Ekainaren 4

Ekainaren 4a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta berrogeita hamabosgarren eguna da, 156garrena bisurteetan. 210 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1076 – Nafarroako errege Antso IV.a Gartzeitz hil zuen bere anaiak. Peñalen herrian, ehizan ari zirela amildegi batetik bera bultza zuen Raimundok. Botere hutsunea eragin zuen hilketak.
 1646 – Emakumeen aurkako epaiketa Zaldibian (1646). Juan Martinez Nazabal Zaldibiako alkate eta epaile arruntak informazioa biltzea eta ikerketa zabaltzea agindu zuen eskandaluzko egoeran bizitzeagatik errudun emakumeei behar bezalako zigorra ezartzeko xedez. Ekainaren 11n edo 12an, emakume guztiak aske utzi zituzten.
 1994 – Gipuzkoako intsumisoek Donostiako Santa Klara uhartea "hartu” eta eremu desmilitarizatua zela aldarrikatu zuten.

 Mundua 
 1411 – Karlos VI.a Frantziakoak Roquefort-sur-Soulzongo herritarrei Roquefort gazta ontzeko monopolioa eman zien.
 1961 – Vienako goi-bileran, John F. Kennedyrekin biltzean, Nikita Khrustxovev Ekialdeko Alemaniarekin bake itun bereizi bat sinatzeko ultimatuma eman eta Berlingo krisialdia hasi zen.
 2006 – Alan Garciak Peruko hauteskundeen bigarren itzulia irabazi zuen.
 2010 – 100 pertsona baino gehiago hil ziren Dhaka (Bangladesh) hiriaren erdigunean hainbat eraikinek su hartzean.

 Arte eta kultura 
 Euskal Herria 
 2011 – Gipuzkoako Azpeitia udalerrian Soreasu Antzokiaren auditorioa inauguratu zen.

 Mundua 
 1982 – Poltergeist filma estreinatu zen, Tobe Hooperek zuzendu, Steven Spielbergek ekoiztu eta idatzi, eta Craig T. Nelson, JoBeth Williams eta Heather O'Rourke aktoreek antzeztu zuten.
 1982 – Star Trek II: The Wrath of Khan (Star Trek II: Khanen Haserrea) filma estreinatu zen, Nicholas Meyerek zuzendu eta William Shatner, Leonard Nimoy, DeForest Kelley, James Doohan, George Takei, Walter Koenig, Nichelle Nichols, Ricardo Montalbán eta Kirstie Alley aktoreek antzeztu zuten.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Kirolak 
 Euskal Herria 
 2011 – Philippe Montanier frantziarra Errealeko entrenatzaile berria bilakatu zen.
 2013ko Durango-Durango Emakumeen Saria: Marianne Vos irabazle.

 Mundua 

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1726 – Dominique Beltzuntze, baxenafar aitonen semea (h. 1804).
 1824 - Francisco Juan de Ayala, arabar politikari eta kazetaria (h. 1907).
 1841 – Eugenio Arruti y Pola, asturiar-gipuzkoar irakasle eta margolaria, Luancon (h. 1889).
 1896 – Francisca Alonso Prado, nafar etxekoandrea, Gerra Zibilean fusilatua (h. 1936).
 1912 – Jean-Baptiste Aguer, euskal herritar pilotaria.
 1934 – Maixux Rekalde, gipuzkoar bakezalea eta euskaltzailea (h. 2022).
 1942 – José María Iñigo, bizkaitar kazetari, aktore eta telebista aurkezlea (h. 2018).
 1944 – Estibalitz Robles Arangiz, Estitxu, euskal abeslaria (h. 1993).
 1947 – André Darrieussecq, lapurtar errugbilaria (h. 2020).
 1949 – Maribel Forcadas, espainiar medikua eta EHUko irakaslea, Uncastillon (h. 2012).
 1957 – Koldo Zubeldia, gipuzkoar idazlea (h. 2022).
 1963 – Jon Arretxe, euskal idazlea.
 1964 –  Izaskun Etxeberria, euskal idazlea eta irakaslea.
 1968 – Ion Gabella, euskal antzezlea (h. 2002).
 1981 – Xabier Urberuaga, bizkaitar pilotari ohia.
 1985 – Leire Urbeltz, euskal ilustratzailea.
 1987 – Roberto López Eskiroz, Ruper, nafar futbolaria.
 1989 –
 Mikel Beroitz, nafar esku huskako pilotaria.
 Iraia Muñoa, gipuzkoar bioteknologoa eta epigenetika ikertzailea.
 1990 – Javier Ollo, nafar abokatu eta politikaria, Altsasuko alkatea.
 1991 –
 Jon García Herrero, bizkaitar futbolaria.
 Maialen Múgica, gipuzkoar eskubaloi jokalaria.
 1998 – Gonzi, nafar futbolaria.
 2003 –
 Mireia Arriazu, nafar txirrindularia.
 Julene Bouzo, bizkaitar atleta, gorako jauzian aditua.

