Urriaren 6

Urriaren 6a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hirurogeita hemeretzigarren eguna da, 280.a bisurteetan. 86 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1920 – Grebara jo zuten Azkoitiko abarka fabriketako langileek. Ugazabek errepresio gogorrarekin erantzun zuten, lantegiak itxi eta Guardia Zibila bidaliz. Gutxienez zazpi langile zauritu zuten.
 1934 – Tiroketak izan ziren Meatzaldean grebalarien eta Espainiako armadaren artean, 1934ko Urriko greba orokorra.
 1977 – Triple A talde paramilitarrak David Salvador taxi gidari hernaniarra bahitu eta hil zuen Andoainen.

 Mundua 
 1934 – Kataluniako Errepublika aldarrikatu zuen Companys presidenteak, 34ko Urriko iraultza betean.
 1976 – Barbados uhartetik Jamaikara zihoan Cubanaren 455 hegaldian zihoazen 73 pertsonak hilik gertatu ziren garaiko eraso terrorista bortitzenenan.
 2006 – Evo Moralesek aginduriko nazionalizazioak istiluak eragin zituen Boliviako mehategi batean, mehategiko jabeen eta mehategiaren jabetza bereganatu nahi zuten pertsonen arteko liskarrak, 12 hildako eragin zituen.

 Arte eta kultura 

 Euskal Herria 
 2013 – Tolosan Kilometroak jaia ospatu zen.

 Mundua 
 1927 – The Jazz Singer ("Jazz abeslaria") filma estreinatu zen, zinemaren historiako lehenbiziko soinudun filma izan zelarik. Alan Croslandek zuzendu eta Al Jolson, May McAvoy, Warner Oland eta Yossele Rosenblatt aktoreek antzeztu zuten.
 1961 – Hatari! ("Arriskua!") filma estreeinatu zen, Howard Hawksek zuzendu eta John Wayne, Elsa Martinelli, Hardy Krüger eta Red Buttons aktoreek antzeztu zuten.
 1984 – La Bola de Cristal ("Kristalezko Bola") telebista saioa Espainiako TVE1 katean estreinekoz aireratu zen.
 1995 – Land and Freedom/Tierra y Libertad ("Lurra eta Askatasuna") filma estreinatu zen, Ken Loachek zuzendu eta Ian Hart, Rosana Pastor, Icíar Bollaín, Jordi Dauder, Tom Gilroy, Marc Martínez eta Fréderic Pierrot aktoreek antzeztu zutelarik.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Kirolak 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1682 – Bruno Maurizio Zabala, bizkaitar militarra eta konkistatzailea, Montevideo hiriburuaren sortzaileetako bat (h. 1736).
 1811 – Manuel Maria Etxarri, gipuzkoar zirujaua, kapitain karlista eta Karlos Maria Isidro Borboikoaren eta Karlos Luis Borboikoaren zerbitzari eta aholkularia (h. 1890).
 1907 – Emilio Sánchez Cayuela, Gutxi, nafar margolaria eta marrazkilaria (h. 1993).
 1919 – Jesús Gallego Rodríguez, Gaztelan jaiotako donostiar margolaria eta irakaslea (h. 2004).
 1934 – Javier Arriola Lizarralde, Arriola IV.a, gipuzkoar eusko pilotaria (h. 2003).
 1941 – Jose Miguel Maiz, gipuzkoar atleta ohia.
 1945 – Jesus Mari Zabarte, Garratz, gipuzkoar ETAkidea.
 1947 – Patxi Andion, euskal herritar kantautorea, musikaria, aktorea, idazlea eta irakaslea, Madrilen (h. 2019).
 1958 – Iñaki Otaegi, gipuzkoar harri-jasotzailea.
 1963 – Txan magoa, donostiar mago edo aztia.
 1966 –
 Fito Cabrales, bilbotar abeslari eta gitarra-jotzailea.
 David de la Hera, bizkaitar futbolaria ohia.
 1970 – Rober Gutiérrez, Bai Euskarari Elkartearen zuzendaria.
 1972 – Mikel Irujo, EAko nafar politikaria, Caracasen.
 1975 –
 Leire Corrales, EAJko bizkaitar politikaria.
 Inés Sainz, bizkaitar modelo ohia eta harreman publikoen arduraduna.
 1977 – Oier Larraintzar, gipuzkoar futbolari ohia.
 1983 – Asier Riesgo, gipuzkoar futbolaria.
 1987 – Josu Lopez-Gazpio, gipuzkoar kimikaria, Goi-mailako Online Institutuko irakaslea eta ikertzailea.
 1990 – Itsaso Nabaskues, gipuzkoar futbolaria.
 1997 – Sara Olaizola, gipuzkoar futbolaria.
 1998 – Urki Txoperena, nafar futbolaria.
 1999 – Paula Milagros, nafar eskubaloi jokalaria.
 2000 - Imanol Torre, bizkaitar futbolaria.
 2003 -
 Lander Pinillos, nafar futbolaria.
 Javier Sola Gascón, nafar futbolaria.

