Abenduaren 27

Abenduaren 27a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta hirurogeita batgarren eguna da, 362.a bisurteetan. 4 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1978 – ETAk Jose Maria Arrizabalaga Arcocha zibila hil zuen Ondarroan (Bizkaia).

 Mundua 
 1521 – Zwickauko profetak Wittenbergera heldu ziren eta apokalipsia predikatzeari ekin zioten.
 1831 – Darwinek HMS Beagle izeneko 235 tonako eta hamar kanoiz hornitutako bergantin sendo eta txikian bidaia hasi zuen.
 2007 – Pakistan: Benazir Bhutto opositore eta lehen ministro ohia hil zuten Rawalpindi udalerrian beste 20 lagunekin batera.
 2008 – Israelek Gaza erasotu zuen, 300 palestinar inguru hilez.

 Arte eta kultura 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 1991 – Fried Green Tomatoes filma estreinatu zen.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Kirolak 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1756 – Juan Antonio Iza-Zamakola, euskal idazle, kazetari eta historialaria (h. 1826).
 1819 – Juan María Gelbentzu, nafar organo-jotzaile eta pianista (h. 1886).
 1827 – Jazinta Arruti, gipuzkoar bertsolaria (h. 1899).
 1860 – Juan Carlos Guerra, gipuzkoar historialaria eta legegizona (h. 1941).
 1876 – Valentin Larrea, gipuzkoar piano-jotzaile eta musikagilea (h. 1970).
 1907 – André Madré, lapurtar zinema zuzendaria eta Frantziako armadako jenerala (h. 1971).
 1916 – Dora Serrano, toledoar-nafar militante komunista, Cedillo del Condadon (h. 2013).
 1917 – Luis Egia, gipuzkoar apaiza, euskal idazlea eta itzultzailea (h. 1984).
 1924 –
 Pedro Diez de Ultzurrun, euskal mediku eta idazlea (h. 1994).
 Luis Maria Retolaza, euskal herritar politikari jeltzalea (h. 2007).
 1928 – Joaquín Aguinaga, euskal ingeniari industrial eta politikaria (h. 2000).
 1933 – Ignacio Uribe, bizkaitar futbolari ohia.
 1938 – Jon Sobrino, euskal jesuita ospetsua, Askapenaren teologiaren bultzatzaile handienetarikoa.
 1939 – Jesus Maria Muneta, nafar musikagilea.
 1949 –
 Kotte Ezenarro, Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko 1. presidenteordea eta Hendaiako auzapeza.
 Jean-Baptiste Hiriart-Urruti, lapurtar matematikaria.
 1957 – Joseba Pagazaurtundua, ETAk eraildako Andoaingo Udaltzaingoaren burua (h. 2003).
 1969 – África Baeta, kazetaria eta telebista aurkezlea, Bartzelonan.
 1973 – Luis Mari Pikabea Zubieta, nafar alpinista (h. 2007).
 1975 – Izaskun Aranburu, gipuzkoar piraguista ohia, ur lasaietako kayakean aritua.
 1976 –
 Asier Antona, bizkaitar politikaria.
 Montxu Miranda, bizkaitar atleta, pertika jauzian aditua.
 1979 – Txemi Talledo, bizkaitar futbolaria.
 1983 – Josu Hernández, nafar abeslaria.
 1984 –
 Aneguria, bizkaitar rap abeslaria.
 Irati Goikoetxea, gipuzkoar idazlea.
 Sergio Sánchez Pérez, bizkaitar saskibaloi jokalaria.
 1990 – Maddalen Arzallus, lapurtar bertsolaria.
 1995 – Sara Zozaya, gipuzkoar konposatzaile, musikari eta abeslaria.
 2001 – Ander Barrenetxea Muguruza, gipuzkoar futbolaria.

 Mundua 
 1350 – Joanes I.a Aragoikoa, Aragoiko erregea (h. 1396).
 1459 – Joan I.a Alberto, Poloniako erregea (j. 1501).
 1571 – Johannes Kepler, alemaniar matematikari eta astronomoa (h. 1630).
 1654 – Jakob Bernoulli, suitzar matematikari eta zientzialaria (h. 1705).
 1755 – Antonio Saxoniakoa, Saxoniako erregea (h. 1837).
 1761 – Michael Andreas Barclay de Tolly, errusiar mariskala (h. 1818).
 1794 – Christian Albrecht Bluhme, Danimarkako lehen ministroa (h. 1866).
