Otsailaren 16

Otsailaren 16a gregoriotar egutegiaren urteko berrogeita zazpigarren eguna da. 318 egun falta dira urtea amaitzeko, 319 egun bisurteetan.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1956 – Azken hamarkadetako gaurik hotzena izan zen Euskal Herrian.
 1964 – ETAren bonba Iruñeko Gobernu Zibilean.
 1980 – Forondako aireportua zabaldu zen.
 1984 – Iñaki Ojeda ETAko kidea hil zuen Espainiako Poliziak Barakaldon, bere errendizioa negoziatzen ari zela. 20 urte zituen.
 1985 – Ihauteriak zirela baliatuza adreilu eta zementu masarekin Iberduerok Donostian zuen egoitza itxi zuten ekintzaile antinuklearrek, argindarraren prezioaren igoeraren aurkako ekintzan. 
 2010 – 6 atxilotu Bizkaia, Gipuzkoa eta Portboun (Girona) ETArekin zerikusia zutelakoan.

 Mundua 
 1918 – Lituaniako kontseiluak independentzia aldarrikatu zuen.
 1934 – Austriako gerra zibila bukatu zen.
 1936 – Fronte Popularrak hauteskundeak irabazi zituen Espainian.
 1985 – Hezbola talde islamista libanoarra sortu zen.
 2005 – Errusiak berretsi ondoren, klima aldaketa saihesteko asmoz Kiotoko Protokoloa indarrean sartu zen. 84 estatuk 2008-2012 epean berotegi gasen igorpena murrizteko konpromisoa hartu zuten.

 Arte eta kultura 

 Euskal Herria 
 2015 – Aziti Bihia elkarteko hizkuntzalari eta filologo gazteek Danimarkako Errege Liburutegian lapurtera klasikoan idatzitako lehen liburuaren (Doctrina Christiana, Esteve Materra frantziar euskaldun berriak idatzia) 1617ko lehen argitaraldiko ale bat aurkitu zuten; ordu arte, argitaraldi hartako ale guztiak galduta zeuden.

 Mundua 
 1944 – Passage to Marseille ("Marseillarako Txartela") filma estreinatu zen, Michael Curtizek zuzendu eta Humphrey Bogart, Claude Rains, Michèle Morgan, Philip Dorn, Sydney Greenstreet eta Peter Lorre aktoreek antzeztu zutelarik.
 1960 – Cimarron filma estreinatu zen, Anthony Mannek zuzendu eta Glenn Ford, Maria Schell, Anne Baxter eta Harry Morgan aktoreek antzeztu zuten.
 1990 – Nightbreed ("Gaueko Arraza") filma estreinatu zen, Clive Barkerek zuzendu eta Craig Sheffer, Anne Bobby, David Cronenberg eta Charles Haid aktoreek antzetzu zutelarik.
 1996 – City Hall ("Udaletxea") filma estreinatu zen, Harold Beckerek zuzendu eta Al Pacino, John Cusack, Bridget Fonda, Danny Aiello, Richard Schiff, David Paymer eta Martin Landau aktoreek antzeztu zutelarik.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Kirolak 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1899 – Jesus Martínez de Aragón, arabar abokatu eta militarra (h. 1937).
 1914 – Manolín Fernández, bizkaitar futbolaria (h. 1961).
 1926 – Elias Garralda, nafar margolaria (h. 2012).
 1944 – José Antonio Pérez Gabarain, Andoaingo alkatea.
 1958 –
 Carmen Gisasola, bizkaitar ETAkide ohia eta idazlea.
 Alberto Gorriz, Bixio, gipuzkoar futbolaria, Lehen Mailan Errealarekin partidu gehien jokatu duen pertsona.
 Vicente Iza, gipuzkoar txirrindulari ohia.
 1966 – Ismael Manterola, gipuzkoar arte kritikaria, idazlea eta Artearen Historiako irakaslea.
 1969 – Pantxoa Bergara, Xabaltx, lapurtar abeslari, musikagile, olerkigile eta irrati-esataria.
