Lantaron

Lantaron Arabako mendebaldeko udalerri bat da, Añanako kuadrillakoa. Gaur egun duen lur eremua 1978an hartu zuen, Bergonda eta Salcedo udalerriek bat egin zutenean. Bi zati bereiziak ditu, Gaubeako lurrak tartean direla. Gasteiztik 34 bat kilometrora dago.

 Geografia 
GR 1 edo Bide Historikoa ibilbide luzeak udalerria zeharkatzen du. Araba barruko zatian, etapa hauek pasatzen dira Lantarondik: 10.a (Armiñón-Salcedo), 11.a (Salcedo-Fontecha) eta 12.a (Fontecha-Gesaltza). GR 1 Sendero histórico. Trayecto alavés de Santa Cruz de Campezo a Bóveda, Arabako Foru Aldundia, Gasteiz, 1995; 137-157 or.

 Ingurune naturala 
Ebro ibaiak markatzen du hegoaldeko muga, Euskal Herrikoa ere badena. Udalerria bi zatitan banatuta dago:
 Mendebaldekoan Sobrón herrixka eta bainuetxe zaharra daude. Gaubeako Bachicabo herriko lurrek banatzen dituzte beste herriengandik. Árcena mendilerroak zaildu egiten du iparraldearekiko komunikazioa; bertan dago udalerriko mendirik altuena: Mota (1315 m); tontorrean Tobalina, Gaubea eta Lantaron biltzen dira. Sobrongo lurrak Ebroren urek moztu duten arroila batean daude: aipatu Árcenaren eta hegoaldean, dagoeneko Gaztelako lurretan Obarenes mendien artean pasatzen da. Arroilan bertan Sobrongo urtegia dago.
 Beste herri guztiak ekialdeko zatian daude; altuerak xumeagoak dira. Hala ere muino ugari dago eta iparraldean, Erriberagoitiarekiko mugan Somo mendia (902 m) dago.Udalerriko Ebroren ertzeko lurrik baxuenak 450 bat metrotara daude.

Ebrora doazen ibai eta erreka batzuek zeharkatzen dute udalerria. Handiena Omecillo da. Xumeagoen artean Del Lago erreka, Arreoko aintziratik datorrena; Nuestra Señora del Lago baseliza, aintziratik hurbil Fontechatik Gesaltza Añanara zihoan "gatzaren bidean" dago, Josean Gil-Garcia: Montañas de Álava, Txertoa argitaletxea, Donostia, 19999; ikus 185-189 or. eta ingurua kondaira batzuen kokalekua da.

 Udalerri mugakideak 
 Arabakoak:
 Iparraldean: mendebaldetik ekialdera Gaubea, Erriberagoitia (Villambrosako barrendegia), Gesaltza Añana eta Erriberagoitia (Arreo, Padul) ostera ere.
 Ekialdean: Erriberagoitia eta Erriberabeitia.
 Gaztelakoak:
 Hegoaldean: Ebroz bestalde Bozoo, Santa Gadea del Cid eta Miranda Ebro daude.
 Mendebaldean: Valle de Tobalina, Merindadeak eskualdean.

 Historia 
Egungo udalerria, Bergonda eta Salcedo udalerriak batu zirenean sortu zen, 1978. urtean. Izena, Erdi Aroan existitu zen Lantarongo herri eta konderritik datorkio; gerora desagertu zen (1800 ingururako jada herri hustua zen), eta Sobrón eta Bergonda artean kokaturik zegoen. 911. urtean Lantarongo Tellez delako baten aipamena ageri zen; eta 929. urtean, Alvaro Herrameliz zen Lantarongo kondea.

