Beriain

Beriain ([beɾi.ain]) Nafarroa Garaiko udalerria da. Iruñerria eskualdean dago, Iruñeko merindadearen barnean, itsasoaren mailatik 493 metrora. 2019an 4.069 biztanle zituen.

Iruñeko metropoli eremuko beste hainbat herritan bezala, Iruñerriko Mankomunitatea arduratzen da zabor bilketaz, ur-horniduraz eta bestelako zerbitzuak eskaintzeaz.

 Geografia 
 Inguru naturala eta kokapena 
Beriain Nafarroa erdialdean dago, Iruñerriko gune metropolitarraren hegoaldean eta Iruñetik hamar kilometrora. Udalerriak Galar Zendearekin egiten du muga mendebaldean, Noain udalerriarekin ekialdean eta Tebas-Muru Artederretarekin hegoaldean.

 Klima eta landaredia 
Beriain, Nafarroa heze eta lehorraren tarteko gunean dago. Urteko batez besteko prezipitazioak 800mm eta 1000mm bitartekoak dira. Dena den, nahiko gorabeheratsua ere izaten da, badira urteak 450mm baino ez direnak jausten, eta urte oso euritsuak 2.000mm jausten direnak. Hilabeterik euritsuena abendua da, orduan urteko prezipitazioen %32a erortzen baita. Urteko egun euritsuak 110 inguru izaten dira.

Urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu bitartekoa da.

 Historia 
Historikoki Galar Zendeako herrietako bat izan da; Beriaini buruz agerturiko dokumenturik zaharrena 1097koa da. Geroago, 1110ean, Leireko monasterioko dokumentu batean Beriaini buruz hitz egiten da. Dokumentu hark Iharnotzeko Fortun Sanzek eta bere emazteak Leireko monasterioari Beriaingo jabetza uzten ziotela esaten zuen. Beriaingo bizilagunak ardogintza eta zerealen landaketan aritzen ziren, 1348tik aurrera eta ondorengo hamarkadetan Izurri Beltzak herria ia desagerrarazi zuen.

XX. mendeko industrializazio prozesuak aldaketa sakonak eragin zituen herrian. Potasas de Navarra izeneko enpresa sortu zen, izan ere, mineral hori Beriaingo gune batean aurkitu eta meategi bat ustiatzen hasi zen. Horrekin batera, 1950eko hamarkadatik aurrera, hainbat industria txiki garatzen hasi ziren. Hori guztia Beriain herri zaharretik aldenduta, N-121 errepidearen ondoan non Poblado de Potasas izena eman zitzaion auzoa sortu zen, Getzaurre deitzen zen lekuan.

Biztanleria haziz joan zen eta azkenik 1992. urtean Galar Zendeatik banandu eta udalerri independente bilakatu zen, ekainaren 15eko 222/92 foru dekretuaren bitartez. Herri zaharraren izena hartuz auzo langilearekin bat egin eta udalerri-proiektu berria hasi zen. Azken urteetan bi guneak batzen dituzten etxe talde berriak eraiki dira.

 Demografia 
Iruñetik hurbil egonda, haren hedapenaren ondorioz Beriainek populazio hazkunde nabarmena izan zuen XXI. mendearen lehen hamarkadan.

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 311 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %9,40a (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

 Politika 

 Udaletxea 
 HELBIDEA: Udaletxe Plaza z/g
 Udal hauteskundeak 
Udalerria denetik alkatea beti izan da PSN alderdikoa. 2007an zerrendaburua aurretik urte luzeetan alkate izandako Tomás Prieto bazen ere, alderdi bereko Rafael Blanco Peña aukeratu zuten alkate, Agrupación Municipal Independiente de Beriáin (AMIB) zerrendak PSNren aldeko botoa eman zezan. Hauteskunde haietan alderdirik bozkatuena UPN izan zen, guztira lau zinegotzi eskuratu baitzituen; PSNk hiru zinegotzi lortu zituen; AMIBek bi zinegotzi eta Nafarroa Baik eta NEBek bana.

UPN izan ezik, talde guztiek eman zioten botoa Rafael Blanco Peñari.