 1974 – Tatiana Garmendia, gipuzkoar eskubaloi jokalari ohia.
 1978 – Gaizka Lejarreta, bizkaitar txirrindulari ohia.
 1980 – Ainhoa Elorriaga, bizkaitar idazlea.
 1983 –
 Ustaritz Aldekoaotalora, bizkaitar futbolaria.
 Erika Vázquez, nafar futbolaria.
 1984 – Amandine Sanchez, lapurtar surflaria.
 1986 – Stéphane Lemouneau, Lemuno, lapurtar pilotaria, Bogotan.
 1988 – Patxi Iriart, lapurtar bertsolaria.
 1989 – Beñat Barberena, gipuzkoar saskibaloi jokalaria.
 1990 –
 Unai Medina, bizkaitar futbolaria.
 Javier Ros, nafar futbolaria.
 1995 –
 Lur Errekondo, gipuzkoar eskubaloi jokalaria.
 Iñigo Gaintza, gipuzkoar izotz hockey jokalaria.
 1997 – Álvaro Mateo, bizkaitar futbolaria.
 2001 – Julen Arriolabengoa Beitia, arabar txirrindularia.

 Mundua 
 1222 – Nichiren, Nichiren Budismoaren japoniar sortzailea (h. 1282).
 1332 – Coluccio Salutati, italiar humanista (h. 1406).
 1497 – Philipp Melanchthon, alemaniar teologoa eta Erreforma Protestantearen lider intelektuala (h. 1560).
 1514 – Georg Joachim Rheticus, austriar astronomoa eta matematikaria (h. 1576).
 1519 – Gaspard II.a Colignykoa, frantziar noblea, Frantziako Erlijio Gerretan higanoten buruzagia (h. 1572).
 1543 – Kanō Eitoku, japoniar margolaria (h. 1590).
 1556 – Todo Takatora, japoniar daimyōa (h. 1630).
 1594 – Juliana Morell, poeta, humanista eta domingotar moja (h. 1653).
 1727 – Nikolaus Joseph von Jacquin, herbeheretar-austriar zientzialaria (h. 1817).
 1758 – Julian Ursyn Niemcewicz, poloniar politikaria eta idazlea (h. 1841).
 1761 – Jean-Charles Pichegru, Frantziako Armadako jenerala (h. 1804).
 1774 – Pierre Rode, frantziar biolinista eta musikagilea (h. 1830).
 1791 –
 Maria Teresa Borboikoa, Espainiako infanta (h. 1794).
 Claude Pouillet, frantziar fisikaria (h. 1868).
 1802 – Phineas Quimby, estatubatuar sendagilea (h. 1866).
 1811 – Béla Wenckheim, Hungariako lehen ministroa (h. 1879).
 1812 – Henry Wilson, AEBetako 18. presidenteordea (h. 1875).
 1821 – Heinrich Barth, alemaniar esploratzailea (h. 1865).
 1822 – Francis Galton, ingeles zientzialari oparoa (h. 1911).
 1826 – Joseph Victor von Scheffel, alemaniar olerkaria eta eleberrigilea  (h. 1886).
 1831 – Nikolai Leskov, errusiar idazlea (h. 1895).
 1834 – Ernst Haeckel, alemaniar biologo, mediku, naturalista eta filosoa (h. 1919).
 1841 – Armand Guillaumin, frantziar margolari inpresionista (h. 1927).
 1848 –
 Hugo de Vries, herbeheretar botanikaria (h. 1935).
 Octave Mirbeau, frantziar idazlea (h. 1917).
 1849 – Athanasios Eftaxias, Greziako lehen ministroa (h. 1931).
 1868 –
 John Rogan, akromegaliaren ondorioz 2,60 metro garai izatera heldu zen afro-amerikarra (h. 1905).
 Wilhelm Schmidt, alemaniar antropologoa eta hizkuntzalaria (h. 1954).
 1872 – Jeanne Bucher, frantziar argitaratzailea (h. 1946).
