Ekainaren 2

Ekainaren 2a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta berrogeita hamahirugarren eguna da, 154garrena bisurteetan. 212 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1893 – Jose López Zabalegi sarjentua buru zuen foruzale talde bat matxinatu zen Obanos eta Garesen, Nafarroa Garaian. Matxinada foruak murrizten zituen dekretu batek eragin zuen eta laster Hego Euskal Herriko hainbat tokitara zabaldu ziren istiluak.
 1913 – Nafarroa, Lapurdi eta Nafarroa Beherean egondako uholdeek bost hildako eragin zituzten.
 1974 – ETAk Manuel Perez Vazquez goardia zibila erail zuen Ataunen.
 1988 – Oreretako Matxarda talde feministak eraikin bat okupatu zuen. 
 1990 – Cacagalia jaialdia antolatu zuten Andoainen, herriaren 375. urteurrenaren harira udalak antolatutako ekitaldiaren aurka.
 2009 – Eusko Alkartasunako kritikoek alderdia utzi eta Alkarbide sortu zuten.

 Mundua 
 1863 – Harriet Tubman emakumea buru zutela, 150 soldadu beltzek 750 esklabo askatu zituzten AEBetako Hego Carolinan. Lur-jabe esklabistei kalte ekonomiko handiak eragin zizkieten.
 1906 – Torrejón de Ardozen, Madrilen, hilda agertu zen Mateu Morral. Maiatzaren 31n errege-erreginaren aurkako atentatu burutua zuen, 20 pertsona hiltzen.
 1953 – Londres hiriko Westminster abadian Elisabet II.a Erresuma Batukoa erregin koroatu zuten.
 2010 – Gizon batek 12 pertsona hil zituen tiroz Erresuma Batuko Cumbriako konderrian.
 2014 – Joan Karlos I.a Espainiakoak abdikatu egin zuen.
 2021 – X-Press Pearl karga-ontzia Sri Lankako kostaldearen aurrean hondoratu zen, produktu kimikoak eta mikroplastikoak isuri zituen, herrialdearen historiako ingurumen-hondamendirik larriena eraginez.

 Arte eta kultura 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 1965 – What's New, Pussycat? ("Zer berri, Katemetxo?") filma estreinatu zen, Clive Donnerek zuzendu eta Peter Sellers, Peter O'Toole, Romy Schneider, Capucine, Paula Prentiss, Woody Allen eta Ursula Andress aktoreek antzeztu zuten.
 1982 – The Thing ("Gauza") filma estreinatu zen, John Carpenterek zuzendu eta Kurt Russell, Wilford Brimley, Keith David, T.K. Carter eta Donald Moffat aktoreek antzeztu zuten.
 1995 – The Bridges of Madison County ("Madison konderriko zubiak") filma estreinatu zen, Clint Eastwoodrk zuzendu eta berak eta Meryl Streep aktoreek antzeztu zuten.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Kirolak 
 Euskal Herria 
 2009 – Epsilon Euskadik 2010eko Bat Formulako txapelketan izateko eskaera aurkeztu zuen.

 Mundua 

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1796 – Jean-Baptiste-Pierre Lafitte, lapurtar antzerkigile, eleberrigile, eta kazetaria (h. 1879).
 1869 – Segundo Ispizua, bizkaitar historialaria (h. 1924).
 1880 – Marcelino Ulibarri, nafar politikari karlista (h. 1951).
 1881 – Marcelino Ugalde, euskal irakaslea (h. 1949).
 1886 – Louis Lafitte, euskal arraunlaria.
 1891 – Paulino Gómez, euskal okina eta politikari sozialista (h. 1963).
 1894 – Jesus Doxandabaratz, nafar politikari abertzale eta jeltzalea (h. 1969).
 1902 –
 Eugenio Asensio, nafar hizkuntzalari eta literatura-kritikaria (h. 1996).
 Marcelino Usatorre, bizkaitar miliziano komunista (h. 1966).
