Kornubiera

Kornubiera (kornubieraz,  edo ) Kornubia (edo Kornualles) konderriko berezko hizkuntza da. Mintzaira indoeuroparra da, multzo zeltikoko talde britoiaren barrukoa, bretainierarekin eta galesarekin batera. Usadiozko azken hiztuna XIX. mendearen hasieran hil zen arren, XX. mendean berpiztu zuten. Gaur egun, zailtasunik gabe hitz egin dezaketenak 3.000 inguru dira.

XIX. mendean galdu zen, ingelesak ordezkatua. Uste da Dolly Pentreath (1777an zendua) izan zela kornubiera ama hizkuntza zuen azkena. Kondairak dio haren azken hitzak Me ne vidn cewsel sawznek! («Ez naiz ingelesez mintzatuko!») izan zirela, eta badirudi bazekiela zerbait ingelesez. Azken hiztun elebakarra, berriz, Chesten Marchant (1676an zendua) izan zela jotzen da. Zenbaitek kornubiera XVIII. mendean galdu zela dioten arren, nolabaiteko erabilera mugatua izan zuen geroago ere: 1875ean oraindik baziren gutxienez sei hiztun, guztiak hirurogei urtez gorakoak; eta uste da usadiozko azken hiztuna John Davey (1891n hila) izan zela.

XX. mendean, hainbat taldek hizkuntzaren aldeko hautua egin zuten, eta ikasi eta erabiltzeari ekin: horretan dihardu, adibidez, Kesva an Taves Kernewek elkarteak. Era berean, eskoletan aukerako irakasgaia da.

2008ko maiatzean, Kornubiar Hizkuntzaren Elkarteak idazkera estandarra berretsi zuen.Juanma SARASOLA: «Argi berdea kornubiera batuari», Berria, 2008-05-24.

Wikipedia kornubieraz ere erabilgarri dago. kw.wikipedia.org.

 Kornubiera batua 

XX. mendean kornubiera berpizteko saioei ekin zietenean, hainbat kornubierazale multzo sortu ziren; multzo haietako bakoitzak garai bateko kornubieraren iturri jakin batzuk eredutzat hartu zituen, bere kornubiera eredua eratzeko. XXI. mendearen hasieran, kornubieraz idazteko lau eredu nagusi zituzten oraindik, bai eta bigarren mailako beste hainbat ere. Eredu nagusien arteko aldeak txikiak ziren, baina eredu bakoitzaren alde lerratutako kornubierazale multzoetatik inork ez zuen amore ematen. 2008an, azkenik, kornubiera batua (kornubieraz, Furv Skrifys Savonek, «forma idatzi estandarra») eratzeko adostasuna lortu zuten. Bi urte baino gehiagoko negoziazio sutsuen ondoren, Trond Trosterud norvegiarra buru zuen hizkuntzalari taldeak eredu idatzi estandarra zehaztu zuen, Kornubiar Hizkuntzaren Elkartearen babesean.Lucy COCKCROFT: «Cornish language makes a comeback», The Telegraph, 2008-05-21.

Hezkuntzan, inprimakietan, argibide orrietan eta bide seinaleetan erabil dadin hitzartu den eredua da. Hartara, kornubieraren irakaskuntza eta erabilera hedatu ahal izango dute, eta Europar Batasuneko diru laguntzak eskuratu. Kornubierarentzat onarpen ofiziala lortze aldera aurrerapauso garrantzitsua izan da.

 Kornubieraren adibideak 
 Baliokidetza taula 
Kornubiera batua  Galesa     Bretoiera      Ingelesa     Euskara     Kernowek  Cernyweg Kerneveureg  Cornish   kornubiera gwenenen   gwenynen   gwenanenn    bee   erle kador  cadair     kador   hip    aldaka keus  caws       keuz     cheese   gazta dhe-ves  y ffordd allan/mas     er-maez      exit    irteera kodha  cwympo    	kouezhañ	   fall     erori gaver  gafr      	gavr	   goat      ahuntz chi  tŷ        	ti	     house    etxe gweus  gwefus     gweuz	   lip    ezpain aber  aber, genau      aber     river mouth   (ibaiaren) aho niver  rhif, nifer      niver	     number    zenbaki peren  gellygen, peren   perenn	     pear     udare, madari, txermen skol  ysgol      skol	     school    eskola megi  mygu	      mogediñ	     smoke    erre (pipatu) steren  seren      steredenn      star   izar hedhyw  heddiw     hiziv	    today    gaur hwibana  chwibanu   c'hwibanat     whistle    txistu egin (soinua)

 Oinarrizko esaldiak 
KornubieraKornubierazko ahoskera (IPA)EuskaraMyttin da  [ˈmɪttin ˈdaː]  Egun on (hitzez hitz, Egunak on)Dydh da  [ˈdɪːð ˈdaː]  Egun onFatla genes?  [ˈfatla ˈɡɛnɛs]  Zer moduz?Yn poynt da, meur ras  [ɪn ˈpɔjnt ˈdaː mœːr ˈraːs]  Ongi, eskerrik askoPy eur yw?  [ˈpɪː ˈœːr ɪw]  Zer ordu da?Ple'ma Rysrudh, mar pleg?  [ˈplɛː maː ˈrɪzryð mar ˈplɛːɡ]  Mesedez, non dago Redruth?Yma Rysrudh ogas dhe Gambron, heb mar!  [ɪˈmaː ˈrɪzryð ˈɔɡas ðɛ ˈɡambrɔn hɛb ˈmaːr] Redruth Cambornetik hurbil dago, jakina!Pandra vynn'ta dh'y eva?  [ˈpandra ˌvɪnta ðɪ ɛˑva] Zer nahi duzu edateko?Pinta korev mar pleg.  [ˌpinta ˈkoˑrɛv mar ˈplɛ:k] Pinta bat garagardo, mesedez

 Itzulpenak 
EuskarazKornubierazEsklabo erremintaria
Sartaldeko oihanetan gatibaturik
Erromara ekarri hinduten,
esklaboa,
errementari ofizioa jaso
eta kateak egiten dituk.
Arragoko burdin goria
nahieran molda hezake,
atxurrak eta ezpatak
egin ditzakek
hire herritarrek kateak
hauts ditzaten.
Baina hik, esklabo horrek,
kateak egiten dituk,
katea gehiago.An Gov Keth
A wasonieth koesow a'n howlsedhes,
Degys bys yn Rom avél 
kethwas,
Gorrys yn soedh gov
Kargharow a wredh.
Rudh-splann a'n forn horn hebleg
Dhe vos formys dell vynni.
Kledhedhyow a ylli aga gwruthyl
Rag dha gentrevogyon
aga hargharow dhe dhralya.
Mes ty, an kethwas-na,
Kargharow a wre'ta,
kargharow hwath. 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Europako hizkuntza gutxituak

 Kanpo estekak 

  Ferdinand, Siarl (2013). Brief History of the Cornish language, its Revival and its Current Situation. E-Keltoi, Vol. 2, abenduaren 2a, 199-227 orrialdeak.
  Cornish Language Partnership
 Jon MIRANDE: «Hizkuntza baten heriotzaz eta berpizkundeaz», Egan, 1959ko apirila. Klasikoen Gordailua.
 Kornubierazko Wikipedia. Azala.

Kategoria:Kornubiera