James Cook

James Cook (Marton, Yorkshire, Ingalaterra, 1728ko azaroaren 7agreg./urriaren 27ajul.- Hawaii, 1779ko otsailaren 14a) Erresuma Batuko nabigatzailea, esploratzailea eta Britainiar Errege Itsas Armadako kapitaina izan zen.

Armadan bere gogoz sartu zen, eta karrera bikaina egin zuen. Kartografoa izan zen iparraldeko Atlantikoan. 1768. urtean, bere lehenengo bidaia handira abiatu zen HMS Endeavour ontzian. Besteak beste, Australiako ekialdeko kostaldea, Zeelanda Berria eta Hawaii esploratu zituen, eta Ternuako lehenengo mapak ere, berak osatu zituen.

1768 eta 1779 artean, Ozeano Barera eta hegoaldeko ozeanoetara egindako hiru bidaiengatik ospetsu izan zen. Zeelanda Berriko uharte nagusien erregistratutako lehen itsas inguraketa osatu zuen, eta Australiako ekialdeko kostaldea eta Hawaii uharteak bisitatu zituen lehen europar ezaguna izan zen.

Cook nerabe zela sartu zen britainiar merkataritza-ontzidian, eta, 1755ean, Royal Navyn sartu zen. Zazpi Urteko gerran zerbitzatu zuen, eta, ondoren, San Laurendi ibaiaren sarreraren zati handi bat aztertu, eta kartografiatu zuen Quebeceko setioan. 1760ko hamarkadan, Ternuako itsasertza kartografiatu zuen, eta, bertan, behaketa astronomikoak egin zituen, zeinak almirantegoaren eta Royal Societyren arreta ekarri baitzioten. Aintzatespen hori, une erabakigarrian iritsi zen Britainia Handiko itsasoz haraindiko esplorazioaren zuzendaritzarako, eta, 1768an, HMS Endeavour ontziaren buru izendatu zuten Ozeano Bareko hiru bidaietatik lehena egiteko.

Bidaia horietan, Cookek milaka kilometro nabigatu zituen munduko eremu ezezagun gehienen barrena. Itsasertzak, uharteak eta ezaugarriak Holanda Berritik Hawaiira kartografiatu zituen Ozeano Barean, xehetasun handiagoz eta aurrez mendebaldeko esploratzaileek marraztu gabeko eskala batean. Herri indigena ugarirekin harremana egin zuen, eta hainbat lurralde aldarrikatu zituen Britainia Handiarentzat. Itsasketa, topografia gorena eta kartografiako trebetasun aparta erakutsi zuen, baita ausardia fisikoa, eta baldintza txarretan gizonak gidatzeko gaitasuna ere.

1779an, Hawaiira egin zuen bigarren bisitan, hil egin zuten hawaiiar indigenekin izandako liskar bat bortitz bihurtu zenean. Cookek ezagutza zientifiko eta geografikoko ondarea utzi zuen, ondorengoengan eragin handia izan zuena XX. mendearen denbora luzean, eta, mundu osoan, oroitarri ugari eskaini zaizkio. Oraindik ere, polemikoa izaten jarraitzen du herri indigenekin noizbehinka izandako topaketa bortitzengatik, eta eztabaida dago ea britainiar inperialismoari eta kolonialismoari bidea irekitzearen erantzule egin ote daitekeen.

 Bizitza 
Hasierako bizitza eta familia
James Cook Yorkshire konderriko nekazari familia batean sortu zen 1728an. Matonen jaio zen, Iparraldeko Yorkshiren, gaurko Middlesbrough inguruan. Jatorri apalekoa, aita, James, eskoziar immigrantea zen; eta amak Grace zuen izena. Bikoteak bost seme-alaba izan zituen, eta Great Ayton herrira joan ziren bizitzera. 13 urte baino ez zituen Jamesek aitarekin lanean hasi zenean.