 1904 – Carmen Larrabeiti, bizkaitar aktorea (h. 1968).
 1930 – Joakim Fraile, nafar margolaria (h. 1998).
 1932 – Pello Apezetxea Zubiri, euskal apaiza, etnografoa, etnologoa, kultura ekintzailea, idazlea eta ohorezko euskaltzaina (h. 2022).
 1938 – Carlos Garaikoetxea Urriza, Eusko Jaurlaritzako 3. lehendakaria.
 1940 – Helga Diekhoff, alemaniar jatorriko espainiar militante sozialista eta feminista (h. 2007)
 1943 – Pello Zabala, gipuzkoar fraide frantziskotarra, euskal idazlea, irratiko aurkezlea, musikazalea eta meteorologoa (h. 2022).
 1944 – Bittor Egurrola, bizkaitar abeslaria.
 1954 –
 Jesus Egiguren, gipuzkoar politikaria, PSE-EEko lehendakaria.
 Iñaki Maiora, gipuzkoar txirrindulari ohia.
 1958 – Aitor Amezaga, bizkaitar musikari eta musikagilea.
 1959 –
 Luzia Urigoitia, Lutxi, bizkaitar ETAkidea (h. 1987).
 Jesús María Larrañaga, gipuzkoar  futbolari ohia.
 1963 – Ane Gabarain, euskal aktorea.
 1965 – Markel Olano, gipuzkoar politikaria, Gipuzkoako Foru Aldundiko Diputatu Nagusi ohia.
 1966 –
 Xabier Isasa, gipuzkoar txirrindulari ohia, pistan aditua.
 Iñaki Murua Gorostidi, gipuzkoar txirrindulari ohia.
 1967 – Jon Josu Legarreta, bizkaitar astrofisikaria.
 1971 –
 Jon Aiastui, gipuzkoar idazlea.
 Emmanuelle Joly, lapurtar surflaria, emakumezkoen surfaren aitzindarietakoa Euskal Herrian eta Frantzian, Parisen.
 1972 – Amaia Piedra, bizkaitar atleta ohia, distantzia luzeetan aditua.
 1975 – Bertol Arrieta, euskal idazle, zinemagile, gidoigile eta informatikaria.
 1979 – Anaiz Funosas, lapurtar politikaria.
 1981 – Eneko Zarrabeitia, bizkaitar aktibista.
 1987 –
 Leire Agirrezabalaga, gipuzkoar mendi lasterketaria.
 Iñigo Del Valle, gipuzkoar saskibaloi jokalaria.
 2000 –
 Unai Esparza, nafar txirrindularia.
 Jon Trincado, bizkaitar futbolaria.

 Mundua 
 1423 – Fernando I.a Napolikoa, Napoliko erregea (h. 1494).
 1535 – Leon XI.a, Aita Santua (h. 1605).
 1565 – Francisco Ribalta, kataluniar pintorea (h. 1628).
 1621 – Isaac van Ostade, herbeheretar margolaria (h. 1649).
 1719 – Michel-Jean Sedaine, frantziar dramagilea (h. 1797).
 1731 – Martha Dandridge Custis Washington, Ameriketako Estatu Batuetako aurreneko Lehen Dama (h. 1802).
 1737 – Suzanne Curchod, frantziar-suitzar literatura areto arduraduna eta idazlea (h. 1794).
 1740 – Sadeko markesa, frantziar aristokrata, iraultzaile eta idazlea (h. 1814).
 1743 – Cagliostro, italiar okultista, alkimista eta abenturazalea (h. 1795).
 1772 – Luis Rebolledo de Palafox, espainiar noble eta militarra, Nafarroako erregeordea (h. 1843).
 1813 – Daniel Pollen, Zeelanda Berriko lehen ministroa (h. 1896).
 1816 – C. A. Rosetti, errumaniar idazlea (h. 1885).
 1827 – Konstantin Petrovitx Pobedonostsev, errusiar politikaria (h. 1907).
