Ertzaintza

Ertzaintza Euskal Autonomia Erkidegoko bertako polizia da, 1982. urtean sortua, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren agindupean dagoena. Ertzaintzako polizia agenteari ertzain deritzo.


 Izena 
Ertzaña Lauaxetak sorturiko neologismoa da, bi hitz elkartuta: erri («herria, jendea») eta zañ («guardia, zaintzailea»). XX. mendearen hondarrean, euskara batuaren sortu eta hedatzean, idazkera batura aldatu zuten, eta Ertzaintza izena jarri zitzaion.

Ezker abertzalean eta inguruko sektoreetan ohikoa da ertzain ordez eta mespretxuz zipaio hitza erabiltzea. Aurreko sektoreei gehituz, gaur egun irain hau politikoki ideologia ezberdina duten pertsonek ere erabiltzen dute. Zipaio izenaren berezko esanahia hau da: «Frantzia, Portugal eta Britainia Handiaren zerbitzupeko Indiako soldadua, kolonien garaian».zipaio, Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa.«Ertzain bati 'zipaio' deitzea ez da delitua», Berria, 2012-12-19.

 Historia 
 Aurrekariak 

Espainiako Gerra Zibilean, Euskal Estatutua lortu zen 1936ko urri hasieran eta Jose Antonio Agirrek gidatutako Jaurlaritza osatu zen. «Gizarteko bakea eta ordenu soziala bermatzeko» eskumenak bereganatu zituen, Telesforo Monzón buru zuela. Euskal Herrian haiekin esperientzia gaizto asko izan zirenez, Jaurlaritzak bertan behera utzi zituen Guardia Zibila eta Eraso Guardia kidegoak, eta aurretik zeuden bertoko poliziak (mikeleteak eta miñoiak) Ertzaña deituriko taldean batu zituzten. 500 kide inguru izan zituen gorputz hori Bilbo erori zenean desagertu zen baina gaur egungo Ertzaintzaren aurrekari zuzena izan zen.

 Polizia Ikastegia 

Hasiera batean, 1980an Berrozi taldeentzako behin-behineko egoitza eraiki zen, gaur egungo Ertzaintzaren hastapena. Aurrerago behin betiko akademia eraikitzea erabaki zen Arkautin (Araba), ondorengo promozioentzat. Orduko Carlos Garaikoetxea lehendakariak eta Luis Maria Retolaza herrizaingo sailburuak, 1982an ireki zuten oraingo egoitza. Akademiako lehenengo zuzendaria Juan Porres Azkona izan zen. Ertzaintzak izan zuen lehendabiziko misioetako bat urte hartan Joan Paulo II.aren bisitarena izan zen baina saio erabakigarria 1983ko uholdeetan izan zen.

Gaur egun akademia Euskal Herriko Polizia Ikastegiaren menpe dago eta bertan ertzainez gain, udaltzainak eta segurtasun bizkartzainak prestatzen dituzte.

Ertzain izateko oinarrizko ikasketak 9 hilabeteko iraupena du, eta urte beteko oposizioak pasa ondoren egin daiteke. Oposizioak gainditzeak ez du esan nahi akademiako fasea lortuta dagoenik. Nahiz eta garrantzia handikoa izan, euskararen ezagutza ez da nahitaezko baldintza polizian sartzeko. Hala ere, ertzainari epe bat ematzen zaio hizkuntza maila minimo batera irits dadin eta Ertzaintzaren eskakizunetako bat gaindi dezan.

Hasiera batean, Bizkaia eta Gipuzkoan mikeleteak eta Araban miñoiak ziren, baina geroago denak batu zituzten; hala ere, miñoiak oraindik ere Araban mantentzen dira.