James Cook 1728ko azaroaren 7an greg. jaio zen (urriaren 27anjul.), Marton herrian, Yorkshireko iparraldean, eta azaroaren 14angreg. bataiatua St Cuthbert parrokia-elizan, non bere izena elizaren erregistroan ikus daitekeen. James Cook (1693–1779) Eskoziako Roxburghshire konderriko Ednam auzoko nekazariaren eta Thornaby-on-Tees jatorrikoa zen bere emaztea Grace Paceren (1702–1765) zortzi seme-alabetatik, bigarrena zen. 1736an, bere familia Great Aytoneko Airey Holme baserrira joan zen bizitzera, non bere aitaren ugazabak, Thomas Skottowek, ordaindu zion herriko eskolako ikasketak. 1741ean, bost urte eskola eman ondoren, aitarentzat lanean hasi zen, baserriko administratzaile mailara igo zutena. Heziketa formala ez izan arren, matematikan, astronomian eta kartografian gai bihurtu zen Endeavourreko bidaiaren garairako. Aisialdirako, gertuko muino batera igotzen zen, Roseberry Topping-era, bakardaderako aukeraz gozatzeko.

1745ean, 16 urte zituela, Cookek etxea utzi zuen Staithes arrantzale herrixkan dendari izaten ikasteko William Sandersonen etxean. Vanessa Collingridge historialariak espekulatu du han, sentitu zuela, erakusleihotik begira zegoela, lehen aldiz Cookek itsasoaren amua.

18 hilabeteren ondoren, dendako lanetarako egokia ez zela ikusiz, Cook ondoko Whitby portu hirira joan zen, Sandersonen lagunak ziren John eta Henry Walker ezagutzera. Walkertarrak, kuakeroak, bertako ontzi-jabe famatuak ziren ikatzaren merkataritzan. Haien etxea, gaur egun, Captain Cook Memorial Museuma da. Cook merkataritza-ontzidiko ikasle gisa hartu zuten haien ontzi-flota txikian, Ingalaterrako kostaldean barrena ikatza garraiatuz. Cooken lehen lanpostua Freelove ikatz-ontzia izan zen, eta urte batzuk eman zituen ontzi horretan eta beste hainbatetan Tyne eta Londres artean nabigatzen. Bere ikaskuntzaren parte gisa, Cook aljebraren, geometriaren, trigonometriaren, nabigazioaren eta astronomiaren ikasketetan aplikatu zen, egun batean norberaren itsasontzia agintzeko beharko zituen trebetasunak.

Hiru urtez ikasten aritu ondoren, Baltiko itsasoko merkataritza ontzietan hasi zen lanean, eta hantxe egin zuen gora. 1755ean, Friendship bergantinaren komandante izateko aukera eskaini zioten, baina laster sartu zen Erregeren Itsas Armadan, boluntario.

Hiru urteko ikasketak amaituta, Cook Itsaso Baltikoko merkantzia-ontzietan hasi zen lanean. 1752an, azterketak gainditu ondoren, laster egin zuen aurrera merkataritza-itsasketako lerroetan, eta, urte hartan bertan, Friendship ikatz-ontzian, kapitain ondorengo egin zuten. 1755ean, ontzi horren agintea eskaini eta hilabete igaro baino lehen, boluntario aurkeztu zen Royal Navyn zerbitzua emateko, hain zuzen, Britainia Handia Zazpi Urteko gerra izango zenerako armatzen ari zenean. Itsas hierarkiaren barrenean behetik hasi beharra izan arren, Cook konturatu zen bere karrera azkarrago hasiko zela soldadutzan, eta, 1755eko ekainaren 17an, itsas armadan sartu zen Wappingen.

1762ko abenduaren 21ean, Cook Elizabeth Battsekin ezkondu zen, Samuel Batts-en alaba, Wapping-eko Bell Inn ostatuko jabea eta bere aholkularietako bat, St. Margaret elizan, Barking, Essex. Bikoteak sei seme-alaba izan zituen: James (1763–1794), Nathaniel (1764–1780, HMS Thunderer ontzian hila, Mendebaldeko Indietan izandako urakan batean marinel guztiekin galdu zena), Elizabeth (1767–1771), Joseph (1768–1768), George (1772–1772) eta Hugh (1776–1793, Cambridgeko Christ's Collegen ikasle zela hil zena eskarlatinak jota). Itsasoan ez zegoenean, Cook Londresko East Enden bizi zen. St. Paul's elizara joaten zen, Shadwellen, non bere semea James bataiatu zuten. Cookek ez du ondorengo zuzenik, bere seme-alaba guztiak hil ziren beren seme-alabak izan aurretik.

Sir Walter Besantek, Cooken biografoak, Cook deskribatu zuen sei oin baino gehiagoko altuerakoa, ile marroi ilunarekin, bekain iletsuak, eta begi marroi txikiak.

