1887an sortua, 1.320.000 liburuki ditu (1997).
 Wasedako Unibertsitateko liburutegia, 1882an sortua, 4.500.000 liburutik gora ditu (2006).
 Keioko Unibertsitateko Komunikabideen Mita Zentroa, jatorriz Keioko Unibertsitateko Liburutegia, 1912an sortua, 2.300.000 bolumen ditu (1997).

Horrez gain, 360 bat liburutegi txiki daude Tokioko metropoli barrutian.

 Arkitektura 
1923ko lurrikarak eta Bigarren Mundu Gerrako bonbaketek hiria suntsitu ondoren Tokiok berriztu beharra izan zuen eta arkitektura modernoenaren erakusle diren eraikinak jaso zituen. Tokyo Nazioarteko Foruma, Asahi Beer Hall, Mode Gakuen Cocoon Tower, NTT Docomo Yoyogi Eraikina eta Rainbow Bridge dira aipagarrienak. Ezin alde batera utzi Tokioko bi dorreak, Tokioko Dorrea eta 2012an bukaturiko Tokyo Sky Tree, 634 metrotako altuera daukana.

 Kirola 
Japoniako kirol garrantzitsuenak beisbola eta sumoa dira, baina azken aldian futbolak ere bere tokia hartu du.
 Beisbol taldeak:
 Yomiuri Giants
 Tokyo Yakult Swallows
 Futbol taldeak:
 F.C. Tokyo
 Tokyo Verdi

Borroka-arteak ere asko praktikatzen dira, batez ere judoa, karatea eta aikidoa.

Honetaz gain, aipatzekoa da 1964ko Udako Olinpiar Jokoak antolatu zituela eta 2020an Olinpiar Joko berriak izango direla bertan.

 Ondasun nabarmenak 
 Erdiguneko auzoak 

Hauek dira Tokio Hiriko 23 auzoen artean interesgarrienak:
 Bunkyō: Tokio erdialdean kokaturik dago eta batez ere auzo erresidentziala eta unibertsitarioa da.
 Chiyoda: Auzo honetan daude Enperadorearen jauregia, Japoniako Dieta Nazionala eta Japoniako Epaitegi Gorena. Akihabara barrutia (Electric City) manga eta teknologia berrien eremua da.
 Chūō: Tokioren erdialdean dago eta batez ere bi barruti dira aipagarriak; Ginza, merkatalguneak, luxuzko boutiqueak, jatetxeak eta kafetegiak dituena eta Tsukiji, Tokioko Arrain Merkatua dagoen barrutia.
 Kōtō: Tokioko auzo handienetakoa da. Tokioko Badiaren ertzean dago eta Odaiba uharte artifizialaren zati bat ere hartzen du.
 Minato: Konpainia handien egoitzak eta 49 herrialderen enbaxadak dauden auzoa da. Tokioko Dorrea da eraikinik aipagarriena.
 Shibuya: Tokioko auzorik garrantzitsuenetakoa da, hiriko denda eta merkataritza gunerik handienak bertan daude. Meiji santutegia ere bertan dago.
 Shinjuku: Bi eremu oso desberdin ditu. Mendebaldean Tokioko etxe orratzen kontzentrazio handiena duen auzoa dago. Bertan bulegoak eta Tokioko udaletxea daude besteak beste. 250.000 pertsona joaten dira egunero bertako bulegoetan lan egitera. Ekialdean berriz Tokioko entretenimendu eta gaugiroko auzoa dago. Tokion lan egin ondoren etxera bueltan datorren jendeak betetzen ditu Golden Gai eremuko taberna txikiak eta Kabukichō auzo "gorriko" lokalak.
 Sumida: Sumida ibaiaren ekialdean dagoen auzoa da eta Tokioko auzoen artean dentsitate handienetakoa du. Eraikinik aipagarriena Tokyo Skytree dorrea da.
 Taitō: Hiriko auzo interesgarrienetakoa da, besteak beste Ueno parkea eta Sensō-ji tenplua daude bertan.
 Toshima: Tokioko auzo kosmopolitenetakoa da. Ikebukuro barrutia dago bertan, aisialdi eta merkatal barrutia da.

