Irailaren 26

Irailaren 26a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hirurogeita bederatzigarren eguna da, 270.a bisurteetan. 96 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1979 – ETAk, Sixto Holgado Martin taxi gidaria erail zuen Errenterian.
 1993 – Xabier Kalparsoro Anuk 26 urteko gaztea poliziaren eskuetan hil zen.
 2012 – Hego Euskal Herrian ELA, LAB, ESK, STEE-EILAS, CGT, CNT, EHNE eta Hiruhan sindikatuen deialdiz Greba Orokorra ospatu zen.

 Mundua 
 2006 – Shinzo Abek Junichiro Koizumi ordezkatu zuen Japoniako lehen ministro moduan.
 2007 – Espainiako Público egunkariko lehen alea argitaratu zen.
 2009 – 200 pertsona baino gehiago hil ziren Filipinetan Ketsana tifoiak eragindako uholdeengatik.

 Arte eta kultura 

 Euskal Herria 
 2008 – Patxi Uribarren karmeldarra euskaltzain oso izendatu zuten.
 2009 – City of Life and Death filme txinatarrak Donostiako Zinemaldiko Urrezko Maskorra irabazi zuen.

 Mundua 
 1835 – Lucia di Lammermoor (euskaraz: Luzia Lammermoorrekoa), Gaetano Donizettiren musika eta Salvadore Cammaranoren libretoa duen opera estreinatu zen Napoliko Teatro di San Carlon.
 1962 – AEBtako CBS telebista katean The Beverly Hillbillies telesaila aireratzen hasi ziren.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Kirolak 
 Euskal Herria 
 2009 – Romain Sicard hazpandar txirrindulariak 23 Urtez Azpikoen Errepideko Txirrindularitzako Mundu Txapelketa irabazi zuen.

 Mundua 

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1800 – José María Mathé, gipuzkoar militarra (h. 1875).
 1882 – Tomás Domínguez Arévalo, nafar politikari eta idazlea, Madrilen (h. 1952).
 1912 – Paulo Zubiarrain, Hernani Txikia, gipuzkoar bertsolaria (h. 2002).
 1916 – Emilia Goyena Arraiza, cuarcar-nafar idazlea, Nafarroan, familia-plangintzako prozesuei buruz idatzi zuen lehen emakumea (h. 1999).
 1923 – Maria Txurruka, gipuzkoar erraketista (h. 2000).
 1926 – Eleuterio Tapia, gipuzkoar trikitilaria (h. 1988).
 1928 – Jean Baptiste Etxarren, euskal idazlea (h. 2020).
 1945 – Javier Igiñiz Etxeberria, nafar ingeniari, ekonomilari eta politikaria.
 1953 – Xabier Azkargorta, gipuzkoar futbolari, entrenatzaile eta futbol esataria (h. 2025).
 1959 – Juan Miguel Garitaonandia, Garita, bizkaitar futbolari ohia.
 1960 – Juan Miguel Soroa, Soroa III.a, nafar pilotari ohia.
 1965 – Gotzone Sestorain, nafar nekazaria, poeta eta irrintzilaria
 1966 – Amaia Lizarralde, gipuzkoar aktorea.
 1967 – Begoña Beristain, bizkaitar kazetaria, runner eta bazkide ekimen solidarioetan parte-hartzailea.
 1969 – Elena Lazkano, gipuzkoar informatikaria eta EHUko irakaslea.
 1970 –
 Joseba Ituarte, gipuzkoar futbolari ohia.
 Kote Pikabea, gipuzkoar futbolari ohia.
 1974 – Iñigo Monreal, nafar atleta ohia, 400 metro hesidunetan eta 4 x 400 metro txandakako lasterketan nabarmendua.
 1979 – Ainere Tolosa, euskal aktorea.
 1982 – Iñaki Apalategi, gipuzkoar bertsolaria.
 1996 – Jessika Ponchet, lapurtar tenislaria.
 1997 – Unai Cuadrado, arabar txirrindularia.
 2000 – Maria Redondo, gipuzkoar aktore eta abeslaria.
 2002 – Tom Spring, baxenafartar errugbilaria.