Karreraren hasiera Royal Navyn
Cooken lehen destinoa HMS Eagle ontzian izan zen, non lehen urtean Joseph Hamar kapitainaren marinel eta kapitain ondoko gisa zerbitzatu zuen eta harrezkero Hugh Palliser kapitainaren agindutara. 1755eko urrian eta azaroan, Eaglerekin, guda-ontzi frantses baten harrapaketan eta beste baten hondoratzean parte hartu zuen; ondoren, bere eginkizunak betetzez gain, kontramaisu mailara igo zuten. Bere behin-behineko lehen agintea 1756ko martxoan izan zuen, denbora labur batean  Cruizerren kapitain izan zenean, patruilatzen ari zen bitartean Eagleri lotutako kostazain txiki bat.

1757ko ekainean, Cookek maisutzaren azterketak, formalki, Trinity Housen gainditu zituen, Deptforden, horrek Erregearen flotako ontzi bat eramateko kalifikatu zuen. Ondoren, HMS Solebay fragatan sartu zen kapitain gisa, Robert Craig kapitainaren agindupean.

Kanada
Zazpi Urteko gerran, Cook kapitain gisa aritu zen Ipar Amerikan, itsas armadako laugarren mailako HMS Pembroke ontzian. Pembrokeren eskifaiako beste batzuekin, Louisbourgeko gotorlekua frantziarrei kendu zien eraso anfibio handian hartu zuen parte 1758an, baita 1759ko Quebec hiriko setioan ere. Zerbitzu osoan, topografia eta kartografiarako talentua erakutsi zuen, eta, setioan, San Laurendi ibaiaren sarreraren zati handi bat kartografiatzeaz arduratu zen; horrela Wolfe jeneralak 1759ko Abrahamen Lautadako guduan, bere erasoaldi ospetsua egin zezan ahalbidetu zuen.

1760ko hamarkadan, HMS Grenville itsasontzian, Cooken topografiarako gaitasuna erabili zen Ternuako kostalde malkartsua kartografiatzeko ere. Ipar-mendebaldeko zatia 1763 eta 1764an aztertu zuen; hegoaldeko kostaldea Burin penintsula eta Ray lurmuturraren artekoa, berriz, 1765 eta 1766an, eta mendebaldeko kostaldea, 1767an. Garai horretan, Cookek tokiko pilotuak erabili zituen hegoaldeko eta mendebaldeko kostaldeetako arrokak eta ezkutuko arriskuak adierazteko. 1765eko denboraldian, egunero bakoitzari 4 txelin ordainduz, lau pilotu kontratatu zituzten: John Beck San Laurendi Handia (Ternua eta Labrador) mendebaldeko kostalderako; Morgan Snook Fortuna badiarako; John Dawson Connaigre eta Hermitage badiarako, eta John Peck Itxaropenaren badiarako.

Ternuan zegoela, Cookek behaketa astronomikoak ere egin zituen, bereziki 1766ko abuztuaren 5eko eguzki eklipsearena. Eklipsearen hasierako eta amaierako denboraren estimazio zehatza lortzean eta horiek Ingalaterrako posizio ezagun bateko kronometroekin alderatuz, Ternuako behaketa-lekuaren longitudea kalkulatu ahal izan zen. Emaitza 1767an jakinarazi zitzaion Royal Societyri.

Ternuan egin zituen bost egonaldiak uharteko kostaldeen lehen mapa handiak eta zehatzak egiteko baliatu zituen, eta eskala handikoak lehen zundaketa hidrografiko zientifikoak izan ziren, triangulazio zehatza erabili zutenak lur-mugak ezartzeko. Era berean, Cook-i, topografia praktikoaren ezagutza eman zioten, askotan baldintza txarretan lortua, eta Almirantegoaren eta Royal Societyren esku jarri zuen une erabakigarrian, bai bere ibilbiderako, bai itsasoz haraindiko britainiar aurkikuntzaren norabiderako. Cooken mapak XX. mendera arte erabili ziren, eta Ternuako uretan nabigatzen zituztenek 200 urtez kopiak erabili zituzten erreferentziatzat.