 Mundua 
 K.a. 470 – Sokrates Grezia Klasikoaren filosofoa (h. K.a. 399).
 1578 – Pedro de Espinosa, espainiar poeta (h. 1650).
 1738 – Jurgi III.a Erresuma Batukoa, Erresuma Batua eta Britainiar Jabegoen erregea (h. 1820).
 1742 – Ignacio Jordán de Asso, Melchor de Azagra, espainiar naturalista, legelari eta historialaria (h. 1814).
 1745 – Xosefa Xovellanos, asturierazko poeta (h. 1807).
 1774 – François Quesnay, frantziar ekonomialaria (h. 1774).
 1789 – Friedrich Boie, alemaniar zoologoa (h. 1870).
 1816 – Dorotea de Chopitea, Txile eta Bartzelonako filantropo eta mezenasa (h. 1891).
 1832 – Hedda Anderson, suediar idazle eta irakaslea (h. 1912).
 1855 – Inukai Tsuyoshi, Japoniako lehen ministroa (h. 1932).
 1861 – Maria Pilar Borboikoa eta Borboikoa, Espainiako infanta (h. 1879)
 1862 –
 Teresa Claramunt i Creus, kataluniar buruzagi anarkosindikalista (h. 1931).
 Camille Decoppet, Suitzako Konfederazioko presidentea (h. 1925).
 1866 – Miina Sillanpää, finlandiar politikaria (h. 1952).
 1867 – Carl Gustaf Emil Mannerheim, Finlandiako presidentea (h. 1951).
 1877 – Heinrich Otto Wieland, alemaniar kimikaria, 1927ko Kimikako Nobel Saria (h. 1957).
 1881 – Natalia Sergeievna Gontxarova, errusiar margolaria (h. 1962).
 1895 – Dino Grandi, italiar politikari faxista eta diplomazialaria (h. 1988).
 1902 – Abdolhossein Hazhir, Irango lehen ministroa (h. 1949).
 1903 – Evgeni Mravinski, errusiar orkestra-zuzendaria (h. 1988).
 1904 –
 Alvah Bessie, estatubatuar eleberrigilea, kazetaria eta gidoilaria (h. 1985).
 Georges Canguilhem, frantziar filosofoa, epistemologiaren sortzaileetako bat (h. 1995).
 1905 – Emilio García Gómez, espainiar idazle, filologo, historialari eta arabista (h. 1995).
 1907 –
 Jacques Roumain, haitiar saiakeragilea, poeta eta kontakizun-idazlea (h. 1944).
 Rosalind Russell, estatubatuar aktorea (h. 1976).
 1910 – Carmen de Gurtubay, euskal jatorriko espainiar noblea (h. 1959).
 1911 – Milovan Djilas, jugoslaviar politikaria (h. 1995).
 1912 –
 Robert Jacobsen, danimarkar eskultore eta margolaria (h. 1993).
 Pilar López Júlvez, espainiar flamenko dantzari eta koreografoa (h. 2008).
 1915 – Modibo Keïta, Maliko lehen presidentea (h. 1977).
 1916 – Robert F. Furchgott, estatubatuar biokimikaria, 1998ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 2009).
 1920 – Fedora Barbieri, italiar mezzosopranoa eta aktorea (h. 2003).
 1921 – Nina Vyroubova, errusiar dantzari eta irakaslea (h. 2007)
 1922 – Salomón Hakim, kolonbiar mediku eta zientzialaria (h. 2011).
 1924 –
 Tofilau Eti Alesana, Samoako lehen ministroa (h. 1999).
 Dennis Weaver, estatubatuar aktorea (h. 2006).
 1926 –
 Miguel Arteche, txiletar idazlea (h. 2012).
 Judith Malina, estatubatuar aktore, ekoizle eta zuzendaria (h. 2015).
 1927 – Geoffrey Palmer, ingeles aktorea (h. 2020).
 1928 – Ruth Westheimer, alemaniar-estatubatuar sexu-terapeuta, irrati-esatari eta idazlea (h. 2024).
 1929 – Karolos Papoulias, Greziako presidentea (h. 2021).
 1931 – D. M. Jayaratne, Sri Lankako lehen ministroa (h. 2019).
 1932 – Diana Balmori, Asturiasen jaiotako argentinar hiri diseinatzailea (h. 2016).
 1936 – Bruce Dern, estatubatuar aktorea.
 1937 – Richard Robson, ingeles kimikaria, 2025eko Kimikako Nobel Saria.
 1941 – Darshan Ranganathan, indiar kimikaria (h. 2001).
 1943 – Mireille Best, frantziar ipuingile eta eleberrigilea (h. 2005).
 1944 –
 Serge Daney, frantziar kazetari eta zinema-kritikaria (h. 1992).
