Otsailaren 28

Otsailaren 28a gregoriotar egutegiaren urteko berrogeita hemeretzigarren eguna da. 306 egun falta dira urtea amaitzeko, 307 egun bisurteetan.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 2008 – Euskal Autonomia Erkidegoko Ekonomia Ituna auzitan jarri zuten Europako Justizia Auzitegian.
 2010 – 228 km/h-ko haize bufadek Euskal Herrian eta alerta gorria piztu zuten. 57 pertsona hil ziren Europa osoan ziklogenesi lehergarrian.
 2015 – Donostian milaka pertsona manifestatu ziren, Oztopoen gainetik euskaraz biziko gara goiburuarekin, azken hilabeteetan Espainiako eta Frantziako gobernuen ordezkariek euskara sustatzearen aurka abiarazitako auzibideak salatzeko, Kontseiluak deituta.

 Mundua 
 364 – Valentiniano I.a Erromako enperadore izendatu zuten.
 1525 – Hernan Cortesek Cuauhtémoc buruzagi azteka exekutatzea agindu zuen.
 1922 – Egipto Erresuma Batutik independizatu zen.
 1948 – Accrako istiluak hasi ziren egungo Ghanan, garai hartan Gold Coast izeneko kolonia britainiarrean. Poliziak tiro egin eta hiru lider hil zituenean istilu erraldoiak lehertu ziren. Bost egunez luzatu zen kale borroka hiriburutik beste herrietara ere zabaldu zen.
 1969 – 7,8 magnitudeko lurrikara batek Portugal, Espainia eta Maroko astindu zituen.
 1986 – Olof Palme, Suediako lehen ministro eta Alderdi Sozialdemokrataren buruzagia hil zuten Stockholmen.
 2010 – ETAko hiru kide atxilotu zituzten Normandian.
 2013 – Benedikto XVI.a Aita Santuak kargua utzi zuen.
 2026 – Ameriketako Estatu Batuek eta Israelek  Iranen aurkako aireko erasoak hasi zituzten. Erasoetako batean Ali Khamenei aiatola handia, Irango Islamiar Errepublikaren estatuburua, hil zuten.

 Arte eta kultura 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 1986 – Salvador filma estreinatu zen, Oliver Stonek zuzendu eta James Woods, Jim Belushi, Michael Murphy, John Savage, Elpidia Carrillo eta Cindy Gibb aktoreek antzeztu zuten.
 1997 – Donnie Brasco filma estreinatu zen, Mike Newellek zuzendu eta Al Pacino, Johnny Depp, Michael Madsen, Bruno Kirby, James Russo eta Anne Heche aktoreek antzeztu zutelarik.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Kirolak 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 2018 – Neguko Olinpiar Jokoetan Urrezko 14 domina, zilarrezko beste 14 eta brontzezko 11 dominakin Norvegiak garaipen gehien lortu zituen.

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1763 – Pierre-Léon Basterretxe, lapurtar bankari eta armadorea (h. 1801).
 1878 – Beltran Pagola, euskal musikagile, piano-jole eta musikako irakaslea (h. 1950).
 1880 – Aureliano López Becerra, gipuzkoar kazetaria (h. 1956).
 1883 – Roman Oiartzabal, gipuzkoar abesbatza-zuzendaria (h. 1971).
 1895 – Lorenzo Bereziartua, euskal apezpikua, Donostiako elizbarrutiko bigarren apezpikua (h. 1968).
 1896 – Jaime Camps, euskal atleta (h. 1921).
 1902 – Jose Maria Garate, euskal politikari jeltzale eta abertzalea, Eusko Gudariak ereserkiaren egilea (h. 1988).
 1911 – Valeriano Markina, bizkaitar politikari eta miliziano komunista.
 1918 –
 Pepita Enbil, gipuzkoar zarzuela, opereta eta opera abeslaria, sopranoa (h. 1994).
 José Ángel Zubiaur, nafar politikari eta abokatua (h. 2012).
 1920 – Eduardo Aznar Coste, euskal kirolari eta enpresaburua (h. 1981).
