Erriberagoitia

ErriberagoitiaEuskaltzaindia: 150. araua: Arabako herri izendegia. (ofizialki Erriberagoitia / Ribera Alta) Arabako erdi-mendebaldeko udalerri bat da, Añanako kuadrillakoa. Herriburua Pobes da, Gasteiztik 21 bat kilometro mendebaldera. Nekazaritza da jarduera ekonomiko nagusia.

 Izena 
Erriberagoitia izenaren amaierako –a artikulua da eta deklinatzean honela egin behar da: Erriberagoitia, Erriberagoitiarekin, Erriberagoitian...; baina Erriberagoitiko, Erriberagoititik, Erriberagoitira... Era berean, izen honek bere azken –a galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: Erriberagoiti maitea, Erriberagoiti osoan, Gure Erriberagoiti hau...

 Geografia 

 Ingurune naturala 
Baia ibaiak udalerria iparretik hegora zeharkatzen du.

Eremu garaiena iparraldean dago, Arkamu mendilerroan. Arkamuk 1.003-1.122 metro bitarteko altuerak ditu.

 Udalerri mugakideak 
 Iparraldean: Kuartango, Gaubea eta Badaiako Mendilerroko Erkidegoa.
 Hegoaldean: Erriberabeitia eta Trebiñu.
 Ekialdean: Iruña Oka eta Argantzon.
 Mendebaldean: Gaubea eta Añana.

 Historia 
Subilla Morillas inguruan Gobaederra leizea dago, hainbat giza aztarna zaharren eta bestelako aurkikuntzen leku.

X. mendean badira jada udalerriko herrien berri idatziak; zaharrenak Hereña eta Tuyoko izenenak dira.

 Banaketa administratiboa 
26 herrik osatzen dute udalerria:
 Antezana
 Anuntzeta
 Arbigano
 Arreo
 Artatza-Axkoeta: bi herrik osatutako kontzejua; 1927 arte Lacozmonte udalerrian.
 Barron: 1927 arte Lacozmonte udalerrian.
 Basquiñuelas
 Biloria
 Caicedo Sopeña
 Castillo Sopeña
 Hereña
 Lasierra
 Leziñana Oka
 Mimbredo
 Morillas
 Nuvilla
 Ormijana
 Padul
 Pobes (udalerriko herriburua)
 San Migel
 Subilla (1920ko hamarkada arte berezko udalerria zen).
 Tuyo
 Villabezana edo Bezenauri
 Villaluenga
 Villambrosa
Castillo Sopeña, Mimbredo, Nuvilla, San Migel eta Villaluenga herriek ez dute berezko kontzejua; gainerako herriek, berriz, bai.

 Demografia 
Ia erabat nekazaritzari lotutako eskualdea izanik, Erriberagoitiko udalerriak etengabe galdu zituen biztanleak XX. mende osoan, baina batez ere 1950eko hamarkadatik aurrera azkartu zen galera hori. XX. mendearen azkenetan eta XXI. mendearen hasieran, berriz, biztanle kopurua igotzen hasi zen, gehienbat Gasteizekin lotzen zituen bideak hobetzearen ondorioz.

 Politika 


 2023-2027 legegintzaldia 

 Alkateak 

Hauek izan dira Erriberagoitiko azken alkateak:

AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia Esteban Montoya Corcuera 1979 1983 Zentro Demokratikoaren Batasuna Felix Araico Montoya 1983 1987 Koalizio Popularra (Aliantza Popularra/Alderdi Demokrata Popularra/Batasun Liberala) Felix Araico Montoya 1987 1991 Agrupacion Electoral Ribera Alta Ramiro Martinez de Trespuentes Fernandez de Montoya 1991 1995 Agrupacion de Juventudes de Ribera Alta Fidel Anda Orruño 1995 1999 Euzko Alderdi Jeltzalea Fidel Anda Orruño 1999 2003 Euzko Alderdi Jeltzalea Jesus Berganza Gonzalez 2003 2007 Euzko Alderdi Jeltzalea Jesus Berganza Gonzalez 2007 2011 Euzko Alderdi Jeltzalea Jesus Berganza Gonzalez 2011 2015 Euzko Alderdi Jeltzalea Jesus Berganza Gonzalez 2015 2019 Euzko Alderdi Jeltzalea Jesus Berganza Gonzalez 2019 2021a Euzko Alderdi Jeltzalea Javier Gallego Rodriguez 2021 2023 Euzko Alderdi Jeltzalea Javier Gallego Rodriguez 2023 Jardunean Euzko Alderdi Jeltzalea

a 2021ean Jesus Berganza Gonzalez alkateak erretiroa hartu zuen 65 urte bete ostean.

 Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:

 Kultura 

 Euskara 
XVI. mendea baino lehen galdu zen euskara, baina eremu zabal batean erdara izan da tokiko hizkuntza, latinaren ondoren.

Hizkuntza-banaketa, 1996an, hau izan zen: 23 euskaldun, 63 ia euskaldun eta 422 erdaldun.

2016an Erriberagoitiko biztanleen artean %34,9 euskalduna zen.

 Jaiak 
 Abuztuko azken asteburuan, Pobesko Zaindariarenak.
 Urriko bigarren igandean Babarrun Nabarraren Festa ospatzen da Pobesen.

 Ondasun nabarmenak 
 Villabezanako Done Joane Bataiatzailearen tenpluko arkeologiagunea, Eusko Jaurlaritzak monumentu sailkapenarekin kultura ondasun izendatua.Villabezanako Done Joanes Bataiatzailearen tenpluaren izendapena, EHAA.
 Villambrosako San Andres eliza, monumentu izendatua.

 Erriberagoitiar ospetsuak 
 Fray Juan Ramírez (Morillas, ?-1609) Guatemalako apezpikua
 Julian Zulueta (Anuntzeta, 1814-Habana, 1878), indianoa, merkataria, esklabo-trafikatzailea eta Habanako alkatea.
 Mauro Otxaran Alonso (Pobes, 1918 - Panama, 2005), apaiz eta misiolaria. Mauro Otxaranen biografia laburra cartacentroamerica.net webgunean

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Araba
 Arabako udalerrien zerrenda
 Añanako kuadrilla
 Badaiako Mendilerroko Erkidegoa

 Kanpo estekak 

  Erriberagoitiko Udalaren webgunea
  «Ribera Alta», Auñamendi Eusko Entziklopedia.

Kategoria:Erriberagoitia