 Mundua 
 1742 – François Laurent d'Arlandes, frantziar markesa, soldadua eta aire beroko baloien aeronauta aitzindaria (h. 1809).
 1754 – Louis Proust, frantziar kimikari eta farmazialaria, kimika modernoaren sortzaileetakoa (h. 1826).
 1774 – Johnny Appleseed, estatubatuar folkloreko heroia (h. 1847).
 1791 – Théodore Géricault, frantziar margolari erromantikoa (h. 1824).
 1809 – Mary D. R. Boyd, estatubatuar haur literaturako idazlea (h. 1899).
 1817 – Cipriano Segundo Montesino, espainiar ingeniari eta politikaria (h. 1901).
 1824 – Mary Gardiner Horsford, estatubatuar poeta (h. 1855)
 1843 – Joseph Furphy, australiar idazlea (h. 1912).
 1848 – Hellen Allingham, ingeles ilustrailea eta akuarelista (h. 1926).
 1849 – Ivan Pavlov, errusiar mediku, fisiologo eta psikologoa, 1904ko Medikuntzako Nobel Sariduna (h. 1936).
 1870 – Kristian X.a Danimarkakoa, Danimarkako erregea (h. 1947).
 1874 – Lewis Hine, estatubatuar argazkilari eta soziologoa (h. 1940).
 1876 – Edith Abbott, estatubatuar ekonomista, gizarte-langilea, hezitzailea eta idazlea (h. 1957).
 1877 –
 Julio Casares, espainiar hizkuntzalaria (h. 1964).
 Alfred Cortot, frantziar pianista eta musika-pedagogoa (h. 1962).
 Edmund Gwenn, ingeles aktorea (h. 1959).
 1880 - Jeanne Bertrand, frantziar argazkilaria eta eskultorea (h. 1957).
 1885 – Sergei Gerasimov, errusiar margolaria (h. 1964).
 1886 – Archibald Hill, britainiar fisiologoa, 1922ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1977).
 1887 – Barnes Wallis, ingeles zientzialari, ingeniari eta asmatzailea, errebote-bonba asmatzeagatik ezaguna (h. 1979).
 1888 – T. S. Eliot, estatubatuar eta ingeles poeta, antzerkigile eta literatura-kritikaria, 1948ko Literaturako Nobel Saria (h. 1965).
 1889 – Martin Heidegger, alemaniar filosofoa (h. 1976).
 1891 – Hans Reichenbach, alemaniar filosofoa (h. 1953).
 1897 – Paulo VI.a, aita santua (h. 1978).
 1898 – George Gershwin, estatubatuar musikagile eta pianista (h. 1937).
 1901 – George Raft, estatubatuar dantzari eta aktorea (h. 1980).
 1904 – Reysa Bernson, frantziar astronomoa, Association Astronomique du Norden sortzailea (h. 1944).
 1907 – Anthony Blunt, britainiar artearen historialaria eta espioia, Cambridge bostetako bat (h. 1983).
 1914 –
 Achille Compagnoni, italiar alpinista eta eskiatzailea (h. 2009).
 Jack LaLanne, estatubatuar kulturista eta nutrizionista, Fitnessen aitabitxitzat hartua (h. 2011).
 1919 – Matilde Camus, espainiar poeta eta idazlea (h. 2012).
 1921 – Cyprian Ekwensi, nigeriar idazlea (h. 2007).
 1926 –
 Tulsi Giri, Nepalgo lehen ministroa (h. 2018).
 Julie London, estatubatuar aktore eta abeslaria (h. 2000).
 1927 – Romano Mussolini, italiar jazz pianista eta margolaria (h. 2006).
 1930 – Joe Brown, britainiar alpinista (h. 2020).
 1932 –
 Richard Herd, estatubatuar aktorea (h. 2020).
 Alicia Hermida, espainiar aktorea eta interpretazio-irakaslea (h. 2022).
 Manmohan Singh, Indiako lehen ministroa (h. 2024).
 Vladimir Voinovitx, errusiar idazlea (h. 2018).
 1935 – Viktor Txizhikov, errusiar marrazkilari, diseinatzaile eta haurrentzako liburuen ilustratzailea (h. 2020).
 1936 – Winnie Mandela, hegoafrikar politikaria (h. 2018).
 1937 – Marina Colasanti, italiar-brasildar idazle, itzultzaile eta kazetaria (h. 2025).
 1938 –
 Raoul Cauvin, belgikar komikigilea (h. 2021).
 Andrei Lukanov, Bulgariako lehen ministroa (h. 1996).
 1941 – 
 Salvatore Accardo, italiar biolin-jotzailea.
 Gerulfus Kherubim Pareira, indonesiar apezpiku berbita (h. 2024).
 1942 –
 Gloria Anzaldúa, estatubatuar akademikoa, aktibista politiko chicanoa, feminista, idazlea eta poeta (h. 2004).