Ternuan egindako ahaleginei jarraituz, Cookek idatzi zuen joateko asmoa zuela: «ez bakarrik nire aurretik edozein gizon egon den baino urrunago, baizik eta nire ustez gizon bat iritsi daitekeeneraino»
.
 Bidaiak 
Zazpi Urteko Gerraren garaian, Cookek Quebec hiriaren setioan parte hartu zuen. Han, topografia eta kartografiaren esparruan zuen trebezia erakusteko aukera izan zuen, eta San Laurendi ibaira sartu ahal izateko mapa gehienak berak egin zituen, era horretan Wolfe jeneralari Abrahamgo lautadetan bat-bateko sarrera ahalbidetu ziolarik.

1763 eta 1767 artean, Ternuako kostaldeko kartak egin zituen; 1763 eta 1764 artean, ipar-ekialdeko itsasartekoak; 1765 eta 1766 artean, hegoaldekoak, Burin penintsula eta Ray lurmuturraren artean; eta, 1767an, berriz, mendebaldeko kosta.

5 denboraldi horietan, eskala handiko eta oso zehatza zen lehen mapa osatu zuen. Era berean, Cook topografiarako trebezia sakontzen joan zen, eta horrek Royal Navy eta Royal Societyren arreta piztu zuen. Londresko Royal Society elkarteak aginduta, hiru bidaldi egin zituen Ozeano Barera:
 Sozietate uharteak, Zeelanda Berria eta Australia mendebaldeko kostaldea aurkitu zituen lehenengo bidaian (1768-1771).
 Bigarrenean (1772-1775), Markesak uhartedira eta Vanuatu uhartera (Hebrida Berriak) iritsi zen, eta, handik, hegoaldera jo zuen Antartikora iritsi ez bazen ere.
 Hirugarren bidaian (1776-1779), Ozeano Artikoraino iritsi zen (Bering itsasoa), eta, Europara zetorrela, Sandwich uharteetako (egungo Hawai) biztanleek hil zuten 1779. urtean.

Cookek eginiko mapa hidrografikoek Ozeano Barea hobeto ezagutzeko aukera bikaina eman dute.

 Lehenengo bidaia (1768-1771) 

1766an, Royal Societyk Ozeano Barera bidaiatzeko kontratatu zuen Venusen Eguzkirantz egiten duen iragatea behatu eta dokumentatzeko.

1768an, Cook Ingalaterratik irten zen HMS Endeavour ontzia bere agindupean zuela. Atlantiko hegoalderantz nabigatu zuen; Hornos lurmuturra zeharkatu, eta Ozeano Barerantz abiatu zen, eta, 1769ko apirilaren 13an, Tahitira iritsi. Hor, iragatea behatu behar zuen, ekainaren 3rako baitzen aurreikusia. Gotorleku eta behatoki txiki bat eraikitzen jardun ziren egun hura iritsi arte.

Royal Householden Nevil Maskelynen laguntzaile zen Charles Green izan zen lan hartarako izendatu zuten astronomoa, eta, misioaren helburua betez gero, gainontzeko planeten distantziak ere kalkulatu ahal izan ziren.

Green, Cook eta Solanderrek, bakoitzak bere aldetik, egin zituzten neurketak eta desberdintasuna handiegia izan zen. Garaiko tresneria erabili zuten, baina metodoek ez zuten errorea baztertzen. Gerora, emaitzak munduko beste behatzaiile batzuenekin konparatu zirenean ere, ezin izan ziren behin betiko ondoriorik atera.

Behaketak bukatuta, Cook bidaiaren bigarren helburuari lotu zitzaion: 1606an, bai Willem Janszoon herbeheretarrak eta baita Luis Váez de Torres espainiarrak ere mende eta erdi azkarrago aurkitu zuten Terra Australis kontinentearen bila joan behar zuen Ozeano Barean. 1762an, britainiarrek Manila okupatu zutenean, bereganatutako espainiar mapen laguntzarekin eta Ozeano Barea ondo ezagutzen zuen Tupaia tahitiarraren aholkuak jarraituz, Cook Zeelanda Berrira iritsi zen, hara iristen zen bigarren europarra izan zelarik (1642an Abel Tasman iritsita zegoen). Errore gutxi zuen Zeelanda Berriko kostaren mapa egin zuen, eta Tasman ikustera iritsi ez zen Cook itsasartea deituko zutena deskubritu zuten.

Haize bortitzek iparralderantz bultzatu zituen, eta, lurra ikusi zutenean, Cookek Punta Hicks izena eman zion Leuit Hicksek ikusi zuelako lehengoz. Australia hegoaldean zeuden.