+Beriaingo Udala (2007) Alderdia  Botoak  Zinegotziak UPN  520  4 PSN  455  3 AMIB  307  2 Nafarroa Bai  221  1 NEB  178  1

2011n talde hauek izan ziren ordezkaritza lortu zuten zerrendak: PSN (3), UPN (3), NaBai 2011 (2), Agrupación Vecinal de Beriáin (AVB, 2) eta PP (1). AMIBen atxikimenduaz aurkeztu zen I-Ek ez zuen bat ere erdietsi, 2007ko AMIB eta NEBeko zinegotziak zerrendaburu joan ziren arrenAMIBen bloga.AMIB e IUN acuerdan ir juntos en Beriáin bajo las siglas de Izquierda-Ezkerra, Diario de Noticias, 2011ko martxoaren 4a.. Zerrenda bozkatuenaren burua izateagatik PSNko Tomás Prietok alkatetza berreskuratu zuen.

+Beriaingo Udala (2011) Alderdia  Botoak  Zinegotziak PSN  427  3 UPN  413  3 NaBai 2011  322  2 AVB  307  2 PP  149  1 I-E  120  0

 Alkateak 
Hauek izan dira Beriaingo azken alkateak:
AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia Tomas Prieto Blanco a 1992 b 1995 PSN Tomas Prieto Blanco 1995 1999 PSN Tomas Prieto Blanco 1999 2003 PSN Tomas Prieto Blanco 2003 2007 PSN Rafael Blanco Peña 2007 2011 PSN Tomas Prieto Blanco 2011 2015 PSN Oscar Ayesa Dominguez 2015 2016 c Agrupacion Vecinal de Beriain Jose Manuel Menendez Gonzalez 2016 2019 Agrupacion Vecinal de Beriain Oscar Ayesa Dominguez 2019 Jardunean Agrupacion Vecinal de Beriain
a Urte askotan alkate izan den Prieto udalerria izan baino lehen ere 1982tik kontzejuko burua izan zen El exalcalde Tomás Prieto encabezará la candidatura del PSN en Beriáin, Diario de Noticias, 2011ko otsailaren 8a..

b 1992. urtean Beriain Galar Zendeatik banandu eta udalerri bihurtu zen.

c Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.

 Azpiegiturak 
Beriain N-121 errepidearen alboan kokatzen da. AP-15 errepidetik etorrita 81. irteera hartu ta N-121 errepidetik ailegatzen da herrira.

 Garraioa 
Udalerri honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 2 linea daude:

 Kultura 
 Euskara 
Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Beriain eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %1,36k zekien euskaraz hitz egiten.

2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Beriain) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako legebiltzarrean. UPN ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, PSN alderdiaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapenaEuskarakultur.com webguneko albistea..

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.

 Jaiak eta ospakizunak 
 Abenduaren 4a: Santa Barbara, Beriaingo patroia. Meatzarien Anaiarteak antolaturiko jaieguna da, hainbat ekitaldi izaten dira herriko kiroldegian, herri bazkaria esaterako.
 Maiatza: Gurutze Santuaren baselizara erromeria.
 Maiatzaren 15a: Gazteriaren jaiak.
 Uztailaren 31: Alde Zaharreko jaiak.
 Irailaren 14a: Getzaurreko jaiak.

 Ondasun nabarmenak 
 Erreniegago Santo Kristoaren eliza, 1963an eraiki zuen "Potasas de Navarra" enpresak, Beriaingo larrean eraiki zituzten etxebizitzetako biztanleen beharrizanak asetzeko. Kanpandorreak 29 metroko altuera dauka.
 San Martingo eliza, Erdi Aroko jatorriko eliza da, nahiz eta elizaren gaurko itxura XVI. mendean eginiko lanen ondorio den. Horregatik, eliza estilo gotiko berantiarrez eginiko eraikina da.
 Gaztelu etxea, herriko alde zaharrean dagoen etxea.

 Beriaindar ospetsuak 
 Marcelino Oraa (1788 - 1851), politikari eta militarra.
 Patxi Oroz (1934 -), musikagile eta filologoa.
 Aurora Beltrán (1964 -), abeslaria, Getzaurren hazia.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Nafarroako udalerrien zerrenda
 Iruñerria
 Iruñeko merindadea

 Kanpo estekak 

  Beriaingo udalaren webgunea.
  Beriaini buruzko informazioa Nafarroako Gobernuaren webgunean.
 Iruñeko etorbidearen ikuspegia Google Street View-n.