 1873 – Radoje Domanović, serbiar idazlea (h. 1908).
 1874 – Marie Gutheil-Schoder, alemaniar sopranoa (h. 1935).
 1875 – Valentine de Saint-Point, frantziar artista eta idazlea (h. 1953).
 1878 – Pamela Colman Smith, Pixie, britaniar artista, ilustratzaile, idazle, argitaratzaile eta okultista, Rider-Waite tarota ilustratzeagatik ezaguna (h. 1951).
 1880 –
 Mikola Podvoiski, ukrainar jatorriko boltxebikea (h. 1948).
 Kono Yasui, japoniar biologo eta zitologoa, zientzian doktoretza lortu zuen lehen japoniar emakumea (h. 1971).
 1884 – Robert J. Flaherty, estatubatuar zinemagilea (h. 1951).
 1893 – Mikhail Tukhatxevski, sobietar mariskala (h. 1937).
 1904 – George F. Kennan, estatubatuar diplomazialari eta historialaria (h. 2005).
 1906 – Vera Mentxik, errusiar-txekiar-brinainiar xake jokalaria, emakumezkoen lehenengo munduko xake txapelduna (h. 1944).
 1907 – Ana María Martínez Sagi, kataluniar poeta, sindikalista, kazetaria, feminista eta atleta (h. 2000).
 1917 – Pierre Deniker, frantziar psikiatra (h. 1998).
 1921 – Hua Guofeng, Txinako Alderdi Komunistako presidentea (h. 2008).
 1922 –
 Joseph Mermans, belgikar futbolaria (h. 1996).
 Frédéric Rossif, frantziar zinemagilea (h. 1990).
 1923 – Marjorie Rice, estatubatuar matematikari amateurra, planoko lau teseladun pentagonal mota aurkitu zituelako ezaguna (h. 2017).
 1925 – François-Xavier Ortoli, Europako Batzordeko presidentea (h. 2007).
 1926 –
 Margot Frank, Anne Franken ahizpa nagusia (h. 1945).
 John Schlesinger, ingeles zinema zuzendaria (h. 2003).
 1928 – Pere Casaldàliga, kataluniar teologo, elizgizon eta olerkaria, askapenaren teologiaren kide nabarmenetakoa (h. 2020).
 1929 – Luis Ruiz de Gopegui, espainiar fisikari eta idazlea, NASAren arduraduna Espainian (h. 2019).
 1932 – Ahmad Tejan Kabbah, Sierra Leonako presidentea (h. 2014).
 1935 –
 Sonny Bono, estatubatuar musikari, aktore eta politikaria (h. 1998).
 Eduardo Gageiro, portugaldar argazkilaria (h. 2025).
 Graciela Rodo Boulanger, boliviar margolari eta grabatzailea.
 1936 – Fernando Solanas, argentinar zinema zuzendari eta politikaria (h. 2020).
 1940 – 
 Roberto Innocenti, italiar ilustratzailea.
 Hana Te Hemara, maori jatorriko zeelandaberritar hizkuntza- eta kultura-aktibista (h. 1999).
 1941 – Kim Jong-il, Ipar Koreako diktadorea (h. 2011).
 1943 – Cristián Caro, txiletar artzapezpiku katolikoa.
 1944 –
 Richard Ford, estatubatuar eleberrigile eta ipuingilea.
 António Mascarenhas Monteiro, Cabo Verdeko presidentea (h. 2016).
 1945 – Jeremy Bulloch, ingeles aktorea (h. 2020).
 1947 – Veríssimo Correia Seabra, Ginea-Bissauko estatuburua (h. 2004).
 1950 – Felisa Verdejo, espainiar informatikaria, hizkuntzaren prozesamendu automatikoan eta adimen artifizialean aitzindarietako bat Espainian.
 1951 –
 Elías Samuel Bolaños Avelar, salvadortar apezpiku katolikoa.
 William Katt, estatubatuar aktorea.
