Urkabustaiz

Urkabustaiz Arabako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Zuia-Gorbeialdeako kuadrillakoa. Arabaren ipar-mendebaldean dago, Gasteiztik 27 bat kilometrora, komunikazioen bidegurutze garrantzitsu batean. Herri txikiz osaturiko udalerria da, populazio gutxikoa eta nagusiki nekazaritzari lotutakoa.

Izarra da herriburua.

 Geografia 
ezkerrera|thumb|Goiuriko ur-jauzia (Goiuri-Ondona, Urkabustaiz)
Udalerria isurialde kantabriarraren eta mediterraneoaren mugan dago kokaturik, iparraldera begira, eta bi gune erabat ezberdin ditu. Alde batetik, hegoaldea eta erdialdea larrez eta basoz estalitako lautada bat da, muinotxoz jositakoa, 600-850 metroko garaieran dagoena; iparraldean, berriz, Altube ibaiak osatzen duen arroa dago, batez ere pagadiz estalia, 400 metroko garaiera inguruan. Bi alde hauek banatuz, oso aldapatsua den kare-harrizko aurrealde bat dago.

Udalerriak ez dauka mendi alturik, baina udalaren ipar-ekialdean Gorbeia mendia dago.

Kokagune geografiko berezia denez, bidegurutze historikoa izan zen, Leintzerako, Arabako Lautadarako, Urduñarako eta Miranda de Ebrorako bideak lotzen zituena. Gaur egun ere, Bizkaia eta Araba lotzen dituzten bide nagusiak igarotzen dira bertatik. Bilbo eta Miranda lotzen dituen trenbideak udalerria gurutzatzen du iparraldetik hegoaldera, eta geltokia dauka Izarran. AP-68 autopista ere udalerriaren ekialdetik igarotzen da, eta Bilbo eta Miranda lotzen ditu honek ere. Bestalde, udalerriaren ekialde horretan, baina Izarratik 2 kilometro ingurura, AP-68 eta Gasteizera doan N-622 autobidearen lotunea dago.

 Udalerri mugakideak 
 Iparraldean: Zuia eta Amurrio.
 Hegoaldean: Kuartango.
 Ekialdean: Zuia.
 Mendebaldean: Amurrio eta Urduña.

 Historia 
Urkabustaiz izena Urkaerria eta Bustaiz antzinako izenek konposatua da. Urkaerriak Goiuri-Ondona, Oiardo, Uzkio eta Untza-Apregindana kontzejuak biltzen zituen. Bustaizek, berriz, Beluntza eta Izarra.

Urka aipatua agertzen da Donemiliagako goldean: Urca. (1025).

Gero beste hainbat aldaera ere topatu dira dokumentu zaharretan: Urcabustaiz (1463), Urcavuscas, (1475); Vrcabuztayz, (1483); Hurcabustaiz, (1501); Vrcabustaez, (1514); Hurcabuiz (sic), (1520);  Vrcabustaiz, (XVIII. mendean);  Urcabustaiz, (1849).

 Banaketa administratiboa 
Udalerria hamar kontzejuz osatua dago (kontzeju horietako batzuek herri bat baino gehiago dute):
 Abezia
 Abornikano
 Beluntza
 Goiuri-Ondona
 Inoso
 Izarra (udalburua)
 Larrazketa
 Oiardo
 Untza-Apregindana
 Uzkio

 Demografia 
Lehen sektoreari oso lotuta dagoen udalerria izanik, Urkabustaizek populazioa galdu zuen etengabe XX. mendearen bigarren erdian, bertakoak hirira joatearen ondorioz. XXI. mendean, berriz, populazioaren biziberritzea gertatu da, komunikazio bideak hobetzean hiriko jende asko bertaratu baita.

 Politika 


 2023-2027 legegintzaldia 

 Alkateak 
Hauek izan dira Urkabustaizko azken alkateak:
AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia Angel Hernandez Mendiguren 1979 1983 Euzko Alderdi Jeltzalea Aurelio Velasco Uriarte 1983 1987 Euzko Alderdi Jeltzalea Aurelio Velasco Uriarte 1987 1991 Euzko Alderdi Jeltzalea Francisco Javier Carro Iglesias 1991 1995 Euzko Alderdi Jeltzalea Francisco Javier Carro Iglesias 1995 1999 Euzko Alderdi Jeltzalea Francisco Javier Carro Iglesias 1999 2003 Euzko Alderdi Jeltzalea Francisco Javier Carro Iglesias 2003 2007 Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna Jesus Angel Herrero Manzano 2007 2011 Euzko Alderdi Jeltzalea Jose Antonio Lopez Goitia 2011 2015 Bildu Begoña Ganzabal Zurbitu 2015 2019 Euzko Alderdi Jeltzalea Xabier Alvarez de Arkaia Fernandez de Landa 2019 2023 Euskal Herria Bildu Xabier Alvarez de Arkaia Fernandez de Landa 2023 Jardunean Euskal Herria Bildu

 Garraioa 
Araba Bus sareko eta lineek zerbitzua ematen diote udalerri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu udalerrian:

 Euskara 
2016an Urkabustaizko biztanleen artean %48,3 euskaldunak ziren.

 Ondasun nabarmenak 
 Goiuriko ur-jauzia.
 Gibijoko mendilerroa.
 Urkabustaizko erromanikoa; ikusgarriena Beluntzako San Petri eliza da, XIII. mendekoa.
 San Pedro mendia, gerra zibilaren lubakiak aurkitzen diren tokian.

 Urkabustaiztar ezagunak 
 Martin Alonso Sarria abeziarra, politikari eta historialaria (?-1642).
 Antonio Ortiz de Urbina abeziarra, apaiza, idazle eta antropologoa (1934-2001).
 Galo Martinez de la Pera izarrarra, idazlea (1945-).
 Zigor Enbeita abornikanoarra, bertsolaria (1971-).

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Araba
 Arabako udalerrien zerrenda
 Gorbeialdea

 Kanpo estekak 

  Urkabustaizko Udalaren webgunea
  Urkabustaiz Zuiako Kuadrillako webgunean
  Urkabustaizi buruzko artikulua Sareko Argian
  Urkabustaiz Auñamendi entziklopedian
 Urkabustaiz "Herri txiki, infernu handi" saioan (ETB1).

Kategoria:Urkabustaiz
Kategoria:Donemiliagako goldean aipatuak