 1833 – Segismundo Moret, espainiar politikari liberala (h. 1913).
 1835 – Pio X.a, aita santua (h. 1903).
 1840 – Thomas Hardy, britainiar idazlea (h. 1928).
 1849 – Paul-Albert Besnard, frantziar margolaria (h. 1934).
 1857 –
 Edward Elgar, ingeles musikagile eta orkestra-zuzendaria (h. 1934).
 Karl Adolph Gjellerup, daniar idazlea, 1917ko Literaturako Nobel saria (h. 1919).
 1860 – Gustav Killian, alemaniar sendagilea (h. 1921).
 1861 – Helen Herron Taft, AEBetako lehen dama (h. 1943).
 Ángela García Rives, Espainiako lehen emakume liburuzaina eta artxibozaina (h. ?)
 1863 – Felix Weingartner,  austriar musikagile, piano-jozaile, idazle eta orkestra-zuzendaria (h. 1942).
 1864 – Marcelina Poncela, espainiar margolari eta irakaslea (h. 1917)
 1877 – Theodosia Harris, estatubatuar gidoilaria (h. 1938).
 1887 – Genaro Estrada, mexikar diplomatikoa eta idazlea (h. 1937).
 1889 – Martha Wentworth, estatubatuar aktorea (h. 1974).
 1899 – Lotte Reiniger, alemaniar zinema zuzendaria, marrazki bizidunen egilea (h. 1981).
 1903 – Max Aub, valentziar idazlea (h. 1972).
 1904 – Johnny Weissmuller, estatubatuar kirolari eta aktorea, Tarzanen pertsonaia antzezteagatik ospetsua (h. 1984).
 1906 – Carlo Scarpa, veneziar arkitektoa (h. 1978).
 1913 – Vicente Gerbasi, venezuelar olerkigile eta saiakeragilea (h. 1992).
 1915 – Li Lili, txinatar aktore eta abeslaria (h. 2005).
 1921 – Ferenc Karinthy, hungariar eleberrigile, antzerkigile, kazetari, itzultzaile eta waterpolo jokalaria (h. 1992).
 1922 –
 Juan Antonio Bardem, espainiar zinema zuzendaria (h. 2002).
 Clair Patterson, estatubatuar geokimikaria, Lurraren adina kalkulatu zuena (h. 1995).
 1923 –
 Violeta Jakova, bulgariar partisano eta militante komunista (h. 1944).
 Lloyd Shapley, estatubatuar ekonomialaria, 2012ko Ekonomiako Nobel saria (h. 2016).
 1928 – Alison Smithson, britainiar arkitektoa (h. 1993).
 1929 – Roser Berdagué, kataluniar itzultzailea (h. 2025).
 1930 – 
 Charles Conrad, estatubatuar astronauta eta militarra (h. 1999).
 Birutė Žilytė-Steponavičienė, lituaniar marrazkilari, irudigile, margolari eta irakaslea (h. 2024).
 1934 – Tarsy Carballas, espainiar zientzialaria.
 1935 – Carol Shields, kanadar idazlea (h. 2003).
 1936 – Volodymyr Holubnytxy, ukrainar eta sobietar atleta (h. 2021).
 1937 – Sally Kellerman, estatubatuar aktore eta abeslaria (h. 2022).
 1940 – Konstantino II.a Greziakoa, Greziako erregea (h. 2023).
 1941 –
 Stacy Keach, zinema eta telebistako estatubatuar aktorea.
 Charlie Watts, The Rolling Stones taldeko bateria-jolea (h. 2021).
 1945 – Francisco Hernando, Paco el Pocero, espainiar enpresaburua, urbanizazio erraldoien eraikuntzagatik ezaguna (h. 2020).
 1946 –
 Lasse Hallström, suediar film zuzendaria.
 Peter Sutcliffe, Yorkshireko ateratzailea, ingeles serieko-hiltzailea (h. 2020).
