Atharratze-Sorholüze

Atharratze-Sorholüze ([atʰarats̻e s̺oɾholys̻e] edo [atʰaʀats̻e s̺oɾholys̻e]) Zuberoako udalerri nagusietako bat da, Maule, Sohüta, Barkoxe eta Bildoze-Onizpea udalerriekin batera. Halaber, Basabürüko hiriburua da.

Probintziako beste udalerriek bezala, galera demografiko handia izan du azken hamarkadetan.

Benito Lertxundi kantariak ezagunago egin zuen herria hegoaldeko askorentzat "Atharratzeko Jauregia" abesti herrikoiaren bertsioarekin.

 Izena 
"Atharratze" toponimoakPaul Raymond: "Dictionnaire topographique Béarn-Pays Basque" aldaera hauek izan zituen:
Tardedz (1249, Oloroeko notarioaOloroeko notarioa - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques),
Tardetz (1385, Duchesne Bilduma CXIV LiburukiaDuchesne Bilduma, 99 - 114. Liburukiak, Oihenarten paperak, - Bibliothèque nationale de France),
Tarzedz (1310, Baionako kartularioaXIV. mendeko Baionako kartularioa edo "Livre d'Or" - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques),
Tardix (1692, Lextarreko Gortearen arautegia).

"Sorholüze" toponimoa 1520ko Zuberoako ohituran"Coutume de Soule de 1520", 1760ean Pauen argitaratua agertzen da. Agian euskarazko sorho edo "soro" hitzarekin lotura du.

Frantsesez eta okzitanieraz Tardets-Sorholus du izena.

 Geografia 
 Hidrografia 
Udalerria Oloroeko uhaitzaren ibaiadar batzuek zeharkatua daSandre Datu-basea:
 Joos erreka eta haren ibaiadarrak:
 Ibarra erreka
 Sustaris erreka
 Ühaitza eta haren ibaiadarrak:
 Batasse erreka
 Etxeberri erreka eta haren ibaiadarrak:
 Adacassé erreka
 Erretzu erreka
 Goienlepue erreka
 Jaga erreka
 Laritolle erreka eta haren ibaiadarra:
 Lauzibar erreka

 Udalerri mugakideak 
 Barkoxe iparraldean.
 Aloze eta Iruri mendebaldean.
 Montori hego-ekialdean.
 Liginaga-Astüe hegoaldean.

 Historia 
1790, Atharratzeko Kantonamendua 10 herrik osatua izan zen: Hauze, Ligi-Atherei, Larraine, Liginaga-Astüe, Montori, Santa Grazi, Zalgize, Sorholüze, Atharratze eta Iruri.

1859ko apirilaren 17an, Atharratze eta Sorholüze antzinako udalerriak batu eta Atharratze-Sorholüze udalerria sortu zuten, Onizegaine antzinako herriaren zati batekin batera (beste zatiak Aloze-Ziboze-Onizegaine sortu zuen). Segidan eliza berria eraikitzeari ekin eta 1866an bukatu zuten. Antzinako eliza 1883an bota zuten.

1905eko irailaren 1ean Oloroe-Maule trenbidearen Landa-Atharratze tartea ireki zuten.

 Ekonomia 
Udalerriko ekonomia laborantzan dago oinarritua (abelazkuntza, belardiak). 2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 330 ziren, horien artean 233 aktiboak ziren eta 97 inaktiboak ziren. 233 pertsona aktiboetatik 219 lanean zeuden (119 gizon eta 100 emakume) eta 14 langabezian zeuden (5 gizon eta 9 emakume). 97 pertsona inaktiboetatik 43 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 31 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.Emploi et population active 1999 et 2007

 Diru sarrerak 
2009an Tardets-Sorholus udalerrian 244 unitate fiskal zeuden, 467 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana 16.577€ zen.Revenus fiscaux des ménages en 2008

 Ekonomia jarduerak 
2007an zeuden 83 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 16 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 17 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.Créations et stock d'établissements par commune en 2009

2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulego, 3 banku bulego, 1 ehorztetxe, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantoki, 2 margolari, 1 zurgin, 1 iturgin, 3 ile apaindegi, 2 albaitari eta 1 apaindegi.Nombre d'équipements des services aux particuliers

2009an zeuden 12 establezimendu komertzialetatik, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 2 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 2 zapata-dendak eta 2 drogeria ziren.Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009