 1936 – Sigfrido Koch, donostiar argazkilaria eta idazlea (h. 1992).
 1939 – María José Lafuente, arabar politikari ohia.
 1950 – Imanol Uribe, zinema zuzendari, gidoilari, aktore eta ekoizle euskalduna, San Salvadorren.
 1952 – Patxi Iturregi, arabar idazlea.
 1962 – Ana Rioja, nafar kazetari eta idazlea.
 1969 – 
 Ander Garitano, bizkaitar futbolari ohia eta entrenatzailea.
 Miren Larrion, ingeniaritzako irakaslea eta EH Bilduko politikari ohia.
 1972 – Olatz Ferran, gipuzkoar atleta eta txirrindulari ohia.
 1973 – Zigor Aranalde, gipuzkoar futbolari ohia.
 1974 – Izaskun Gaztelu, bizkaitar futbolaria.
 1984 – Unai Uribarri, bizkaitar txirrindularia.
 1987 – Ibon Pérez, bizkaitar kazetari eta aurkezlea.
 1993 – Néstor Salinas, euskal herritar futbolaria.
 1994 – 
 Karmele Gisasola, bizkaitar herri-kirolaria.
 Beñat Goikoetxea, bizkaitar filologo, irakasle eta politikaria.
 1995 – 
 Jon Guridi, gipuzkoar futbolaria.
 Maider Galardi, kazetaria eta itzultzailea.
 1997 – Aitor Arego, bizkaitar futbolaria.
 2001 – Jorge Herrando, nafar futbolaria.

 Mundua 
 1183 – Henrike Gaztea, Normandiako dukea eta Anjou, Turena eta Maineko kondea (h. 1183).
 1462 – Joana Beltraneja, Gaztelako infanta eta Portugalgo erregina ezkontidea (h. 1530).
 1533 – Michel de Montaigne, frantziar idazlea (h. 1592).
 1645ean baitatua – François de Troy, frantziar margolaria (h. 1730).
 1683 – René Antoine Ferchault de Réaumur, frantziar naturalista, entomologo, meteorologo eta idazlea (h. 1757).
 1735 – Alexandre-Théophile Vandermonde, frantziar musikari, matematikari eta kimikaria (h. 1796).
 1742 – William Pars, ingeles erretratu eta paisaia margolaria (h. 1782).
 1743 – René Just Haüy, frantziar apaiz katoliko eta mineralogoa (h. 1822).
 1784 – Isabella Colbran, espainiar opera-abeslaria, bere garaiko mezzosoprano eta soprano dramatiko-koloratura hoberenentzat hartua (h. 1845).
 1787 – Josef Ludwig von Armansperg, Greziako lehen ministroa (h. 1853).
 1792 – Karl von Baer, estoniar sendagilea eta biologoa (h. 1876).
 1797 – Mary Mason Lyon, estatubatuar hezitzailea (h. 1849)
 1814 – Edmond Frémy, frantziar kimikaria (h. 1894).
 1820 – Sir John Tenniel, ingeles marrazkilaria (h. 1914).
 1823 – Ernest Renan, frantziar filosofoa, historiolaria eta idazlea (h. 1892).
 1829 – Antonio Guzmán Blanco, Venezuelako presidentea (h. 1899).
 1830 – Whitley Stokes, irlandar abokatu eta zelta hizkuntzen ikerlaria (h. 1909).
 1833 – Alfred von Schlieffen, alemaniar mariskala (h. 1913).
 1840 – Carl Menger, austriar eskola sortu zuen ekonomialaria (h. 1921).
 1860 – Kaarlo Castrén, Finlandiako lehen ministroa (h. 1938).
 1861 – Clotilde Cerdá Bosch, Esmeralda Cervantes, espainiar harpajotzailea (h. 1926).
 1873 – Georges Theunis, Belgikako lehen ministroa (h. 1966).
 1877 – Henri Breuil, frantziar arkeologoa (h. 1961).
 1878 – Gumersindo de Azcárate Gómez, espainiar militarra, Euzko Gudarosteko operazio-inspektorea (h. 1937).
