Apirilaren 16

Apirilaren 16a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta seigarren eguna da, 107garrena bisurteetan. 259 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1933 – Donostian bigarren Aberri Eguna ospatu zen.
 1980 – ETAk bi goardia zibil hil zituen Irunen.
 2005 – SUGAk Igeltsera Gaztetxea okupatu zuen

 Mundua 
 K. a. 1457- Megiddoko gudua izan zen, Antzinako Egipto eta Kanaanen artean. Historian modu erlatiboki on batean dokumentatuta dagoen lehen gudua izan zen.
 2007 – Estatu Batuak, Virginia: Blacksburgeko Campusean egondako tiroketatan 33 hildako eta 21 zauritu egon zen, eta hildakoen artean ustezko erasotzailea.
 2016 – Ekuadorko lurrikararen hondamendiak gutxienez 587 hildako, 155 desagertu eta 8.340 zauritu eragin zituen.

 Arte eta kultura 

 Euskal Herria 
 2000ko Nafarroako Bertsolari Txapelketan Amets Arzallusek txapelketa honetako bere lehen txapela jantzi zuen.
 2015 – Urtero legez eta Pazko egunez, Sara udalerrian Euskal Herriko Idazleen Biltzarra ospatu zen.

 Mundua 
 1955 – Rikardo III.a filma estreinatu zen, Laurence Olivierek zuzendu eta ekoiztu, eta berak, Ralph Richardson, Claire Bloom, Cedric Hardwicke, John Gielgud, Laurence Naismith eta Norman Wooland aktoreek antzeztu zutelarik.
 1964 – The Rolling Stones musika taldea izen bereko bere lehen musika diskoa plazaratu zuen. 
 1984 – Istorio Amaitezina filma estreinatu zen, Michael Ende idazlearen Die unendliche Geschichte eleberrian oinarritua zegoen, Wolfgang Petersenek zuzendu eta Noah Hathaway, Barret Oliver, Tami Stronach, Moses Gunn, Thomas Hill eta Alan Oppenheimer aktoreek antzeztu zutelarik.
 1996 – Libertarias ("Libertarioak") filma estreinatu zen, Vicente Arandak zuzendu eta Ana Belén, Victoria Abril, Ariadna Gil, Blanca Apilánez, Laura Mañá, Loles León, Jorge Sanz, José Sancho, Joan Crosas, Antonio Dechent, Miguel Bosé, Paco Bas, Greg Charles, Claudia Gravy eta Francisco Maestre aktoreek antzeztu zutelarik.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Kirolak 
 Euskal Herria 
 1966ko Euskal-Nafar mendiko txapelketa: Garailea Carlos Etxeberria nafarra izan zen, Lizarrako helmugara bakarrik heldu zelarik, bigarren sailkatua Valentin Uriona bizkaitarra izan zen.

 Mundua 

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1861 – Toribio Altzaga, donostiar idazle eta antzerkigilea (h. 1941).
 1865 – Nicolas Viar Eguzkitza, bizkaitar idazle eta politikari abertzalea (h. 1945).
 1873 – Engrazio Arantzadi, Kizkitza, euskal herritar politikari jeltzalea eta idazlea (h. 1937).
 1883 – Elias Salaberria, euskal margolaria (h. 1952).
 1896 – Fernando Urkia, nafar elizgizona, euskal idazlea eta musikagilea (h. 1959).
 1906 – Plazido Muxika, gipuzkoar hiztegigilea, euskal idazlea eta jesulaguna (h. 1982).
 1908 – Luciano Montero Hernández, Ávilan jaiotako euskal txirrindularia (h. 1993).
 1909 – Manuel Valdés Larrañaga, bizkaitar politikaria, Falange Españolaren sortzaileetako bat (h. 2001).
 1913 – Jacques Delarüe-Caron de Beaumarchais, lapurtar diplomazialaria (h. 1979).
 1915 – Miren Edurne Bustinza, mañariarra, frankismoaren biktima (h. 1992)
 1946 – Miren Egaña Goya, gipuzkoar irakasle eta etnografoa.
 1955 – Migel Angel Apalategi, Apala, gipuzkoar ETAkide ohia.
 1956 – Iñaki Gil Uriarte, arabar anarkosindikalista, CNTko partaidea.
 1958 – Kepa Fernandez de Larrinoa, bizkaitar ikertzailea, idazlea eta irakaslea.
 1960 – Mikel Herzog, gipuzkoar musikagile eta abeslaria.
 1962 –
 José María Luluaga, gipuzkoar entrenatzaile eta futbolari ohia.
 Josu Penades, euskal idazlea eta bigarren hezkuntzako euskara eta literatura irakaslea.
 1969 – Josune Gorospe, bizkaitar politikari jeltzalea.
 1974 – Eider Mendoza, gipuzkoar politikaria.
 1976 – Roberto Urroz, nafar futbolari ohia.
 1978 – Francisco Marco, Marquitos, nafar toreatzailea.
 1985 – Patri Espinar, bizkaitar pilotaria.
 1988 – Julen Colinas, gipuzkoar futbolaria.
 1991 – Irati Astondoa, bizkaitar herri kirolaria.
 1995 – Txomin Marañon Gorospe, bizkaitar kirolaria, lasterkaria, txirrindularia eta ibilketa nordikoko oinarrizko irakaslea.
 1998 – Eider Etxeandia "Heitxi", bizkaitar musikaria.

