Martxoaren 30

Martxoaren 30a gregoriotar egutegiaren urteko laurogeita bederatzigarren eguna da, 90.a bisurteetan. 276 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1523 – Karlos I. errege espainiarrak Jaso-Xabier familiako hainbat kide harrapatu eta hiltzeko agindu zuen. 
 1964 – Gernikan ospatu zen Hego Euskal Herriko lehen Aberri Eguna 36ko Gerraz geroztik. Polizia-kargak erregistratu ziren.
 1976 – ETAk Vicente Soria Blasco langilea hil zuen Soraluzen.
 1977 – Espainiako Poliziak Donostian botatako pilotakada baten ondorioz, 68 urteko Isidro Susperregi ANVko militantea hil zen ospitalean.
 1985 – EGIN egunkariko langile zen Xabier Galdeano Donibane Lohitzunen hil zuten.
 2017 – Nafarroako Parlamentuak Ikurrina eraikin ofizialetan jartzea debekatzen zuen Ikurren Legea indargabetu zuen.

 Mundua 
 1651 – Scilly uharteak eta Zazpi Herbehere Batuen Errepublikaren artean Hirurehun eta Hogeita Hamabost Urteko Gerra hasi zen. Odolik gabeko gerra bat izan zen, eta, ofizialki, historiako gerrarik luzeena.
 1867 – Estatu Batuek Alaska erosi zioten Errusiari.

 Arte eta kultura 
 Euskal Herria 
 2003ko Nafarroako Bertsolari Txapelketan Amets Arzallusek jantzi zuen txapela laugarren urtez jarraian.
 2007 – Nafarroako Eguesibar udalerrian Oteiza Museoa, Jorge Oteiza oriotar eskultoreari eskeinitako museoa inauguratu zen.
 2017 – 20. Korrikari hasiera eman zitzaion Otxandion, apirilaren 9an Iruñean amaitu zelarik.
 2019ko Arabako Bertsolari Txapelketan Iñaki Viñasprek jantzi zuen txapela.

 Mundua 
 1984 – Romancing the Stone ("Bihotz Berdearen bila") filma estreinatu zen, Robert Zemeckisek zuzendu eta Michael Douglas, Kathleen Turner eta Danny DeVito aktoreek antzeztu zutelarik.
 1988 – Beetlejuice filma estreinatu zen, Tim Burtonek zuzendu eta Michael Keaton, Alec Baldwin, Geena Davis, Jeffrey Jones, Catherine O'Hara, Winona Ryder eta Sylvia Sidney aktoreek antzeztu zutelarik.
 2001 – Torrente 2: Misión en Marbella ("Torrente 2: Misioa Marbellan") filma estreinatu zen, Santiago Segurak zuzendu eta berak, Gabino Diego, Tony Leblanc, José Luis Moreno, Inés Sastre, Arturo Valls, Juanito Navarro, Eloi Yebra, Rosanna Walls, Carolina Bona, Paloma Cela, José Luis López Vázquez, Cristina Tárrega, Esther Cañadas, Yola Berrocal eta Francisco Granados aktoreek antzeztu zutelarik.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Kirolak 
 Euskal Herria 
 2008 – Aimar Olaizolak eta Oier Mendizabalek irabazi zuten eskuz binakako txapelketa, Titin III.ari eta Aritz Laskuraini 22 eta 17.
 2025 – Ezkurdia eta Rezusta Binakako txapeldun izan ziren finalean Artola eta Mariezkurrena II.ari 22-20 irabazita.

 Mundua 

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1836 – Juan Ziorraga, arabar arkitektoa (h. 1931).
 1898 – Jose Otaño, nafar elizgizona, irakaslea eta organo-jotzailea (h. 1936).
 1905 – Juan Gorostiaga, bizkaitar idazlea (h. 1988).
 1916 – Patxi Lazkano, Otxoki, gipuzkoar bertsolaria eta baserritarra (h. 1994).
 1933 – Javier Velar, gipuzkoar arraunlari ohia.
 1934 – Juanita Ibaibarriaga, bizkaitar euskaltzalea eta ekintzailea (h. 1992).
 1935 – Eusebio Ríos, euskal herritar futbolari eta entrenatzailea (h. 2008).
 1955 – José Antonio Peláez, nafar margolari eta grabatzailea.
 1956 – Juanito Oiarzabal, arabar mendigoizalea, munduko 14 zortzimilakoak igo zituen lehen euskal herritarra.
 1962 – Yōko Ogawa, japoniar idazlea.
 1965 –
 Juan Danborenea, bizkaitar beisbol eta softbol jokalari ohia.
 José Luis Sarabia, nafar futbolari ohia.
 1974 – Álvaro Martínez Beltrán, arabar futbolari ohia eta entrenatzailea.
 1976 – Alejandro Barrenetxea, bizkaitar gimnasta ohia.
 1983 – Olatz Odriozola, gipuzkoar txirrindularia, Euskal Herriko Ziklo-kros Txapelketan hainbat aldiz irabazle.
 1996 – Maddi Torre, gipuzkoar futbolaria.
 1997 – Igor Zubeldia, gipuzkoar futbolaria.
 1999 –
 Markel Bravo, bizkaitar futbolaria.
 Unai Mendikote, bizkaitar saskibaloi jokalaria.
 2000 – Paul Álvarez, gipuzkoar futbolaria.
 2005 - Martin Urrutia, bizkaitar abeslari eta aktorea.