HMB Endeavour iparralderantz abiatu zen kostan zehar, lurra bistan. Cook kartografia egin, eta, aurkitzen zituen lekuei, izenak ematen joan zen. Australiako flora eta fauna ere dokumentatu zuten, eta, bidaia horretan, Cookek bertako indigenekin harremana izan zuen.

Cookek iparralderantz jarraitu zuen, baita mapak egiten ere. 1770eko ekainaren 11n, HMS Endeavourrek arazoa izan zuen Koral Hesi Handiarekin topatu zenean. Ontziak kalte larriak nozitu zituen, eta zazpi bat asteko atzerapena jasan zuen hondartzan konpontzen aritu ziren bitartean. Tarte horretan, Joseph Banks, Herman Spöring eta Daniel Solanderrek australiar floraren lehen bilduma handia osatu zuten.

Eskifaia bertako aborigenekin harremanetan egon zen, normalean bake giroan. Guugu yimithirr tribuarekin, gangarootik kangaroo hitza (kanguro) ingeles hizkuntzara igaro zen; hasieran ez zen animalia izendatzeko, Ez dut ulertzen ingelesei behin eta berriro erantzun zieten erantzuna baizik.

Konponketa lanak bukatu eta gero, bidaiak aurrera egin zuen, iparraldean zegoen York lurmuturretik Torres itsasarteraino, 1604an Luis Váez de Torresek egin zuen bidea Australia eta Papua Ginea Berria artean. Une horretan, eskorbutoak ez zion oraindik gizonik eraman, eta hori nabarmentzeko gauza zen XVIII. mendeko itsas bidaia batean. Beste itsasgizon batzuek egin ohi zuten bezala (Urdanetak, adibidez), gaitza zergatik etortzen zen garbi ez bazekiten ere, garrazki eta sauerkrauta hartzera behartzen zituen.

Gero, konponketa beharrean zirela-eta, Bataviarantz abiatu zen, Ekialdeko Herbeheretar Indietako hiribururantz. Jakina zen malaria agerraldiak ohikoak zirela han, eta maldizioa bete egin zen, gehienak erori baitziren gaixotasunean. Disenteriak ere zigortu zituen, eta horrela erori ziren Tupaia tahitiarra, Banksen idazkaria, Herman Spöring zientzialaria, Charles Green astronomoa edo Sydney Parkinson ilustratzailea.

Bidaiatik itzuli zirenean, Cooken egunerokoak argitaratu zituzten, eta heroi bilakatu zen zientzialarien artean.

 Bigarren bidaia (1772-75) 
Itzuli eta gutxira, Cook karguz igo zuten; lugarteniente (Lieutenant) izatetik, komandante (Master and Commander) bilakatu zen, fragata kapitaina, eta berriro deitu zion Royal Societyk Terra Australis mitikoaren bila joateko. Lehen bidaian Zeelanda Berriari bira egin zionean, frogatuta geratu zen ez zegoela hegoaldetik kontinente handi batera itsatsita, baina elkarteko hainbat kidek kontinente hura nonbait izan behar zuela uste zuen oraindik.

Bidaia horretan, Cook HMS Resolution ontziaren buru izan zen, eta Tobias Furneaux, HMS Adventurerena. Espedizioa Zirkulu Polar Antartikoa zeharkatzen lehenetakoa izan zen, 1773ko urtarrilaren 17an, 71º 10' hegoalderantz. Antartikoko lainoan, bi ontziak banandu egin ziren, eta Furneaux Zeelanda Berrirantz joan. Han maorien aurkako borrokak izan zituen, eta gizon batzuk galdu zituen. Gero, Britainia Handirantz abiatu zen, eta Cook Antartida esploratzen segitu zuen.

Cook Antartidako kontinentea aurkitzeko gertu ibili zen, baina iparralderantz itzuli zen, Tahitirantz, hornidura bila.

Berriro ahalegindu zen hegoalderantz, kontinente ezkutu haren bila, baina alferrik.

Arrakasta izan zuten K1 kronometroa erabiltzen, prezisio handiagoz neurtu baitzuten longitudea.

