Burlata

Burlata (eguesibarreraz: Burleta) Nafarroa Garaiko erdialdeko udalerri bat da, Iruñerrikoa, Zangozako merindadekoa. . urtean  biztanle zituen.

1970ean Eguesibartik banandu zenean bilakatu zen udalerri.

Iruñerriko Mankomunitatea arduratzen da zaborra biltzeaz, ur-horniduraz eta bestelako zerbitzuez, Iruñeko metropolitar guneko beste hainbat herritan bezala.

 Geografia 
Burlata Nafarroa Garaiaren ekialdean dago, Iruñeko metropolitar guneko ipar-ekialdean. Udalerriak Atarrabia eta Ezkabarterekin egiten du muga iparraldean, Iruñearekin mendebaldean, eta Uharte eta Eguesibarrekin ekialdean. Burlata 420 metroko garaieran dago, Nafarroako hiriburutik hiru kilometrora. Belosoko zubiak eta Arga ibaiak Iruñeko Beloso auzotik banatzen dute.

 Mugak 

 Klima eta landaredia 
Burlatako klima, klima atlantikoaren eta mediterraneoaren arteko trantsizioko klima da. Urtero 800mm inguruko prezipitazioak izaten dira, oro har Iruñerrian jausten den euriaren batez- bestekoa baino gehiago. Izan ere, gune metropolitarraren iparraldean dauden herriek hegoaldekoek baino euri gehiago jasotzen dute.

Hamarkadetako hiritartzearen ondorioz, jatorrizko landaredia ia erabat galdu da eta gaur egun mal eta lesión hektarea bakan batzuk baino ez dira.

 Historia 
Historian zehar hainbat izenekin agertu izan da Burlata agiri ofizialetan, 1097. urteko latinezko agiri batean, Bruslata eta Buruslata izenekin esaterako. XII. mende eta XV. mendeen artean Bruslada deitzen zioten herriari bertako bizilagunek. Gaskoieraz Bruslade izena ere erabili izan zen. Udalerriak gaur egun duen izena XV. mendetik erabili izan da, Burlada hizkuntza erromantzeen hiztunen artean eta Burlata edo Burleta euskaldunen artean.


Erdi Aroan zehar Burlata eliza-jaurerri bat izan zen, garai hartan ohikoa zenez. XII. mendean elizako apezpikuak bere mendeko lurrak, mahastiak, eta hainbat ondasun zituen. Burlatarrek urtero gariaren uztaren zati bat eman beharra zuten zerga moduan. XIV. mendean udalerria Karlos Noblea erregearen familiaren bizitoki bihurtu zen. Jauregi hori mendebaldera begira kokaturik zegoen, elizaren ondoan. Eraikinak arku zorrotz bat zeukan hegoaldeko fatxadan, eta trazeria gotikoko matakanek fatxada apaintzen zuten.

1494. urtean Nafarroako erresumako auzitegiak berriztu ziren Burlatan eginiko gorteetan. 1630ean erregeak Burlatako bere jabetzak Antso Monreali saldu zizkion. Ondorengo hamarkadetan, jaurerriko ondasun horien jabe bilakatu nahi zuten hainbat kanpotarren arteko borrokak izan ziren. Ondasun horien artean jauregi bat aipagarri zen, San Martin Etxea edo pabolleten Etxea izenez ezagutua. Burlata jaurerri izan zen XIX. mendera arte.

XX. mendearen hasieran, Burlatako kontzejuak 297 biztanle zituen. Orduan, pixkanaka historikoki garrantzi handia izan zuen nekazaritza alde batera utzi eta Iruñaren hazkundeak irentsi zuen Burlata. Urteetan saiatu ondoren (lehen saioa 1950ean egin zen), 1970. urtean Eguesibarko kontzeju izateari utzi, eta udalerri independente bilakatu zen. Burlatako lehen udala 1970eko irailaren 25ean eratu zen.

 Burlatako morea 
2008an Nafarroako gobernuak 1.116 etxebitza berri eraikitzeko proiektua onartu zuen. Egitasmoa Burlata eta Iruñea bitartean eraikiko da, Txantreako udalaren mugan. Proiektuaren erabera 6 eta 12 solairu bitarteko eraikinak altxatuko dira, eta eskualdeko biztanleentzat parke berri bat.Diario de Navarra egunkaria.