 Eraikin aipagarriak 
 Dorreak:
 Tokyo Skytree
 Tokioko Dorrea
 Tokioko udaletxea
 Sunshine 60
 Tokioko Operaren Hiria
 Jauregiak:
 Kōkyo, Tokioko jauregi inperiala
 Tenpluak eta santutegiak:
 Sensō-ji
 Meiji santutegia
 Yasukuni santutegia
 Kanda santutegia
 Shibamata Taishakuten
 Ikegami Honmon-ji
 Tokioko katedrala
 Museoak:
 Tokioko Museo Nazionala
 Japoniako Zientzia Museo Nazionala
 Mendebaldeko Artearen Museo Nazionala
 Tokioko arte modernoko museoa
 Besterik:
 Kabuki-za antzokia
 Tsukiji Arrain Merkatua
 Rainbow zubia

 Parkeak 
 Ueno parkea
 Jauregi inperialaren lorategiak
 Yoyogi parkea
 Shinjuku Gyoen
 Hibiya parkea
 Shakujii parkea

 Jaialdiak 
 Kanda Matsuri
 Sanja Matsuri
 Sannō Matsuri
 Tokioko Nazioarteko Zinemaldia

 Iruditegia 

 Tokiotar ospetsuak 

 Tazuki Tezuka,Marioren (Nintendo)zuzendaria
 Shigeru Miyamoto,Nintendoren zuzendaria
 Arai Hakuseki (1657-1725), idazle eta politikaria.
 Ajima Naonobu (1732-1798), matematikaria.
 Katsushika Hokusai (1760-1849) margolaria.
 Utagawa Hiroshige (1797-1858), margolaria eta grabatzailea.
 Futabatei Shimei (1864-1909), idazlea.
 Söseki Natsume (1867-1916), idazlea.
 Taishō enperadorea (1879-1926), Japoniako enperadorea.
 Jun'ichirō Tanizaki (1886-1965), idazlea.
 Akutagawa Ryunosuke (1892-1927), idazlea.
 Hirohito (1901-1989), Japoniako enperadorea.
 Yasujiro Ozu (1903-1963), zinemagilea.
 Hideki Yukawa (1907-1981), fisikaria.
 Akira Kurosawa (1910-1998), zinemagilea.
 Yoichiro Nambu (1921-), fisikaria.
 Yukio Mishima (1925-1970), idazlea.

 Sadako Ogata (1927-), politikaria.
 Shūsaku Endō (1923-1996), idazlea.
 Shohei Imamura (1926-2006), zinegilea.
 Toru Takemitsu (1930-1996), musikaria.
 Momoko Kōchi (1932-1998), aktorea.
 Akihito (1933-), Japoniako enperadorea.
 Koichiro Matsuura (1937-), diplomatikoa eta UNESCOren zuzendari orokorra izandakoa.
 Hayao Miyazaki (1941-), manga zuzendaria eta komikigilea.
 Akira Haraguchi (1946-), matematikaria.
 Takeshi Kitano (1947-), aktorea, idazlea eta bidejokoen diseinatzailea.
 Ichiro Mizuki (1948-), abeslaria.
 Mamoru Oshii (1951-), zinemagilea eta idazlea.
 Shinya Tsukamoto (1960-), aktorea.
 Mayumi Iizuka (1977-), anime aktorea eta musikaria.

 Hiri senidetuak 
Tokiok honako hiriekin ditu harremanak:













 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Fuji mendia
 Japonia

 Kanpo estekak 
   Tokioko udal webgunea
   "EuskadiAsia". Ekialdearen Ikerketarako Euskal Elkartea.
   Go Tokioko Turismoaren webgunea.


Kategoria:Asiako hiriburuak