 Mundua 
 1326 – Ivan II.a Moskukoa, Moskuko Printze Handia (h. 1359).
 1432 – Mehmed II.a, Otomandar Inperioko sultana (h. 1481).
 1510 – Antonio de Cabezón, espainiar musikagile eta organo-jotzailea (h. 1566).
 1606 – Vincentio Reinieri, italiar matematikari eta astronomoa, Galileo Galileiren laguna eta dizipulua (h. 1647).
 1639 – Ivan Mazepa, ukrainar kosakoen atamana (h. 1709).
 1727 – Tommaso Traetta, italiar musikagilea (h. 1779).
 1739 – José Ignacio Bartolache, mexikar mediku eta matematikaria (h. 1790).
 1746 – Francisco Goya, espainiar pintore, marrazkilari eta grabatzailea (h. 1828).
 1756 –
 Juan Antonio Llorente, errioxar eruditu, politikari eta elizgizona (h. 1823).
 Jean-François Pilâtre de Rozier, frantziar fisikaria eta aeronauta (h. 1785).
 1793 – Juan Manuel de Rosas, argentinar militarra eta diktadorea (h. 1877).
 1796 – Augusta Guillermina Hesse-Darmstadtekoa, Hesse-Darmstadteko printzesa, Zweibrückengo dukesa ezkontidea (j. 1765)
 1803 – Eliza Grew Jones, estatubatuar misiolari baptista eta lexikografoa (h. 1838).
 1805 – Ferdinand Johann Wiedemann, estoniar hizkuntzalari eta botanikaria (h. 1887).
 1820 – Anna Sewell, ingeles eleberrigilea (h. 1878).
 1830 – Amalia Heredia Livermore, espainiar bildumagilea, ikertzailea, mezenasa, filantropoa eta arteen eta kulturaren sustatzailea (h. 1902).
 1840 – Charles Booth, britainiar gizarte-ikertzailea, positibista eta erreformatzailea (h. 1916).
 1844 – Paul Verlaine, frantziar olerkaria (h. 1896).
 1848 – Karlos Maria Borboi Austria-Estekoa, Espainiakoa izenaz erregegai karlista (h. 1909).
 1853 – Vincent Van Gogh, herbeheretar margolaria (h.1890).
 1856 –  Dora Hitz,  sinbolismoak eta inpresionismoak eragindako alemaniar margolaria (h. 1924)
 1863 –
 Joseph Caillaux, Frantziako lehen ministroa (h. 1944).
 Mary Whiton Calkins, estatubatuar filosofoa eta psikologoa (h. 1930).
 1865 – Heinrich Rubens, alemaniar fisikaria (h. 1922).
 1867 – Arturo Farinelli, italiar literatura kritikaria (h. 1948).
 1868 – Koloman Moser, austriar artista (h. 1918).
 1877 – Charles Émile Egli, suitzar grabatzaile, ilustratzaile eta margolaria (h. 1937).
 1880 – Sean O'Casey, irlandar antzerkigilea (h. 1964).
 1882 – Emma Jung, suitzar psikologoa eta idazlea, psikologia analitikoan espezialista (h. 1955).
 1886 –
 Stanisław Leśniewski, poloniar logikari eta matematikaria (h. 1939).
 Mikhail Terestxenko, ukrainar enpresari, bankari, lurjabe eta politikari liberala (h. 1956).
 1892 –
 Stefan Banach, poloniar matematikaria (h. 1945).
 Erhard Milch, alemaniar landa mariskala (h. 1972).
 Erwin Panofsky, alemaniar arte-historialaria (h. 1968).
 1894 – Sergei Iliuxin, sobietar hegazkinen diseinatzailea (h. 1977).
 1895 – Jean Giono, frantziar idazlea (h. 1970).
 1900 – María Moliner, espainiar filologoa (h. 1981).
 1901 – Ali Razmara, Irango lehen ministroa (h. 1951).
 1904 – Edgar P. Jacobs, belgikar komikigilea (h. 1987).
 1905 – Ignazio Gardella, italiar arkitektoa (h. 1999).
 1906 – Erika Groth-Schmachtenberger, alemaniar argazkilaria (h. 1992).
 1909 – Ernst Gombrich, austriar-britainiar arte-historialaria (h. 2001).
 1911 – Víctor García Hoz, espainiar pedagogoa, Espainiako pedagogiako maisu handienetakoa (h. 1998).
 1913 – Ċensu Tabone, Maltako 4. presidentea (h. 2012).
 1915 – Francesc Sabaté, kataluniar anarkista (h. 1960).
 1925 – Cecilia Berdichevski, Poloniako programatzaile argentinarra, aitzindaria informatikan (h. 2010).
 1928 –
 Robert Badinter, frantziar abokatu eta politikaria (h. 2024).
 Tom Sharpe, ingeles idazlea (h. 2013).
 1930 – 
 Maria Àngels Anglada, kataluniar idazlea (h. 1999).
 Philippe Fanoko Kossi Kpodzro, togoar elizgizon eta politikaria (h. 2024).
 1932 – Ted Morgan, frantziar-estatubatuar idazle, kazetari eta historialaria (h. 2023).
 1934 – Hans Hollein, austriar arkitekto post-modernoa (h. 2014).