 1880 – 
 Martiros Sarian, armeniar margolaria (h. 1972).
 Maria Olívia da Silva, brasildar ehun urtedun etxekoandrea (h. 2010)
 1883 – Seán Mac Diarmada, irlandar iraultzailea (h. 1916).
 1884 – Ants Piip, Estoniako estatuburu eta lehen ministroa (h. 1942).
 1886 – José Gutiérrez Solana, espainiar margolaria eta idazlea (h. 1945).
 1887 – Willy Adolf Theodor Ramme, alemaniar entomologoa (h. 1953).
 1889 – Pavel Dibenko, erruso-ukrainar marinel boltxebikea (h. 1938).
 1891 – Éamonn Ó Dálaigh, irlandar iraultzailea (h. 1916).
 1893 – Vsevolod Pudovkin, sobietar antzerki eta zinema zuzendaria (h. 1953).
 1894 – Ben Hecht, estatubatuar gidoilari, zuzendari, ekoizle, antzerkigile eta eleberrigilea (h. 1964).
 1895 – Marcel Pagnol, frantziar idazlea (h. 1974).
 1896 – Philip Showalter Hench, estatubatuar sendagilea, 1950eko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1965).
 1901 – Linus Pauling, estatubatuar kimikaria, 1954ko Kimikako Nobel Saria eta 1962ko Bakearen Nobel Saria (h. 1994).
 1903 – Vincente Minnelli, estatubatuar zinemagilea (h. 1986).
 1904 – Alfred Bohrmann, alemaniar astronomoa (h. 2000).
 1907 – Milton Caniff, estatubatuar komikigilea (h. 1988).
 1909 –
 Teiichi Matsumaru, japoniar futbolaria (h. 1997).
 Stephen Harold Spender, ingeles poeta eta kritikaria (h. 1995).
 1912 – Clara Petacci, Benito Mussoliniren azken amorantea (h. 1945).
 1915 – Peter Brian Medawar, brasildar-britainiar medikua, 1960ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1987).
 1921 – Antonio Ferrandis, espainiar zinema, telebista eta antzerkiko aktorea (h. 2000).
 1923 – Charles Durning, estatubatuar aktorea (h. 2012).
 1924 – Susanna Amatuni, armeniar arte kritikaria, musikologoa, arte irakaslea eta doktorea, eta SESBeko ohorezko irakaslea (h. 2010).
 1925 – Odón Alonso, espainiar orkestra-zuzendaria (h. 2011).
 1926 – Svetlana Alliluieva, sobietar idazlea eta Iosif Stalinen alaba (h. 2011).
 1927 – Pierrette Prat i Galindo, kataluniar moja klaratarra (h. 2014).
 1928 – Walter Tevis, estatubatuar eleberrigilea (h. 1984).
 1929 –
 Frank Gehry, kanadar-estatubatuar arkitektoa (h. 2025).
 John Montague, irlandar poeta.
 1930 – Leon Cooper, estatubatuar fisikaria eta unibertsitateko irakaslea, 1972ko Fisikako Nobel Saria (h. 2024).
 1931 – Gavin MacLeod, estatubatuar aktorea (h. 2021).
 1932 – Jean-Paul Benzécri, frantziar estatistikaria, korrespondentzia-analisiaren sortzailea izateagatik ezaguna (h. 2019).
 1938 – Paolo Bonacelli, italiar aktorea (h. 2025).
 1939 – Daniel Chee Tsui, txinatar-estatubatuar fisikaria, 1998ko Fisikako Nobel Saria.
 1940 – Mario Andretti, 1 Formulako eta beste lehiaketa batzuetako italiar-estatubatuar pilotu ohia.
 1942 –
 Gisela Bock, alemaniar historialaria (h. 2025).
 Brian Jones, ingeles musikari eta gitarra-jotzailea, The Rolling Stones taldearen kide sortzailea (h. 1969).
 Dino Zoff, italiar futbolari ohia.
 1944 – Sepp Maier, alemaniar futbol atezaina.
 1945 –
 Aleksei Jekimov, errusiar fisikaria, 2023ko Kimikako Nobel Saria.
