Mary Shelley

Mary Wollstonecraft Shelley (Londres, Ingalaterra, 1797ko abuztuaren 30a-1851ko otsailaren 1a) idazle britainiarra izan zen.

William Godwin anarkistaren eta Mary Wollstonecraft emakumeen eskubideen defendatzailearen alaba izan zen. 1816an Percy Bysshe Shelley poeta erromantikoarekin ezkondu zen, eta hura hil zenean haren lanak argitaratu zituen. Bere obrarik ezagunena Frankenstein (1818) da, izu eleberrietako maisulantzat hartua dena. Horrez gain, beste nobela eta obra batzuk idatzi zituen, horien artean: The last man (1826, Azken gizona) eta Lodore (1835) autobiografia. Bere senarraren obra editatu eta sustatu zuen.

Buruko minbiziak jota hil zen 53 urterekin.

Frankenstein liburua badago euskaratuta, Iñigo Errasti Aranbarri itzultzaileak egina (2013).

 Bizitza 
ezkerrera|alt=|thumb|339x339px|Ainara Azpiazu "Axpik" egindako erretratualeft|thumb|thumbtime=330|start=0|Mary Shelley-en Frankenstein, eleberri beldurgarri bezain filosofikoa.
Mary Shelley, Mary Wollstonecraft Godwin bezala jaio zen Londresen 1797an. Haren gurasoak ezagunak ziren garai hartako idazle, artista eta politikari erradikalen artean, eta eragina izan zuten Maryren izaeran eta obran. 

Mary Wolstonecraft (1759-1797), alaba jaio eta egun gutxitara hil zena, feminismoaren aitzindaritzat kontsideratzen da. Idazle ezaguna izan zen, eta obra batengatik egin zen batez ere ospetsua: Emakumeen eskubideen defentsa. Mary Shelleyk bere amaren liburuak irakurri zituen eta hura miresten zuen. 

William Godwin (1756-1836) filosofo erradikala eta Erromantizismoaren teorikoa izan zen. Haren etxean garai hartako poetarik onenak biltzen ziren. Maryk lau urte zituenean bere aita berriro ezkondu zen; ez zuen harreman onik izan bere amaordearekin eta horrek amaren hutsunea handitzen zuen. 

Percy Bysshe Shelley gaztea Godwinen etxeko tertulietara joaten hasi zen eta filosofoaren alaba ezagutzeko aukera izan zuen. 1814an Maryri bere maitasuna aitortu zion. Gizon ezkondua zen orduan, seme bat ere bazuen. Neskaren aitak, pentsamendu askekoa izan arren, ez zuen harremana begi onez ikusi, ezta ere Shelleyren emazteak. Presioetatik alde egiteko sei asteko bidaia egin zuten Europan zehar, eta ahizpaordea zuen Claire Claire Clairmont ere beraiekin joan zen. Bidaia horretan eguneroko bat idatzi zuten eta elkarren idazketa prozesua bultzatu zuten. Ingalaterrara 1814ko irailean itzuli ziren eta familia eta lagunen arbuioa jasan zuten. Mary haurdun zegoen (bere alaba jaio eta handik gutxira hil zen) eta diruz oso larri ibili ziren, jarauspen bati esker beraien arazo ekonomikoak konpondu ziren arte.

1816ko udan bikoteak egun batzuk pasa zituen George Gordon Byron, John William Polidori eta Claire Clairmont-ekin batera Genevatik gertu dagoen Léman aintzira ondoko Colognyko etxe batean eta han sortu zen Frankenstein eleberriaren ideia. Eleberria urtarrilaren 1818an argitaratu zen. 

1816 urtearen bukaeran ezkondu ziren, Percyren lehenengo emazteak bere buruaz beste egin ondoren. 1818an Italiara joan ziren bizitzera. Guztira lau seme-alaba izan zituen, baina batek bakarrik iraun zuen bizirik: Percy Florence. Bere senarra ere itota hil zen 1822an. Hurrengo urtean, Ingalaterrara itzuli zen eta bere semearen hezkuntzan eta bere idazle lanetan zentratu zen. Bere bizitzako azken urteetan sarritan egon zen gaixorik. 1851ean, tumore baten ondorioz hil zen, 53 urte zituelarik. 