 1797 –
 Mirza Ghalib, Mogol Inperioaren amaierako urdu hizkuntzaz eta persierazko poeta (h. 1869).
 Manuela Sáenz, Simon Bolivarren bikotekidea, Hego Amerikaren askatzaileetako bat (h. 1856).
 1806 – Ramon Cabrera, kataluniar militar eta politikaria, karlisten buruzagia (h. 1877).
 1821 – Jane Wilde, iralndar poeta (h. 1896).
 1822 – Louis Pasteur, frantziar zientzialaria (h. 1895).
 1829 – Jan Derk Huibers, holandar margolaria, artista grafikoa eta arte irakaslea (h. 1918).
 1849 – Alizia Borboi-Parmakoa, Borboi-Parmako printzesa (h. 1935)
 1853 – Ruth Ogden, estatubatuar haur literaturako idazlea (h. 1927).
 1859 – Minda Ramm, norvegiar eleberrigile, itzultzaile eta literatura kritikaria (h. 1924).
 1864 – Minnie Blanche Bishop, kanadar irakasle eta idazlea (h. 1917).
 1867 – Léon Delacroix, Belgikako lehen ministroa (h. 1929).
 1879 – Sydney Greenstreet, antzerki eta zinemako ingeles aktorea (h. 1954).
 1881 – António Granjo, Portugalgo lehen ministroa (h. 1921).
 1888 –
 Thea von Harbou, alemaniar idazle, aktore, zinemarako gidoilari eta zuzendaria (h. 1954).
 Tito Schipa, italiar tenorra (h. 1965).
 1896 –
 Louis Bromfield, estatubatuar eleberrigilea (h. 1956).
 Maurice De Waele, belgikar txirrindularia (h. 1952).
 Carl Zuckmayer, alemaniar antzerkigileaa (h. 1977).
 1898 – Inejirō Asanuma, japoniar politikaria (h. 1960).
 1900 – Juan de Orduña, espainiar aktorea eta zinema zuzendaria (h. 1974).
 1901 – Marlene Dietrich, alemaniar aktore eta abeslaria (h. 1992).
 1903 – Bogdan Suchodolski, poloniar filosofoa (h. 1992).
 1907 – Sebastian Haffner, alemaniar kazetaria, idazlea eta historialaria (h. 1999).
 1909 –
 Henryk Jabłoński, Poloniako estatuburua (h. 2003).
 Margit Kalocsai, hungariar gimnasta (h. 2007).
 1910 – Charles Olson, abangoardiako estatubatuar olerkaria (h. 1970).
 1911 – Juana Francisca Rubio, espainiar margolaria eta kartelgilea (h. 2008).
 1915 –
 Lionel Cooper, hegoafrikar matematikaria (h. 1979).
 Gyula Zsengellér, hungariar futbolaria (h. 1999).
 1922 – Juan José Gerardi, guatemalar gotzain katolikoa eta Giza eskubideen defendatzailea (h. 1998).
 1924 – Jean Bartik, ENIAC konputagailuaren jatorrizko programatzaileetako bat (h. 2011).
 1925 – Michel Piccoli, frantziar antzerki- eta zinema-antzezle eta ekoizlea (h. 2020).
 1929 – Lucio Muñoz, espainiar margolaria (h. 1998).
 1933 – Carlos Álvarez Cruz, espainiar poeta eta hizlaria (h. 2022).
 1934 – Larisa Latynina, sobietar gimnasta ohia.
 1936 –
 José Pérez-Francés, espainiar txirrindularia (h. 2021).
 Miguel Trovoada, São Tomé eta Príncipeko presidentea.
 1938 – Rolf Wolfshohl, alemaniar txirrindularia (h. 2024).
 1941 –
 Miles Aiken, estatubatuar saskibaloi jokalari eta entrenatzaile ohia.
 Mike Pinder, ingeles rock musikaria, The Moody Blues taldeko kide sortzailea (h. 2024).
 Younoussi Touré, Maliko lehen ministroa (h. 2022).
 1942 – Inés Pertiné Urien, Argentinako lehen dama.
 1943 –
 Laurent Chu Văn Minh, vietnamdar apezpiku katolikoa (h. 2025).
 Joan Manuel Serrat, kataluniar egile abeslaria.
 Peter Sinfield, ingeles olerkari, musikari eta egile abeslaria, King Crimson taldeko kidea (h. 2024).
 1945 – Rozsika Parker, britainiar psikoterapeuta, arte historialari, idazle eta feminista (h. 2010)
 1948 – Gérard Depardieu, frantziar aktorea.