 1947 – Rosa Villacastín, espainiar kazetaria eta idazlea.
 1951 –
 Gilbert Baker, estatubatuar artista eta eskubide zibileen aldeko ekintzailea (h. 2017).
 Edgardo Codesal, uruguaiar-mexikar futbol epaile ohia.
 1952 – Benito Floro, espainiar futbolari ohia eta entrenatzailea.
 Chiyoko Kawashima, japoniar seiyū edo ahots aktorea.
 1953 – Craig Stadler, estatubatuar golflaria.
 1956 – Hiljmnijeta Apuk, kosovar aktibista.
 1957 – Roberto Visentini, italiar txirrindulari ohia.
 1959 – Rineke Dijkstra, herberear argazkilaria.
 1961 – Liam Cunningham, irlandar aktorea.
 1962 – Paula Newby-Fraser, zimbabwetar atleta, triatloi-probetan aditua.
 1963 – Pepe Viyuela, espainiar aktore, pailazo, olerkari eta umorista.
 1966 – Pedro Guerra, kanariar abeslaria.
 1967 – Remigia Nazaroviene, Turkmenistanen jaiotako atleta lituandarra.
 1970 – Patricia Noall, kanadar igerilaria, brontzezko dominadun olinpikoa.
 1976 – 
 Yoshinobu Minowa, japoniar futbolari ohia.
 Jiří Šedý, txekiar artista, idazle eta aktibista soziala.
 1978 –
 Nikki Cox, estatubatuar aktorea.
 Marcelo Sosa, uruguaiar futbolari ohia.
 1979 –
 Morena Baccarin, brasildar jatorriko estatubatuar aktorea.
 James Ransone, estatubatuar aktorea (h. 2025).
 Natalia Rodríguez, kataluniar atleta, 1.500 metrotan aditua.
 1980 – Leticia Sánchez Ruiz, espainiar kazetaria, narratiba irakaslea eta eleberrigilea.
 1984 – Mile Ilić, serbiar saskibaloi jokalaria.
 1987 – 
 Lee J. Carter, estatubatuar politikari ohia.
 Seiya Fujita, japoniar futbolaria.
 1988 –
 Kun Agüero, argentinar futbolaria.
 Awkwafina, estatubatuar aktorea eta raperoa.
 Taïna Barioz, frantziar alpetar eskiatzailea.
 Takashi Inui, japoniar futbolaria.
 1990 –
 Gorka Esteban, errioxar pilotaria.
 Michał Kwiatkowski, poloniar txirrindularia.
 1991 – Ana Iris Simón, espainiar kazetari eta idazlea.
 1996 – Verônica Hipólito, brasildar atleta paralinpiarra.
 2002 – Ana Tejada, errioxar futbolaria.
 2003 – Nurgyul Salimova, bulgariar xake jokalaria.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1806 – Pablo Pedro Astarloa, durangar apaiz eta hizkuntzalaria, Madrilen (j. 1752).
 1891 – Andres Azkarate, nafar apaiz eta monjea (j. 1891).
 1937 – Gregorio Angulo, euskal sindikalista eta politikaria (j. 1868).
 1942 – Joxe Mari Lopetegi, gipuzkoar bertsolaria eta politikari errepublikanoa (j. 1875).
 1963 – Enrique Nieto, euskal herritar margolaria (j. 1890).
 1981 – Nikolas Alzola, Bitaño, euskal idazle, margolari, fraide eta euskaltzain urgazlea (j. 1922).
 2019 – Yannick Bellon, lapurtar zinema zuzendari eta gidoigilea (j. 1924).
 2020 –
 Angel Landa, bizkaitar alpinista (j. 1935).
 Mattin Larzabal, baxenafar kazetari eta euskaltzalea, Ipar Euskal Herrian erreferentea, Gure Irratian hogeita hamar urtez aritua (j. 1950).
 2023 – Eukene Lacarra, nafar literatura-kritikari eta mediebalista (j. 1944).