 Emilio Gutiérrez Caba, espainiar aktorea.
 1945 –
 Gal Costa, brasildar abeslaria (h. 2022).
 Bryan Ferry, ingeles abeslari eta egile abeslaria.
 1946 – 
 Claudette Werleigh, Haitiko lehen ministroa, herrialdeko lehendabiziko emakumezkoa.
 Andrea Dworkin, estatubatuar idazle eta ekintzaile feminista erradikala (h. 2005)
 1948 – Olivia Newton-John, australiar abeslari eta aktorea (h. 2022).
 1951 – Juan Alfredo Biaggi Lama, dominikar abokatu, akademiko eta idazlea (h. 2023).
 1953 –
 Dolores Keane, irlandar folk abeslaria.
 Bill Skate, Papua Ginea Berriko lehen ministro eta gobernadore orokorra (h. 2006).
 Joan Tardà, ERCko kataluniar politikaria.
 1956 – Linda Hamilton, estatubatuar aktorea.
 1960 – Uwe Bein, alemaniar futbolari ohia.
 1961 –
 Carlos Mario Alzate Urquijo, Medellíneko karteleko sikario ohia.
 Jeanie Buss, estatubatuar enpresaburua, NBAko eraztun bat irabazi zuen lehenengo emakume jabea.
 1962 –
 Melissa Sue Anderson, estatubatuar aktorea.
 Jordi González, kataluniar telebista aurkezle eta irrati esataria.
 Tracey Thorn, ingeles abeslari, kantu-konposagile eta idazlea da, Everything But The Girl bikoteko kidea.
 1964 – Derek Ho, hawaiiar surflaria (h. 2020).
 1965 –
 Petro Poroxenko, Ukrainako presidentea.
 Jill Soloway, estatubatuar umorista, antzerkigilea eta zinema zuzendaria.
 1968 –
 Sandra Baía, diziplina anitzeko portugaldar artista.
 James Caviezel, estatubatuar aktorea.
 Frédéric Moncassin, frantziar txirrindulari ohia.
 1969 – Paz Padilla, espainiar aktore, telebista aurkezle, idazle eta enpresaburua.
 1976 – Michael Ballack, alemaniar futbolari ohia.
 1979 – Taavi Rõivas, Estoniako lehen ministroa.
 1980 –
 Kazuki Ganaha, japoniar futbolaria.
 Francisca Lewin, txiletar aktorea.
 1981 –
 Jaime Penedo, panamar futbolaria.
 Serena Williams, estatubatuar tenislaria, historiako jokalari onenen artean sailkatua.
 1982 – Carlos Anchetta, salvadortar idazle, argitaratzaile eta gidoilaria.
 1985 – Lenna Kuurmaa, estoniar abeslari, musikari eta aktorea, Vanilla Ninja taldeko kidea.
 1987 – Kim Yo-jong, iparkorear politikaria.
 1990 – Paula Malia, kataluniar aktore eta abeslaria.
 1994 – Marcell Jacobs, italiar atleta.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 862 – Musa ibn Musa, Ebro haraneko jauna eta Tutera, Huesca eta Zaragozako wali musulmana.
 1343 – Gaston II.a Foix-Biarnokoa, Foixko konde eta Bearnoko bizkondea (j. 1308).
 1873 – Salustiano Olotzaga, arabar militarra, gaztelaniazko idazlea, abokatua eta politikaria, Parisen (j. 1805).
 1907 – Antonio Lekuona, euskal herritar margolari kostunbrista (j. 1831).
 1908 – Fermin Herran, arabar idazle eta ikertzaile euskaltzalea eta mezenas masoia (j. 1852).
 1936 - Dominica Azparren Gil, nafar etxekoandrea, UGTko kidea, fusilatua (j. 1884).
 1950 – Ganix Haltzueta, Oihanzaina edo Donamarti, lapurtar bertsolaria (j. 1875).
 1952 – Jose Begiristain, gipuzkoar medikua, Gipuzkoan X izpiak erabili zituen lehen sendagilea (j. 1879).
 1971 – Gotzon Bidaurratzaga Lazpita, euskal mediku naturista (j. 1882).
 1993 – Xabier Kalparsoro, gipuzkoar ETAkidea, bertsio ofizialaren arabera "bere burua leihotik behera bota" ondoren (j. 1966).
 1999 - Pilar Lekuona Etxabeguren, gipuzkoar idazlea eta Oiartzungo Emakume Abertzale Batzako kidea (j. 1906).
 2004 – Manuel Agud Querol, euskal hizkuntzalaria (j. 1914).
 2005 – Jacques-Marie ahizpa, bidartear erlijiosa (j. 1921).
 2016 – Maria Luisa Senar, gipuzkoar erraketista (j. 1925).
 2024 – Patxi Oroz, nafar musikagile eta filologoa (j. 1934).