 Michelle Phillips, estatubatuar musikari, abeslari eta aktorea, The Mamas & the Papas taldeko kidea.
 1945 – John Sherwood, britainiar atleta (h. 2025).
 1947 –
 Viktor Klima, Austriako kantzilerra.
 Mireia Sentís, kataluniar idazlea, argazkilaria, editorea eta feminista.
 1952 – Bronisław Komorowski, Poloniako presidente ohia.
 1953 – Mitsuo Watanabe, japoniar futbolari ohia.
 1955 – 
 Dominique Bulamatari, kongoar apezpiku katolikoa (h. 2024).
 Paulina Chiziane, mozambiketar idazlea.
 1961 – Ferenc Gyurcsány, Hungariako lehen ministro ohia.
 Julie White, estatubatuar aktorea.
 1963 – Sean Fitzpatrick, zeelandaberritar errugbilaria.
 1965 –
 Michael Doohan, australiar motoziklismo pilotu ohia.
 Huzama Habayeb, palestinar idazle eleberrigile, zutabegile, itzultzaile eta poeta.
 1966 – Cecilia Bartoli, italiar mezzosopranoa.
 1970 –
 David Barrufet, kataluniar eskubaloi jokalaria.
 Toru Kawashima, japoniar futbolaria (h. 2024).
 Izabella Scorupco, poloniar-suediar aktorea, abeslaria eta modeloa.
 Marta Rivera de la Cruz, galiziar idazle, politikari eta kazetaria 
 1971 – Joseph Kabila, Kongoko Errepublika Demokratikoko presidente ohia.
 1975 –
 Angelina Jolie, estatubatuar aktorea.
 Vanessa Montfort, kataluniar nobelagilea, dramagilea eta zuzendaria.
 1976 – Aleksei Navalni, errusiar politikaria eta ustelkeriaren aurkako ekintzailea (h. 2024).
 1978 – Vanesa Romero, espainiar modeloa, telebista aurkezlea eta aktorea.
 1979 –
 Naohiro Takahara, japoniar futbolaria.
 Daniel Vickerman, Hegoafrikan jaiotako australiar errugbilaria (h. 2017).
 1980 –
 Nikka Bukaee, israeldar abeslari transexuala.
 Pablo Fusto, argentinar palaria.
 1982 – Amelia Warner, britainiar musikagilea.
 1983 – Olha Saladukha, ukrainar atleta, jauzi hirukoitzean aditua.
 1985 –
 Lukas Podolski, alemaniar futbolaria.
 Bar Refaeli, israeldar modelo, aktore eta enpresaburua.
 1986 –
 Oona Chaplin, espainiar zinema, antzerki eta telebista aktorea.
 Fahriye Evcen, turko-alemaniar aktorea.
 1987 – Pau Torres, kataluniar futbolaria.
 1988 – Ryota Nagaki, japoniar futbolaria.
 1990 – Jetsun Pema, Bhutango erregina ezkontidea.
 1992 – Lux Pascal, estatubatuar-txiletar emakume aktorea.
 1995 –
 Shiori Tamai, japoniar idola, Momoiro Clover Z taldeko kidea.
 Duhan van der Merwe, Hegoafrikako errugbi jokalaria Eskozia ordezkatzen duena.
 1996 – Maria Bakalova, bulgariar aktorea.
 2001 – Takefusa Kubo, japoniar  futbolaria.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1076 – Antso IV.a Gartzeitz Peñalengoa, Iruñeko erregea.
 1336 – Guillaume de Pierre Godin, Lapurdiko elizgizona.
 1821 – Salvat Monho, euskal idazlea (j. 1749).
 1950 – Carmen Baroja, euskal idazle eta etnologoa, Madrilen (j. 1883).
 1981 – Augustin Anabitarte, gipuzkoar idazlea eta euskaltzain urgazlea (j. 1891).
 1993 – Manuel Elexpuru, bizkaitar kazetaria, sukaldaritzan aditua (j. 1930).
 1999 – Montxo Goikoetxea, nafar kazetari eta idazlea (j. 1936).
 2000 –
 Laurent Bidart, lapurtar errugbilaria (j. 1930).
 Jesús María Pedrosa, bizkaitar politikaria, ETAk eraila (j. 1942).
 2011 – Josefina Guerendiain Caro, nafar ekintzailea (j. 1918).
 2013 – Jesus Maria Lasagabaster, euskal literaturako kritikaria (j. 1931).
 2014 – Sebastián Mendívil, bizkaitar anarkista, Euzko Gudarostearen eta CNTren Bakunin batailoiko tenientea (j. 1915).
 2020 – Bixente Serrano, euskal idazle eta historialaria (j. 1948).