 Istiluetan gomazko piloten erabilpena 


Gomazko pilotak bereizketarik gabe edonor zauritzeko edo hiltzeko gai diren arma dira, eta horregatik, 2011n, Europar Batasunak Ertzaintzari eskatu zion gomazko pilotak erabiltzeari uzteko. Artean, Eusko Jaurlaritzako Herrizaingo Sailak adierazi zuen arma hori guztiz ordeztuko zuela 2012a bukatu baino lehen. Iker RIOJA ANDUEZA: «La Comisión Europea prohíbe a la Ertzaintza el uso de pelotas de goma», El Mundo, 2011-06-05. 2012ko apirilaren 9an, Athletic Club eta Schalke 04 futbol taldeek Bilbon jokatutako partidaren ondorengo ospakizunetan, Ertzaintzak botatako gomazko pilota batek buruan jota larri zauritu zuen Iñigo Cabacas, eta egun batzuk geroago hil zen. Orduan, Herrizaingoko sailburu Rodolfo Aresek adierazi zuen urtea bukatzerako ertzain gehienei gomazko pilotak jaurtitzeko aukera kenduko zitzaiela, baina Brigada Mugikorreko Unitateko eta Indartze Brigadako ertzainek gomazko pilotak herritarren aurka erabiltzen jarraituko dutela, istiluetan, 2013ko urtarrilaren lehenetik aurrera ere. Luis LÓPEZ: «Sólo los cuerpos de élite de la Ertzaintza podrán usar pelotas de goma desde 2013», El Correo, 2012-04-12.

 2014ko hauteskundeak 
Urriaren 30ean, botoa emateko eskubidea zuten Ertzaintzako 7.853 langileen % 82,3k eman zuten botoa 63 ordezkari sindikalak aukeratzeko hauteskundeetan. 2.568 boto jaso zituen Ernek —25 ordezkari—, eta 1.462 ESANek —hamabost ordezkari—. 957k eman zioten botoa ELAri —11 ordezkari—, eta 610ek SIPEri —zazpi ordezkari—. EUSPEL sindikatuak 483 boto eta lau ordezkari lortu zituen, eta CCOOk, berriz, 299 boto eta ordezkari bat«Ernek irabazi ditu hauteskundeak Ertzaintzan», Berria, 2014-10-31.

Azaroaren 4an, Jorge Aldekoa Ertzaintzako buruak dimisioa eman zuen, EAEko Auzitegi Nagusiak intendente kategoria kendu ziolako, hain zuzen ere. Aldekoaren izendapena oso polemikoa izan zen. Izan ere, Iñigo Cabacas gaztea hil zuen operazioa diseinatu zuen Bilboko Ertzain-etxeko burua izan zen«Jorge Aldekoa Ertzaintzako buruak dimisioa eman du», EiTB, 2014-11-04.

Bestalde, 8.000 ertzainetatik 3.000k zekiten euskara pixka bat; 147k zuten maila jasoa. Arazo hori konpontzeko, 2017. urterako asmoekin prestatu zuten plangintza aurkeztu zuten 2014ko abenduaren 8anArantxa Iraola, «Euskaratik aparteegi», Berria, 2014-12-09. Ertzain batzuek euskararen aurkako «presioak» zeudela adierazi zuten«Euskararen aurka «presioak» badira, ertzainen arabera», Berria, 2014-12-09. Sindikatuek gogor kritikatu zuten Eusko Jaurlaritzak Ertzaintza euskalduntzeko jarritako neurriak eta baliabide gehiago eskatu zituztenA.Iraola, «Baliabide gehiago eskatzen dituzte sindikatuek», Berria, 2014-12-09. Urraketa mota ohikoenak ahozko eta idatzizko komunikazioak eta euskararekiko gutxiespena ziren«URRAKETA MOTAK», Berria, 2014-12-09.

Abenduaren 12an jakin zenez, «inposaketaren» aurka protesta egin behar zuten ertzainek««Inposaketaren» aurka, protestara joko dute ertzainek», Berria, 2014-12-13. Horrela, mobilizazioak egin zituzten abenduaren 16an Ertzaintzan. Segurtasun sailak “ezarritako” lan-sistema salatzeko egin zuten eta Segurtasun sailak, berriz, sindikatuen jarrera kritikatu zuen«Mobilizazioak deitu dituzte datorren astearterako Ertzaintzan», EiTB, 2014-12-12.

Abenduaren 19an jakin zenez, Urkulluren ekitaldi publikoen 'protestak' egiteko asmoa zuten ertzainek. Gainera, Ertzaintzako sindikatu guztiek epaitegietara jotzea erabaki zuten, 53. Instrukzioa betetzeko eskaera egiteko«Urkulluren ekitaldi publikoen 'protestak' egingo dituzte ertzainek», EiTB, 2014-12-19.