 2024 – Javier Erice, nafar politikari eta medikua, Iruñeko alkatea (j. 1928).
 2025 – José Luis Olaizola, gipuzkoar idazle eta gidoilaria, Boadilla del Monten (j. 1927).

 Mundua 
 1418 – Katalina Lancasterrekoa, Gaztelako erregina ezkontidea (j. 1373).
 1660 – Annet de Clermont-Gessant, Maltako Ordenako 59. Printze eta Maisu Handia (j. 1587).
 1701 – Madeleine de Scudéry, frantziar idazlea (j. 1607).
 1862 – Alexei Fiodorovitx Orlov, Errusiako aitonen seme eta politikaria (j. 1787).
 1874 – Chloe Clark Willson, estatubatuar aitzindaria (j. 1818)
 1881 – Elise Thérèse Koekkoek-Daiwaille, herbeheretar margolari eta litografoa (j. 1814).
 1882 – Giuseppe Garibaldi, italiar militar eta politikaria, Italiako Risorgimento edo pizkundearen ezinbesteko pertsonaia (j. 1807).
 1890 – Annie Foore, herbeheretar idazlea (j. 1847).
 1896 – Gerhard Rohlfs, alemaniar esploratzailea (j. 1831).
 1900 – Samory Turé, Sudango buruzagia, frantsesen kolonizazioari aurre egin ziena (j. c. 1837).
 1906 – Mateu Morral, kataluniar anarkista, Alfontso XIIIaren eta Viktoria Eugenia Battenbergekoaren aurkako atentatuagatik ezaguna (j. 1879).
 1921 – Konkordia Samoilova, errusiar militante boltxebikea (j. 1876).
 1925 – Mariola Sirakova, bulgariar anarkista (j. 1904).
 1928 –
 Adela Zamudio, boliviar idazle nabarmena, Bolivian feminismoaren aitzindaria (j. 1854).
 Otto Nordenskjöld, suediar geologo, geografo eta esploratzaile polarra (j. 1869).
 1932 – Elise Rosalie Aun, estoniar poeta eta idazlea (j. 1863).
 1937 – Louis Vierne, frantziar organojole eta konposatzailea (j. 1870).
 1939 –
 Enrique Fernández Arbós, espainiar biolin-jotzaile, orkestra-gidari eta musikaria (j. 1863).
 Anna Gardell-Ericson, suediar margolari eta akuarelista (j. 1853).
 1941 – Lou Gehrig, estatubatuar beisbol jokalaria (j. 1903).
 1945 – Agnes Baden-Powell, britainiar erlezaina, neskato zein emakume gazteentzako Eskaut talde sortzailea (j. 1858)
 1948 – Wolfram Sievers, alemaniar funtzionarioa, konzentrazio-zelaietan presoekin esperimentuak egin zituena (j. 1905).
 1951 – Alain, frantziar filosofo eta saiogilea (j. 1868).
 1961 – George S. Kaufman, estatubatuar antzerkigilea, antzerki zuzendaria eta ekoizlea, umorista eta drama kritikaria (j. 1889).
 1962 – Vita Sackville-West, ingeles idazlea eta lorategi diseinatzailea (j. 1892).
 1966 – Évariste Kimba, Kongoko Errepublika Demokratikoko lehen ministroa (j. 1926).
 1970 –
 Bruce McLaren, zeelandaberritar lasterketa-autoen diseinatzaile, pilotu, ingeniari eta asmatzailea (j. 1937).
 Lucía Sánchez Saornil, espainiar olerkari ultraista, militante anarkista eta humanista integrala (j. 1895).
 1976 – Juan José Torres, Boliviako presidentea (j. 1920).
 1977 – Stephen Boyd, iparrirlandar aktorea (j. 1931).
 1978 – Santiago Bernabéu, espainiar futbolaria, entrenatzailea eta 35 urtez Real Madrileko presidentea (j. 1895).
