Murieta

Murieta Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri bat da, Egaibarko (Lizarrerria) handiena. Lizarrako merindadeko herri honek  biztanle zituen . urteko erroldaren arabera. Iruñea hiriburutik 57 kilometro mendebaldera dago.

Izena /muɾi.eta/ ahoskatzen da.

 Geografia 
Murieta Nafarroa Garaiko mendebaldean dago, NA-132 errepidean, Lizarra-Acedo norabidean. Mugakide ditu Metauten iparraldean, Antzin mendebaldean, eta Oko eta Abaigar hegoaldean.

Herria Ega ibaiaren paraleloan hedatu da, antzinako burdinbideari jarraituz, Lokiz mendizerraren oinetan. Antzinako Anglo-Vasco-Navarro burdinbidea pasealeku bihurtua da gaur egun. Herriko eliza nagusia Doneztebe eliza da, XII. mendean eraikia eta XVIII. mendean berreraikia.

 Ingurune naturala eta klima 
Artea izan da Murietako zuhaitzik ohikoena. Dena den, gaur egun 154 hektarea baino ez dira gordetzen udalerrian (175 hektarea ziren 1906an). Berezko landarediko beste zuhaitz bat makala da. Haren basoek udalerriaren heren bat hartzen dute.

Klima mediterraneoa da nagusi, baina aldaketa nabarmenak daude altueraren arabera. Horrela, urteko batez besteko prezipitazioak 500 – 800 mm ingurukoak dira; eta tenperaturak, 10 - 12 Celsius gradukoak. Udalerriko gune batzuetan, klima ozeanikoaren eta mediterraneoaren tarteko klima dago. Egun euritsuak urtean 90 inguru izaten dira.

 Historia 
Murietari buruzko lehen aztarnak 300. urtekoak dira, Erromatarren gainbehera gertatu zen urteetakoak alegia. 1000. urtearen inguruan, Murietak Andre Mariaren elizaren jabetzakoak ziren mahastiak zituen. Fortun Lopezen alarguna zen Toda Aznarrek Iratxeko monasterioari eman zizkion mahastiok dohaintza baten bidez. Monasterioak lehendik ere, Murietako hainbat lur eta kolaizoren jabe zen.

Murieta erregearen menpeko jaurerri izan zen Erdi Arotik XIX. mendea arte. XVIII. mendean Murietak haraneko biztanleriaren laurden bat zeukan, eta Etaio eta Antzinekin batera, ordaintzen zituen zergak aldatzen saiatu zen urte luzez, zeukaten biztanleriarekiko gehiegi ordaintzen zutela argudiatuz. 1846an egindako erreforma administratibora arte, Murieta, Egako haraneko herri izan zen.

XX. mendearen hasieran, Vasco-Navarro trenbidearen ibilbideak herria zeharkatzen zuen, eta horrek herria kanpoaldearekin batu zuen, herritarrentzat lan aukerak ekarriz.

 Demografia 

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 55 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %17,19 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren gainetik).

 Politika 
 Udal hauteskundeak 
2007an ez zen udal hauteskunderik izan Murietan, ez zelako inongo talderik aurkeztu
Noticias de Navarra egunkariko albistea.. 2008ko otsailaren 15ean, ordea, Jesús María Martínez de Morentin Berruete izendatu zuten kudeaketa batzordeko buru eta, beraz, alkate.

2011ko udal hauteskundeetan aurkeztutako zerrenda bakarra San Esteban taldearena izan zen; Emilio Jesús Ruizek alkate kargua hartu zuenEmilio Ruiz, futuro alcalde Murieta en la red blogean..

 Udaletxea 
Udaletxea geltokirako errepidean dago. Nahiko berria da, 1981ean eraikia. Egitura lau solairutan banatzen da, eta goialdeko bietan etxebizitzak daude, eta hiru fatxada ditu, bistako adreiluzkoak. Eraikin honen aurretik, udaletxea elizaren atzealdeko eraikin zahar batean izan zen. Eraikin hori, gaur egun, Murietako txirrindularitza elkarteak erabiltzen du.