2015eko urtarrilaren 3an, ordutegi berriekin ez zela Ertzaintzaren salbamendua bermatzen adierazi zuen ELAk«Ordutegi berriekin ez dela Ertzaintzaren salbamendua bermatzen salatu du ELAk», Berria, 2015-01-03. Urtarrilaren 7an, ertzainek antolaketa berriak kalte egingo zielako larrialdi zerbitzuei uko egin zieten Segurtasun Sailak aurreikusitako ordutegiekin jarraitzeariHodei Iruretagoiena, «Ertzainen arabera, antolaketa berriak kalte egingo die larrialdi zerbitzuei», Berria, 2015-01-08.

 Euskal Autonomia Erkidegotik kanpoko jardunak 

Euskal Autonomia Erkidegotik kanpo Ertzaintzak polizia gisan bitan bakarrik jardun du, 2010eko Haitiko lurrikaran eta Jacan ustezko etakide baten atxiloketan hain zuzen.«Patxi Lopezek harrera egin die Haitin egondako ertzainei eta DYAko kideei», EITB, 2010-01-25. 2010eko otsailaren 3an, Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratutakoaren arabera, Ertzaintzak Espainia eta Frantziako polizia agentziekin batera Hendaiako polizia etxean jarduten du polizia, aduana eta narkotrafiko arloetan.

 Eskalak 
Ertzaintzako eskalak«AGINDUA, 2012ko urriaren 31koa, Herrizaingo, Justizia eta Herri Administrazioko sailburuarena, Ertzaintzaren uniforme orokor eta bereizgarriei buruzkoa», Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria, 222. zenbakia, 2012-11-16.Goi mailako eskalaEgiterapen eskalaIkuskapen eskalaOinarrizko eskala60pxnone|70px|Goi mailako eskalanone|70px|Oinarrizko eskala, ikuskapen eskala eta egikaripen eskalanone|70px|Intendenteburuanone|70px|Intendenteanone|70px|Komisarioanone|70px|Komisariondokoanone|70px|Ofizialanone|70px|Ofizialondokoanone|70px|Agente lehenanone|70px|Agenteanone|70px|Intendenteburuanone|70px|Intendenteanone|70px|Komisarioanone|70px|Komisariondokoanone|70px|Ofizialanone|70px|Ofizialondokoanone|70px|Agente lehenanone|70px|Agenteanone|70px|Intendenteburuanone|70px|Intendenteanone|70px|Komisarioanone|70px|Komisariondokoanone|70px|Ofizialanone|70px|Ofizialondokoanone|70px|Agente lehenanone|70px|AgenteaIntendenteburua IntendenteaKomisarioaKomisariondokoaOfizialaOfizialondokoaAgente lehenaAgentea

Ertzaintzako eskalakFakultatiboen eta teknikarien eskala80pxnone|70px|Escala Superiornone|70px|Grupo A1none|70px|Grupo A2none|70px|Grupo C1none|70px|Grupo C2none|70px|Grupo A1none|70px|Grupo A2none|70px|Grupo C1none|70px|Grupo C2none|70px|Grupo A1none|70px|Grupo A2none|70px|Grupo C1none|70px|Grupo C2A1 taldeaA2 taldeaC1 taldeaC2 taldea

 Antolaketa 
ERTZAINTZAREN ZUZENDARITZA
 Barne Araubideko Zerbitzua
 Erakunde Harremanetako eta Komunikazio Zerbitzua
 Ertzaintzaren Burutza
 Aginte eta Kontrol Zentro Nagusia (CMC Ardatz)
 Prestakuntza Koordinatzeko Zerbitzua
 Idazkaritza Nagusia
 Herritarren Babeserako Alorra
 Laguntza Taktikoko Burutza Nagusia
 Brigada Mugikor Unitatea
 Zaintza eta Erreskateko Unitatea
 Lehergailuak Indargabetzeko Unitatea (UDE)
 Erakunde Segurtasunerako Burutza Nagusia
 Babes eta Segurtasuneko Unitatea
 Esku-hartzeko Unitatea (BBT)
 Ertzainor Unitatea (txakurrak)
 Eraikinen Segurtasunerako Unitatea
 Lurralde Burutzak (Arabakoa, Gipuzkoakoa eta Bizkaikoa)
 Lurraldeko Aginte eta Kontrol Zentroak
 Ertzain-etxeak
 Herritarren Babeserako Lurralde Zerbitzuak
 Ikerketa Kriminaleko Lurralde Zerbitzuak
 Inteligentziako Lurralde Bulegoak
 Trafikoko Lurralde Unitateak
 Trafikoko Burutza Nagusia
 Ekitaldi Handiak Koordinatzeko Burutza
 Ikerketa Kriminalaren Alorra
 Ikerketa Kriminal eta Polizia Judizialaren Burutza
 Polizia Zientifikoaren Burutza
 Joko eta Ikuskizunen Unitatea
 Segurtasun Pribatuko Unitatea
 Inteligentzia Bulego Nagusia