 Linda Preiss Rothschild, estatubatuar matematikaria.
 1946 –
 Robin Cook, eskoziar politikaria (h. 2005).
 Hiroshi Ochiai, japoniar futbolari ohia.
 1947 – Stephanie Beacham, britainiar aktorea.
 1948 –
 Steven Chu, estatubatuar fisikari teorikoa, 1997ko Fisikako Nobel Saria.
 Mike Figgis, ingeles zinema zuzendaria, gidoigilea eta musikagilea.
 Mercedes Ruehl, estatubatuar telebista eta zinemako aktorea.
 1951 –
 José María Lidón, kataluniar epailea (h. 2001).
 Gustav Thöni, italiar eskiatzaile ohia.
 1953 –
 Monika Cassens, alemaniar badminton jokalari ohia.
 Levir Culpi, brasildar futbolari ohia eta entrenatzailea.
 Paul Krugman, estatubatuar ekonomialaria, dibulgatzailea eta kazetaria, 2008ko Ekonomiako Nobel Saria.
 1954 – Jean Bourgain, belgikar matematikaria (h. 2018).
 1955 – Gilbert Gottfried, estatubatuar aktorea (h. 2022).
 1956 –
 Francis Hughes, Behin-Behineko IRAko kidea (h. 1981).
 Thomas Remengesau Jr., Palauko presidentea.
 Lloyd Sherr, estatubatuar ahots-aktorea.
 1957 –
 Jan Ceulemans, flandriar futbolari ohia, Belgikako historiako hoberenetakoa.
 John Turturro, estatubatuar aktorea, zinema zuzendaria eta idazlea.
 1958 –
 Natalia Estemirova, errusiar kazetari eta giza-eskubideen aldeko aktibista (h. 2009).
 Jeanne Mas, frantziar abeslaria.
 1960 – Dorothy Stratten, kanadar aktorea, modeloa eta Playmate-a (h. 1980)
 1961 –
 Rae Dawn Chong, kanadar-estatubatuar aktorea.
 Barry McGuigan, irlandar boxeolaria.
 1963 – Claudio Chiappucci, Deabrua, italiar txirrindulari ohia.
 1964 – Djamolidine Abdoujaparov, uzbekistandar txirrindulari ohia.
 1966 –
 Paulo Futre, portugaldar futbolari ohia.
 Philip Reeve, ingeles eleberrigilea.
 1967 –
 Jaldia Abubakra, palestinar ekintzailea, espainiar Estatuan Palestinako borrokaren erreferentea.
 Alberto Camargo, kolonbiar txirrindulari ohia.
 Galab Donev, Bulgariako lehen ministroa.
 1969 –
 Robert Sean Leonard, estatubatuar aktorea.
 Huw Marshall, galestar aktore, telebista ekoizle eta S4C galesezko telebista publikoaren arlo digitaleko buru ohia.
 1971 – Eshkol Nevo, israeldar idazlea.
 1972 – Ville Haapasalo, finlandiar aktorea eta telebistako aurkezlea.
 1976 –
 Audun Grønvold, norvegiar eskiatzailea (h. 2025).
 Ali Larter, estatubatuar aktorea eta modeloa.
 Alicia Vallina, asturiar historialaria eta idazlea.
 1978 – Mariano Zabaleta, argentinar tenislaria.
 1979 –
 Sébastien Bourdais, automobilismoko frantziar pilotua.
 Primož Peterka, esloveniar eskiatzaile ohia, jauzietan espezializatua.
 1981 – Roberto Trashorras, espainiar futbolaria.
 1982 – Natalia Vodianova, errusiar modeloa.
 1984 –
 Laura Asadauskaitė, lituaniar pentatleta modernoa.
 Karolína Kurková, txekiar top-modela.
 1985 – Jelena Janković, serbiar tenislaria.
 1990 – Anna Muzytxuk, ukrainar xake jokalaria.
 1993 – Emmelie de Forest, danimarkar abeslaria.
 1994 – Leonor Habsburgo-Lorenakoa, austriar modeloa eta diseinatzailea.
