Arraia-Maeztu

Arraia-Maeztu Arabako hego-ekialdeko udalerri bat da, Mendialdeko kuadrillakoa. Gasteiztik 26 bat kilometro hego-ekialdera dago. 2006ko erroldan, 728 biztanle zituen. Maeztu da herriburua, eta udalerriaren erdigunean dago, mendiz inguraturik.

Udalerria 1958. urtean eratu zen, Apilaizko, Arraiako, Korresko eta Laminoriako udalak batuta. Hasieran, Maestu deitu zioten udalerri berriari, baina 1987. urtean egungo izena hartu zuen: Arraia-Maeztu.

 Geografia 

 Ingurune naturala eta klima 

Azazetako Ega eta Musituko Ega ibaiek eratutako haranek osatzen dute udalerri handi hau, Arraiako eta Laminoriako haranek, alegia. Ikustekoa da Igoroin errekak sortzen duen ur-jauzia Erroitegitik gertu, 10 bat metroko garaiera duena.

Arraia-Maeztu Izkiko Natura Parkean sartuta dago (udalerriko Korres herria, zehazki). Halaber, Kodesko mendilerroa udalerritik gertu dago.

Nabarmendu beharrekoa da, halaber, Olandinako urmaela. Jatorri diapirikoa duen hezegune txiki bat da, eta hor igebelar zuriaren loratze zoragarria ikus daiteke. Iturrietako mendietan dagoen Ingoroingo sakana landaretza simetriaren erakusgarri da: laiotzetan, pagadiak; eguteretan, erkameztiak.

 Udalerri mugakideak 

 Iparraldean: Iruraitz-Gauna, Dulantzi, Donemiliaga eta Agurain.
 Ekialdean: Entzia-Iturrietako Partzuergoa, Harana eta Kanpezu.
 Hegoaldean: Kanpezu eta Bernedo.
 Mendebaldean: Bernedo.

 Historia 

Birgaragoienen Kanpanoste, Kanpanoste Goikoa eta Atxosteko aztarnategiak daude, historiaurrekoak. Kristo aurreko 10.500 - 1.500 urte bitarteko giza aztarnak aurkitu dira han. Glaziazio garaiak amaitzen ari zirenean sartu ziren lehen giza taldeak, Goi Paleolitoaren amaieran edo Madeleine aldian. Egungo klimaren aldian —Holozenoan, alegia— gizakien presentzia areago handitu zen, azken ehiztari-biltzaileekin, Kristo aurreko 7500 - 4300. urteen bitartean bizi izan baitziren lur hauetan. Gero, Neolito garaia etorri zen, eta orduan hasi ziren agertzen abeltzaintza eta nekazaritza.

1025. urteko datazioa duen Donemiliagako goldean aipatuak agertzen dira Arraia eta Maeztu, Harrahia eta Bahaheztu aldaerarekin. Donemiliaga Kukulako monasterioko dokumentu horretan eta beste dokumentu batzuetan, Harrahia edo honen aldaera bat erabili zen eskualde osoa izendatzeko.

Maeztuko herribilduak jaurerri titulua 1369an eskuratu zuen.

Arraia-Maeztu udalerria, ia gaur egun ezagutzen den bezala, 1958. urtean sortu zen, Apilaizko, Arraiako, eta Laminoriako udalek bat egin zutenean. Korres, ordea, 1965ean igaro zen Arraia-Maeztuko udalerri berriaren zati izatera.

1958 eta 1987 artean udalerriak Maeztu izena izan zuen.

 Ekonomia 

Udalerriko lehengaiei dagokienez, asfalto naturala dago bertan, eta XX. mendean hainbat meatze egon ziren hura erauzteko. Nabarmenenak Ataurikoak eta Elortzakoak izan ziren.

Halaber, obrarako agregatuak erauzteko harrobi handi bat dago Laminorian, Echasa enpresak 1977an ireki zuena, eta gaur egun 236 ha-ko azalera duena.

 Banaketa administratiboa 

 thumb | eskuinera | Azazeta

 thumb | eskuinera | Birgaragoien

 thumb | eskuinera | Zekuiano

Arraia-Maeztu 10 kontzejutan bildutako 16 herriz osatua dago:

 Aletxa
 Apilaiz
 Areatza
 Atauri
 Azazeta
 Birgarabarren
 Birgaragoien
 Elortza
 Erroeta
 Erroitegi
 Ibisate
 Korres
 Maeztu (egungo udalerriko herriburua eta Arraia udalerri ohiko herriburua)
 Musitu
 Sabando
 Zekuiano (Laminoria udalerri ohiko herriburua)
 hustutako herriak:
 Aizpilleta
 Atauri behekoa
 Bahanesta
 Donas
 Gesalba
 Igoroin
 Kerrianu
 Luzkando
 Okerruri
 Sabando behekoa
 Santa Pia
 Villaverde
 Zalmadura

 Demografia 

 Politika 

 thumb | eskuinera | Arraia-Maeztuko udaletxea. XX. mendean, Anglo-Vasco-Navarro trenbideko geltoki bat izan zen.