 Alain Rousset, frantziar politikaria, Akitaniako Eskualde Kontseiluko presidente ohia.
 1953 – Roberta Williams, estatubatuar bideo-joko diseinatzaile eta idazlea.
 1954 –
 Iain Banks, eskoziar eleberrigilea (h. 2013).
 Margaux Hemingway, estatubatuar top-model eta aktorea eta Ernest Hemingwayren iloba (h. 1996).
 1955 – Miguel Zavaleta, argentinar rock abeslaria eta musikaria.
 1956 – Rina Mor, israeldar modeloa, idazlea eta abokatu penalista, Miss Unibertso lehiaketa irabazi zuen lehen israeldarra.
 1957 – Ánxeles Cuña, galiziar antzerkigilea eta politikaria.
 1958 –
 Ice-T, estatubatuar rapero eta aktorea.
 Nobutoshi Kaneda, japoniar futbolari ohia.
 Lisa Loring, estatubatuar aktorea (h. 2023).
 1959 – John McEnroe, estatubatuar tenis-jokalari ohia, 1980ko hamarkadako tenis-jokalari handienetarikoa.
 1961 – Maritza Sayalero, venezuelar diseinatzailea, enpresaburua, modeloa eta edertasun-erregina ohia, 1979ko Miss Unibertso.
 1963 –
 María del Coro Arizmendi, mexikar zientzialaria, biologoa eta ornitologoa.
 Luis Miguel Domínguez, espainiar naturalista eta telebistako zuzendaria, Iberiar otsoen defentsan ezaguna.
 Ines Geissler, alemaniar igerilari olinpikoa.
 1964 – 
 Bebeto, brasildar futbolari ohia.
 Mónica del Raval, prostituta eta aktorea (h. 2024). 
 1965 – 
 Onécimo Alberton, brasildar apezpiku katolikoa.
 Robert Emmiyan, armeniar atleta, luzerako jauzilaria.
 1967 – Shunichi Ikenoue, japoniar futbolari ohia.
 1969 – Fermín Cacho, espainiar atleta ohia, 1.500 metroko lasterketan aditua.
 1973 –
 Cathy Freeman, australiar atleta.
 Luís Montenegro, Portugalgo lehen ministroa.
 Merlyn Sopjan, transgeneroen eskubideen aldeko indonesiar ekintzailea.
 1974 – Mahershala Ali, estatubatuar aktorea eta rap musikaria.
 1975 – 
 Naďa Hynková Dingová, txekiar interpretea (h. 2024).
 Sean Rowe, estatubatuar kantaria.
1976 – Ayla Akat Ata kurdiar abokatua, politikaria eta ekintzailea
 1978 – Tia Hellebaut, belgikar altuera jauzilari ohia.
 1979 – Valentino Rossi, motoziklismoko italiar pilotu ohia, historiako hoberenetakoa.
 1980 – Géraldine Nakache, frantziar aktore, gidoigile eta zuzendaria.
 1983 –
 Agyness Deyn, britiniar modelo eta aktorea.
 Alejandra Gere, galiziar publizista, enpresaburua eta aktibista.
 1985 – Jevgenia Arbugaieva, errusiar argazkilaria.
 1987 –
 María Gómez, espainiar kazetaria, literatur egilea, telebistako aurkezlea eta irrati-esataria.
 Jon Ossoff, estatubatuar zinema-ekoizlea, ikerketa kazetaria eta senataria.
 1989 –
 Mu Kanazaki, japoniar futbolaria.
 Elizabeth Olsen, estatubatuar aktorea.
 1990 – María López García, asturiar belar-hockeyko jokalaria.
 1991 –
 Alexandra Luxenburgokoa, luxemburgotar printzesa.
 Sergio Barcina, espainiar futbolaria.
 Sergio Canales, espainiar futbolaria.
 1999 – Feryal Abdelaziz, egipziar karateka, Egitoko lehen emakumezko txapeldun olinpikoa.