 1935 – John Thornett, australiar errugbilaria (h. 2019).
 1937 – Warren Beatty, estatubatuar zinema zuzendaria, aktorea eta ekoizlea.
 1940 – Pedro Shimose, boliviar idazle, kazetari eta irakaslea.
 1941 – Graeme Edge, ingeles musikari, egile abeslari, bateria-jotzaile eta olerkaria, The Moody Blues taldeko kide sortzailea (h. 2021).
 1943 –
 Ken Forssi, estatubatuar musikaria, Love taldeko kidea (h. 1998).
 Alfonso Ungría, espainiar zinema zuzendaria.
 1944 –
 Ahmad Shah Ahmadzai, Afganistango lehen ministroa (h. 2021).
 Javier Krahe, espainiar kantautore satirikoa (h. 2015).
 1945 – Eric Clapton, ingeles rock eta blues gitarra-jotzaile eta abeslaria.
 1946 –
 Pavel Exner, txekiar fisika-matematikaria.
 Laureano Oubiña, espainiar kontrabandista eta droga-trafikatzailea.
 1948 –
 Ana María Crespo de las Casas, kanariar biologoa.
 Eddie Jordan, 1 Formulako taldeko jabea (h. 2025).
 1950 – Robbie Coltrane, eskoziar aktorea (h. 2022).
 1951 –
 Manuel Campo Vidal, espainiar kazetaria.
 Sergei Terestxenko, Kazakhstango lehen ministroa (h. 2023).
 1958 – Maurice LaMarche, kanadar ahots-aktore eta umorista.
 1959 –
 Diana Uribe, kolonbiar historialari, filosofo eta irrati esataria.
 Martina Cole, britainiar krimenaren idazlea eta enpresaria.
 1962 – MC Hammer, estatubatuar rapero eta dantzaria.
 1964 – Tracy Chapman, estatubatuar abeslaria eta abesti-idazlea.
 1968 – Céline Dion, kanadar abeslaria.
 1970 – Ruben Kruger, hegoafrikar errubilaria (h. 2010).
 1971 – Javier Pascual Llorente, espainiar txirrindulari ohia.
 1973 – Auður Jónsdóttir, islandiar idazlea.
 1974 – 
 Nieves Álvarez, espainiar top-model ohia.
 Raphael Mweempwa, zambiar elizgizona.
 1976 – Alexandra Olaya-Castro, kolonbiar fisikari teorikoa, fisika kuantiko biomolekularrean egindako lanagatik ezaguna.
 1979 –
 Norah Jones, estatubatuar konpositore, abeslari eta piano-jotzailea.
 Adriana Lastra, espainiar politikaria.
 1982 – Javier Portillo, espainiar futbolari ohia.
 1984 –
 Marcos Aguirre, argentinar futbolaria.
 Samantha Stosur, australiar tenis-jokalaria
 1986 – Sergio Ramos, espainiar futbolaria.
 1990 – Bruna Butterfly, brasildar emakumezko aktore pornografiko transexuala.
 1991 – Ánxela Lema París, coruñar irakaslea, ikertzailea eta idazlea.
 1993 – Anitta, brasildar abeslari, abesti-idazle eta modeloa.
 Maria Giulia Confalonieri, italiar txirrindularia.
 1995 –
 Tao Geoghegan Hart, britainiar txirrindularia.
 Zabikhillo Urinboev, uzbekistandar futbolaria.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1756 – Sebastian Albero, nafar klabezin-jotzailea eta musikagilea, Madrilen (j. 1722).
 1771 – Juan Ignacio Madariaga, bizkaitar itsasgizona, Cádizen (j. 1717).
 1851 – Agustin Paskual Iturriaga, gipuzkoar pedagogo eta idazlea (j. 1778).
 1874 – Teodoro Rada, Radica, nafar militar karlista (j. 1822).
 1905 – Julián Zubizarreta, bizkaitar arkitektoa (j. 1846).
 1944 – Isidoro Gaztañaga, Ibarrako mailua, euskal boxeolaria, Argentinan (j. 1905).
 1956 – Luis Bayón, bizkaitar zinema zuzendari eta gidoilaria, Argentinan aritutakoa, Buenos Airesen (j. 1889).
 1971 – Ricardo Izagirre, Tristán de Izaro, gipuzkoar idazle eta kazetaria (j. 1902).
 1985 – Xabier Galdeano, Egin egunkariaren sortzaile, administrazio kontseiluko kide eta kazetaria, GALek eraila (j. 1934).
 1998 – Max Cosyns, belgikar zientzialari eta esploratzailea, euskal espeleologiaren aintzindarietako bat, Bruselan (j. 1906).
 1999 – Michel Etxeberri, frantsesezko lapurtar aktorea, Parisen (j. 1919).
 2003 – Ignacio Etxarri, gipuzkoar futbolaria (j. 1932).
 2013 – Xabier López Peña, Thierry, bizkaitar etakidea, Parisen (j. 1958).
 2017 – Pascual Tamburri, euskal herritar historialaria eta irakaslea, Estrasburgon (j. 1970).
 2023 - Pello Huizi Petrikorena, nafar fraide frantziskotar eta apaiz katolikoa (j. 1942).

