Iruraiz-Gauna

Iruraiz-Gauna Arabako ekialdeko udalerri bat da, Arabako Lautadako kuadrillakoa. Gasteiztik 19 bat kilometro ekialdera dago.

Aski azalera handia du (47,13 km2), eta, udalerriak izan duen historia dela kausa, oso lurralde-egituratze konplexua eta zatitua dauka; Euskal Herriko udalerririk zatikatuena da.

 Geografia 

 Ingurune naturala 
638 metroko garaieran kokatzen da, Entziako mendilerroaren pean.

 Udalerri mugakideak 
 Iparraldean: Barrundia.
 Hegoaldean: Arraia-Maeztu.
 Ekialdean: Agurain.
 Mendebaldean: Dulantzi, Donemiliaga eta Gasteiz.

 Historia 
Uste da 1025. urteko datazioa duen Donemiliagako goldean aipatzen den Hiraszaeza geroago Iruraiz izenarekin ezagutuko zen barrutiaren izenaren aldaera zaharra dela.

Dokumentu berean Garonna aldaera ikusten da, eta geroago, abizenetan-eta, (juan gaona, sancho gaona (1390)), noiz edo noiz Gaona, baina gehienetan egungo Gauna aldaerarekin dokumentatua.

XIII. mendearen inguruan sortu zuten Iruraizko Ermandadea, baina gaur egun arte iraun duen agiririk zaharrena 1502ekoa da. Ermandadea hiru udalerrik osatzen zuten, Dulantzik, Burguk eta Iruraizek berak.

Udaletxea Azilun eraiki zuten 1779an, eta 1967ko otsailaren 5ean gaur egungo udalerria osatu zuten, Iruraiz eta Gauna udalerri ohiek bat egin zutenean. Gauna eta Erentxun izan ezik beste herri guztiak Iruraiz udalerri zaharrean zeuden.

Horregatik guztiagatik du izaera oso zatitua Iruraiz-Gaunak. Gaur egun, gainera, barrendegi txiki bat ere badauka Gasteiz udalerriaren barnean, 50 bat hektareakoa, Aberasturiren hego-ekialdean.

 Banaketa administratiboa 

Hamaika herrik osatzen dute Iruraiz-Gauna udalerria:
 Alaitza
 Arrieta
 Azilu (herriburua)
 Erentxun
 Ezkerekotxa
 Gauna
 Gazeo
 Gereñu
 Jauregi
 Langarika
 Trokoniz

 Demografia 
XX. mendearen bigarren erdialdean biztanlek galdu bazituen ere, XXI. mendearen lehen hamarkadan populazio berria iritsi zen udalerrira.

 Politika 


 2023-2027 legegintzaldia 

 Alkateak 

Hauek izan dira Iruraiz-Gaunako azken alkateak:

AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia Enrique Ramirez de Ocariz Armentia 1979 1983 Euzko Alderdi Jeltzalea Jose Maria Sagasti Femandez de Matauco 1983 1987 Euzko Alderdi Jeltzalea Jose Maria Sagasti Fernandez de Matauco 1987 1991 Euzko Alderdi Jeltzalea Enrique Ramirez de Ocariz Armentia 1991 1995 Euzko Alderdi Jeltzalea Enrique Ramirez de Ocariz Armentia 1995 1999 Euzko Alderdi Jeltzalea Enrique Ramirez de Ocariz Armentia 1999 2003 Euzko Alderdi Jeltzalea Fernando Perez de Onraita Ortiz 2003 2007 Euzko Alderdi Jeltzalea Fernando Perez de Onraita Ortiz 2007 2011 Euzko Alderdi Jeltzalea Fernando Perez de Onraita Ortiz 2011 2015 Euzko Alderdi Jeltzalea Susana Diaz de Arcaya Cubillo 2015 2019 Euzko Alderdi Jeltzalea Susana Diaz de Arcaya Cubillo 2019 2022 a Euzko Alderdi Jeltzalea Amaia Sagasti Jimenez de Vicuña 2022 2023 Euzko Alderdi Jeltzalea Iratxe Del Barco Murua 2023 Jardunean Euskal Herria Bildu
a 2022ko Uztailean Susana Diaz de Arcaya Cubillo Alkatea zendu zen.

 Garraioa 
Araba Bus sareko eta lineek zerbitzua ematen diote udalerri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 3 linea ditu udalerrian:

 Kultura 

 Jaiak 
 Ekainaren 24an, San Juan eguna ospatzen da Azilun, herri-bazkaria eginez.

 Ondasun nabarmenak 

 Gaunako San Bitor baseliza.
 San Martin Tourskoaren eliza, Gazeon.
 Andre Mariaren Jasokundearen eliza, Alaitzan.

 Argazki galeria 
Herriak:

Ondarea:

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Araba
 Arabako udalerrien zerrenda
 Arabako Lautadako kuadrilla

 Kanpo estekak 

 Iruraiz-Gaunako Udalaren webgunea
  Iruraiz-Gauna Auñamendi entziklopedian

Kategoria:Iruraiz-Gauna