Sesma

Sesma ([s̺es̺ma]) Nafarroako hego-mendebaldean dagoen udalerria da, Lizarrerrian eta Erriberan kokatua. Udalerriak  biztanle zituen . urtean.

 Geografia 
 Inguru naturala eta kokapena 
Sesma NA-129 errepidean kokatzen da Los Arcos-Lodosako norabidean, eta Nafarroako hiriburutik 69 kilometrora.

Sesmaren udalerri mugakideak honako hauek dira: Mendebaldean Los Arcos eta Mendabia, ekialdean Lerin eta Karkar, iparraldean Lukin, Arroitz, Deikaztelu eta Allo, eta hegoaldean Lodosa eta Errioxako Autonomia Erkidegoa mugakide ditu.

 Klima 
Sesmako klima mediterraneo-kontinental idorra da, Ebro ibaiaren depresioaren berezko klima. Klima honen ezaugarri nagusiak tenperatura aldaketa handiak eta prezipitazioen urritasuna eta irregulartasuna dira. Urteko batez besteko tenperatura 12-13 °C  eta prezipitazioak 400-500mm ingurukoak dira.

Urtero 50-80 egun euritsu izaten dira, eta haizerik ohikoena iparreko edo zierzo haizea da. Dena den, uda garaian, hegoaldeko haizea izaten da nagusi, tenperaturak 35 gradura arte igoaraziz.

 Estazio meteorologikoa 
Herrigunearen kanpoaldean, itsasoaren mailatik 205 metrora, Espainiako Nekazaritza ministerioaren estazio meteorologikoa dago.Nafarroako Meteorologi Agentziaren webgunea.

 Historia 
1849an, Sesmak bi eskola zituen, bata mutilentzat, 65 ikaslerekin, eta bestea neskentzat, 60 ikaslerekin. Mutilen eskolako maisuak 3.200 erreal jasotzen zituen urtero soldata moduan, eta nesken eskolako maistrak 1.400 errealeko soldata. Horrez gain, XIV. mendean eraikitako ospitalea zegoen, elizak jasotako diru-laguntzari esker mantentzen zena.

Sesmak hazkunde nabarmena izan zuen XX. mendearen lehen zatian, 1920an espartzuaren industriak garrantzi handia zeukan herrian, eta bertan, soka, alportxa, eta espartzutik eratorritako hainbat produktu ekoizten ziren.

 Demografia 
Sesma gainbeheran datorren udalerri bat da populazioari dagokionez. XX. mendearen lehen hiru hamarkadetan populazio hazkunde esanguratsua izan zuen eta 600 biztanle irabazi zituen. Ondoren, 40 urtez egonkor mantendu zen populazioa. 1960eko hamarkadatik aurrera, ordea, galera nabarmena izan zuen eta XXI. mendearen lehen hamarkadarako 1900an baino biztanle gutxiago zituen udalerriak.

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 92 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren % 7,10 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

 Politika 

 Udaletxea 

 HELBIDEA: Aldundiaren Plaza, 6

 Udal hauteskundeak 
Azken agintaldietan Sesmako alkate kargurako Nafarroako Alderdi Sozialistako Pedro María Mangado Pinillos aukeratu dute. 2007an Udaletxeko bederatzi zinegotzietatik sei lortu zituen bere talde politikoak, gehiengo osoa udalean. Baliogabeko botoak lau izan ziren (emandako guztien % 0,44) eta boto zuriak hamazortzi (% 1,97). Abstentzioa %15,61ekoa izan zen.

+Sesmako Udala (2007) Alderdia  Botoak  Zinegotziak PSN  544  6 Coalición Independiente de Sesma (CIS)  353  3

2011ko udal hauteskundeetan ere PSN (5 zinegotzi) eta Mangado izan ziren nagusi. Aurrean zerrenda berbera izan zuten, Coalición Independiente de Sesma (CIS, 4).