 1996 – Karsten Warholm, norvegiar atleta, 400 metro hesietan aditua.
 1998 – Alex Sedrick, estatubatuar errugbi jokalaria.
 1999 – Luka Dončić, esloveniar saskibaloi jokalaria.
 2000 – Paula del Rio, kataluniar aktorea.
 2006 – Claudia Fernández Sánchez, espainiar padel-jokalaria.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1890 – Pedro Luro, baxenafar enpresaria, Cannesen (j. 1820).
 1903 – Cosme Etxebarrieta, bizkaitar enpresaburu eta politikari errepublikanoa (j. 1842).
 1954 – Juana Aiestaran Mendiluze, EAJko militantea eta Oiartzungo Emakume Abertzale Batzako lehendakaria (j. 1885).
 1955 – Bixente Eskisabel, gipuzkoar sustatzailea eta enpresaburua (j. 1899).
 1984 – Hortensio Bidaurreta, euskal txirrindularia (j. 1928).
 1987 – Txomin Iturbe, ETA erakunde armatuko kide eta buruzagi historikoa, Aljerian (j. 1943).
 1992 – Juanita Ibaibarriaga, bizkaitar euskaltzalea eta gizarte ekintzailea (j. 1934)
 1994 – Jesús Lasterra, nafar margolari eta grabatzailea (j. 1931).
 2019 – Xabier Arzalluz, gipuzkoar politikaria, Euzkadi Buru Batzarreko presidentea (j. 1932).

 Mundua 
 1105 – Raimundo IV.a Tolosakoa, Okzitaniako Tolosako kondea, Narbonako dukea eta Proventzako margravea.
 1510 – Juan de La Cosa, kantabriar itsasgizon eta kosmografoa.
 1551 – Martin Bucer, Erreforma-garaiko alemaniar erlijio-berritzailea (j. 1491).
 1621 – Cosimo II.a Medici, Toskanako IV. Duke Handia (j. 1590).
 1648 – Kristian IV.a Danimarkakoa, Danimarka eta Norvegiako erregea (j. 1577).
 1659 – Ismihan Kaya Sultan, otomandar printzesa (j. 1633)
 1787 – Ulrika Hesse-Kasselgoa, alemaniar printzesa, dukesa ezkontidea (j.1722)
 1818 – Anne Vallayer-Coster, frantziar margolaria, Frantziako natura hilen margolari garrantzitsuenetakoa (j. 1744).
 1857 – Andre Hubert Dumont, belgikar geologoa (j. 1809).
 1869 – Alphonse de Lamartine, frantziar idazle eta politikaria (j. 1790).
 1876 – Franziska Carlsen, daniar idazle, historialari eta folklorista (j. 1817).
 1903 –
 Mary Elizabeth Banning,  estatubatuar mikologo, botanikari, kontserbatzaile eta artista botanikoa (j. 1832).
 Laureano Figuerola, espainiar ekonomilari eta politikaria (j. 1816).
 Emily Warren Roebling, estatubatuar ingeniaria, Brooklyneko zubiaren amaieran egin zituen ekarpenengatik ezaguna (j. 1843).
 1905 –
 Clément Juglar, frantziar medikua eta ekonomialaria (j. 1819).
 Jane Stanford, estatubatuar filantropoa eta Stanford Unibertsitatearen fundatzailea (j. 1828).
 1911 – Ida Baccini, italiar idazle eta kazetaria (j. 1850).
 1916 – Henry James, estatubatuar idazlea (j. 1843).
 1922 – Agnes Blake Poor, estatubatuar idazle eta itzultzailea (j. 1842).
 1925 – Friedrich Ebert, Weimarko Errepublikako lehen lehendakaria (j. 1871).
 1926 – Alphonse Louis Nicolas Borrelly, frantziar astronomoa (j. 1842).
 1928 – Oscar Chajes, austriar xakelaria (j. 1873).
 1935 – Tsubouchi Shōyō, japoniar idazlea eta itzultzailea (j. 1859).
 1936 – Charles Nicolle, frantziar bakteriologoa, 1928ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1866).