 Mundua 
 1289 – Wentzeslao III.a Bohemiakoa, Bohemiako erregea eta Poloniako erregea (h. 1306).
 1522 – Matteo Ricci, italiar misiolari jesuita (h. 1610).
 1565 – Marie le Jars de Gournay, frantziar idazle, filologo, itzultzaile, olerkari eta filosofoa (h. 1645).
 1731 – Giovanni Battista Tommasi, Maltako Ordenako 73. Printze eta Maisu Nagusia (h. 1805).
 1732 – Nevil Maskelyne, britainiar astronomoa (h. 1811).
 1735 – Jesse Ramsden, ingeles teknikari eta asmatzailea (h. 1800).
 1738 – Maria Ana Austriakoa, Austriako artxidukesa (h. 1789).
 1773 – Luis Filipe Frantziakoa, Frantziako azken erregea (h. 1850).
 1779 – Mountstuart Elphinstone, Britainia Handiko kolonizatzailea (h. 1859).
 1784 – Charles Dupin, frantziar matematikaria eta politikaria (h. 1873).
 1808 – Frederiko VII.a Danimarkakoa, Danimarkako erregea (h. 1863).
 1820 – Jenny Lind, suediar sopranoa (h. 1887).
 1827 – Ferenc Ribáry, hungariar historialaria, idazlea eta unibertsitateko irakaslea (h. 1880).
 1831 – Richard Dedekind, alemaniar matematikaria (h. 1916).
 1846 – George Westinghouse, estatubatuar enpresaburua, ingeniaria eta asmatzailea (h. 1914).
 1847 – Adolf von Hildebrand, alemaniar eskultorea (h. 1921).
 1853 – Francis Meadow Sutcliffe, ingeles argazkilaria (h. 1941).
 1872 – Carl Gustaf Ekman, Suediako lehen ministroa (h. 1945).
 1882 –
 Jan Czekanowski, poloniar antropologoa eta etnografoa (h. 1965).
 Karol Szymanowski, poloniar musikagilea (h. 1937).
 1984 – Magdalena Frąckowiak, poloniar moda-diseinatzailea.
 1887 – Le Corbusier, suitzar-frantziar arkitekto, hirigile, arkitektura-teoriko eta margolaria (h. 1965).
 1888 – Roland Garros, frantziar hegazkinlaria, Mediterraneoa alderik alde zeharkatu zuen lehen pertsona (h. 1918).
 1889 – Maria Dabrowska, poloniar idazlea (h. 1965).
 1892 – Sándor Rónai, Hungariako estatuburua (h. 1965).
 1893 –
 Maria Lamas, portugaldar idazlea, itzultzailea, kazetaria eta ekintzaile politikari feminista (h. 1983).
 Meghnad Saha, indiar astrofisikaria (h. 1956).
 1898 – Mitchell Leisen, estatubatuar zinema zuzendari, arte zuzendari eta jantzi diseinatzailea (h. 1972).
 1903 – Ernest Thomas Sinton Walton, irlandar fisikaria, 1951ko Fisikako Nobel Saria (h. 1995).
 1905 – Helen Wills, estatubatuar tenislaria (h. 1998).
 1906 – Janet Gaynor, estatubatuar aktore eta margolaria (h. 1984).
 1908 – Carole Lombard, Hollywoodeko itzal handiko estatubatuar aktorea (h. 1942).
 1913 – Meret Oppenheim, alemaniar artista (h. 1985).
 1914 – Thor Heyerdahl, norvegiar esploratzailea, etnografoa eta abenturazalea (h. 2002).
 1915 – Neus Català, katalandar ekintzaile antifaxista (h. 2019).
 1916 – Pablo Palazuelo, espainiar margolari, eskultore eta grabatzailea, abstrakzio geometrikoaren ordezkari nagusietako bat (h. 2007).
 1919 – Mohamed Siyad Barre, Somaliako diktadorea (h. 1995).
 1923 – Yaşar Kemal, turkierazko idazlerik ezagunenetarikoa (h. 2015).
 1927 – Paul Badura-Skoda, austriar piano-jotzailea eta musikologoa (h. 2019).
 1929 – Manuel María, galizierazko olerkaria, Galizian izan den olerkari handienetako bat (h. 2004).
 1930 –
 Hafez al-Assad, Siriako presidentea (h. 2000).
 Daniel Moyano, argentinar idazlea, kazetaria eta musikagilea (h. 1992).
 1931 –
 Riccardo Giacconi, italiar fisikaria, 2002ko Fisikako Nobel Saria (h. 2018).
 Michael Hardie Boys, Zeelanda Berriko 17. Gobernadore Orokorra (h. 2023).
 Nikolai Txernikh, sobietar eta ukrainar astronomoa (h. 2004).
 1933 – Alicia D'Amico, argentinar argazkilaria (h. 2001).
