Zegama

Zegama Gipuzkoako hegoaldeko udalerri bat da, Goierri eskualdekoa. Arabako mugan eta Nafarroa Garaiko mugatik hurbil dago, haran menditsu batean, mendiz inguraturik, Oria ibaiaren ertzean. Itsas mailatik 296 metro gorago dago, 35 km2 ditu eta . urtean  biztanle zituen.

 Geografia 
 Mugakideak 
Mugakide ditu iparraldean Zerain eta Segura, ekialdean Segura berriro eta Idiazabal, mendebaldean Legazpi, eta hegoaldean Asparrena eta Zalduondo (biak Arabakoak).

 Inguru naturala 
Aizkorriko mendilerroak eta Altzaniako mendiek Arabatik banatzen dute udalerria. Zegama Aizkorriren barrenean dago, Gipuzkoa eta Araba arteko bidean. Era berean, Nafarroatik ere oso hurbil dago.

Zegama Gipuzkoa eta Arabako pasabide natural garrantzitsu batean dago: Otzaurtetik eta Lizarratetik barrena doana, hain zuzen. Bide hori Erdi Aroaz geroztik behintzat erabili izan da Arabarekin bat egiteko.

 Klima 
Zegamak klima atlantikoa dauka. Haren batez besteko tenperatura 12 °C ingurukoa da. Toki euritsua da, egun euritsuak gutxi gorabehera urtearen erdiak dira, eta udazken haizetsuak ditu.

 Ekonomia 
Zegamako jarduera ekonomiko nagusia industria da. Papera eta papergintzako produktuak ekoizten ditu, tresneria, eraikuntzarako materialak, lixibak, kloroa eta automobilen piezak.

Nekazaritzak eta artzaintzak ere garrantzia dute herrian. Nekazaritza mota ozeanikokoa da: artoa, patatak, barazkiak eta belarra ekoizten da. Ardien abeltzaintza ere nabarmena da. 

Honela banatzen ziren sektoreak BEGaren arabera 2017an: Lehen sektorea % 4. Bigarren sektorea % 36,3. Hirugarren sektorea % 49,9. Eraikuntza % 9,8.

 Demografia 
2019an 1.532 biztanle zituen herriak. Horietatik % 19,13k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak % 9,4 ziren.

 Politika 

 2015eko udal hauteskundeak 
2015eko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: Zegama Lantzenek 442 boto. EH Bilduk 394 boto. PSE-EEk 4 boto. PPk 2 boto. Zegama Lantzeneko Joseba Izagirre izendatu zuten alkate.

 2019ko udal hauteskundeak 
2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: Zegama Lantzenek 474 boto. EH Bilduk 397 boto. PSE-EEk 4 boto. Zegama Lantzeneko Joseba Izagirre izendatu zuten alkate.

 Alkateak 
Hauek izan dira Zegamako azken alkateak:
AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdiaJose Telleria Telleria 1979 1983 Independenteak 1983 1987 Euzko Alderdi Jeltzalea 1987 1991 Eusko Alkartasuna 1991 1995 Independenteak 1995 1999 Eusko Alkartasuna 1999 2003 Eusko Alkartasuna-Euzko Alderdi Jeltzalea 2003 2007 Eusko Alkartasuna-Euzko Alderdi Jeltzalea 2007 2011 Zegama Lantzen 2011 2015 Zegama Lantzen Joseba Izagirre Arocena 2015 2019 Zegama Lantzen Joseba Izagirre Arocena 2019 2023 Zegama Lantzen Iker Zubeldia Katarain 2023 Jardunean Euskal Herria Bildu

 Azpiegiturak 

 Garraioa 
Zegama ingurutik, baina ez herritik bertatik, N-1 errepidea igarotzen da. Gipuzkoa eta Araba lotzen dituen errepide nagusi honetara iristeko bi modu daude, bata Etzegaratetik eskualde mailako GI-2637 errepidea jarraituz (Arabatik etorriz gero) eta bestea Beasaindik errepide bera baina iparraldetik hartuz (Donostiatik etorriz gero).

Irun-Madril trenbidea udalerritik igarotzen da eta bi geltoki ditu, Apeaderoa eta Otzaurte.