 1951 – Ernesto Zedillo, Mexikoko presidente ohia.
 1952 – Tovah Feldshuh, estatubatuar aktorea, abeslaria, antzerki zuendaria eta ekoizlea.
 1955 – Miguel Ángel Gallardo, katalan marrazkilaria (h. 2022).
 1958 – Marc-Édouard Nabe, frantziar idazlea, margolaria eta jazz gitarra-jotzailea.
 1961 – Guido Westerwelle, alemaniar politikaria (h. 2016).
 1963 – Gaspar Noé, argentinar zinema zuzendari, gidoilari eta produktorea.
 1964 – Brigitte Haas, Liechtensteingo lehen ministroa.
 1965 – Salman Khan, indiar aktorea.
 1966 – Masahiro Fukuda, japoniar futbolari ohia.
 1968 – Diego «el Cigala», espainiar flamenko abeslaria.
 1975 – Aigars Fadejevs, letoniar atleta, ibilketa atletikoko aditua (h. 2024).
 1977 – Ángel Ortiz, paraguaitar futbolari ohia.
 1980 – Nadia Anjuman, afganistandar poeta eta kazetaria, bere senarrak eta haren senideek kolpeka hil zutena (h. 2005).
 1981 – Emilie de Ravin, australiar aktorea.
 1985 –
 Daiki Ito, japoniar eski jauzilaria.
 Verona van de Leur, herbeheretar gimnasta artistiko eta aktore pornografikoa.
 Telma Monteiro, portugaldar judoka.
 1986 – Shelly-Ann Fraser-Pryce, jamaikar atleta, 100 metroko lasterketan aditua.
 1988 –
 Hera Hilmarsdóttir, islandiar aktorea.
 David Valero, espainiar mendiko-txirrindularia.
 Hayley Williams, Paramore poprock taldeko abeslari eta konposatzailea.
 Hiroki Yamada, japoniar futbolaria.
 1989 – Fubuki Kuno, japoniar futbolaria.
 1991 – Sergio Gontán, espainiar futbolaria.
 1993 – Olivia Cooke, ingeles aktorea.
 1995 –
 Timothée Chalamet, estatubatuar-frantziar aktorea.
 Carlos Cuevas, espainiar aktorea.
 Sarah Levy, hegoafrikar-israeldar-estatubatuar fisioterapeuta eta errugbi jokalaria.
 1999 – Saori Takarada, japoniar futbolaria.
 2004 – Patricia Arbués, espainiar haur aktorea.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1523 – Frantzisko Garai, bizkaitar militar, esploratzaile eta konkistatzailea (j. 1475).
 1834 – Perkain, euskal pilotaria (j. 1754).
 1870 – Obdulio Perea, arabar poeta, antzerkigile eta itzultzailea (j. 1836).
 1921 – Daniel Zuloaga, gipuzkoar margolari eta zeramikaria, Segovian (j. 1852).
 1927 - Gregorio Urkaregi Otxandiano, Begoña elizateko hargin, obra-eraikitzaile eta kontratista (j. 1869).
 1929 – Lorenzo Fernandez de Viana, arabar eskultorea (j. 1866).
 1934 – Mari Cruz Guruzeta, bizkaitar emagina eta Areatzako Emakume Abertzale Batza erakundearen sortzailea (j. 1871).
 1940 – Ramón Madariaga, bizkaitar politikaria (j. 1868).
 1953 – Romualdo Galdos, euskal elizgizon eta idazlea (j. 1885).
 1960 – José Martínez Berasain, nafar politikari karlista eta bankaria (j. 1886).
 1983 – Mari Karmen Alzueta, euskal irakasle eta hezkuntza-arduraduna (j. 1928).
 1987 – Julian Ugarte, euskal aktorea (j. 1929).
 1995 – Norberto Oiarbide, gipuzkoar trikitilaria (j. 1922).
 2002 – Pedro Berrondo, euskal idazlea, itzultzaile eta apaiza (j. 1919).
 2004 – Eneko Arieta, euskal herritar futbolaria (j. 1933).
 2005 – Lourdes Iriondo, euskal kantaria (j. 1937).
 2009 - Pedro-Martín Balda, nafar artista (j. 1920).
 2010 – Sabin Intxaurraga, bizkaitar politikaria (j. 1949).
 2025 – Rafael Biteri, bizkaitar futbolaria (j. 1952).

 Mundua 
 1585 – Pierre de Ronsard, frantziar poeta (j. 1524).
