Aguilar Kodes

Aguilar Kodes ([aɣuilaɾ koðes̺] euskaraz Euskaltzaindiaren arabera; Arranotegi [aranoteɣi] euskaraz baina ez ofizialki) Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri bat da, Lizarrako merindadekoa.  biztanle zituen . urteko erroldan.

 Izena 
Euskaltzaindiaren 1979ko Euskal Herriko udalen izendegia bi forma eman zituen herriarentzat, Agilar eta Arranotegi: bata, grafia euskaratua; eta bestea, asmakuntza. Hala ere, Nafarroa Garaiko herrien izenak arautu dituen Euskaltzaindiaren 155. arauak Aguilar Kodes finkatu zuen euskara baturako araututako izentzat, 2008an.

 Geografia 

Aguilar Kodes Lizarrako merindadearen mendebaldeko muturrean dago, Arabarekiko mugan.

 thumb | eskuinera | Aguilar Kodesen ikuspegia

Herrigunearen kanpoaldean, Viana eta Kanpezu batzen dituen errepidetik gertu, eta itsasoaren mailatik 736 metrora, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak jarritako meteorologia estazioa dago.Nafarroako Meteorologi Agentziaren webgunea.

 Udalerri mugakideak 

Aguilar Kodesek mugakide ditu Cabredo eta Genevilla eta Arabako Santikurutze Kanpezu, iparraldean; Azuelo, ekialdean; Aras, Viana eta Arabako Oion, hegoaldean; eta Lapoblación eta Marañón, mendebaldean.

 Auzoak 
Herriak auzo hauek ditu: Kale Nagusia, Solana, Auzo Berria, Etxe Merkeak eta Gurutzeko kalea

 Historia 
1219an Antso Azkarrak hiribildua eratu zuen. Lehen Karlistaldian hainbat borroka izan ziren herriaren inguruetan, eta Tomas Zumalakarregik zuzendutako gizonek herrian hartu behar izan zuten babesa behin baino gehiagotan.

 Ekonomia 
Historikoki herriko gatzagak ere izan dira aktibitate ekonomiko nabarmen bat herriaren historian, eta 20. mendera arte zeuden lau guneetatik batek irauten du 21. mendean.

 Parke eolikoa 

Aguilar Kodes eta Azuelo udalerrien artean, Las Llanas de Codés izeneko gunean, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak eraikitako bi parke eoliko daude, Codés Aguilar eta Codés Azuelo izenekoak. Lehenak 50,00 megawatteko potentzia dauka; eta bigarrenak, 43,20 megawattekoa. Parkeen jabea Acciona Energia da gaur egun.

 Demografia 

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko hiru etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %2,73 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

 Politika 

 Udaletxea 

 HELBIDEA: Herriko Plaza, z. g.

 2023-2027 legegintzaldia 

 Alkateak 

Hauek izan dira Aguilar Kodesko azken alkateak:
AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia Adalberto Alvarez Narcue 1979 1983 Agrupacion de Electores Independientes Justino Morentin Guergue 1983 1987 Koalizio Popularra (Aliantza Popularra/Alderdi Demokrata Popularra/Batasun Liberala) Jesus Agustin Diaz de Cerio Casado 1987 1991 Nafarroako Alderdi Sozialista Jesus Agustin Diaz de Cerio Casado 1992 a 1995 Kudeaketa batzordea Carlos Perez Diaz de Cerio 1997 b 1999 Kudeaketa batzordea Carlos Perez Diaz de Cerio 2000 c 2003 Kudeaketa batzordea Juan Cruz Casasnovas Martinez 2003 2007 Nafar Herriaren Batasuna Amparo Labeaga Diaz de Cerio 2007 2011 Agrupacion Independiente Aguilar de Codes Amparo Labeaga Diaz de Cerio 2011 2015 Agrupacion Independiente Aguilar de Codes Carlos Diaz de Cerio Perez 2015 2019 Agrupacion Independiente Aguilar de Codes Jesus Angel Amescua Martinez de Rituerto 2019 2023 Agrupacion Independiente Aguilar de Codes Jesus Angel Amescua Martinez de Rituerto 2023 Jardunean Agrupacion Independiente Aguilar de Codes
a 1991an ezin izan zen Kudeaketa batzorde bat antolatu.

b 1995ean ezin izan zen Kudeaketa batzorde bat antolatu.

c 1999an ezin izan zen Kudeaketa batzorde bat antolatu.

 Azpiegiturak 

 Garraioak 
La Estellesa autobus konpainiak Aguilar Kodes eta Iruñea bitarteko autobus linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu ditu Aguilar Kodesko noranzkoan, eta lau zerbitzu kontrako noranzkoan. Linearen ibilbidea honako hau da:

 Aguilar Kodes - Cabredo - Marañon - Genevilla - Zuñiga - Antzin - Murieta - Lizarra - Villatuerta - Zirauki - Mañeru - Gares - Obanos - Legarda - Zizur Nagusia eta Iruñea

 Zerbitzuak 
Aguilar Kodes Kodes Mendizerrako Zerbitzuen Mankomunitateko kidea da. Erakundearen egoitza nagusia Aguilar Kodesen bertan dago, Plaza Nagusian.

 Euskara 
Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Aguilar Kodes eremu ez-euskaldunean dago. Hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldan, herritarren % 2,04k zekiten euskaraz hitz egiten.

 Jaiak 

 thumb | eskuinera | Gurutzearen Kofradiaren prozesioa, 1937. urtean. Indalecio Ojangurenen argazkia.

Aguilar Kodesko jaiak Santa Barbararen eta San Kristobalen omenez ospatzen dira. Erromeriak antolatzen dituzte izen bereko baselizetara.

 Ondasun nabarmenak 
 Gurutze Santuaren parrokia
 San Bartolome baseliza
 San Kristobal baseliza
 San Jose baseliza

 Aguilartar ezagunak 

 Joaquin Martinez de Zuñiga (1760-1818), elizgizon eta historialaria.
 Juan Antonio Guergué (1789-1839), militarra.
 Domingo Hergueta (1856-1940), historialaria.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Nafarroa Garaiko udalerrien zerrenda
 Vianaldea
 Lizarrako merindadea

 Kanpo estekak 

  Aguilar Kodesko Udalaren webgunea.
  Aguilar Kodesi buruzko informazioa, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunean.
 Herriko sarrera, Google Street View zerbitzuan.