2000. urtean Tardets-Sorholus udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 690 hektarea erabiltzen.Exploitations agricoles

 Etxebizitza 
2007an 363 etxebizitza zeuden, 262 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 55 bigarren erresidentzia ziren eta 45 hutsik zeuden. 225 etxeak ziren eta 137 apartamentuak ziren. 262 etxebizitza nagusietatik 152 bere jabearen bizilekua ziren, 89 alokairuan okupaturik zeuden eta 22 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 30 etxek bi zituzten, 51 etxek hiru zituzten, 57 etxek lau zituzten eta 116 etxek bost zituzten. 128 etxebizitzek parking plaza bat zuten azpialdean. 120 etxetan auto bat zegoen eta 87 bi edo gehiago zeudenLogement, 1968-2007

 Demografia 
 Biztanleriaren bilakaera 
Jean de Jaurgainen "Journal de Pierris Casalivetery" egunkariaren araberaManex Goyhenetche: "Histoire générale du Pays basque" 3. Liburukia Elkarlanean, 2001, , 24. orr. Maule-Lextarreko notarioa zen Pierre Casaliveteryk zioen 1460 eta 1481 artean 7,5 su zeudela Atharratzen eta 1540 eta 1548 artean 47, hau da, 41 eta 258 biztanle hurrenez hurren.

Bi herrien batuketa gertatu ondoren, XIX. mendearen bigarren erdialdean, Atharratze-Sorholüzeko biztanle kopurua 1.000 inguruan geratu zen. Mende batez maila horretan mantendu ondoren, 1960ko hamarkadatik aurrera biztanleen galera handia jasaten hasi zen, eta XXI. mendearen bigarren hamarkadan 600 biztanle baizik ez zituen.

 Politika 
 Alkateak 
 Agintaldia  Alkatea  Alderdia1995-2001Pierre ErbinPS2001-2008Pierre ErbinPS2008-2020Arnaud VilleneuveDVG2020-2026Maite Pitrau

 Azpiegiturak 
 Osasuna 
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, botika bat eta anbulantzia bat zegoen.

 Kirolak 
Zibero Sport Tardets emakumezkoen eskubaloi taldeak Frantziako erregioetako kopa irabazi du 2018an. Bestetik Atharratzetik 2007ko Frantziako Tourraren 16. etapa igaro zen, uztailaren 25ean egina eta Orthezetik Aubisquera zihoana.

 Hezkuntza 
Atharratzek haur-eskola bat eta lizeo bat, JaureguyJaureguy izenekoa, ditu.

 Kultura 
Atharratze-Sorholüzeko jaiak abuztuaren 15aren inguruan izaten dira, pilota txapelketa, suzko zezena eta dantza tradizional zuberotarrak egoten dira bertan.

 Ondasun nabarmenak 
 Atharratzeko eliza (San Pedro)Mérimée datu basea XIX. mendearen bukaerakoa da.
 Maidalena ermita, 793 metroko altueran, izen bereko mendian eta Barkoxeko mugan.
 Eusko-akitanierazko izena duen Heraucorritse jainkoaren idazkuna.

 Argazki galeria 

 Atharraztar-sorholüztar ospetsuak 
 Agosti Xaho (1811-1858), idazlea.
 Emmanuel Intxauspe (1815-1902), idazlea.
 Albert Constantin (1873-1957) politikaria eta idazlea, luzaz bertan bizi izan zen.
 Johañe Pitrau, Erbin (1929-1975), nekazarien buruzagia eta sindikalista.
 Beñat Marmissolle (1981-), ultra-trail lasterkaria.

 Herri senidetuak 
Atharratze-Sorholüze ondorengo herriekin senidetuta dago:

  Otsagabia

 Erreferentziak 

 Résumé statistique Datu estatistikoen laburpena de Tardets-Sorholus udalerrirako INSEEn.
 Évolution et structure de la population Datuen estatistikak de Tardets-Sorholus udalerrirako INSEEn.
 France par comune Frantziako udalerri guztien datu zehatzak mapa batean ikusgai.

 Kanpo estekak 

  Atharratze Auñamendi entziklopedian
  Atharratze-Sorholüzeri buruzko artikulua ARGIA astekarian
  Joseba Aurkenerena: Maskarada Atharratzen 

 Ikus, gainera 
 Atharratzeko gazteluko kantua

Kategoria:Atharratze-Sorholüze