 1663 – Kristina Frantziakoa, Frantzia eta Nafarroako infanta eta Savoiako dukesa (j. 1606).
 1707 – Jean Mabillon, frantziar diplomatiko eta historialari beneditarra (j. 1632).
 1771 – Henri Pitot, frantziar ingeniaria eta fisikaria (j. 1695).
 1805 – Isabelle de Charrière, herbeheretar idazle, pentsalari eta musikagilea (j. 1740).
 1823 – Lluís Domènech i Montaner, kataluniar arkitekto, politikari eta historialaria (j. 1850).
 1834 – Charles Lamb, britainiar idazlea (j. 1775).
 1876 – Frederik Paludan-Müller, daniar poeta (j. 1809).
 1893 – Victor Considerant, frantziar ekintzaile eta idazle sozialista (j. 1808).
 1894 – Frantzisko II.a Bi Sizilietakoa, Bi Sizilietako erregea (j. 1836).
 1899 – Louise Bjørnsen, danimarkar idazlea (j. 1824).
 1900 – Luisa Teresa Borboikoa, Luisa Teresa Borboikoa (j. 1824)
 1918 – Birt Acres, estatubatuar-britainiar argazkilari eta filmen aintzindaria (j. 1854).
 1919 – Theo de Meester, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1851).
 1923 – Gustave Eiffel, frantziar arkitekto eta ingeniaria, Eiffel dorrearen sortzailea (j. 1832).
 1924 – Léon Bakst, errusiar margolari eta eszenatokien eta jantzien diseinatzailea (j. 1866).
 1933 – Hilana Taarka, seto jatorriko estoniar folk abeslaria (j. 1856).
 1936 –
 Hans von Seeckt, alemaniar militarra (j. 1866).
 Santu Casanova, korsikerazko frantziar idazlea (j. 1850).
 1938 –
 Zona Gale, estatubatuar eleberrigile, ipuin-idazle eta dramaturgoa (j. 1874).
 Osip Mandelstam, errusiar eta sobietar olerkaria (j. 1891).
 Emile Vandervelde, belgikar estatu-politikaria eta frantsesezko idazlea (j. 1866).
 1944 –
 Amy Beach, estatubatuar musikagile eta piano-jolea (j. 1867).
 Sára Salkaházi, hungariar moja katolikoa, Bigarren Mundu Gerran gutxi gorabehera ehun judu salbatu zituena (j. 1899).
 1950 – Max Beckmann, alemaniar margolaria (j. 1884).
 1952 – Mary Engle Pennington, estatubatuar kimikari bakteriologiko, asmatzaile eta hozte-sistemaren injinerua (j. 1872).
 1953 – Julian Tuwim, poloniar olerkaria (j. 1894).
 1959 – Alfonso Reyes, mexikar diplomatikoa, idazlea eta literatura-kritikaria (j. 1889).
 1962 – Olga Preobrajenska, errusiar-frantziar dantzaria (j. 1871).
 1966 – Ernest Burgess, kanadar jatorriko estatubatuar hiri soziologoa (j. 1886).
 1972 – Lester Bowles Pearson, Kanadako lehen ministroa eta 1957ko Bakearen Nobel Saria (j. 1897).
 1974 – Ned Maddrell, Man uharteko arrantzalea, manxera ama hizkuntza izan zuen azken hiztuntzat jotzen dena (j. 1877).
 1977 – Voldemar Panso, estoniar antzerki eta zinema aktorea, antzerki zuzendaria eta pedagogoa (j. 1920).
 1978 –
 Houari Boumediene, Aljeriako presidentea (j. 1932).
 Alexandre Deulofeu, kataluniar politikaria eta historiaren filosofoa (j. 1903).
 1979 – Hafizullah Amin, Afganistango estatuburu eta lehen ministroa (j. 1929).
 1982 – Jack Swigert, estatubatuar astronauta eta militarra, Apollo 13 misioan Houston, arazo bat daukagu esaldi famatua esan zuena (j. 1931).
 1984 – Andrés Solar, asturierazko idazlea eta asturiar ezker nazionalistako militantea, Surdimientuko egile onenetakotzat joa (j. 1955).
 1985ean hilik aurkitua – Dian Fossey, estatubatuar zoologoa, gorilei buruz egindako ikerketengatik ezaguna (j. 1932).
 1986 – Lars-Erik Larsson, suediar musikagilea (j. 1908).
 1987 – May Balisidya, tanzaniar idazlea (j. 1947).