 2007 – Stacey Fru, hegoafrikar idazle eta haurren eskubideen aldeko ekintzailea.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1648 – Juan Mendiaratz, gipuzkoar eskultorea (j. 1585).
 1825 – Pedro Mendinueta, nafar militar eta politikaria, Madrilen (j. 1736).
 1904 – Maurice Harriet, lapurtar euskaltzalea eta hiztegigilea (j. 1814).
 1936 – Luis Salazar, bizkaitar politikari kontserbador eta historialaria (j. 1859).
 1959 – Flora Kennedy Delgado, Oiartzungo nazionalismoari laguntza emandakoa gerra garaian. (j. 1880).
 1961 – Julia Fernandez, nafar maistra (j. 1898).
 1998 – Felisa Aretxaga Motxobe, bizkaitar andereñoa. (j. 1913)
 2008 – Abraham Carnicero, bizkaitar futbolaria, Bartzelonan (j. 1919).
 2013 – Jesus Ramon Martinez de Ezkerekotxa, arabar-ekuadortar apezpiku katolikoa (j. 1935).
 2014 – Clemente Pérez Arroyo, Panaderito de Oyón, arabar pilotaria (j. 1948).
 2020 – Patxi Morentin, nafar kirolari eta atleta (j. 1963).
 2021 – Jose Grazenea, gipuzkoar margolaria (j. 1927).

 Mundua 
 637 – Mariya al-Qibtiyya, Mahomaren emazteko edo ohaide esklaboa. 
 1279 – Alfontso III.a Portugalgoa, Portugalgo erregea (j. 1210).
 1391 – Joan V.a Paleologo, Bizantziar Inperioko enperadorea (j. 1332).
 1560 – Jean du Bellay, frantziar kardinal eta diplomatikoa (j. ).
 1579 – Gonzalo Jiménez de Quesada, espainiar konkistatzailea.
 1799 – Karlos Teodoro Bavariakoa, Bavariako hautesle eta dukea (j. 1724).
 1801 – Filipina Karlota Prusiakoa, Hohenzollern leinuko printzesa eta Brunswick-Wolfenbütteleko dukesa ezkontidea (j. 1716).
 1823 – Pierre-Paul Prud'hon, frantziar margolaria (j. 1758).
 1829 – François-Joseph Gossec, frantziar musikagilea (j. 1734).
 1843 – Theodoros Kolokotronis, greziar jenerala eta Greziako independentziaren aldeko borrokaren liderra (j. 1770).
 1892 – Henry Walter Bates, ingeles naturalista eta esploratzailea (j. 1825).
 1898 – Thomas Bracken, irlandar-zeelandaberritar olerkari, kazetari eta politikaria (j. c. 1841).
 1899 – Félix Faure, Frantziako presidentea (j. 1841).
 1907 – Giosuè Carducci, italiar poeta eta irakaslea, 1906ko Literaturako Nobel Saria (j. 1835).
 1914 – Antonio Ugo, akromegaliaren ondorioz 2,25 metro garai izatera heldu zen alpetar erraldoi anaietako bat (j. 1887).
 1917 – Octave Mirbeau, frantziar idazlea (j. 1848).
 1918 – Károly Khuen-Héderváry, Hungariako lehen ministroa eta Kroaziako Bana (j. 1849).
 1931 – Klavdia Lukaxevitx, errusiar idazle eta irakaslea (j. 1859).
 1932 – Ferdinand Buisson, frantziar politikari eta bakezalea, 1927ko Bakearen Nobel Saria (j. 1841).
 1934 – Roberto Ferruzzi, italiar margolaria (j. 1853).
 1938 – Anita Vázquez Barrancúa, asturiar nekazaria, espioia, milizianoa eta komunista, fusilatua (j. c. 1911).
 1944 – Dhundiraj Govind Phalke, indiar zinemagilea (j. 1870).
 1956 – Meghnad Saha, indiar astrofisikaria (j. 1893).
 1960 – Natividad Yarza Planas, kataluniar irakaslea eta politikaria, Espainian sufragio unibertsalaren bidez hautatu zen lehenengo emakumezko alkatea (j. 1872).