Itzulitakoan, Cook berriro igo zuten karguz. Kapitain izateaz gain, ohorezko erretiroa eman zioten Royal Navyn (Greenwich ospitalean ofizial izan zen), baina Cook ez zitekeen itsasotik urruti bizi. Horregatik egin zuen bere hirugarren bidaiaren plana, ipar-mendebaldeko pasabidea aurkitzeko xedean. Mendebalderantz joatekoa zen, eta Atlantikoa zeharkatu eta, aldi berean, beste bidaia bat antolatu zen kontrako norabidean.

 Hirugarren bidaia (1776-79) 

Azken bidaian, Cook berriro izan zen HMS Resolution ontziaren buruzagi, eta Charles Clerke, HMS Discoveryrena. 1778an, Hawaii uharteak bisitatzen zituen lehen europarra izan zen, eta Sandwich izena eman zien Royal Navyren buru zenaren omenez.

Urtarrilaren 17an, esploratzaileak Kealakekuako badiara itzuli zirenean, 10.000 biztanlek egin zien harrera. Makahiki festa ospatzen ari ziren Lono jainkoaren omenez. Cook ote zen jainko hura irudipena izan zuten, eta, horregatik, izugarrizko harrera egin zien etorri berriei. 3 aste geroago, otsailaren 4an joan ziren handik, baina hurakan batek harrapatu zituen, eta Resolutionen mastak kalteak jasan zituen Hawaiira itzultzera behartuz.

Ekialderantz bidaiatu zuen, eta Ipar Amerikaren mendebaldeko kosta esploratu. Mapak egiten joan zen, Kaliforniatik Bering itsasartera arte. Saiakera bat baino gehiago egin arren, Cookek ezin izan zuen hura zeharkatu.

1779an, Hawaiira itzuli zen, eta, otsailaren 14an, Kealakekua Bayn biztanle batzuk txalupatxo bat lapurtu zien. Lapurreta ez zen arraroa paraje haietan, eta, biztanleren bat hartu ohi zen lapurrek gauzak itzuli arte. Kasu horretan, Cookek Hawaiiko errege Kalaniopuu hartzea pentsatu zuen. Indigena askorekin lehiatu behar izan zuen, eta tiro batzuk bota beharrean izan ziren, baina, gorabehera hartan, Cook hil egin zutenhttp://historiaybiografias.com/james_cook/.

Clerkek hartu zuen espedizioaren ardura, eta Bering itsasartea zeharkatzeko azken ahalegina egin zuen. Resolution eta Discovery Londresa itzuli ziren 1780an.

Heriotza
Hilabeteko egonaldiaren ondoren, Cook Ozeano Bareko iparraldea esploratzen saiatu zen berriro. Hawaii uhartetik irten eta gutxira, Resolution itsasontziaren trinketa hautsi egin zen; beraz, ontziak Kealakekua badiara itzuli ziren konponketak egiteko.

Tentsioak gora egin zuen, eta europarren eta hawaiiarren arteko liskarrak piztu ziren Kealakekua badian, Cooken aginduz marae bati egurra kentzea barne. 1779ko otsailaren 13an, hawaiiar talde ezezagun batek Cooken kostazain bat lapurtu zuen. Ordurako, Hawaiiko herria lotsagabe bihurtua zen, baita Cooken jendearen aurka tiro egiteko mehatxuekin ere. Cookek, lapurretari erantzun nahian, Hawaiiko Aliʻi nui (errege), Kalaniʻōpuʻu, bahitzen eta erreskatea eskatzen saiatu zen.

Hurrengo egunean, 1779ko otsailaren 14an, Cook eta festa txiki bat herrian zehar ibili ziren erregea eskuratzeko. Cookek Kalaniʻōpuʻu eraman zuen; itsasontzietara iristerakoan, Kalaniʻōpuʻuren emazte gogokoenetako bat, Kānekapōlei, eta bi buruzagi hurbildu ziren taldera. Erregeari ez joateko erregutu zioten eta itsasertzean jendetza handia sortzen hasi zen. Hawaiiarrei, badiaren beste aldean, berriak iritsi zitzaizkien Kalimu goi mailako hawaiiar buruzagia fusilatu zutela britainiarren blokeoa gainditzen saiatzen ari zela. Horrek tentsio egoera areagotu zuen. Europarrek itsasontziak abiatzen zituzten bitartean, herritarrek buruan jo zuten Cook, eta, ondoren, hiltzeraino labankadaz josi zuten aurpegiz uretara erortzean. Lehen astamakila batekin jo zuen Kalaimanokahoʻowaha edo Kanaʻina izeneko buruzagi batek buruan, eta, gero, erregearen laguntzaileetako batek, Nuaak, sastakatu zuen; "Among the soldiers sent by Keawemauhili was Kalanimanokahoowaba, the chief who slew Captain Cook."; . fn. 1. "...from him the late Charles Kanaina, father of the late King Luaalilo, received his name.". Hawaiiarrek hiriaren atzealdera eraman zuten haren gorpua, oraindik ere itsasontzitik largabistaz ikus zitekeena. Gatazkan, lau marinel ere hil ziren, James Thomas kaporala, Theophilus Hinks, Thomas Fatchett eta John Allen soldaduak, eta beste bi zauriturik gertatu ziren.