 1990 – Concha Michel, mexikar abeslaria, konpositore, ekintzaile politiko komunista, dramagilea eta kultura indigenen ikertzailea (j. 1899)
 1991 – Hervé Guibert, frantziar argazkilari eta idazlea (j. 1955).
 1995 –
 Boris Gnedenko, sobietar matematikaria, probabilitate teorian egin zituen ekarpenengatik ezaguna (j. 1912).
 Guénrij Kasparián, armeniar xake-jokalaria eta xake-ikasketen sustatzailea (j. 1910).
 Shura Txerkasski, errusiar piano-jotzailea (j. 1911).
 1996 – Mary Celine Fasenmyer, estatubatuar matematikaria (j. 1906).
 1997 – Hella Keem, estoniar hizkuntzalari eta folklorista (j. 1915).
 1998 – Ricardo Tormo, espainiar moto-pilotua (j. 1952).
 2002 – George Roy Hill, estatubatuar zinema zuzendaria (j. 1921).
 2003 –
 Alan Bates, ingeles aktorea (j. 1934).
 Juan García Ponce, mexikar idazle, itzultzaile eta arte-kritikaria (j. 1932).
 2007 –
 Benazir Bhutto, Pakistango lehen ministroa, atentatuan eraila (j. 1953).
 Jerzy Kawalerowicz, poloniar zinema-zuzendaria, zinemagile sozialisten lehen belaunaldikoa (j. 1922).
 Jaan Kross, estoniar idazlea (j. 1920).
 2008 – 
 Rodrigo Arango Velásquez, kolonbiar apezpiku katolikoa (j. 1925).
 Ja'afar Negeri Sembilangoa, Malaysiako erregea eta Negeri Sembilango monarka (j. 1922).
 2009 – Takashi Takabayashi, japoniar futbolaria (j. 1931).
 2010 – Luis Mariñas, espainiar kazetari eta telebista aurkezlea (j. 1947).
 2011 - Helen Frankenthaler, estatubatuar margolari espresionista abstraktua (j. 1928).
 2012 – Norman Schwarzkopf, estatubatuar jenerala, Golkoko Gerrako nazioarteko gudarosteen komandantea (j. 1934).
 2015 –
 Lacy Duarte, uruguaitar artista bisuala (j. 1937).
 Ellsworth Kelly, estatubatuar pintore eta eskultorea (j. 1923).
 2016 –
 Carrie Fisher, estatubatuar aktorea (j. 1956).
 Hans Tietmeyer, alemaniar ekonomialaria, nazioarteko finantzetako pertsonalitaterik garrantzitsuenetakoa (j. 1931).
 Ratnasiri Wickremanayake, Sri Lankako lehen ministroa (j. 1933).
 2017 – Ben Barres, estatubatuar neurobiologoa, Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionalean sartu den lehenengo zientzialari ageriki transexuala (j. 1954).
 2018 – Miúcha, brasildar abeslaria eta musikagilea (j. 1937).
 2021 –
 April Ashley, britainiar modeloa (j. 1935).
 Jeanine Baude, frantziar idazle, poeta, antzerkigile eta literatura kritikoa (j. 1946).
 Keri Hulme, zeelandaberritar idazlea (j. 1947).
 Ángel Norzagaray, antzerkigile, aktore, poeta, irakasle eta zuzendari mexikarra (h. 2021).
 2022 – Andrzej Iwan, poloniar futbolaria (j. 1959).
 2023 –
 Jacques Delors, frantziar ekonomialari eta politikaria, Europako Batzordeko presidentea (j. 1925).
 Patricia Ferreira, madrildar film-zuzendaria, gidoilaria eta irakaslea (j. 1958).
 Maria Lainá, emakume poeta greziar aurrerakoia (j. 1947).
 2024 –
 Olivia Hussey, ingeles aktorea (j. 1951).
 Charles Shyer, estatubatuar zinema zuzendari, gidoilari eta ekoizlea (j. 1941).
 2025 –
 Fanny Biascamano, frantziar abeslaria (j. 1979).
 Denis Nikitin, eskuin muturreko errusiar aktibista neonazia, futboleko hooligana eta enpresaburua (j. 1984).
 Gaspar Quintana Jorquera, txiletar apezpiku katolikoa (j. 1936).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: June, Junes, Joanis eta Joane.

 Kanpo estekak 

Abenduaren 26 | Urteko egutegi | Abenduaren 28

Kategoria:Urteko egunak