 HELBIDEA: Geltokirako errepidea, 9

 Alkateak 

Hauek izan dira Murietako azken alkateak:

AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia Felipe Ajona Chasco 1979 1983 Independenteak Jose Gomez Azcona 1983 1987 Kudeaketa batzordea Francisco Javier Negueruela De Bobadilla 1987 1991 Independenteak Luis M. Lana Acha 1992 a 1995 Independenteak Jose Javier Ibañez Garcia 1995 1999 Independenteak Jesus Maria Martinez de Morentin Berruete 1999 2003 Independenteak Jesus Maria Martinez de Morentin Berruete 2003 2007 Independenteak Jesus Maria Martinez de Morentin Berruete 2008 b 2011 Kudeaketa batzordea Emilio Jesus Ruiz Recalde 2011 2015 San Esteban Ana Carmen Muñoz Castellanos 2015 2019 Independenteak Yurema Lana Gonzalez 2019 2021 c Kudeaketa batzordea Roberto Lana Ortigosa 2021 2023 Kudeaketa batzordea Felipe Ajona Chasco 2023 Jardunean Murieta por el Progreso.
a 1991ko hauteskundeetan ez zen zerrendarik aurkeztu.

b 2007an ezin izan zen Kudeaketa batzorde bat antolatu.

c Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.

 Azpiegiturak 
 Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:

Gainera, La Estellesa eta Pinedo autobus konpainiek Lizarra eta Iruñearekiko autobus zerbitzua eskaintzen dute.

La Estellesa autobus konpainiak esaterako, Aguilar Kodes eta Iruñea bitarteko autobus linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu ditu Aguilar Kodesko noranzkoan, eta lau zerbitzu kontrakoan. Linearen ibilbidea honako hau da:

 Aguilar Kodes - Cabredo - Marañon - Genevilla - Zuñiga - Antzin - Murieta - Lizarra - Villatuerta - Zirauki - Mañeru - Gares - Obanos - Legarda - Zizur Nagusia eta Iruñea

 Hezkuntza 
 Murietako Ikastetxe Publikoa

 Kultura 
 Euskara 
Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Murieta eremu ez-euskalduneko udalerria zen. Hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldan jaso zenez, herritarren % 2,25ek zekien euskaraz hitz egiten.

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak Murieta eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalerrirekin batean.

 Kirolak 
Murietak kiroldegia, pilotaleku estalia eta estalgabea, eta udal igerilekuak ditu. Herriko jaiak ospatzearekin batera, abuztuan, txirrindularitza lasterketa antolatzen da, herriaren inguruko errepide eta mendateetan zehar. Horrez gain, udazkenean Lizarrako Bizikleta Jaiari amaiera ematen dion askaria Murietan antolatzen da beti. Urte osoan, Murietako taldeak Lizarrako areto futboleko txapelketan eta Ega futbol txapelketan hartzen du parte.

Ehiza esparrua: Mendilibarri, Zufia eta Abaigar udalerrietan hedatzen da Murietako ehiza-esparrua.

 Jaiak 
Murietak abuztuaren 3an ospatzen ditu jai nagusiak. Horrez gain, urtean zehar, hainbat erromeria antolatzen dira, maiatzaren 9an San Gregorio baselizara,abuztuaren 24an Abaigarko San Bartolome baselizara eta maiatzaren 15ean San Isidro Nekazariaren omenezko erromeria.

 Ondasun nabarmenak 
 Doneztebe eliza 
Harlandu eta harlankaitzez eginiko eliza da. XIII. mendean eraiki zen estilo aurregotikoan, ondoren garai barrokoan birmoldatu zutelarik. Laukizuzen itxura eta sei zatitan banaturiko oinarria dauka. Lehen zatiek jatorrizko ganga-estaldura mantentzen dute, eta gainontzeko biek luneta kanoidun ganga-estaldura dute. Aurrealde zuzenak, oinetik altxatutako koruak eta bi kaperek gurutze latindarraren itxura ematen diote eraikinari.

Kanpoaldean, hormek bi leiho gotiko dauzkate, XII. mendeko arku konopial moduan eginak. Elizaren barruan, Errosarioko Ama Birjinaren erretaula dago, Ama Birjinaren zurezko irudi txikia eta hiru gurutziltzatuen irudi zur polikromatuzkoak dituena. Erretaula, XVII. mendean egina dago, estilo erromanistan.

 Murietar ospetsuak 
 Francisco Torres Ibañez (1897-1966), apaiz eta idazlea.
 Eugenio Asensio (1902-1996), hizkuntzalari eta literatura-kritikaria.

 Ikus, gainera 
 Nafarroa Garaiko udalerrien zerrenda

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

  Murietako udalaren webgunea.
  Murietari buruzko bloga.
  Murietako argazkiak, lasonet.com webgunean.
  Murietari buruzko informazioa, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunean]
 Murietako eliza eta erdigunea, Google Street View zerbitzuan.

Kategoria:Murieta