 Ekonomia 
Nekazaritza izan da historikoki arlo ekonomiko nagusia baina XX. mendearen azken hamarkadetan gauzak aldatu ziren. Lantaronen hamar bat kimika-enpresa daude. Halaber, 2006tik, udalerriko Zubillaga herritik gertu, ziklo konbinatuko zentral termiko bat eraiki nahi du Gas Natural konpainiak, Euskal Autonomia Erkidegoaren elektrizitate-beharraren %25a asetuko omen duena. Lantarongo zentrala Gara egunkarian Proiektuaren aurrean herri-kontsulta bat burutu zen 2008an eta biztanle gehienek kontrako iritzia plazaratu zuten.Herri-kontsultaren berri, Joxemi Zumalabe Fundazioaren webgunean. Kontuan izan kimika-enpresen ugaritasunak eta Santa Maria de Garoñako zentral nuklearraren hurbiltasunak ingurumena udalerriko arazo larrienetakoa bihurtzen dutela.

Merkataritza-harreman gehienak Mirandarekin garatzen dira.

 Banaketa administratiboa 
Lantaron 12 herrik osatzen dute. Kontzeju bana dute; beraz, herri horietako bakoitzean administrazio batzarrerako hauteskundeak egiten dira.


 Bergonda udalerri ohian:
 Alcedo (1947 arte Gaubean egon zen).
 Bergonda.
 Fontecha.
 Larrazubi.
 Sobrón. Salcedo udalerri ohian:
 Caicedo Yuso.
 Komunioi (udalerriko herriburua).
 Leziñana.
 Molinilla.
 Salcedo.
 Turiso.
 Zubillaga.

 Olibani, herri hustua. (Molinilla eta Padul ondoan).

 Demografia 

 Politika 

 2023-2027 legegintzaldia 

 Alkateak 

Hauek izan dira Lantarongo azken alkateak:

AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia Jose Maria Cabezon Perez 1979 1983 Euzko Alderdi Jeltzalea Jose Maria Cabezon Perez 1983 1987 Euzko Alderdi Jeltzalea Jose Maria Cabezon Perez 1987 1991 Euzko Alderdi Jeltzalea Jose Maria Cabezon Perez 1991 1995 Euzko Alderdi Jeltzalea Jose Maria Cabezon Perez 1995 1997 a Euzko Alderdi Jeltzalea Jesus Barredo Arana 1997 1999 Euzko Alderdi Jeltzalea Jesus Barredo Arana 1999 2003 Euzko Alderdi Jeltzalea Jesus Barredo Arana 2003 2007 Euzko Alderdi Jeltzalea Jesus Barredo Arana 2007 2011 Euzko Alderdi Jeltzalea Francisco Javier Uriarte Jairo 2011 2015 Euzko Alderdi Jeltzalea Francisco Javier Uriarte Jairo 2015 2019 Euzko Alderdi Jeltzalea Francisco Javier Uriarte Jairo 2019 2023 Euzko Alderdi Jeltzalea Koldo Salbidea Martinez 2023 Jardunean Euzko Alderdi Jeltzalea

a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.

 Ondasun nabarmenak 
260px|thumb|Sobrongo urtegia
 Sobrongo Uraren Museoa. Bertan uraren munduarekin erlazionatutako hainbat gai jorratzen dira, besteak beste, ingurumena, biologia edota terapeutika, ikus-entzunezko ugariren bitartez.
 Fontechako Kondestablearen dorrea, XIV. mende bukaeran eraikia.
 Orgaz dorrea, baita ere Fontechan.

 Lantarondar ezagunak 
 Joaquín Lucarini (Fontecha, 1905 - Burgos, 1964), eskultorea.
 José Mardones (Fontecha, 1868 - Madril, 1932), abeslaria. Mikel Ezkerro: El himno argentino y Mardones

 Kartografia 
 Eusko Jaurlaritzako 1:25.000 eskalako mapen serieko 4 (Valderejoko Natur Parkea) eta 8 (Arkamo eta Badaia mendikateak) zenbakiak.

 Argazki galeria 

 Oharrak 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Araba
 Arabako udalerrien zerrenda
 Añanako kuadrilla
 Lantarongo zentral termikoa

 Kanpo estekak 

  Lantarongo Udalaren webgunea.
  «Lantaron», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
 Lantarongo toponimia, Euskaltzaindiaren webgunean.

Kategoria:Lantaron