 Mundua 
 1202 – Joakim Fiorekoa, italiar idazle eta teologoa.
 1707 – Sébastien Le Prestre de Vauban, Frantziako mariskal eta ingeniari militarra (j. 1633).
 1764 – Pietro Antonio Locatelli, italiar musikagile eta biolinista (j. 1695).
 1796 – Augusta Guillermina Hesse-Darmstadtekoa, alemaniar printzesa (j. 1765)
 1806 – Georgiana Cavendish, Ingalaterrako aristokrata ezagun, idazlea eta ekintzailea (j. 1757).
 1831 – Thérèse-Adèle Husson, frantziar idazlea (j. 1803).
 1842 – Élisabeth Vigée Le Brun, frantziar margolaria (j. 1755).
 1853 – Abigail Powers Fillmore, Ameriketako Estatu Batuetako lehen dama (h. 1798).
 1871 – Luisa Herbehereetakoa, Suedia eta Norvegiako erregina ezkontidea (j. 1828).
 1875 – Marie Félicité Pleyel, frantziar piano-jotzailea (j. 1811).
 1879 – Thomas Couture, frantziar margolaria (j. 1815).
 1896 – Charilaos Trikoupis, Greziako lehen ministroa (j. 1832).
 1902 – Julius Koch, akromegaliaren ondorioz, 2,459 metro garai izatera heldu zen belgikar gizasemea (j. 1872).
 1907 – Aurora von Qvanten, suediar idazle, itzultzaile eta margolaria (j. 1816).
 1911 – Ellen Swallow Richards, estatubatuar kimikaria eta ekologoa (j. 1842).
 1912 – Karl May, alemaniar idazlea (j. 1842).
 1914 – John Henry Poynting, ingeles fisikaria (j. 1852).
 1925 – Rudolf Steiner, austriar filosofoa (j. 1861).
 1935 – Theodora R. Jenness, estatubatuar idazle, argitaratzaile eta misiolaria (j. 1847).
 1936 – Conchita Supervía, kataluniar mezzosoprano lirikoa (j. 1895).
 1949 – Friedrich Bergius, alemaniar kimikaria, 1931ko Kimikako Nobel Saria (j. 1884).
 1950 – Léon Blum, Frantziako Estatuburua (j. 1872).
 1952 –
 Delfina Bunge, argentinar idazlea, olerkaria, saiakera-egilea eta filantropoa (j. 1881).
 Jigme Wangchuck, Bhutango Dragoi Erregea (j. 1905).
 1957 – Frederic Duran i Jordà, Erresuma Batuan bizi izandako kataluniar medikua, hemoterapiaren bultzatzaileetako bat (j. 1905).
 1964 – Nella Larsen, Harlemgo Pizkundeko estatubatuar eleberrigilea (j. 1891).
 1965 – Philip Showalter Hench, estatubatuar sendagilea, 1950eko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1896).
 1966 – Erwin Piscator, alemaniar antzerki-zuzendaria (j. 1893).
 1970 – Heinrich Brüning, Alemaniako kantzilerra (j. 1885).
 1984 – Karl Rahner, alemaniar teologo katolikoa (j. 1904).
 1986 – James Cagney, estatubatuar aktorea (j. 1899).
 1988 – Edgar Faure, frantziar politikaria eta idazlea, Frantziako lehen ministroa (j. 1908).
 1993 – Richard Diebenkorn, estatubatuar margolari eta grabatzailea (j. 1922).
 1997 –
 Georges Jeanclos, frantziar eskultorea (j. 1933).