 1934 – Marshall Rosenberg, estatubatuar psikologoa, bitartekaria, baketzailea, autorea eta irakaslea (h. 2015).
 1937 – Mario Capecchi, italo-estatubatuar genetikalaria, 2007ko Medikuntzako Nobel Saria.
 1942 – Britt Ekland, suediar zinema, telebista eta antzerkiko aktore eta abeslaria.
 1943 – Udo Zimmermann, alemaniar musikagile eta orkestra zuzendaria (h. 2021).
 1944 – Merzak Allouache, aljeriar zinema-zuzendaria.
 1948 – 
 Gerry Adams, Sinn Féin alderdi irlandar errepublikarraren burua.
 Alaíde do Feijão, brasildar sukaldaria eta arrazismoaren aurkako ekintzailea (h. 2022).
 1951 –
 Manfred Winkelhock, alemaniar 1 Formulako gidaria (h. 1985).
 Irina Xevtxuk, errusiar aktorea (h. 2026).
 1958 – Guillermo Fernández Vara, espainiar politikari sozialista (h. 2025).
 1960 – Yves Leterme, Belgikako lehen ministroa.
 1962 – David Baker, estatubatuar biokimikari eta biologo konputazionala, 2024ko Kimikako Nobel Saria.
 1963 –
 Thomas Bickel, suitzar futbolari ohia.
 Elisabeth Shue, estatubatuar aktorea.
 1966 – Fernanda García Lao, argentinar-espainiar idazlea, poeta, dramagilea eta antzerki-zuzendaria.
 1969 – Muhammad V.a Kelantangoa, Malaysiako erregea eta Kelantango sultana.
 1970 – Rawdna Carita Eira, Norvegia aldeko Laponiako idazlea.
 1971 – Lola Dueñas, kataluniar aktorea.
 1973 – Ioan Gruffudd, galestar aktorea.
 1974 – Lívia Járóka, romani etniako lehenengo emakumezko eurodiputatua, soziologoa, antropologoa eta politikari hungariarra.
 1975 –
 Pato Machete, mexikar raperoa, Control Machete taldeko abeslari ohia eta ondoren bakarlaria.
 Peter Pellegrini, Eslovakiako presidentea.
 Sara Ramo, espainiar-brasildar artista bisuala.
 1978 –
 Ricky Hatton, britainiar boxeolari profesionala (h. 2025).
 Liu Yang, txinatar pilotu eta astronauta, espaziora joan zen lehen emakume txinatarra.
 1980 – Silvia Penas, galiziar idazlea.
 1984 – Valerie Adams, zeelandaberritar pisu-jaurtitzailea.
 1985 – Pepa Rus, espainiar aktore, umoregile, abeslari eta antzerki-zuzendaria.
 1986 – Bruno Oscar Schmidt, hondartzako boleiboleko brasildar jokalaria.
 1990 – Scarlett Byrne, ingeles aktorea.
 1997 – Theo Hernández, frantziar futbolaria.
 1998 – Ivan Bakaidov, errusiar informatikaria, blogaria eta pertsona desgaituen eskubideen aldeko aktibista.
 2000 –
 Sarah Gigante, australiar txirrindularia.
 Jazz Jennings, estatubatuar telebistako pertsona ospetsu eta LGBTIQ eskubideen aldeko ekintzailea.
 Zoë Më, suitzar abeslaria.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1349 – Joana II.a, Nafarroako erregina (j. 1311).
 1567 – Cristobal Oñate, euskal esploratzaile, konkistatzaile eta militarra, Zacatecasen (j. 1504).
 1643 – Jean Duvergier de Hauranne, Saint-Cyraneko abade nagusia, Baionatar teologo famatua, jansenismoaren bultzatzaileetakoa (j. 1581).
 1673 – Isabel Lobiano, leinu aberats bateko oinordekoa, inposatutako ezkontza bati aurre eginez garaiko gizartea astindu zuena (j. 1583).
 1972 –
 Pedro Baigorri, nafar iraultzaile eta abenturazalea (j. 1939).
 Alexandre Camino, lapurtar politikaria (j. 1897).
 1982 – Miguel Amilibia, euskal abokatu eta politikaria (j. 1901).
 2006 – José María Galardi, Real Sociedadeko gipuzkoar futbolaria (j. 1931).
 2016 –
 Laura Irasuegi Otal, Euskal Herriko lehenengo emakume kolegiatua Bide, Ubide eta Portu ingeniarien Elkargoan (j. 1923).
 Maddi Pelot, euskal idazlea (j. 1947).
 2024 – Luis Baraiazarra, bizkaitar maisua, karmeldarra, euskal filologian lizentziatua eta euskaltzain urgazlea (j. 1940).