 Ondare nabarmena 
 San Joan Bataiatzailearen eliza: 1954ean eraikia.
 San Blas eliza
 Burlatako jauregia: Gaur egun jatetxea eta taberna da.
 Burlatako udaletxea: Udalaren egoitza. 2008an eraikia.

 Ekonomia 
 Industrialdeak 
 Iturrondo Industrialdea
 Mugazuri Industrialdea

 Demografia 
Burlatak, Iruñerriko hainbat udalerrik bezala, hazkunde demografiko handia izan du XX. mendean zehar. Mendearen hasieran 297 biztanle baino ez zituen Burlatak. Baina mendearen bigarren erditik hasita Nafarroa guztitik eta Espainiar estatutik etorritako ehunka etorkinek herriaren itxura erabat aldatu zuten. Ehunka etxebizitza eraiki ziren, gehienak inolako plangintzarik jarraitu gabe eraikiak.

Hazkunde azkar horrek arazo handiak ekarri zituen, izan ere Burlata Eguesibarko kontzeju bat baino ez zen. Eguesibarko udalak ezin izan zion aurre egin hazkunde azkar hari, eta azpiegitura, eskola eta bestelakoen gabezia erabatekoa izan zen. Testuinguru hartan azaltzen da Burlatako bizilagunek desiratzen zuten udaletxe propio hori izateko gogoa. 1950eko hamarkadan Eguesibarri eginiko lehen eskaerak ezetza jaso zuen. Baina egoera okertuz joan zen, eta azkenik 1970ean Burlata Eguesibarretik desanexionatu zen.

Azken urteetan Burlatako biztanleriak hazten jarraitu du, gehienbat nazioartetik hara joandako immigrazio oldea dela eta. 2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 2.217 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %12,09 (Nafarroako batezbestekoaren gainetik).

 Politika 

 Udaletxea 
Gaur egungo Burlatako udaletxea itxura modernoko eraikin sinplea da, 2008an eraikia, aurrekoa, aldiz, 1971 eta 1973 urteen artean eraikia izan zen. Herriko parrokia zaharra zegoen tokian eraiki zen eta fatxada karabista adreiluzkoa da. Burlatako kontzeju eta udaletxeak hiru egoitza desberdin izan dituzte historian zehar, 1968ra arte, Mártires de la Patria kalean, 1969an parrokian eta 1970etik 1973ra San Blas kaleko eraikin batean.

 HELBIDEA: Baratzeen Plaza, z/g

 Udal hauteskundeak 
Udalbatza alkateak eta hamasei zinegotzik osatzen dute.

2007an José Muñoz Arias (PSN) atera zen alkate. Orduan alderdirik bozkatuena UPN izan zen, guztira bost zinegotzi eskuratu zituen. PSNek (4), Nafarroa Baik (4) eta NEBek (1) akordioa egin zuten eta Muñoz alkate izendatu zuten. Udalbatza Eusko Abertzale Ekintzak (2) eta CDNk (1) osatu zuten.

2011ko udal hauteskundeetan zerrendarik bozkatuena izateagatik alkatetza UPNko Juan Carlos Gonzálezentzat izan zen; PSNk uko egin zion beste alderdiekiko akordioak egiteari eta NaBai 2011k I-Eko zinegotzi bakarrari bere hiru botoak eman bazizkion ere, ez zen nahikoa izan UPNren aurreko gehiengo osoa lortzeko

2015eko udal hauteskundeetan aldaketa nabarmena gertatu zen: Burlata Aldatuz herritar plataformak eskuratu zituen boto gehien, eta alderdi horretako Txema Noval hautatu zuten alkate, bigarren geratu zen Euskal Herria Bildu alderdiaren botoei esker. Ordura arte nagusi izandako UPN hirugarren geratu zen hauteskundeetan.

 Alkateak 
Hauek izan dira Burlatako azken alkateak:
AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdiaRafael Perez Rivas 1979 1983 Euskadiko Alderdi SozialistaRafael Perez Rivas 1983 1987 Nafarroako Alderdi SozialistaMaria Pilar Aramburu Gonzalez 1987 1991 Nafarroako Alderdi SozialistaMaria Pilar Aramburu Gonzalez 1991 1995 Nafarroako Alderdi Sozialista Jose Luis Gongora Setuain 1995 1999 Nafar Herriaren BatasunaJose Luis Gongora Setuain 1999 2003 Nafar Herriaren Batasuna Jose Muñoz Arias 2003 2007 Nafarroako Alderdi Sozialista Jose Muñoz Arias 2007 2011 Nafarroako Alderdi Sozialista Juan Carlos Gonzalez Muñoz 2011 2015 Nafar Herriaren Batasuna Jose Maria Noval Galarraga 2015 2019 Burlata Aldatuz Ana Maria Gongora Urzaiz 2019 2023 Navarra Suma Berta Arizkun Gonzalez 2023 Jardunean EH Bildu