 1970 – Francis Peyton Rous, estatubatuar medikuntza-ikertzailea, 1966ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1879).
 1973 – Francisco Caamaño, Dominikar Errepublikako presidentea (j. 1932).
 1974 – Horace Kallen, estatubatuar filosofoa (j. 1882).
 1980 – Edward Thomas Copson, britainiar matematikaria (j. 1901).
 1988 – Hélène Gordon-Lazareff, frantziar kazetaria, Elle aldizkari femeninoaren sortzailea (j. 1909).
 1990 –
 Keith Haring, 80ko hamarkadako artista garrantzitsua New Yorkeko kaleetako kulturan (j. 1958).
 Ángel Sagardía, euskal jatorriko espainiar musikologo, hizlari, musikagile eta piano-jotzailea (j. 1901).
 1992 –
 Angela Carter, ingeles kazetari eta eleberrigilea (j. 1940).
 Jânio Quadros, Brasilgo presidentea (j. 1917).
 1995 – Carmen Larumbe, euskal jatorriko argentinar dantzari eta koreografoa (j. 1936).
 1997 – Chien-Shiung Wu, txinatar-estatubatuar fisikaria, fisika esperimentalean eta erradiaktibitatean aditua (j. 1911).
 1999 – Bailey Olter, Mikronesiako Eststu Federatuetako presidentea (j. 1932).
 2000 – Lila Kedrova, Errusian jaiotako frantziar aktorea (j. 1909).
 2008 – Brendan Hughes, irlandar errepublikar buruzagia eta Behin-Behineko IRAren Belfasteko Brigadako kidea (j. 1948).
 2011 – Santi Santamaria, kataluniar sukaldaria eta Can Fabes jatetxe ospetsuaren jabea (j. 1957).
 2012 – Chikage Awashima, japoniar aktorea (j. 1924).
 2013 – Marifé de Triana, espainiar kopla-abeslaria eta aktorea (j. 1936).
 2015 – Lesley Gore, estatubatuar abeslari, aktore, musikagile eta ekintzailea (j. 1946).
 2016 –
 Boutros Boutros-Ghali, Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusia (j. 1922).
 Thérèse Clerc, frantziar aktibista feminista (j. 1927).
 2017 –
 Dick Bruna, herbeheretar diseinatzaile eta ilustratzailea (j. 1927).
 Jannis Kounellis, greziar-italiar artista (j. 1936).
 2018 – Heli Lääts, estoniar abeslaria (j. 1932).
 2019 – Bruno Ganz, suitzar antzezlea (j. 1941).
 2020 – Larry Tesler, gizakien eta ordenagailuen arteko elkarrekintzen alorrean lan egin zuen estatubatuar informatikaria (j. 1945).
 2021 –
 Carmen Dolores, portugaldar aktore eta idazlea (j. 1924).
 Joan Margarit, kataluniar poeta eta arkitektoa (j. 1938).
 Gustavo Noboa, Ekuadorko presidentea (j. 1937).
 2022 –
 Cristina Calderón, Yagan hizkuntzaren azken hiztuna (j. 1928).
 Dorce Gamalama, indonesiar emakumezko abeslari, aktore, aurkezle eta umorista transexuala (j. 1963).
 Amos Sawyer, Liberiako bitarteko presidentea (j. 1945).
 2023 – Michel Deville, frantziar zinemagilea (j. 1931).
 2024 – Aleksei Navalni, errusiar politikaria eta ustelkeriaren aurkako ekintzailea (j. 1976).
 2025 – Krishnaveni, indiar aktore, zinema ekoizle eta abeslaria (j. 1924).
 2026 – Helene Ahrweiler, unibertsitateko irakaslea eta bizantinista (j. 1926).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Seaska egutegiko izendegia: Lizaide eta Julene.

 Kanpo estekak 

Otsailaren 15 | Urteko egutegi | Otsailaren 17
Kategoria:Urteko egunak