 Obra 
Mary Shelleyk eleberriak, istorio laburrak, bidaia liburuak, gutunak eta biografiak idatzi zituen. Bere eleberrien artean, Frankenstein da ezagunena. Nobela gotikoa eta erromantikoa da, baina gotikoa modu berritzailean, ez baitira agertzen osagai magiko eta naturaz haratagokoak. Ilustrazioak planteatutako ideiak agertzen dira liburuan: aurrerapenaren eta zientziaren mugei buruzko eztabaida, hain zuzen ere.  Zientzia fikzioa, gotikoa eta erromantizismoa gurutzatu, eta bizitzaren sorrera eta suntsipenaren gaiak hartu zituen langai Shelleyk.

 Lanak 
Mary Shelleyren lan nabarmenenak:

 History of a Six Weeks' Tour (1817)
 Frankenstein edo Prometeo modernoa (The Modern Prometheus, 1818)

 Mathilda (1819)

 Valperga; or, The Life and Adventures of Castruccio, Prince of Lucca (1823)
 Posthumous Poems of Percy Bysshe Shelley (1824)
 The Last Man (1826)
 The Fortunes of Perkin Warbeck (1830)
 Lodore (1835)
 Falkner (1837)
 The Poetical Works of Percy Bysshe Shelley (1839)
 Contributions to Lives of the Most Eminent Literary and Scientific Men (1835–39), part of Lardner's Cabinet Cyclopaedia
 Rambles in Germany and Italy in 1840, 1842, and 1843 (1844)

 Euskaratuak 
 "Frankenstein edo Prometeo modernoa". Erein, 2013. Itzultzailea: Iñigo Errasti Aranbarri
 "Frankenstein agurgarria". Elkar, 2024. Pettik eta Ana Galarragak egindako disko-liburua.

 Irudi galeria 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Ingelesezko literatura
 Literatura europarra
 Literatura unibertsal
 Zientzia-fikzio

 Bizenta Mogel
 Iñigo Errasti
 Edgar Allan Poe
 Lord Byron
 William Butler Yeats
 Quim Monzó
 Ingolstadt
 Frankenstein
 Prometeo
 Chamonix-Mont-Blanc
 Eleberri gotiko
 Ray Bradbury
 Alkimia
 Percy Bysshe Shelley
 William Godwin
 Matthew Lewis
 Frankenstein Gaztetxoa
 Mary Wollstonecraft
 Beldurrezko eleberri
 Pierre Wininger
 Frankenstein (1931ko filma)
 Mary Shelley's Frankenstein
 Rowing with the Wind
 Neil Gaiman
 Frankenstein (1910eko filma)
 Erasmus Darwin
 47. Oscar Sariak
 Gizon Basatia
 Natasha Richardson
 Elle Fanning
 Elsa Lanchester
 John William Polidori
 Bride of Frankenstein
 The Frankenstein Chronicles
 The Curse of Frankenstein

 Kanpo estekak 

 Wikimedia Commonsen, Mary Shelleyrekin lotutako irudiak
 Gutenberg egitasmoan Mary Shelleyren lanak.
 Romantic Circles webgunean Mary Shelleyren kronologia eta bibliografia

Kategoria:Beldurrezko idazleak
Kategoria:Ingalaterrako eleberrigileak
Kategoria:Ingelesezko idazleak
Kategoria:Ingalaterrako idazleak
Kategoria:Londrestarrak
Kategoria:Ingalaterrako saiakeragileak
Kategoria:Minbiziak hildakoak
Kategoria:XIX. mendeko emakume idazleak
Kategoria:Zientzia-fikziozko idazleak
Kategoria:Emakume eleberrigileak
Kategoria:XIX. mendeko emakume idazleak
Kategoria:Godwin familia