 1982 – Fazal Ilahi Chaudhry, Pakistango 5. presidentea (j. 1904).
 1984 – 
 Jerusha Jhirad, indiar medikua (j. 1891).
 Fernando Zóbel, euskal jatorriko hispano-filipinar margolari abstraktu eta enpresaburua (j. 1924).
 1987 –
 Anthony de Mello, indiar apaiz jesuita eta psikoterapeuta (j. 1931).
 François Perroux, frantziar ekonomialaria eta idazlea (j. 1903).
 Andrés Segovia, Salobreñako I. markesa, espainiar gitarrista (j. 1893).
 1988 –
 Jesús Fernández Santos, espainiar eleberrigile, zinema-zuzendari eta gidoigilea (j. 1926).
 Raj Kapoor, indiar antzezle eta zinema zuzendaria (j. 1924).
 1990 – Rex Harrison, ingeles zinema eta antzerki aktorea (j. 1908).
 1993 – Tahar Djaout, aljeriar idazlea, Islamiar Talde Armatuak eraila (j. 1954).
 1996 – Pilar Lorengar, espainiar opera-abeslaria (j. 1928).
 1999 – Virginia Choquintel, azken selknama (j. 1942).
 2004 –
 Nikolái Giaúrov, bulgariar opera-abeslaria, baxua (j. 1929).
 Tesfaye Gebre Kidan, Etiopiako presidentea (j. c. 1935).
 2007 – Huang Ju, txinatar politikaria eta Shanghaiko alkatea (j. 1938).
 2008 –
 Bo Diddley, estatubatuar musikari, abeslari eta gitarrista, Rock and rollaren sortzaileetako bat (j. 1928).
 Mel Ferrer, estatubatuar aktorea (j. 1917).
 Ken Naganuma, japoniar futbolaria (j. 1930).
 2010 – 
 Antonio Alva Rosa Coutinho, portugaldar militarra eta politikaria (j. 1926).
 Ella Braginskaia, sobietar-errusiar itzultzailea (j. 1926).
 2012 – Genichi Taguchi, japoniar ingeniari eta estatistikaria, kalitatearen kudeaketan egindako ekarpenengatik ezaguna (j. 1924).
 2014 – Ivan Brzić, serbiar futbol jokalari eta entrenatzailea, Osasuna taldea lehenbiziko aldiz UEFArako sailkatzea lortu zuena (j. 1941).
 2015 – Irwin Rose, estatubatuar biokimikaria, 2004ko Kimikako Nobel Saria (j. 1926).
 2016 – Corry Brokken, herbeheretar abeslaria eta telebista eta irrati esataria (j. 1932).
 2017 – Jack O'Neill, estatubatuar enpresaburua, neoprenoko bainujantziaren asmatzailea (j. 1923).
 2018 –
 Paul D. Boyer, estatubatuar biokimikari eta kimika irakaslea, 1997ko Kimikako Nobel Saria (j. 1918).
 Malcolm Morley, britainiar artista (j. 1931).
 2020 – Carlo Ubbiali, italiar motoziklismoko pilotua (j. 1929).
 2023 – Kaija Saariaho, finlandiar musikagilea (j. 1952).
 2024 –
 Leila Barbara, brasildar hizkuntzalaria (j. 1938).
 Carl Cain, estatubatuar saskibaloi jokalaria (j. 1934).
 Janis Paige, estatubatuar abeslari eta aktorea (j. 1922).
 2025 –
 Eva Borušovičová, eslovakiar idazle, zinema zuzendari eta gidoilaria (j. 1970).
 Birgit Carlstén, suediar aktore eta abeslaria (j. 1949).
 Isidoro Galán, laneko apaiz eta sindikalista (j. 1935).
 Pierre Nora, frantziar historialaria (j. 1931).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Gogor eta Laiene.

 Kanpo estekak 

Ekainaren 1 | Urteko egutegi | Ekainaren 3
Kategoria:Urteko egunak