 Mundua 
 1039 – Konrado II.a, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea.
 1463 – Flavio Biondo, italiar Puzkundeko humanista, arkeologo eta historialaria (j. 1392).
 1472 – Nezahualcóyotl, Texcocoko erregea (j. 1402).
 1530 – Massimiliano Sforza, italiar aristokrata (j. 1493).
 1674 – Jan Lievens, barrokoko herbeherear margolaria (j. 1607).
 1680 – Tokugawa Ietsuna, Tokugawa shogunerriko laugarren shoguna (j. 1641).
 1798 – Giacomo Casanova, italiar abenturazalea (j. 1725).
 1809 – Nicolai Abildgaard, daniar margolari, eskultore, arkitekto eta irakaslea (j. 1743).
 1830 – Antonio José de Sucre, Boliviako presidentea eta Peruko gobernadorea (j. 1795).
 1838 – Anselme Gaëtan Desmarest, frantziar zoologo eta idazlea (j. 1784).
 1852 – James Pradier, frantziar eskultorea (j. 1790).
 1872 –
 Stanisław Moniuszko, poloniar musikagile, orkestra-zuzendari eta musika irakaslea (j. 1819).
 Johan Rudolph Thorbecke, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1798).
 1876 – Abdulaziz I.a, Otomandar Inperioko sultana (j. 1830).
 1887 – William A. Wheeler, Ameriketako Estatu Batuetako 19. presidenteordea (j. 1819).
 1899 – Coloma Antònia Martí i Valls, kataluniar moja klaratarra (j. 1860).
 1911 – William Russel Dudley, estatubatuar botanikoa (j. 1849).
 1918 – Charles W. Fairbanks, Ameriketako Estatu Batuetako presidenteordea (j. 1852).
 1922 – W. H. R. Rivers, ingeles psikofisiologo eta antropologoa (j. 1864).
 1925 – Pierre Louÿs, frantziar olerkari eta idazlea (j. 1870).
 1928 – Zhang Zuolin, txinatar mariskala (j. 1875).
 1931 – Hussein bin Ali, Mekako xerifea eta Emirra (j. 1853/54).
 1941 – Gilen II.a Alemaniakoa, Alemaniako azken enperadorea (Kaiser) eta Prusiako azken erregea (j. 1859).
 1942 –
 Eusebio Ayala, Paraguaiko presidentea (j. 1875).
 Reinhard Heydrich, Alemania Naziko militarra, Holokaustoaren arkitekto nagusietako bat (j. 1904).
 1945 –
 Georg Kaiser, alemaniar antzerkigilea (j. 1878).
 Virginia Ragsdale, estatubatuar irakasle eta matematikaria, kurba aljebraikoetan aditua (j. 1870).
 1946 –
 Ernst Leonard Lindelöf, finlandiar matematikaria (j. 1870).
 Sándor Simonyi-Semadam, Hungariako lehen ministroa (j. 1864).
 1949 – Maurice Blondel, frantziar kristau filosofoa (j. 1861).
 1950 –
 Kazys Grinius, Lituaniako presidentea (j. 1866).
 Aurora Purificación Mañanós Jauffret, La Goya, bilbon jaiotako kupletista ospetsua (j. 1891).
 1951 – Serge Koussevitzky, errusiar-estatubatuar musika-zuzendaria (j. 1874).
 1954 – Elvira Rawson, argentinar mediku eta sufragista (j. 1867)
 1959 – Charles Vidor, hungariar-estatubatuar zinemagilea (j. 1900).
 1966 – Chang Myon, Hego Koreako lehen ministroa eta lehendakariordea (j. 1899).
 1968 –
 Alexandre Kojève, errusiar jatorriko frantziar filosofoa (j. 1902).