 Mundua 
 1241 – Fujiwara no Teika, waka olerkari japoniar, kritikari, eleberrigile, kaligrafo, antologista, eskriba eta aditua (j. 1162).
 1290 – Margarita Eskoziakoa, Eskoziako Erresumako erregina (j. 1283).
 1328 – Ibn Taymiyah, arabiar teologo musulmana (j. 1263).
 1536 – Didier de Saint-Jaille, Maltako Ordenako 46. Printze eta Maisu Nagusia.
 1607 – Alessandro Allori, italiar margolari manierista (j. 1535).
 1626 – Wakizaka Yasuharu, Sengoku Aroaren amaierako Awaji uharteko daimyoa (j. 1554).
 1634 – Dorotea Anhalt-Zersbtekoa, Anhalt-Zerbsteko printzesa (j. 1607).
 1764 – Benito Jerónimo Feijóo, espainiar idazle beneditarra (j. 1676).
 1820 – Daniel Boone, Estatu Batuetako kolonizatzailea (j. 1734).
 1839 – Perpetua Hong Kum-ju, korear martiri katolikoa (j. 1804).
 1841 – Gong Zizhen, txinatar idazlea eta poeta (j. 1792).
 1842 – Richard Wellesley, ingeles estatu-politikaria eta Wellingtonen anaia (j. 1760).
 1860 – Miloš Obrenović, Serbiako printzea eta Obrenović dinastiaren sortzailea (j. 1780).
 1862 – Hans Christian Petersen, Norvegiako lehen ministroa (j. 1793).
 1868 – August Ferdinand Möbius, alemaniar matematikaria eta astronomiako teorilaria (j. 1790).
 1902 – Levi Strauss, estatubatuar-alemaniar enpresaburua eta Levi Strauss & Co. enpresaren sortzailea (j. 1829).
 1904 – Lafcadio Hearn (Yakumo Koizumi), Japoniako kultura ezagutzera eman zuen idazle nazioartekoa (j. 1850).
 1910 – Thorvald Nicolai Thiele, daniar aktuario, astronomo eta matematikaria (j. 1838).
 1914 – August Macke, alemaniar margolari espresionista (j. 1887).
 1926 – José María Orellana, Guatemalako presidentea (j. 1872).
 1932 – Pierre Degeyter, flandiar langile, musikari eta musikagile borrokalaria, Internazionalaren sortzailea (j. 1848).
 1937 – E. Lilian Todd, estatubatuar asmatzailea, zenbait aeroplanoren diseinatzailea (j. 1865).
 1940 –
 Walter Benjamin, alemaniar literatura-kritikari eta filosofoa (j. 1892).
 William Henry Davies, ingelesez idatzi zuen galestar poeta (j. 1871).
 1941 – José Neira Jarabo, espainiar anarkista (j. c. 1906).
 1942 –
 Argentina Altobelli, italiar politikari, aktibista eta sindikalista (j. 1866).
 Matilde Landa, Espainiako Alderdi Komunistako (PCE) militante nabarmena (j. 1904).