Ondorioa
Hala ere, uhartetarrek Cookengatik zeukaten estimuak haren gorpua atxikitzea eragin zuen. Garai hartako ohiturari jarraituz, gorputza hileta-erritualekin prestatu zuten, normalean haien arteko jauntxo eta nagusi gorenentzat erreserbatuak. Gorpuari barrenak atera eta labean sartu zuten haragia errazago kentzeko, eta hezurrak kontu handiz garbitu zituzten, erlijio-ikono gisa gorde ahal izateko; nolabait, Erdi Aroko europar santuen tratua gogorarazten zuen. Cooken gorpuzki batzuk, hala kontserbatuak, azkenean, eskifaiara itzuli zitzaien itsasoan lurperatze formal bat egin zezaten.

Clerkek espedizioaren lidergoa hartu zuen, eta Bering itsasartetik igarotzeko azken saiakera egin zuen. Tuberkulosiak jota hil zen 1779ko abuztuaren 22an, eta John Gorek, Cooken lehen bidaiako beteranoak, Resolution itsasontziaren eta espedizioaren agintea hartu zuen.  Discoveryren agintean, James Kingek ordezkatu zuen Gore. Espedizioa etxera itzuli zen, Ingalaterrara iritsiz 1780ko urrian. Ingalaterrara iritsi ondoren, Kingek Cooken bidaiaren kontakizuna osatu zuen.

 Ikus gainera 
 HMS Endeavour
 HMS Resolution (1771)

 Erreferentziak 

Bibliografia

































Gainerako irakurketak


   Three volumes and chart; deluxe edition.

  Volume I; Volume II–III. 








  "A selection of Cook's published journals (about one-fifth of the original)." —OCLC

Hiztegi biografikoak


Aldizkariak
 The Endeavour journal (1) and The Endeavour journal (2), as kept by James Cook – digitised and held by the National Library of Australia
 The South Seas Project: maps and online editions of the Journals of James Cook's First Pacific Voyage, 1768–1771. Includes full text of journals kept by Cook, Joseph Banks and Sydney Parkinson, as well as the complete text of John Hawkesworth's 1773 Account of Cook's first voyage.
 Digitised copies of log books from James Cook's voyages at the British Atmospheric Data Centre
 Log book of Cook's second voyage: high-resolution digitised version in Cambridge Digital Library
 Digitised Tapa cloth catalogue held at Auckland Libraries
Bildumak eta museoak
 Cook's Pacific Encounters: Cook-Forster Collection online Images and descriptions of more than 300 artefacts collected during the three Pacific voyages of James Cook.
 Images and descriptions of items associated with James Cook at the Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa
 Captain Cook Birthplace Museum Marton
 Captain Cook Memorial Museum Whitby
 Cook's manuscript maps of the south-east coast of Australia, held at the American Geographical Society Library at UW Milwaukee.

Kategoria:Ingalaterrako esploratzaileak
Kategoria:Naturalistak
Kategoria:Ozeaniaren esploratzaileak
Kategoria:Ozeano Barearen esploratzaileak
Kategoria:Antartikaren esploratzaileak
Kategoria:Erresuma Batuko kartografoak
Kategoria:Australiako historia
Kategoria:Zeelanda Berriko historia
Kategoria:Iparraldeko Yorkshire konderriko jendea
Kategoria:Royal Navyko ofizialak
Kategoria:Zazpi Urteko Gerrako militarrak
Kategoria:Zirkumnabigatzaileak
Kategoria:Copley Domina
Kategoria:Ingalaterrako itsaslariak
Kategoria:Royal Societyko kideak