 Walter Nash, Zeelanda Berriko lehen ministroa (j. 1882).
 1970 – Josep Carner, poeta katalanen printzea, kataluniar poeta, kazetari, antzerkigile eta itzultzailea (j. 1884).
 1971 – György Lukács, hungariar filosofo eta literatura-kritikari marxista (j. 1885).
 1974 – Mamerto Urriolagoitia, Boliviako 43. presidentea (j. 1895).
 1975 – Luisa Marta Córica, argentinar poeta, aktorea, militante politiko eta sindikalista (j. 1944))
 1977 – Marcel Bataillon, frantziar historialaria (j. 1895).
 1978 – Jorge de Sena, portugaldar poeta, kritikari, saiakeragile, nobelagile, antzerkigile, itzultzaile eta unibertsitateko irakaslea (j. 1919).
 1984 – Ahmad Fuad Mohieddin, Egiptoko lehen ministroa (j. 1926).
 1989 – Richard Rive, hegoafrikar idazlea, Hego Afrikako kontakizun labur idazle hoberentzat hartua (j. 1931).
 1991 – José María Acuña López, galiziar eskultorea (j. 1903).
 1994 – Massimo Troisi, italiar aktore, gidoigile eta zinema zuzendaria (j. 1953).
 1997 – Ronnie Lane, ingeles musikaria (j. 1946).
 1998 – Josephine Hutchinson, estatubatuar aktorea (j. 1903)
 2000 – Takashi Kano, japoniar futbolaria (j. 1920).
 2001 –
 Dipendra Nepalgoa, Nepalgo erregea (j. 1971).
 Darshan Ranganathan, indiar kimikaria (j. 1941).
 Ruth Sanger, australiar hematologoa (j. 1918).
 2002 – Fernando Belaúnde Terry, Peruko presidentea (j. 1912).
 2004 – Nino Manfredi, italiar aktorea (j. 1921).
 2005 – Jean O'Leary, lesbiana eta gayen eskubideen aldeko estatubatuar aktibista (j. 1948).
 2010 – David Markson, estatubatuar eleberrigile postmodernista (j. 1927).
 2014 – Alicia Izaguirre, errioxar politikaria, Arabako lehen gobernadore zibila (j. 1932).
 2015 – Hermann Zapf, alemaniar diseinatzailea (j. 1918).
 2016 –
 Carmen Pereira, Ginea Bissauko presidentea (j. 1936).
 Claudia Ruggerini, italiar partisanoa, neuropsikiatrian aitzindaria (j. 1922).
 2017 – Juan Goytisolo, kataluniar idazlea (j. 1931).
 2019 – Lennart Johansson, suediar kirol zuzendaria (j. 1929).
 2021 – Richard R. Ernst, suitzar kimikaria, 1991ko Kimikako Nobel Saria (j. 1933).
 Darshan Ranganathan, Indiako kimikaria (j. 1941)
 2024 – Karin Gundersen, norvegiar itzultzaile eta irakaslea (j. 1944).
 2025 –
 Eduardo Gageiro, portugaldar aingeniarilaria (j. 1935).
 Marc Garneau, kanadar astronauta, ingeniaria eta politikaria (j. 1949).
 Niède Guidon, brasildar arkeologoa (j. 1933).
 Philippe Labro, frantziar kazetari eta zinema zuzendaria (j. 1936).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Andeka/Ande, Ekain eta Orhi.
 Erasotutako Haur Errugabeen Nazioarteko Eguna

Jaieguna ospatzen da ondoko herrian:
 Araban: Arratzu (Luku)

 Kanpo estekak 

Ekainaren 3 | Urteko egutegi | Ekainaren 5
Kategoria:Urteko egunak