 1945 – Bela Bartok, hungariar musikagilea (j. 1881).
 1947 – Hugh Lofting, ingeles idazlea (j. 1886).
 1952 – George Santayana, espainiar-estatubatuar filosofoa (j. 1863).
 1959 – Solomon Bandaranaike, Sri Lankako laugarren lehen ministroa (j. 1899).
 1966 – Andrew Keith Jack, australiar fisikaria, Trans-Antartika Espedizio Inperialeko kidea (j. 1885).
 1968 – Leila Ross-Shier, kaimandar liburuzain, irakasle eta musikagilea (j. 1886).
 1973 – Anna Magnani, italiar aktorea (j. 1908).
 1976 – Leopold Ružička, kroaziar kimikaria, 1939ko Kimikako Nobel Saria (j. 1887).
 1978 – Jan Parandowski, poloniar idazlea eta itzultzailea (j. 1895).
 1983 –
 María Bernaldo de Quirós, Espainiako lehen emakumea aeroplanoko nazioarteko pilotu titulua lortzen (j. 1888).
 Tino Rossi, korsikar abeslaria eta aktorea (j. 1907).
 Eileen Betsy Tranmer, ingeles musikari eta xakelaria (j. 1919)
 1987 – Herbert Tichy, austriar autore, geologo, kazetari eta eskalatzailea (j. 1912).
 1990 – Alberto Moravia, italiar idazlea (j. 1907).
 1993 – Nina Berberova, errusiar-estatubatuar idazlea (j. 1901).
 1996 – Geoffrey Wilkinson, ingeles kimikaria, 1973ko Kimikako Nobel Saria (j. 1921).
 1998 – Betty Carter, estatubatuar jazz abeslaria (j. 1929).
 2000 – Paul Gouyon, frantziar kardinala, Baionako apezpikua izandakoa (j. 1910).
 2006 – Byron Nelson, estatubatuar golfaria (j. 1912).
 2008 – Paul Newman, estatubatuar aktorea eta zinema zuzendaria (j. 1925).
 2010 – Gloria Stuart, estatubatuar aktorea (j. 1910).
 2012 – Sylvia Fedoruk, kanadar fisikaria (j. 1927).
 2019 – Jacques Chirac, Frantziako presidentea (j. 1932).
 2020 – Jimmy Winston, ingeles musikari eta aktorea, Small Faces taldeko kidea (j. 1945).
 2021 – Alan Lancaster, ingeles abeslari eta baxu-jotzailea, Status Quo taldeko kidea (j. 1949).
 2022 – 
 Annika Bäckström, suediar itzultzailea (j. 1927).
 Venetia Stevenson, britainiar-estatubatuar aktorea (j. 1938).
 2024 – Neelam Karwariya, indiar politikaria.

 Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Bela, Beila eta Egiarte.
 Hizkuntzen Europako Eguna

 Kanpo estekak 

Irailaren 25 | Urteko egutegi | Irailaren 27
Kategoria:Urteko egunak