 Unitate bereziak 
 Berrozi
 Eskolten Operazio Taldea: JAGOLEGOAK
 Segurtasun Operazio Taldea: ZIURTASUNA
 Esku-hartze Operazio Taldea - Berrozi Berezi Taldea: BEREZIAK
 Lurpeko Operazio Taldea: LURPEKOA
 Operazio Taldeen Irakaslegoa: IRAKASKUNTZA
 Txakurren Operazio Taldea: ERTZAINORA
 Foru poliziak
 Miñoiak (Araba)
 Foralak (Bizkaia)
 Mikeleteak (Gipuzkoa)

 Polizia etxeak 
 Araban 
 Arabako ertzain-etxeakGuardia  Arraia-Maeztu, Berantevilla, Bernedo, Bilar, Eltziego, Ekora, Kanpezu, Kripan, Bastida, Guardia, Harana, Lagran, Lantziego, Lapuebla de Labarca, Leza, Mañueta, Moreda Araba, Navaridas, Oion, Urizaharra, Samaniego, Villabuena Araba eta Zanbrana. Laudio  Amurrio, Arakaldo, Artziniega, Arrankundiaga, Aiara, Laudio, Okondo, Urduña eta Orozko. Gasteiz  Dulantzi, Armiñon, Arratzua-Ubarrundia, Asparrena, Barrundia, Kuartango, Burgu, Gaubea, Iruña Oka, Iruraitz-Gauna, Lantaron, Legutio, Erriberagoitia, Erriberabeitia, Añana, Agurain, Donemiliaga, Urkabustaiz, Gasteiz, Zalduondo, Zigoitia eta Zuia. Miñoiak 

 Bizkaian 
 Bizkaiko ertzain-etxeakBalmaseda  Alonsotegi, Artzentales, Balmaseda, Karrantza, Galdames, Gordexola, Gueñes, Lanestosa, Sopuerta, Turtzioz eta Zalla. Basauri  Basauri eta Etxebarri. Bilbo  Bilbo. Durango  Abadiño, Zornotza, Arantzazu, Areatza, Artea, Atxondo, Bedia, Berriz, Dima, Durango, Elorrio, Garai, Igorre, Iurreta, Izurtza, Lemoa, Mañaria, Otxandio, Ubide, Zaldibar eta Zeanuri. Erandio  Derio, Erandio, Larrabetzu, Leioa, Lezama, Loiu, Sondika eta Zamudio. Galdakao  Arakaldo, Arrankudiaga, Arrigorriaga, Galdakao, Ugao, Zaratamo eta Zeberio. Gernika-Lumo  Ajangiz, Arratzu, Arrieta, Bakio, Bermeo, Busturia, Ea, Elantxobe, Ereño, Errigoiti, Forua, Fruiz, Gamiz-Fika, Gatika, Gautegiz-Arteaga, Gernika-Lumo, Ibarrangelu, Kortezubi, Laukiz, Lemoiz, Maruri-Jatabe, Mendata, Meñaka, Morga, Mundaka, Mungia, Murueta, Muxika, Nabarniz eta Sukarrieta. Getxo  Barrika, Berango, Getxo, Gorliz, Plentzia, Sopela eta Urduliz. Muskiz  Abanto-Zierbena, Muskiz, Ortuella, Portugalete, Santurtzi eta Zierbena. Ondarroa  Amoroto, Aulesti, Berriatua, Etxebarria, Gizaburuaga, Ispaster, Lekeitio, Markina-Xemein, Mendexa, Munitibar-Arbatzegi-Gerrikaitz, Ondarroa eta Ziortza-Bolibar. Sestao  Barakaldo, Sestao eta Trapagaran. Foralak 