 Mundua 
 1319 – Joan II.a Frantziakoa, Frantziako erregea (h. 1364).
 1495 – Petrus Apianus, alemaniar humanista, matematikari, kartografo, astronomo eta kosmografoa (h. 1552).
 1635 – Frans van Mieris Zaharra, Herbehereetako Urrezko Aroko margolaria (h. 1681).
 1646 – Jules Hardouin-Mansart, frantziar arkitektoa (h. 1708).
 1728 – Joseph Black, eskoziar fisikari eta kimikaria (h. 1799).
 1755 – Élisabeth Vigée Le Brun, frantziar margolaria (h. 1842).
 1786 – John Franklin, ingeles itsasgizon eta esploratzailea (h. 1847).
 1802 – Eugène Flachat, frantziar ingeniari zibila (h. 1873).
 1818 – Chloe Clark Willson, estatubatuar aitzindaria (h. 1874)
 1821 – Ford Madox Brown, ingeles margolaria (h. 1893).
 1822 – Karl Theodor Robert Luther, alemaniar astronomoa (h. 1900).
 1825 –
 Jacob Brønnum Scavenius Estrup, Danimarkako lehen ministroa (h. 1913).
 Willen Jan Van Eys, holandar euskalaria (h. 1914).
 1839 – Antonio Starabba, Italiako lehen ministroa (h. 1908).
 1844 – Anatole France, frantziar idazlea (h. 1924).
 1850 – Sidney Gilchrist Thomas, britaniar ingeniari eta asmatzailea (h. 1885).
 1859 – Ciro Bayo, espainiar abenturari, bidaiari, itzultzaile eta idazlea (h. 1939).
 1867 – Wilbur Wright, estatubatuar hegazkin egile eta hegazkin pilotua, bere anaia Orvillekin batera hegazkinaren asmatzailetzat hartua (h. 1912).
 1871 – John Millington Synge, irlandar idazle, olerkari, antzerkigile eta folklore biltzailea (h. 1909).
 1878 – Carolina Beatriz Ângelo, portugaldar medikua eta feminista, Portugalen lehen emakume zirujaua (h. 1911).
 1886 –
 Ernst Thälmann, alemaniar politikaria (h. 1944).
 Margaret Woodrow Wilson, AEBetako lehen dama (h. 1944).
 1889 – Charles Chaplin, ingeles aktore, zuzendari, gidoigile eta ekoizlea (h. 1977).
 1890 – Nikolai Sergeievitx Trubetskoi, errusiar hizkuntzalaria (h. 1938).
 Laura Albéniz, katalan ilustratzaile eta margolaria (h. 1944).
 1894 – Jerzy Neyman, poloniar-estatubatuar matematikari eta estatistikaria (h. 1981).
 1895 – Ove Nyguist Arup, britainiar ingeniaria (h. 1988).
 1896 – Tristan Tzara, errumaniar-frantziar olerkigile eta saiakera-idazlea, dadaismoaren sortzaileetako bat (h. 1963).
 1901 – Lajos Dinnyés, Hungariako lehen ministroa (h. 1961).
 1910 – Jacques Mercanton, suitzar idazlea (h. 1996).
 1911 – Guy Burgess, britainiar diplomazialari eta espioia, Cambridge bostetako bat (h. 1963).
 1912 – Edmond Jabès, egiptoar jatorriko frantziar idazlea (h. 1991).
 1954 – Mercè Llimona, kataluniar ilustratzailea (h. 1997)
 1917 – Barry Nelson, estatubatuar aktorea (h. 2007).
 Charlotte Salomon, judu jatorriko margolari alemaniarra (h. 1943)
 1919 –
 Merce Cunningham, estatubatuar dantzari eta koreografoa (h. 2009).
 Nilla Pizzi, italiar abeslaria (h. 2011).
 Pedro Ramírez Vázquez, mexikar arkitektoa (h. 2013).
 1921 – Peter Ustinov, ingeles aktore, idazle eta antzerkigilea (h. 2004).
 1922 –
 Kingsley Amis, britainiar idazlea (h. 1995).
 Leo Tindemans, Belgikako lehen ministroa (h. 2014).
 1924 – Henry Mancini, pelikuletarako musika sortzaile estatubatuarra (h. 1994).
 1927 –
 Edie Adams, estatubatuar aktore eta abeslaria (h. 2008).
 Benedikto XVI.a, aita santua (h. 2022).
 1935 – Sarah Kirsch, alemaniar idazlea (h. 2013).
 1938 – Kasdi Merbah, Aljeriako lehen ministroa (h. 1993).
 1939 – Dusty Springfield, britainiar abeslaria (h. 1999).
 1940 – 
 Margarita II.a Danimarkakoa, Danimarkako erregina.
 Zoila Quiñones, mexikar aktorea (h. 2024).
 1942 – Frank Williams, ingeles enpresaburu, lasterketetako autoen gidaria eta 1 Formulako taldearen jabea (h. 2021).
 1947 –