 Garraioa 
Udalerri honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 5 linea daude:

Horrez gain, Nafarroako ipar-ekialdeko hainbat herri Iruñearekin batzen dituen Autobus Artieda konpainiaren linea batek geltokia dauka Burlatan. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

 Jaurrieta - Abaurregaina - Abaurrepea - Garaioa - Aribe - Garralda - Orreaga - Auritz - Aurizberri - Mezkiritz - Lintzoain - Erroibar - Zubiri - Larrasoaña - Idoi - Zuriain - Antxoritz - Zabaldika - Olloki - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

Konpainia beraren bigarren lineak (Eugi eta Iruñea bitartekoa), geltokia dauka herrian. Ibilbidea honakoa da.

 Eugi - Urtasun - Saigots - Zubiri - Urdanitz - Larrasoaña - Idoi - Zuriain - Antxoritz - Zabaldika - Olloki - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

Gainera, Conda autobus konpainiaren Otsagabia eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Lineak honako ibilbidea egiten du:

 Otsagabia - Ezkaroze - Orontze - Espartza Zaraitzu - Sartze - Gorza - Galoze - Nabaskoze - Irunberri - Artieda - Artaxo - Agoitz - Urrotz - Lintzoain - Erantsus - Ibiriku - Egues - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

Konpainia beraren beste linea batek Irunberri eta Iruñea batzen ditu, Irunberritik aurrera aurreko lineak duen ibilbide berarekin.

Orbaizeta eta Iruñea batzen dituen lineak Agoitz ere zeharkatzen du, eta honako ibilbidea egiten du:

 Orbaizeta - Orbara - Aribe - Garralda - Orotz-Betelu - Artzibar - Agoitz - Urrotz - Lintzoain - Eguesibar - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

Hirugarren linea batek Agoitz eta Iruñea batzen ditu, hiru zerbitzu baino ez ditu eguneko eta Agoitz eta Iruñea batzen ditu Eguesibar, Urrotz eta Lintzoain zeharkatuz.

 Kultura 

 Jaiak eta ospakizunak 
 Jai nagusiak: Abuztuaren 14tik abuztuaren 21era.
 Inauteriak: Burlatako Martingala.
 San Juan jaiak: Ekainaren 23an.

 Burlatar ospetsuak 
 Joanes Azpilikueta Iriberri (c. 1522-1557), misiolaria.
 Hilarion Eslaba (1807-1878), musikagilea.
 Juan Etxepare (1880-1936), politikaria.
 Ambrosio Huitzi (1880-1973), historialari eta idazlea.
 Marino Goñi (1951-), musikari eta disko-ekoizlea.
 Txelui Moreno (1958-), politikaria.
 Patxi Telletxea (1964-), politikaria, Igoan jaioa.
 Jose Aldaba Legazpi (1966-2025), irrati esataria.
 Mateo Garralda (1969-), eskubaloi jokalaria.
 Oscar Salvoch (1969-), musikari, musikagile eta idazlea.
 Conchita Bardají (1972-), margolaria, Jakan jaioa.
 Ruben Beloki (1974-), pilotaria.
 Berta Arizkun González (1975-), politikaria.
 Izaskun Lesaka (1975-), etakidea.
 Marta Mendia (1975-), atleta.
 Iñaki Esain (1976-), pilotaria.
 Anjel Erro (1978-), euskal idazlea.
 Alberto Beloki (1978-), pilotaria.
 Koldo Gil (1978-), txirrindularia.
 Óscar Rodríguez Garaikoetxea (1995-), txirrindularia.
 Albina Stardust (1997-), drag artista eta aktibista.
 Jon Liberal (1997-), matematikaria.
 Álvaro Roncal (2000-), futbolaria.
 Iñaki Telletxea (2002-), futbolaria.

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Nafarroako udalerrien zerrenda
 Iruñerria
 Iruñeko merindadea

 Kanpo estekak 

 Burlatako Udalaren webgunea.
  Burlatari buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
 Burlatako Kale nagusiaren ikuspegia Google Street View-n.

Kategoria:Burlata