 2023-2027 legegintzaldia 

 Alkateak 

Hauek izan dira Arraia-Maeztuko azken alkateak:

AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia Simon Ochoa Perez de Viñaspre 1979 1983 Euzko Alderdi Jeltzalea Jose Antonio Suso Perez de Arenaza 1983 1987 Euzko Alderdi Jeltzalea Luis Remon Pipaon 1987 1991 Euzko Alderdi Jeltzalea Maria Carmen Dorronsoro Balza de Vallejo 1991 1995 Euzko Alderdi Jeltzalea Maria Carmen Dorronsoro Balza de Vallejo 1995 1999 Euzko Alderdi Jeltzalea Iñigo Martinez de Estivariz Martinez 1999 2003 Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna Angel Marcos Perez de Arrilucea Perez de Alday 2003 2007 Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna Angel Marcos Perez de Arrilucea Perez de Lecea 2007 2011 Euzko Alderdi Jeltzalea Angel Marcos Perez de Arrilucea Perez de Lecea 2011 2015 Euzko Alderdi Jeltzalea Anartz Gorrotxategi Elorriaga 2015 2019 Euzko Alderdi Jeltzalea Anartz Gorrotxategi Elorriaga 2019 2023 Euzko Alderdi Jeltzalea Anartz Gorrotxategi Elorriaga 2023 2023 a Euzko Alderdi Jeltzalea Gemma Ramos Fernandez 2023 2024 b Euzko Alderdi Jeltzalea Ana Asun Fernandez de Monje 2024 Jardunean Euzko Alderdi Jeltzalea

a 2023ko uztailean Anartz Gorrotxategi Elorriaga alkateak dimisioa aurkeztu zuen, Arabako Foru Aldundiko Lurralde Orekaren eta Lurralde Antolaketaren foru diputatua izateko.

b 2024ko abuztuan Gemma Ramos Fernandez alkateak dimisioa aurkeztu zuen.

 Garraioa 

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu udalerrian:

 Azpiegiturak 

 Kultura 

 Kirolak 

Azazetako Ega ibaiaren ertzeko zelaigune zabal batean, Zumaldeko igerilekuak eta aisialdirako beste instalazio batzuk daude.

 Jaiak 

 Maiatzaren lehen asteburuan, Gurutze Zapidunaren jaia ospatzen da.
 San Adriangoko jaiak ekainaren hirugarren hilabetean dira, ostiraletik astelehenera.

 Ondasun nabarmenak 

 Atauri herriaren goialdean Mairuen haitzuloa dago; giza irudien eta zeinu abstraktuen pinturak dauzka.
 Arburu mendiaren hegalean, Gesal deritzon lekuan, aspaldiko burdinola baten hondakinak daude, presarekin eta arkuekin, bai eta 1561eko irin errota ere.
 Arburu mendiaren gainean Obi eta Gesaleko haitzuloak daude.

 Arraiar eta maeztuar ezagunak 

 Pedro Ruiz de Gaona (XV. mendea), Joan II.a Gaztelakoaren enbaxadore izandakoa.
 Joan Batista Gamiz (Sabando, 1696-Bolonia, 1773), euskal idazlea.
 Luis Antonio Ruiz de Alda Gonzalez de Alaiza (1776-?), Panama Hiriko portuan komandante izandakoa.
 Abdon Gonzalez de Alaitza (Musitu, 1876-Musitu, 1926), euskarazko lehen komikiaren egilea.
 Isaac Puente (Abanto-Zierbena, 1896-Pancorbo, 1936), mediku anarkistak urte luzeak eman zituen Maeztun.
 Gerardo Lopez de Gereñu (Gasteiz, 1904-Gasteiz, 1992), ikertzaile eta euskaltzainak harreman estua izan zuen Apilaizekin. Bere semeak, Gerardo López de Gereñu Iholdik, ere bai.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Aletxa
 Apilaiz
 Araba
 Arabako udalerrien zerrenda
 Arabako Mendialdeko kuadrilla
 Areatza
 Arraia
 Atauri
 Azazeta
 Birgarabarren
 Birgaragoien
 Elortza
 Erroeta
 Erroitegi
 Ibisate
 Korres
 Laminoria
 Maeztu
 Musitu
 Sabando
 Zekuiano

 Kanpo estekak 

 Arraia-Maeztuko Udalaren webgunea.
 Arabako Mendialdeko kuadrillaren webgunea
  «Arraia-Maeztu», Auñamendi Eusko Entziklopedia.

Kategoria:Arraia-Maeztu
Kategoria:Donemiliagako goldean aipatuak