 Julián San Valero Aparisi, espainiar antropologoa eta arkeologoa (j. 1913).
 1999 – Juri Knorozov, sobietar hizkuntzalaria, epigrafista, etnologoa eta maiazalea (j. 1922).
 2000 – Rudolf Kirchschläger, Austriako presidentea (j. 1915).
 2002 – Elizabeth Bowes-Lyon, Elisabet II.a Erresuma Batukoaren ama (j.1900).
 2003 –
 Michael Jeter, estatubatuar aktore eta komediantea (j. 1952).
 Valentin Pavlov, Sobietar Batasuneko lehen ministroa (j. 1937).
 2005 –
 Mitch Hedberg, estatubatuar aktore eta umorista (j. 1968).
 Aitor Otaño, euskal jatorriko argentinar errugbilari eta entrenatzailea (j. 1938).
 2010 – Nelly Panizza, argentinar aktorea eta abeslaria (j. 1914)
 2011 –
 Amalia Avia, espainiar margolari figuratiboa (j. 1930).
 Julia Coromines, kataluniar medikua, psikiatra eta psikoanalista (j. 1910).
 Liudmila Gurtxenko, ukrainar jatorriko sobietar eta errusiar aktore eta abeslaria (j. 1935).
 Andrés Trobat, espainiar txirrindularia (j. 1925).
 2013 – Montserrat Casas, kataluniar fisikaria eta zientzialaria (j. 1955)
 2015 – Ingrid van Houten-Groeneveld, herbeheretar astronomoa (j. 1921).
 2016 – Francisco Algora, espainiar aktorea (j. 1948).
 2018 – André Bo-Boliko Lokonga, Zaireko lehen ministroa (j. 1934).
 2019 – Tania Mallet, britaniar modelo eta aktorea (j. 1941).
 2020 –
 Antonio Álvarez Solís, espainiar kazetaria, Euskal Herrian lan egindakoa (j. 1929).
 Lorena Borjas, mexikar-estatubatuar aktibista transgeneroa eta immigrante mexikarren eskubideen defendatzailea (j. 1960).
 Manolis Glezos, greziar politikari eta erresistentea (j. 1922).
 Hau Pei-tsun, Taiwango lehen ministroa (j. 1919).
 Maria Helena Mira Mateus, portugaldar hizkuntzalaria (j. 1931).
 Bill Withers, estatubatuar kantautore eta musikaria (j. 1938).
 Joachim Yhombi-Opango, Kongoko Errepublikako presidentea (j. 1939).
 2021 –
 Josefina Cuesta, espainiar historialaria (j. 1947).
 G. Gordon Liddy, estatubatuar abokatu, FBIko ajente, irrati-esatari eta aktorea (j. 1930).
 2022 –
 Dolores Castro, mexikar poeta, kontalaria, saiokeragilea eta kritikari literarioa (j. 1923).
 Egon Franke, poloniar eskrimalaria, florete modalitatekoa (j. 1935).
 2023 – Laura Gómez-Lacueva, espainiar aktorea (j. 1975).
 2024 – Quisqueya Henríquez, kubatar-dominikar artista eta irakaslea (j. 1966).
 2025 – Barbara Frischmuth, austriar idazlea (j. 1941).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Seaska egutegiko izendegia: Garazi/Graxi/Grazi eta Otsabi/Otsobi.

 Kanpo estekak 

Martxoaren 29 | Urteko egutegi | Martxoaren 31
Kategoria:Urteko egunak