Irura

Irura Gipuzkoako ekialdeko udalerri bat da, Tolosaldekoa.  biztanle zituen . urtean. UEMAko kidea da.

 Geografia 
Irura Tolosaldearen iparraldean dago, Gipuzkoako hiriburutik 21 kilometro hegoaldera. Oria ibaiak udalerria zeharkatzen du.

 Udalerri mugakideak 
Iparraldean eta ekialdean Villabonarekin egiten du muga, ipar-mendebalde eta mendebaldean Anoetarekin, eta hegoaldean Tolosarekin.

 Historia 
Erdi Aroan Irura laborantza-herria zen, Oria ibaiaren ondoan kokatua. 1385eko abuztuaren 4an, Irurak Tolosako hiribilduarekin bat egin zuen ahaide nagusien eredu feudalari aurre egiteko eta nekazariak haiengandik babesteko. Hala ere, Irurak herri-basoen jabegoa mantendu eta bere eremua bereizteko mugarriak jartzen jarraitu zuen.

1845. urtetik aurrera, Elisabet II.aren erreformaren ondoren, Irura udalerri bihurtu zen berriz ere.

 Azpiegiturak 

 Hezkuntza 

 Ludoteka
 Gaztelekua
 Haur-eskola
 Ikastola
 KZ gunea
 Loatzo Musika Eskola

 Kultura 

 Kulturunea
 Liburutegia

 Kirola 

 Ametsa Trinketea
 Frontoia

 Osasuna 

 Osasun zentroa

 Demografia 
2019an zituen 1.811 biztanleetatik %10,1k 65 urte edo gehiago zituen eta atzerrian jaiotakoen kopurua %11,71 zen.

XXI. mendeko lehen urteetan hazkunde demografiko handia eduki zuen, egin ziren etxebizitza berriei esker.

 Ekonomia 
2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak herrian: Lehen sektorea BEGaren %0,1. Bigarren sektorea %70,4. Hirugarren sektorea %25,2. Eraikuntza %4,4.

 Politika 

 2007ko udal hauteskundeak 
PSE-EE eta PP alderdi politikoak baino ezin ziren aurkeztu, Espainiako Auzitegi Gorenak Abertzale Sozialisten Batasuna eta EAEren hautes-zerrendak baliogabetu baitzituen. Hori dela eta, aurreko alkateak, Marimi Ugaldek, boto zuria eskatu zuen. 971 lagunek zuten bozkatzeko aukera eta hauek izan ziren emaitzak:

 Zuriak: 562 boto.
 Baliogabeak: 14 boto.
 PSE-EE: 18 boto.
 PP: 12 boto.
 Abstentzioa: % 37,59.

Bi alderdi politiko horiek zinegotziak lortzeko botoen % 5 lortu behar zutenez, ezin izan zuten udal talderik sortu, eta beraz alkatetza Marimi Ugalderen —aurreko alkatearen— esku geratu zen. 

 2011ko udal hauteskundeak 
250px|eskuinera|thumb|Irurako udaletxea.2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, Bildu koalizioko Ainhoa Ugalde hautatu zuten alkate.
Irurako udalbatza 2011anAlderdiaZinegotziakBoto kopurua2011ko udal hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean 2011/07/15ean kontsultatuaBildu8489 (%70,56)Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)1120 (%17,32)Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))-54 (%7,79)Alderdi Popularra (PP)-30 (%4,33)

 2015eko udal hauteskundeak 
2015eko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EAJk 419 boto. EH Bilduk 315 boto. PSE-EEk 22 boto.

Ana Leunda (EAJ) izendatu zuten alkate.

 2019ko udal hauteskundeak 
2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 458 boto. EAJk 350 boto. PSE-EEk 39 boto.

Gorka Murua izendatu zuten alkate.

 2023ko udal hauteskundeak 
2023ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 435 boto, EAJk 249 boto, PSE-EEk 32 boto eta PPk (Alderdi Popularrak) 7 boto. 

Gorka Murua izendatu zuten alkate berriro. EH Bilduk sei zinegotzi lortu zituen, eta EAJk beste hirurak.

 Alkateak 
Hauek izan dira Irurako azken alkateak:
AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdiaJose Ramon Larrinaga Aguirrezabala19791983Herri Batasuna19831987Euzko Alderdi Jeltzalea19871991Euzko Alderdi Jeltzalea19911995Euzko Alderdi JeltzaleaMarimi Ugalde Zabala19951999Herri BatasunaMarimi Ugalde Zabala19992003Euskal HerritarrokMarimi Ugalde Zabala20032007Jarduneko alkateaMarimi Ugalde Zabala20072011Jarduneko alkateaAinhoa Ugalde Gorostiaga20112015BilduAna Jesus Leunda Gurruchaga20152019Euzko Alderdi JeltzaleaGorka Murua Macuso2019JarduneanEuskal Herria Bildu

 Kultura 
 Euskara 
Iruran euskalduna da biztanleriaren %87.67, eta euskararen erabilera %51.3 da. Irurako euskara gipuzkeran katalogaturik dago, zehatzago, erdiguneko gipuzkeraren parte den Tolosaldeko euskaran. Azpieuskalki hau Beterriko hizkerek eta Tolosaldekoek osatzen dute.

2016ko Eustaten datuen arabera euskaldunak %74,26 ziren.

 Jaiak 
Samielak. Irailaren amaieran eta urriaren hasieran.
 Ondasun nabarmenak 
San Migel parrokia. Irurako San Migel Parrokia Irurako San Migel plazan dago. Gotikoa da. XVI. mendean eraikina altxatu egin zen, nabeei altuera handiagoa emanez. Ataria geroago gehitu zitzaion. Duela urte batzuk eraberritu zen, prozesuan objektu historiko ugari aurkituz.

Udaletxea. Baserri itxurako eraikina. 1984an berritu zen.
Laskibar baserria. XVIII. mendekoa.
Agerre baserria. XV. mende amaierakoa edo XVI. mende hasierakoa.
Larriturri baserria
Garbileku publikoa. 1889koa.
Irurako trinketea. Irurako trinketak erabilera handia du, xare jokoan batez ere. Izan ere, hortxe dago Ametsa Xare Eskolaren egoitza.

 Irurar ezagunak 

 Bonifazio Laskurain (1882-1978), txistulari eta musikagilea.
 Txomin Olano (1890-1972), piano-jotzaile eta organista.
 Eladia Altuna (1918-2009), erraketista.
 Gloria Agirrezabalaga (1922-), erraketista.
 Mercedes Agirrezabalaga (1928-), erraketista.
 Garbiñe Balerdi (1935-), erraketista.
 Belén Balerdi (1937-1982), erraketista.
 Eladia Balerdi (1942-1997), erraketista.
 Manuela Igartua Olaechea (1970-), farmazialaria.
 Xabier Artola (1995-), dantzaria.

 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Gipuzkoako udalerrien zerrenda

 Kanpo estekak 

 Irurako albisteak Atarian
 Irurako Udalaren webgunea.

Kategoria:Irura