 Kareem Abdul-Jabbar, NBAko estatubatuar saskibaloi jokalaria, historiako onenetakoa.
 Lee Kerslake, ingeles musikaria, Uriah Heep taldeko kidea (h. 2020).
 José Luis Moreno, espainiar enpresaburu eta telebistako aurkezle, zuzendari eta ekoizlea.
 Gerry Rafferty, eskoziar abeslari eta abesti konposatzailea (h. 2011).
 1948 – Sherry Simon, kanadiar hizkuntzalari eta itzultzailea.
 1952 – Yoshikazu Nagai, japoniar futbolari ohia.
 1954 – 
 Ellen Barkin, estatubatuar aktore eta zinema ekoizlea.
 Sibylle Lewitscharoff, alemaniar idazlea (h. 2023)
 1955 –
 Pamela Sue Anderson, estatubatuar filosofoa, erlijioaren filosofian, filosofia feminista eta filosofia kontinentalean aditua (h. 2017).
 Henrike I.a Luxenburgokoa, Luxenburgoko Dukerri Handiko monarka.
 1957 – John Timothy Dunlap, Maltako Ordenako Printze eta Maisu Nagusia.
 1958 –
 Uma Narayan indiar idazle eta feminista teorikoa.
 Javier Sardà, kataluniar kazetari, irrati esatari eta telebistako aurkezlea.
 1959 – Marc Madiot, frantziar txirrindulari ohi eta kirol zuzendaria.
 1960 – Pierre Littbarski, alemaniar futbolari ohia.
 1962 – Martina Anderson, Ipar Irlandako politikari irlandarra.
 1965 –
 Julud Daibes, palestinar arkitektoa, politikaria eta diplomatikoa.
 Martin Lawrence, estatubatuar aktore, ekoizle, zinema zuzendari, umorista eta gidoigilea.
 1969 – Michael Baur, austriar futbolari ohia.
 1971 – Selena, Tejano musikako erregina, mexikar jatorriko estatubatuar abeslaria (h. 1995).
 1972 – Conchita Martínez, espainiar tenislari ohia.
 1977 –
 Akon, senegaldar-estatubatuar abeslaria, musikagilea, disko-ekoizlea eta enpresaburua.
 Fredrik Ljungberg, suediar futbolari ohia.
 Alek Wek, Dinka etniako hegosudandar top modela.
 1978 – 
 Lara Dutta, indiar aktorea, enpresaburua eta modeloa.
 Jelena Prokhorova, errusiar atleta.
 1982 –
 Gina Carano, estatubatuar aktore, modelo eta arte martzialetako kirolaria.
 Dareen Tatour, palestinar poeta, argazkilari eta sare sozialetako aktibista.
 1984 – Claire Foy, ingeles aktorea.
 1986 – Shinji Okazaki, japoniar futbolaria.
 1989 – María Sánchez, espainiar landa-albaitaria, poeta, narratzailea eta feminista.
 1990 – David Merino, Merino II.a, errioxar pilotaria.
 1991 – Luis Muriel, kolonbiar futbolaria.
 1992 – Valentina Bellè, italiar aktorea eta modeloa.
 1995 – Filipe Toledo, brasildar surflaria.
 1996 –
 Adrián Lapeña, errioxar futbolaria.
 Kento Misao, japoniar futbolaria.
 1997 – Iva Slonjšak, kroaziar saskibaloi jokalaria.
 1999 –Carla Campra, kataluniar aktorea eta modeloa.
 2001 – Marie Reichert, alemaniar saskibaloi jokalaria.
 2005 – Lee Hae-In, hegokorearra, izotz gaineko patinatzaile artistiko olinpikoa.
 2008 – Leonor Belgikakoa, belgikar printzesa.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1407 – Petri II.a Lopez Aiarakoa, arabar poeta, politikari, historialari, idazle eta jauntxoa (j. 1332).
 1611 – Estibalitz Sasiola, agian euskal idazleen artean lehen emakumezkoa.
 1875 – Raymond Larraburu, baxenafar margolaria, Argagnonen (j. 1797).
 1891 – José Brunet Bermingham, gipuzkoar argazkilari eta enpresaburua (j. 1836).
 1921 - Juan Cruz Untzeta, bizkaitar apaiz katolikoa, Begoñako Andra Mari elizako parrokoa 40 urtez (j. 1837).
 1941 – Baleriano Mokoroa, euskal idazlea (j. 1871).
 1950 – Arnaud Massy, lapurtar golf-jokalaria, Étretaten (j. 1877).
 1989 – Pedro Manuel Aristegi, gipuzkoar diplomatikaria, Beiruten (j. 1927).
 1990 – Remigio Mendiburu, gipuzkoar eskultorea (j. 1931).
 1996 – Joseba Jaka, euskal kulturaren eragilea eta enpresaburua (j. 1948).
 2015 – Amaia Bao, bizkaitar politikaria (j. 1960).