 1941 – Alfontso XIII.a Espainiakoa, Espainiako erregea (j. 1886).
 1946 – Béla Imrédy, Hungariako lehen ministroa (j. 1891).
 1956 – Frigyes Riesz, hungariar matematikaria (j. 1880).
 1959 – Maxwell Anderson, estatubatuar antzerkigile, olerkari, kazetari eta abesti egilea (j. 1888).
 1963 – Rajendra Prasad, Indiako lehen lehendakaria (j. 1884).
 1965 – Adolf Schärf, Austriako presidentea (j. 1890).
 1981 – Álvaro Cunqueiro, galiziar idazle eta kazetaria (j. 1911).
 1985 – Ferdinand Alquié, frantziar filosofoa (j. 1906).
 1986 –
 Edith Ditmas, britainiar liburuzain, dokumentalista eta informatologoa (j. 1896).
 Olof Palme, Suediako lehen ministroa, tiroz eraila (j. 1927).
 1992 – Rosa Maria Arquimbau i Cardil, kataluniar idazle eta kazetaria (j. 1909).
 1994 – Olivier Alain, frantziar konpositore, organista eta musikologoa (j. 1918).
 1998 –
 Elsy Jacobs, pista eta errepideko luxenburgoar txirrindularia (j. 1933).
 Dermot Morgan, irlandar aktore eta umorista (j. 1952).
 2004 – Carmen Laforet, kataluniar idazlea (j. 1921).
 2006 – Owen Chamberlain, estatubatuar fisikaria, 1959ko Fisikako Nobel Saria (j. 1920).
 2007 – Arthur Meier Schlesinger, estatubatuar historialaria (j. 1917).
 2008 – Joseph Juran, errumaniar-estatubatuar ikertzailea, kalitatearen hobekuntzan nabarmendua (j. 1904).
 2010 – Cecilia Berdichevski, Poloniako programatzaile argentinarra, aitzindaria informatikan (j. 1925).
 2011 –
 Annie Girardot, frantziar antzezlea (j. 1931).
 Sven Lidman, suediar lexikografoa, hainbat entziklopediatako editore nagusia (j. 1921).
 Jane Russell, estatubatuar aktorea (j. 1921).
 2013 – Donald A. Glaser, estatubatuar fisikaria, 1960ko Fisikako Nobel Saria (j. 1926).
 2014 – Ana María Moix, espainiar poeta, eleberrigilea, ipuin idazlea, itzultzailea eta editorea (j. 1947).
 2015 – Yaşar Kemal, turkierazko idazlerik ezagunenetarikoa (j. 1923).
 2016 – George Kennedy, estatubatuar aktorea (j. 1925).
 2018 – Antonio García-Trevijano, ideologia errepublikanoko espainiar politikari eta pentsalaria (j. 1927).
 2019 – André Previn, alemaniar-estatubatuar musikagile, pianista eta orkestra zuzendaria (j. 1929).
 2020 – Freeman Dyson, britainiar fisika teorialaria eta astrofisikaria (j. 1923).
 2022 –
 Mary Coombs, britainiar programatzailea (j. 1929).
 Abuzed Omar Dorda, Libiako lehen ministroa (j. 1944).
 Andrei Sukhovetski, sobietar-errusiar maior jenerala, Ukrainako inbasioan (j. 1974).
 2024 – Nikolai Ryzhkov, Sobietar Batasuneko lehen ministroa (j. 1929).
 2025 –
 David Johansen, estatubatuar abeslari, egile abeslari eta aktorea, New York Dolls taldeko kidea (j. 1950).
 Bill Mulcahy, irlandar errugbilaria (j. 1935).
 2026 –
 Ali Khamenei, Irango Agintari Gorena (j. 1939).
 Claude Lacaze, frantziar errugbilaria (j. 1940).
 Sandro Munari, italiar rally gidaria (j. 1940).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Seaska egutegiko izendegia: Aitor eta Sembe/Seme/Semen/Semeko/Semera/Semeno/Semendi.

 Kanpo estekak 

Otsailaren 27 | Urteko egutegi | Otsailaren 29
Kategoria:Urteko egunak