 Mundua 
 404 – Elia Eudoxia, Bizantziar Inperioko enperatriza.
 877 – Karlos II.a Burusoila, Mendebaldeko Frantziako erregea (j. 823).
 1014 – Samuel Bulgariakoa, Bulgariako enperadorea (tsarra).
 1101 – Bruno Koloniakoa, kristau lekaidea, Kartusiar Ordenaren sortzailea (j. ).
 1397 – Vuk Branković, Erdi Aroko aitoren-seme kosovarra (j. 1345).
 1517 – Frai Bartolomeo, italiar margolaria (j. 1472).
 1632 – Ana Cleveskoa, alemaniar noblea (j. 1552).
 1644 – Elisabet Borboikoa, Frantzia eta Nafarroako infanta eta Espainiako erregina ezkontidea (j. 1602).
 1786 – Antonio Sacchini, italiar musikagilea (j. 1730).
 1819 – Karlos Emanuel IV.a Sardiniakoa, Sardiniako erregea (j. 1751).
 1825 – Bernard Germain de Lacépède, frantziar zoologo, politikari eta musikaria (j. 1756).
 1849 – Lajos Batthyány, Hungariako lehen ministroa (j. 1807).
 1873 – Paweł Edmund Strzelecki, poloniar esploratzaile eta geologoa, Australiako esplorazioengatik ospetsua (j. 1797).
 1880 – Benjamin Peirce, estatubatuar matematikaria eta astronomoa (j. 1809).
 1881 – Claire de Chandeneux, frantziar idazlea (j. 1836).
 1883 – Antónia Pusich, portugaldar poeta, antzerkigile, kazetari, piano-jotzaile eta musikagilea (j. 1805).
 1889 – Jules Dupré, frantziar margolaria (j. 1811).
 1891 –
 Karlos Württembergekoa, Württembergeko erregea (j. 1823).
 Irina Koni, errusiar aktore eta idazlea (j. 1811).
 Charles Stewart Parnell, irlandar politikari nazionalista, Irlandako Alderdi Parlamentarioaren sortzailea (j. 1846).
 1892 – Alfred Tennyson, ingeles olerkaria (j. 1809).
 1893 – Ford Madox Brown, ingeles margolaria (j. 1821).
 1905 – Ferdinand Paul Wilhelm Richthofen, Richthofengo baroia, alemaniar geografo eta geologoa (j. 1833).
 1912 – Auguste Beernaert, Belgikako lehen ministroa, 1909ko Bakearen Nobel Saria (j. 1829).
 1917 – Jenny Maria Ödmann, suediar idazlea (j. 1847).
 1928 – Pádraic Ó Conaire, irlandar kazetari eta idazlea (j. 1882).
 1936 – Gyula Gömbös, Hungariako lehen ministroa (j. 1886).
 1941 – Sara Justo, argentinar odontologoa eta hezitzailea (j. 1870)
 1942 – Lorenzo Aguirre, espainiar margolari eta polizia, fusilatua (j. 1884).
 1946 – Per Albin Hansson, Suediako lehen ministroa (j. 1885).
 1951 – Otto Fritz Meyerhof, alemaniar sendagile eta biokimikaria, 1922ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1884).
 1953 – Vera Mukhina, sobietar eskultorea (j. 1889).
 1973 – Margaret Wilson, estatubatuar eleberrigilea (j. 1882).
 1979 –
 Elizabeth Bishop, estatubatuar poeta (j. 1911).
 Ľudmila Pajdušáková, eslovakiar astronomo eta fisikaria (j. 1916).
