Torres del Río

Torres del Río ([tores del ri.o] gaztelaniaz eta ofizialki; Dorreaga [doreaɣa] euskaraz baina ez ofizialki) Nafarroako udalerria da. Lizarrako merindadeko herri honek  biztanle zituen . urteko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 70 kilometrora dago.

 Izena 
1840ko hamarkadara arte herriaren izena Torres izan zen. 1840ko hamarkadatik 1910eko hamarkadara herriaren izena Torres y La Monjía izan zen. 1979ko Euskaltzaindiaren Euskal Herriko Udalen Izendegian bi izen proposatu ziren, Torres eta Dorreaga (bigarrena asmatua), baina akademiak zuzendu egin zuen gero erabakia eta Torres del Río utzi zuen forma araututzat.

 Geografia 
 Inguru naturala eta kokapena 
Herria, Nafarroa mendebaldean kokatzen da, N-111 errepidea Viana-Lizarra norabidean jarraituta. Linares eta Mariñanas ibaiak batzen diren tokian sortu zen Torres del Rio.

Torres del Riok Desoiorekin egiten du muga iparraldean, Santsol eta El Bustorekin ekialdean, Armañantzasekin mendebaldean, eta Elizagorriarekin hegoaldean. Los Arcosko Bostiriak eskualdeko bost herrietako bat da.

 Klima eta landaredia 
Udalerriko klima mediterraneo kontinental motakoa da. Urteko batez besteko tenperatura 12 gradukoa eta prezipitazioak 500 eta 800mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 80 izaten dira, baina udalerriko gunerik menditsuenetan 100 egun euritsu ere izan daitezke.

Gizakiak erabat suntsitu du Torres del Rioko jatorrizko landaredia (arteak), gaur egun makal batzuk eta XIX. mendetik aurrera landaturiko Austriatik ekarritako pinu lariziarrak baino ez daude bertan.

 Historia 
Badaude zantzuak okupaziorik izan zela bertan erromatarren aroan. XII. mendean bertan monasterio kristau bat egon zela jasoa dago, eta Aymeric Picaudek ere aipatu zuen herria bere kronikan mende berean.

Los Arcosko Bostirien parte zelarik, Gaztelaren parte izatera igaro ziren 1463. urtean, Nafarroako Erresumak independentzia galdu aurretik, eta herria ez zen Nafarroara itzuli 1753. urtera arte.

 Demografia 

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko sei etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %3,80 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

 Politika 
 Udal hauteskundeak 
Azken agintaldietan Torres del Ríoko alkate kargurako Nafarroako Herriaren Batasuna alderdi politikoko Juan Luis Pérez Leuza aukeratu dute. 2007an udaleko bost zinegotziak lortu zituen, baliogabeko botoak zortzi izan ziren (guztien %7,02) eta boto zuriak 22 (%22,64). Abstentzioa %26,92koa izan zen.

+Torres del Ríoko Udala (2007) Alderdia  Botoak  Aukeratua? Juan Luis Perez Leuza (UPN)  69  Bai Juan Miguel Ordoñez Alba (UPN)  67  Bai Evencio Jesus Perez Eulza (UPN)  53  Bai Carmelo Agustin Ortigosa Lopez (UPN)  46  Bai Tomas Valdivieso Tejeiro (UPN)  41  Bai

2011ko udal hauteskundeetan ere UPN izan zen aurkeztutako zerrenda bakarra eta Pérez Leuzak alkatetza gorde egin zuenZerrendak Nafarroako Aldizkari Ofizialean..

 Udaletxea 
1975. urtean berriztutako harrizko eraikina da. Eraberritze hartan, teilatua eta hegala berriztu ziren. Beheko solairuan, antzina, errementariak egiten zuen lan, horren ondoren eskolak izan ziren eraikinean, eta gaur egun ere  egungo eskola dago bertan. Torres del Riok alkatea eta lau zinegotzi dauzka.

 HELBIDEA: Oriente kalea, 1

 Alkateak 
Hauek izan dira Torres del Rioko azken alkateak:
AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia Jose Miguel Ancin Alba 1979 1983 Agrupacion Electoral Independiente Torres del Rio Francisco Jose Justo Cambra Baquedano 1983 1987 Coalicion Independiente Torres del Rio Francisco Jose Justo Cambra Baquedano 1987 1991 Nafar Herriaren Batasuna Francisco Jose Justo Cambra Baquedano 1992 a 1995 Kudeaketa batzordea Jose Manuel Ruiz de Galarreta Lopez 1995 1999 Agrupacion Electoral El Meson Jose Manuel Ruiz de Galarreta Lopez 1999 2003 Nafar Herriaren Batasuna Juan Luis Perez Leuza 2003 2007 Nafar Herriaren Batasuna Juan Luis Perez Leuza 2007 2011 Nafar Herriaren Batasuna Juan Luis Perez Leuza 2011 2015 Nafar Herriaren Batasuna Juan Luis Perez Leuza 2015 2019 Nafar Herriaren Batasuna Juan Luis Perez Leuza 2019 2023 Navarra Suma Alfredo Agos Gines 2023 Jardunean Partido Independiente Linares

a 1992an ezin izan zen Kudeaketa batzorde bat antolatu.

 Azpiegitura eta garraioak 
La Estellesaren Donostia eta Logroño bitarteko lineak (NA-10 zenbakiko emakida) geltokia dauka herrian. Lineak honako ibilbidea egiten du:

 Irun - Donostia - Tolosa - Etxarri Aranatz - Lezaun - Abartzuza - Bearin - Legarda - Obanos - Gares - Zirauki - Lizarra - Aiegi - Los Arcos - El Busto - Santsol - Bargota - Viana eta Logroño

 Euskara 
Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Torres del Rio eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %1,18k zekien euskaraz.

 Ondasun nabarmenak 
 Hilobi Santuaren eliza, XII. mendeko eliza erromanikoa, oinplano oktogonalekoa eta kupuladuna. Done Jakue Bidean kokatutako eliza funerarioa zela pentsatzen da gaur egun, nahiz eta tradizionalki erromesen argidorrea edo tenplarioen eliza dela esan.
 San Andres eliza, XVI. mendeko eliza gotiko-errenazentista.

 Torrestar ospetsuak 

 Amanda Acedo (1959-), politikaria.
 Puy Oria (1962-), zinema ekoizlea.

 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Nafarroako udalerrien zerrenda
Vianaldea
Lizarrako merindadea

 Kanpo estekak 

 Torres del Rioko udalaren webgunea.
 Torres del Riori buruzko informazioa Nafarroako Gobernuaren webgunean.
Herriaren ikuspegia Google Street View-n.



Kategoria:Torres del Río