 Mundua 
 69 – Oton, erromatar enperadorea (j. 32).
 924 – Berengario Friulikoa, Italiako erregea eta karolingiar enperadorea.
 1113 – Sviatopolk II.a Kievekoa, Kieveko printzerriko erregea (j. 1050).
 1375 – Joan Hastings, ingeles noble eta militarra (j. 1347).
 1582 – Oyamada Nobushige, Takeda klanaren agindupeko japoniar samuraia (j. 1545).
 1623 – Domenico Fetti, italiar margolaria (j. 1589).
 1689 – Aphra Behn, ingeles itzultzaile, dramagile, olerkari , eleberrigile eta espioia, lehenengo ingeles emakume idazle profesionala (j. 1640).
 1743 – Cornelius van Bynkershoek, herbeheretar aholkulari juridiko, epaile eta legelaria, Nazioarteko zuzenbideari ekarpen handiak egindakoa (j. 1673).
 1756 – Jacques Cassini, italiar-frantziar astronomoa (j. 1677).
 1788 – Buffon Kondea, frantziar zientzia-gizona eta idazlea (j. 1707).
 1825 – Johann Heinrich Füssli, suitzar margolari, diseinatzaile, grabatzaile eta idazlea (j. 1741).
 1828 – Francisco Goya, espainiar pintore, marrazkilari eta grabatzailea (j. 1746).
 1830 – Katharina Wilhelmina Schweickhardt, herbeheretar poeta eta margolaria (j. 1776).
 1850 – Marie Tussaud, frantziar artista (j. 1761).
 1854 – Julia Nyberg, suediar poeta (j. 1785).
 1859 – Alexis de Tocqueville, frantziar pentsalari, legegile, politikari eta historialaria (j. 1805).
 1864 – Thomas Blanchard, estatubatuar asmatzaile emankorra (j. 1788).
 1870 – Maria Karolina Borboi Bi Sizilietakoa, italiar printzesa (j. 1798).
 1879 – Bernadette Soubirous, okzitaniar santua, Lurdako Ama Birjinaren agerpenen lekuko (j. 1844).
 1898 – Joaquín Crespo, Venezuelako presidentea (j. 1841).
 1901 – Henry Augustus Rowland, estatubatuar fisikaria (j. 1848).
 1914 – George William Hill, estatubatuar astronomo eta matematikaria (j. 1838).
 1919 – Anders Nicolai Kiær, norvegiar estatistikaria (j. 1838).
 1930 – José Carlos Mariátegui, Peruko Alderdi Sozialistaren sortzailea (j. 1894).
 1935 – Panait Istrati, errumaniar idazlea (j. 1884).
 1938 – Karl Madsen, daniar margolaria (j. 1855).
 1940 – Abdelhamid Ben Badis, aljeriar erreformismo musulmanaren lider esanguratsuenetako bat (j. 1889).
 1941 – Émile Bernard, frantziar margolari postimpresionista eta idazlea (j. 1868).
 1943 – Carlos Arniches, espainiar kazetari eta komediografoa (j. 1866).
 1947 – Rudolf Höß, Auschwitzeko kontzentrazio eta sarraski-esparruko burua (j. 1900).
 1950 – Madeleine Zillhardt, frantziar margolaria, dekoratzailea eta idazlea (j. 1863).
 1958 – Rosalind Franklin, ingeles biofisikaria eta kristalografialaria (j. 1920).
 1959 – Louis Alibèrt, frantziar hizkuntzalari eta gramatikalaria, okzitanieraren normalkuntzan garrantzi handia izan zuena (j. 1884).
 1964 –  Lucy Wills, britainiar hematologoa (j. 1888)
 1968 –
 Fay Bainter, estatubatuar aktorea (j. 1893).
 Edna Ferber, estatubatuar idazlea (j. 1885).
 1969 – Morihei Ueshiba, japoniar aikido irakaslea, aikido gudu-antzearen asmatzailea (j. 1883).
 1970 – Richard Neutra, austriar-estatubatuar arkitektoa (j. 1892).
 1972 – Yasunari Kawabata, japoniar idazlea, 1968ko Literaturako Nobel Saria (j. 1899).
 1973 – Nino Bravo, espainiar abeslaria (j. 1944).
 1978 – Philibert Tsiranana, Madagaskargo lehendabiziko presidentea (j. 1912).
 1984 – Byron Haskin, estatubatuar zinema zuzendaria (j. 1899).
 1989 –
 Katia Granoff, ukrainar-frantziar idazle eta arte-merkataria (j. 1895).
 Kaoru Ishikawa, japoniar irakaslea, kausa-efektu diagramaren asmatzailea (j. 1915).
 1991 – David Lean, ingeles zinema zuzendaria (j. 1908).
 1994 – Ralph Ellison, estatubatuar idazlea (j. 1914).
 1995 –
 Cy Endfield, estatubatuar zinema zuzendaria (j. 1914).
 Iqbal Masih, Pakistango tapiz lantegietako haur esklaboen askatasunaren ikur bihurtu zen ume langile, sindikalista eta aktibista (j. 1982/1983).
 1997 – Roland Topor, frantziar diseinatzailea eta frantsesezko idazlea (j. 1938).
 1998 – Alberto Calderón, argentinar matematikari eta ingeniaria (j. 1920).
 1999 – Skip Spence, kanadar-estatubatuar musikari eta abeslaria, Moby Grape taldeko sortzailea eta gitarra-jotzailea (j. 1946).
 2000 – Putra Perliskoa, Perlisko raja eta Malaysiako erregea (j. 1920).
 2001 – Michael Ritchie, estatubatuar zinema-zuzendaria (j. 1938).
 2002 –
 Ramiro de León Carpio, Guatemalako presidentea (j. 1942).
 Robert Urich, estatubatuar zinema eta telebista aktore eta ekoizlea (j. 1946).
 2003 – Isao Iwabuchi, japoniar futbolaria (j. 1933).
 2008 – Edward Lorenz, estatubatuar matematikari eta meteorologoa, tximeleta efektuaren kontzeptuaren asmatzailea (j. 1917).
 2010 – María Isabella Cordero, mexikar kazetari eraila (j. 1987)