+Sesmako Udala (2011) Alderdia  Botoak  Zinegotziak PSN  426  5 Coalición Independiente de Sesma (CIS)  328  4

 Alkateak 
Hauek izan dira Sesmako azken alkateak:
AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia Jesus Perez Estebanez 1979 1983 Independenteak Jesus Faustino Romero Martinez 1983 1987 Agrupacion Electoral Independiente de Agricultores e Industriales de Sesma Jesus Perez Estebanez 1987 1991 Independenteak Jose Javier Perez Mangado 1991 1995 Agrupacion Sesmera Independiente Almuza Jose Maria Olcoz Esteban 1995 1999 Independenteak Jose Maria Olcoz Esteban 1999 2003 Independenteak Pedro Maria Mangado Pinillos 2003 2007 Nafarroako Alderdi Sozialista Pedro Maria Mangado Pinillos 2007 2011 Nafarroako Alderdi Sozialista Pedro Maria Mangado Pinillos 2011 2015 Nafarroako Alderdi Sozialista Pedro Maria Mangado Pinillos 2015 2019 Nafarroako Alderdi Sozialista Maria Rosario Echavarri Pinillos 2019 2023 Nafarroako Alderdi Sozialista Pedro Maria Mangado Pinillos 2023 Jardunean Nafarroako Alderdi Sozialista

 Azpiegitura eta garraioak 

 Autobus garraioa 
La Estellesa autobus konpainiaren Sartaguda eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

 Sartaguda - Lodosa - Sesma - Allo - Deikaztelu - Morentin - Lizarra - Zirauki - Mañeru - Gares - Obanos eta Iruñea

 Goi-tensio dorreak 
2003an elektrizitatearen Espainiako kudeatzaile publikoa den Red Eléctricak Castejón eta Gasteiz artean 400.000 volteko goi-tentsio linea bat eraikitzeko proiektua proposatu zuen. Proiektu horren arabera, 46 metroko goi-tentsio dorreak eraikiko ziren Lizarraldeko hainbat udalerri zeharkatuzhttp://sites.google.com/site/nolineadealtatension/Home/RATplanoAldizk.pdf?attredirects=0. 2008an proiektuaren aurkako talde bat sortu zen, eta 2010eko urtarrilaren 31n proiektuaren inguruko bozketa antolatu zen Arabako bost herritan eta Nafarroako hogei herritan. Ezezko botoak %98,9 izan zirenhttp://www.elcorreo.com/vizcaya/20100201/alava/votantes-rechaza-linea-alta-20100201.html El Correo Español egunkariaren webgunea.

 Ondasun nabarmenak 
 Jasokundeko Andre Mariaren eliza: XIII. mendean eraikitzen hasi zen, baina egitura ondorengo mendeetan burutu zen.
 Kalbarioko baseliza: XVII. mendeko eraikina, baselizaren barruan jesus gurutzatuaren XVII. mendeko irudi bat dago.

 Zerbitzuak 
Sesma, "Elizagorria, Lodosa, Mendabia, Sartaguda eta Sesmako zerbitzu sozialen Mankomunitateko" kidea da.

 Sesmar ospetsuak 

 Matías Escalzo (1690-1749), Astorgako apezpikua.
 Juan José Martínez Escalzo (1704-1773), Segoviako apezpikua.
 José Perula y de la Parra (1830-1881), militarra.
 Julia Bea Soto (1912-1989), ekintzaile eta politikaria.
 Jesus Prados Casadamon, Txomin del Regato (1918-2001), irrati-esatari, pailazo, umorista, aktore eta idazlea.
 Antonio Pérez Prados (1953-), irakaslea.
 Javier Etayo Larrainzar, Tasio (1954-), marrazkilaria.
 Aurelia Lumbreras (1958-), politikaria.
 Miguel Morrás (1976-), txirrindulari ohia.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Nafarroako udalerrien zerrenda
Erribera Garaia
Lizarrako merindadea

 Kanpo estekak 
  Sesmari buruzko webgunea.
 Herriaren urrutiko ikuspegia NA-8404 errepidetik Google Street View-n.
  Sesmari buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.

Kategoria:Sesma