Armañantzas

Armañantzas ([aɾmaɲants̻as̺]) Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri bat da, Lizarrerria merindadekoa. Iruñetik 70 kilometro mendebaldera dago, eta itsas mailatik 489 metro gorago.  biztanle zituen . urteko erroldan.

 Geografia 
 Inguru naturala eta kokapena 
Herria Lizarrako merindadearen mendebaldean dago, Arabako mugatik gertu, Santsol eta Esprontzeda bitarteko errepidean. Herrigunea, bi aldaparen arteko mendixka batean dago. Etxeak nahasean dira herrian, eta kaleak, estuak eta irregularrak dira.

Armañantzasek Desoio eta Esprontzedarekin egiten du muga iparraldean, mendebaldean, Bargotarekin; eta ekialde eta hegoaldean, Santsol, El Busto eta Torres del Riorekin.

 Historia 
Udalerria kokatzen den toki berean ahaidego feudaleko jauregi bat izan zen. Eraikina hegoaldean kokatzen zen, elizatik 150 metrora. Jauregiari buruzko lehen aipamena XII. mendekoa da. XIII. mendean, berriz, jauregiko bizilagunek Tibalt I.a erregeak zuzenduriko seigarren gurutzadan hartu zuten parte. Armañantzasen historiak Los Arcos udalerriaren historiarekin bat egiten du. 1176. urtean, Antso VI.a Jakituna erregeak armañantzastarrei Los Arcostarrei emaniko pribilegio berak jasotzeko aukera eman zien.

1463. urtetik 1753. urtera, herria Gaztelako Erresumaren jabetzakoa izan zen. Berriz Nafarroara berrerantsi zutenean, hiri moduan egin zuen, eta erregeordeak izendaturiko alkate batek agintzen zuen herrian. 1849an herriak eskola zuen, eta bertako maisua sakristaua eta sekretarioa zen aldi berean. Biztanleria-galeraren eraginez herrian gero eta ume gutxiago zirelarik, eskola itxi behar izan zuten 1976an, eta ordutik, herriko haurrek Los Arcosko eskolara joan behar izan dute.

 Demografia 

2008ko erroldaren arabera, ez da etorkinik bizi Armañantzasen.

 Politika 
300px|thumb|Herrigunearen inguruko laborantza lurren ikuspegia.
 Udal hauteskundeak 
2007tik Armañantzasko alkatea Francisco Javier Oion Sanz da. 2007an talde bakarra, Agrupacion Independiente de Armañanzas (AIA), aurkeztu zen, eta herriaren tamaina txikia dela eta, pertsona bakarra aukeratu zuten. Ez zen boto zuririk izan. Eta baliogabeko botoak 2 izan ziren (emandako botoen %3,85)

+Armañantzasko Udala (2007) Alderdia  Botoak  Aukeratua? Francisco Javier Oion Sanz (AIA)  50  Bai
2011n Oionek karguari eutsi zion; kasu honetan, ordea, UPNren izenean aurkeztu zen aurretik alkate izandako Maria Celsa Mansorekin batera, nahiz eta biek zerrendan "independente" etiketa eraman.Nafarroako Aldizkari Ofiziala, 2011ko apirilaren 20a. Beraz, egun udalbatzak bi zinegotzi ditu.
 Armañanzasko udal hauteskundeak  Alderdi politikoa2015  Armañantzas 2015 maiatza: Kandidatura ez.2011  Armañanzasko udal hauteskundeak 2011.2007  Armañantzasko udal hauteskundeak 2007.2003   Armañantzasko udal hauteskundeak 2003.1999  Armañantzasko udal hauteskundeak 1999.1995 Armañantzas 1995 maiatza: Kandidatura ez..1991  Armañantzasko udal hauteskundeak 1991.1987   Armañantzasko udal hauteskundeak 1987.1983  Armañantzasko udal hauteskundeak 1983.1979Armañantzas1979 apirila: Kandidatura ez. Nafar Herriaren Batasuna (UPN) - - %55,56 2 - - - - - - - - - - - - %30,63 2 - - Armañantzasko Elkarte Independente - - - - %96,15 1 %94,87 1 - - - - - - - - - - - - Armañantzasko Alderdi Independente - - - - - - - - %78,57 1 - - - - - - - - - - Nafarroako Alderdi Sozialista (PSN-PSOE) - - - - - - - - - - - - %65,33 5 %67,05 5 %51,35 4 - -

 Udaletxea 

 HELBIDEA: Plaza Nagusia, z/g

 Alkateak 
Hauek izan dira Armañantzasko azken alkateak:
AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia Teodoro Oyon Valentin 1979 1983 Independenteak Teodoro Oyon Valentin 1983 1987 Nafarroako Alderdi Sozialista Teodoro Oyon Valentin 1987 1991 Nafarroako Alderdi Sozialista Teodoro Oyon Valentin 1991 1995 Nafarroako Alderdi Sozialista Teodoro Oyon Valentin 1996 a 1999 Kudeaketa batzordea Maria Celsa Manso Sanz de Galdeano 1999 2003 Partido Independiente de Armañanzas Maria Celsa Manso Sanz de Galdeano 2003 2007 Agrupacion Independiente de Armañanzas Francisco Javier Oion Sanz 2007 2011 Agrupacion Independiente de Armañanzas Francisco Javier Oion Sanz 2011 2015 Nafar Herriaren Batasuna David Perez de Albeniz Crespo 2016 b 2019 Nafarroako Alderdi Sozialista David Perez de Albeniz Crespo 2019 2023 Nafarroako Alderdi Sozialista David Perez de Albeniz Crespo 2023 Jardunean Nafarroako Alderdi Sozialista

a 1995ean ezin izan zen Kudeaketa batzorde bat antolatu.

b 2015eko hauteskundeetan ez zen zerrendarik aurkeztu.

 Euskara 
Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Armañantzas eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldan, herritarren % 1,20k zekien euskaraz hitz egiten.

 Jaiak eta ospakizunak 
Armañantzasko herriko jaiak Abuztuko laugarren asteburuan ospatzen dira. Normalean jaiak ostiralean hasten dira txupinazoaren jaurtiketarekin eta asteartean antolaturiko herri bazkariarekin amaitu.

 Ondasun nabarmenak 
Andre Mariaren eliza, XVI. mendeko eraikin gotiko-pizkundetarra da, nahiz eta elizaren jatorria Erdi Arokoa izan. Jatorrizko garai horretakoak dira kanpoaldeko oinarrizko hormak eta hiru zutabedun mugarriak. Elizak, laukizuzen itxurako nabe bakarra dauka eta aurrealde zuzen txikia. Parrokiak, XVI. mendeko portiko barrokoa dauka eta Lizarrerriko erretaula nagusirik handienetakoa dauka, XVIII. mendean eraikia.

Ondarearen gainontzeko egituren artean, San Joanen baseliza eta Linares ibaiaren gaineko zubia nabarmentzen dira. Zubiak harrizko harlangaitzez eginiko arku zirkularra dauka.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Nafarroako udalerrien zerrenda
 Vianaldea
Lizarrako merindadea

 Kanpo estekak 

  Armañantzasko udalaren webgunea.
  Armañantzasi buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
 Herriaren ikuspegia NA-7200 errepidetik Google Street View-n.

Kategoria:Armañantzas