 2013 –
 Ali Kafi, Aljeriako estatuburua (j. 1928).
 Pedro Ramírez Vázquez, mexikar arkitektoa (j. 1919).
 2014 – Charles Gyude Bryant, Liberiako presidentea (j. 1949).
 2015 – Stanislav Gross, Txekiako lehen ministroa (j. 1969).
 2018 –
 Harry Anderson, estatubatuar umorista eta aktorea (j. 1952).
 Pamela Gidley, estatubatuar aktorea eta modeloa (j. 1965).
 Katharina Reiss, alemaniar itzultzaile eta itzulpen teorialaria (j. 1923).
 2019 –
 Jörg Demus, austriar piano-jotzailea (j. 1928).
 Vitelio Ruiz Hernández, kubatar hizkuntzalari eta pedagogoa (j. 1928).
 2020 –
 Christophe, frantziar abeslaria (j. 1945).
 Luis Sepúlveda, txiletar idazle, kazetari eta zinemagilea (j. 1949).
 2021 –
 John Dawes, galestar errugbilari eta entrenatzailea (j. 1940).
 Helen McCrory, ingeles antzezlea (j. 1968).
 2022 – Luisa Durán, Extremadurako zigarrogilea, extremadurerazko idazlea, poesia, prosan eta antzerkian aritutakoa (j. 1934).
 2024 – Vladimir Andreiev, ibilketa atletikoan espezializatutako atleta errusiarra (j. 1966).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Gexina/Geaxi/Graxi/Graxiena/Grazi.

 Kanpo estekak 

Apirilaren 15 | Urteko egutegi | Apirilaren 17
Kategoria:Urteko egunak