Garraio publikoari dagokionez, Goierrialdea autobus konpainiak Zegama-Beasain bidea eskaintzen du.

 Euskara 
2016an herritarren % 83,25 euskalduna zen.

Zegamako euskara gipuzkeraren aldaera bat da, sartaldeko hizkeren artean, Goierriko euskara, hain zuzen. Urolaldeko hizkerarekin batera Sartaldeko azpieuskalkia osatzen du Goierrikoak, baina Urolaldekoan sakonagoa da mendebaleko euskararen eragina. Nortasun beteko hizkera da Goierrikoa, batasun handikoa, nahiz eta gorabeherak badiren mendebaletik ekialdera, hau da, Segura, Zegama eta Legazpitik Zaldibia edo Legorretara. Ataungoa ere berezia da, ziurrenik, bakarti samar eta Nafarroako mugan dagoelako. Abaltzisketak eta Ikaztegietak Tolosaldearekin lotura egiten dute, eta Urretxuk eta Zumarragak, berriz, Goierri eta Urolaldearen artekoa.

 Kirolak 
2004tik aurrera, urtero maiatzean, Zegama-Aizkorri mendi maratoia egiten da: Mendi Lasterketako Munduko Koparako puntuagarria da.

 Ondarea 
 Brinkola-Zegamako Estazio Megalitikoa
 Aizkorriko galtzada
 Lizarrate: San Adriango baseliza eta San Adriango mendi-aterpea
 San Martin Toursekoaren eliza
 Sancti Spiritus baseliza (XX. mendea)
 Zegamako udaletxea (XIX. mendea)
 Zumalakarregiren hileta-etxea edo Mazkiaran Barrena (XIX. mendea)
 Altzibar teileria (XIX. mendea)
 Andueza ospitalea (XVII. mendea)
 Artzaenea jauregia (XVIII. mendea)
 Elurretako Gure Ama ermita (XVI. mendea)
 Gurutze Deunaren baseliza (XVI. mendea)
 Intxausti berri errota (XX. mendea)
 San Bartolome baseliza (XIV. mendea)
 San Pedro baseliza (XVIII. mendea)
 Ugarte Zahar baserria (XVI. mendea)
 Otzaurteko Andra Mari baseliza
 Arakama-Azpikoa errota (XX. mendea)

 Zegamar ospetsuak 
Klaudio Otaegi (1836-1890), olerkaria.
Gregorio González Galartza (1869-1948), argazkilaria.
Jorge Agirre (1885-1947), idazlea.
Jesús Alustiza  (1891-1951), medikua.
Juan Telleria (1895-1949), musikaria.
Anjel Goenaga (1915-1974), euskal idazlea.
Solita Apaolaza (1929-2021), sendalaria.
Pio Berasategi (1935-2020), euskal idazlea.
Xabier Azurmendi (1935-1996), apaiz eta idazlea.
Joxe Luis Zurutuza (1935-2023), fraide frantziskotar eta euskal idazlea.
Jon Urrujulegi (1940-), euskal idazlea.
Joxe Azurmendi (1941-2025), filosofoa.
Joxantonio Ormazabal Berasategi (1948-2010), euskal idazlea.
Joseba Jaka (1948-1996), kulturaren eragilea eta enpresaburua.
Rafael González Tercero (1950), txirrindularia.
Joxemari Azurmendi (1953-), euskal irakasle, idazle eta itzultzailea.
Joxe Mari Berasategi (1955-), itzultzailea.
Mari Jose Kerejeta (1961-), euskal idazle eta itzultzailea.
Aitor Pérez Arrieta (1977-), txirrindularia.
Iker Zubeldia (1981-), bertsolaria.
Eli Bujanda (1987-), abeslaria.

 Partzuergoak 
Zegama Gipuzkoako Partzuergo Txikiko eta Gipuzkoa eta Arabako Partzuergo Orokorreko kide da berauen sorreratik.

 Argazki galeria 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
Zegamako kultura ondasunak

 Kanpo estekak 

  Zegamako Udalaren webgunea
 Nire Zegama neure barruko Zegama da Joxe Azurmendi Zegamako urtekarian, 2011.

Kategoria:Zegama