 Gipuzkoan 
 Urola-Kosta mugapea Azkoitia  Azkoitia, Azpeitia, Beizama, Bidania-Goiatz, Errezil eta Zestoa. Zarautz  Aia, Aizarnazabal, Getaria, Orio, Zarautz eta Zumaia. Oria mugapea Beasain  Abaltzisketa, Altzaga, Arama, Ataun, Beasain, Gabiria, Gaintza, Idiazabal, Ikaztegieta, Itsasondo, Lazkao, Legorreta, Mutiloa, Olaberria, Ordizia, Ormaiztegi, Segura, Zaldibia, Zegama eta Zerain. Tolosa  Albiztur, Alegia, Altzo, Amezketa, Anoeta, Baliarrain, Belauntza, Berastegi, Berrobi, Elduain, Gaztelu, Hernialde, Ibarra, Irura, Leaburu, Lizartza, Orendain, Orexa eta Tolosa. Deba-Urola mugapea Bergara  Antzuola, Aramaio, Aretxabaleta, Arrasate, Bergara, Elgeta, Eskoriatza, Leintz-Gatzaga, Oñati eta Soraluze. Zumarraga  Ezkio, Itsaso, Legazpi, Urretxu eta Zumarraga. Beste ertzain-etxeak Donostia  Donostia. Eibar  Deba, Eibar, Elgoibar, Ermua, Mallabia, Mendaro eta Mutriku. Hernani  Aduna, Alkiza, Andoain, Asteasu, Astigarraga, Hernani, Larraul, Lasarte-Oria, Urnieta, Usurbil, Villabona-Amasa eta Zizurkil. Irun  Hondarribia eta Irun. Errenteria  Lezo, Oiartzun, Pasaia eta Errenteria. Mikeleteak 

 Nazioarteko elkarlana 
Ertzaintzak Euskadin dituen polizia etxeez gain, Hendaiako (Lapurdi) Polizia eta Aduana Lankidetzako Zentroan (CCPA) presentzia du Espainiako Polizia Nazionala, Guardia Zibila, Frantziako Polizia Nazionala eta Jendarmeriarekin batera.

Horretaz aparte, Interpol, Europol eta Sirenekin koordinatzeko, ez du harreman zehatza: Ertzaintzak ofizial 1 eta 2 ofizialorde ditu Madrilen hiru erakunde horien egoitza bateratuan.

 Baliabideak 
2014. urtearen amaieran Ertzaintzak besteen artean 85 istiluen kontrako furgoneta (bataz beste: 17 urte), 1162 kotxe kamuflatu (12 urte), 485 patruila-ibilgailu (7 urte), 143 motozikleta (12 urte), 47 furgoneta (6 urte), 70 atestatuetako furgoneta (8 urte), 23 atxilotuentzako automobil zelular (12 urte) zituen.

Errotulaturiko ibilgailuak zuriak dira, zati gorri eta urdinak dituztenak. Ertzaintzaren ikurra eta ikurrina erakusten dituzte. Bere matrikulak bereziak dira, E gotiko bat eta zenbaki identifikatzailea dituzte. Hona hemen modelo arruntenak:

Automobilak
 Seat León X-Perience
 Toyota Land Cruiser
 Seat Altea XL
 Volkswagen Passat
 Renault Mégane
 Renault 19
 Nissan Patrol GR
 Nissan Patrol
 Nissan Pathfinder
 Mercedes-Benz Sprinter
 Mercedes-Benz Vito
 Volkswagen Transporter
Itsasontziak
 Salvamar
 Zodiac 733 OB SAR
Helikopteroak
 Eurocopter Écureuil AS350B2
 Eurocopter EC135T1

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Berrozi Berezi Taldea.
 Eusko Jaurlaritza.
 Foruzaingoa.

 Kanpo estekak 
 Ertzaintzaren webgunea    
 Terrorismoaren Aurkako Ertzaintzaren Taldea 


Kategoria:Eusko Jaurlaritzaren erakundeak