Kripan

Kripan Arabako hego-ekialdeko udalerri bat da, Arabako Errioxako kuadrillakoa. Gasteiztik 45 bat kilometro hego-ekialdera dago. Herri bakarrak osatzen du udalerria.

 Izena 
Idatzizko aipamen zaharrenetan, XI. mendeko Donemiliaga Kukulako Kartularioan, herriaren izena Quirpán formarekin ageri da. Ainhoa : «Kripan: Historia», Auñamendi Eusko Entziklopedia.

 Geografia 
 Ingurune naturala 
Hiribildua Toloñoko mendilerroaren hegoaldeko magalean dago, San Tirso mendiaren oinean dagoen muino batean, itsas mailatik 690 bat metro gorago. Udalerria Ebro ibaiaren adar batzuek zeharkatzen dute: besteak beste, Pilas, Karralegi eta Karraladera errekek.

 Udalerri mugakideak 
Erlojuaren noranzkoan, mugakide hauek ditu:

 Iparraldean: Bernedo.
 Ekialdean: Lapoblación (Nafarroa Garaia).
 Hegoaldean: Lantziego.
 Mendebaldean: Elvillar eta Guardia.

 Historia 
Kripango inguruetan zenbait aztarnategi aurkitu dira, hala nola Los Husosko leizekoa eta Los Llanosko trikuharria, antzinako giza agerpena —Neolito garaikoa— agerian uzten dutenak.

Herriaren lehen aipamen idatzia 1088koa dugu, Donemiliaga Kukulako Kartularioan aipatu baitzuten, Quirpán formarekin.

Kripan Guardiaren menpeko herria izan zen, harik eta 1669an Karlos II.a Espainiakoak hiri titulua eman zion arte.

 Demografia 

 Politika 

 2023-2027 legegintzaldia 

 Alkateak 

Hauek izan dira Kripango azken alkateak:

AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia Ruben Fernandez Calleja 1979 1983 Euzko Alderdi Jeltzalea Jesus Honorio Calleja Ansotegui 1983 1987 Euzko Alderdi Jeltzalea Mateo Antonio Marañon Calleja 1987 1991 Euzko Alderdi Jeltzalea Juan I. Marañon Calleja 1991 1995 Euzko Alderdi Jeltzalea  Iñigo Loero Marañon 1995 1999 Euzko Alderdi Jeltzalea Jose Javier Galar Portillo 1999 2003 Euzko Alderdi Jeltzalea Gonzalo Marañon Orive 2003 2007 Euzko Alderdi Jeltzalea Luis Agustin Loero Marañon 2007 2011 Euzko Alderdi Jeltzalea Joseba Fernandez Calleja 2011 2015 Euzko Alderdi Jeltzalea Joseba Fernandez Calleja 2015 2019 Euzko Alderdi Jeltzalea Joseba Fernandez Calleja 2019 2023 Euzko Alderdi Jeltzalea Joseba Fernandez Calleja 2023 Jardunean Euzko Alderdi Jeltzalea

 Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu udalerrian:

 Kultura 

 Jaiak 

 Herriko jaiak irailaren 8an ospatzen dira, Andre Mariaren Jaiokundearen omenez. Mahats-biltzearen garaiarekin bat etorri ohi dira. La Montorta izeneko pertsonaia jeisten da jaiei hasiera emateko. Baserritar jantzitako emakumezkoa da.
 Maiatzaren 15ean, erromeria egin ohi da herriko zaindaria den San Tirsoren omenez. Santuaren ermita Toloñoko mendilerroan dago, harkaitzean zulatuta.

 Ondasun nabarmenak 

 San Juan Bautista eliza: XVII. mendean eraikitzen hasia, 1788ko irailaren 6an inauguratu zuten.
 Santa Maria eliza: XII. mendeko aurrealde erromanikoa du.
 San Martin baseliza.
 San Sebastian baseliza.
 "Los Llanos" trikuharria.
 "Abrigo de Los Husos" aztarnategi arkeologikoa.

 Kripandar ospetsuak 
 Manuel Lopez Marañon, XVIII. mendeko Kripango apaiza.
 Zoilo Calleja (1940-), apaiza eta antropologiako irakaslea. Arabako Arte Sakratuko museoaren arduraduna da Zoilo Calleja El Correo egunkarian.
 Pepe Viyuela (1963-) umoregilea Logroñokoa da baina amona kripandarra zuen eta horregatik mahatsbiltze festan pregoilaria izan zen.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Araba
 Arabako udalerrien zerrenda
 Arabako Errioxako kuadrilla

 Kanpo estekak 

  Ainhoa : «Kripan», Auñamendi Eusko Entziklopedia.

Kategoria:Kripan
Kategoria:Arabako herriak