 1980 –
 Jean Robic, frantziar txirrindularia (j. 1921).
 Shigemaru Takenokoshi, japoniar futbolaria (j. 1906).
 1981 – Anuar as Sadat, Egiptoko presidentea (j. 1918).
 1984 – George Gaylord Simpson, estatubatuar paleontologoa, Eboluzioaren Teoria Sintetikoaren egileetako bat (j. 1902).
 1989 – Bette Davis, estatubatuar aktorea (j. 1908).
 1992 – Denholm Elliott, ingeles aktorea (j. 1922).
 1995 – Paul Baize, frantziar pediatra eta astronomo zaletua (j. 1901).
 1996 – Gilles Hénault, kanadar poeta, kazetari eta arte-kritikaria (j. 1920).
 1999 – Amália Rodrigues, Rainha do Fado, portugaldar abeslaria, fadista klasiko ezagunenetarikoa (j. 1920).
 2000 –
 José Cabanis, frantziar idazlea (j. 1922).
 Cuco Sánchez, mexikar herri-musika egile eta abeslaria (j. 1921).
 2002 – Claus von Amsberg, Beatriz I.a Herbehereetakoa erreginaren ezkontidea (j. 1926).
 2004 – Veríssimo Correia Seabra, Ginea-Bissauko estatuburua (j. 1947).
 2008 – Paavo Haavikko, finlandiar dramaturgo eta poeta, Finlandiako funtsezko egileetako bat (j. 1931).
 2011 – Diane Cilento, australiar aktorea (j. 1933).
 2012 –
 Chadli Bendjedid, Aljeriako presidentea (j. 1929).
 John Jamieson Carswell Smart, ingeles filosofoa (j. 1920).
 2015 –
 Christine Arnothy, hungarian jaiotako frantziar idazlea (j. 1930).
 Arpad Göncz, Hungariako presidentea eta hungarierazko idazlea eta itzultzailea (j. 1922).
 2017 – Ralphie May, estatubatuar aktore eta telebista aurkezlea (j. 1972).
 2018 –
 Montserrat Caballé, kataluniar sopranoa (j. 1933).
 Viktoria Marinova, bulgariar ikerketa kazetaria, eraila (j. 1988).
 2019 –
 Ginger Baker, ingeles musikari eta bateria-jotzailea (j. 1939).
 Larry Junstrom, estatubatuar baxu-jotzailea, Lynyrd Skynyrd taldearen sortzaileetako bat (j. 1949).
 2020 – Eddie Van Halen, herbeheretar-estatubatuar rock gitarra-jotzailea, Van Halen taldearen sortzaileetako bat (j. 1955).
 2021 –
 Tomoyasu Asaoka, japoniar futbolaria (j. 1962).
 Otilia Larrañaga, Mexikoko dantzari eta aktorea (j. 1931).
 2022 –
 Michel Herjean, bretoi sindikalista eta independentista (j. 1943).
 Sara Lee, estatubatuar borrokalari profesionala (j. 1992).
 Phil Read, ingeles motoziklista, zazpi aldiz motoziklismoko munduko txapelduna (j. 1939).
 2024 – Johan Neeskens, herbeheretar futbolari eta entrenatzailea (j. 1951).
 2025 – Mohamed Tahir Ayala, Sudango lehen ministroa (j. 1951).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Zigor eta Maritxu.

 Kanpo estekak 

Urriaren 5 | Urteko egutegi | Urriaren 7
Kategoria:Urteko egunak