Apirilaren 24

Apirilaren 24a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta hamalaugarren eguna da, 115garrena bisurteetan. 251 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 2006 – Euskal Y-a eraikitzeko akordioa sinatu zuten Euskal Autonomi Erkidegoko eta Espainiako administrazioek.
 2010 – Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusi berria izendatu zuten.
 2012- Francoren Armadak Elgeta hartu eta elgetar ugari fusilatu eta bortxatu zituen egunaren 75. urteurrenean, haren ondorengo den Espainiako Armadak Elgetan maniobrak egin zituen.

 Mundua 
 K. a. 1183 – greziarrak Troiako Zaldia erabiliz Troian sartu omen ziren, Troiako Gerrarekin amaituz.
 224 – Hormizdaghango guduan, Ardaxir I.ak partiarak menderatu eta sasandarren agintea aldarrikatu zuen.
 1898 – Espainiak gerra deklaratu zien Estatu Batuei. Ondorioz Kuba, Puerto Rico, Filipinak eta Guam galdu zituen.
 1915 – Armeniako genozidioa: Lehen Mundu Gerra betean, gauez, Otomandar Inperioan, Istanbulgo 600 armeniar exekutatu zituzten herri horren aurkako genozidioa hasiz. Turkiak XX. mendeko lehen genozidioa burutu zuen, milioi t'erdi armeniar akabatuz. 
 1916 – Dublin hirian Irlandar Pazko Altxamendua hasi zen.
 1918 – Gurdi blindatuen arteko historiako lehen borroka gertatu zen Lehen Mundu Gerran.
 1968 – Maurizio Nazio Batuen Erakundean (NBE) sartu zen.
 1980 – Jordi Pujol Kataluniako Generalitateko presidente aukeratu zuten.
 2006 – Egiptoko Dahab herrian egondako hiru leherketak 30 hildako eragin zituzten.
 2010 – 6,1eko lurrikara Indonesian, Moluka uharteetan.
 2013 –
 Alepoko meskita handiko minaretea (XI. mendekoa) suntsitu zuten bonba baten ondorioz.
 Bangladeshko hiriburua den Dhakatik hurbil, Savar Upazilan, 8 solairuko eraikin komertzial bat lurrera etorri zen, 1.129 hildako eta 2.500 zauritu utziz. Istripu hau izan da terrorismoak ez eragindako hondamendirik hilgarriena.

 Arte eta kultura 
 Euskal Herria 
 1943 – Don Manolito, Pablo Sorozabalen musika eta Luis Fernández eta Anselmo C. Carreñoren libretoa duen zarzuela estreinatu zen Madrilgo Victoria antzokian.
 1994ko Prudentzio Deuna Bertso Sarian Zigor Enbeita izan zen irabazlea.

 Mundua 
 1982 – Nicole-en "Ein Bißchen Frieden"ek Eurovision txapelketako XXVII. edizioa irabazi zuen Alemaniaren izenean, Harrogate-en (Erresuma Batua).

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 1817 – Lehenengo bizikleta prototipoa, pedalik gabea, Karl Drais baroiak ezagutarazi zuen.
 1990 – Hubble espazio teleskopioa jaurtiki zuten.
 2003 – Genomaren sekuentzia osatu zuten.

 Kirolak 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 2021eko Emakumezkoen Sei Nazioen Txapelketan Ingalaterra izan zen irabazle.

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1678 – Pedro Agirre, militar eta esploratzaile euskalduna.
 1767 – Josef Imatz, gipuzkoar ekonomialari eta politikaria (h. 1834).
 1880 – Fidel Fuidio, arabar erlijioso marianista eta arkeologoa (h. 1936).
 1882 – Joe Anduran, lapurtar errugbilaria (h. 1914).
 1894 – Trinidad Urtasun, nafar bertsolari eta okina, Perpetua Saragueta idazlearen senarra (h. 1978).
 1898 – Fidela Bernat, erronkariera edo Erronkariko euskalkia hitz egiteko gai zen azken pertsona (h. 1991).
 1904 – Fidela Zalakain Salaberria Oiartzungo udal langilea 57 urtez. (h.1999)
 1932 – Karmelo Etxenagusia, euskal idazlea, euskaltzain urgazlea eta Bilbo elizbarrutiko gotzain laguntzailea (h. 2008).
 1933 – Patxi Iraola, gipuzkoar bertsolaria, epailea eta gai-jartzailea (h. 2019).
 1941 – Jose Antonio Agirregomezkorta, gipuzkoar futbolaria (h. 2012).
 1942 – Ángel García de Dios, nafar langile eta politikaria.
 1943 –
 Jean-Michel Ezponda, lapurtar errugbilari ohia.
 Andres Gandarias, bizkaitar txirrindularia (h. 2018).
 1948 – Maite Erro Jauregi, unibertsitateko irakasle eta ikerlari nafarra. EAEko lehen Defendatzailea.
 1949 – Pedro de la Sota, euskal zinema zuzendari eta gidoigilea, Buenos Airesen.
 1954 – Txema Montero, bizkaitar politikaria.
 1955 – Teresa Calo, gipuzkoar aktore eta gidoigilea.
 1959 –
 Patxi Salaberri Zaratiegi, nafar euskalaria.
 Juanan Urkijo, gaztelaniazko arabar idazlea.
 1960 – Donato Larretxea, nafar aizkolaria, XX. mendeko handienetakoa.
 1966 – Maria Sáez de Albéniz Bregaña, nafar politikaria.
 1972 – Jorge Pérez, nafar igerilari ohia, tximeleta eta libre estiloetan aditua.
 1976 –
 Juanma Garate, gipuzkoar txirrindularia.
 Oihana Olaberria Jaka, nafar arkeologo teknikaria eta politikaria.
 1977 – Javier Lombraña, bizkaitar futbolari ohia.
 1985 – Iraia Iturregi, bizkaitar futbolaria.
 2005 - Bruno Pérez, nafar futbolaria.

 Mundua 
 757 – Hixam I.a, Kordobako II. emir omeiarra (h. 796).
 1086 – Ramiro II.a Aragoikoa, Aragoiko erregea (h. 1157).
 1533 – Gilen I.a Orange-Nassaukoa, Orangeko printzea eta Nassauko kondea (h. 1584).
 1575 – Jakob Böhme, alemaniar kristau mistikoa eta teologoa (h. 1624).
 1581 – San Bizente Paulekoa, frantziar apaiz erromatar katolikoa (h. 1660).
 1620 – John Graunt, demografiaren eta estatistikaren aitzindaria (h. 1674).
 1706 – Giovanni Battista Martini, italiar musikagilea (h. 1784).
 1743 – Edmund Cartwright, ingeles apaiz asmatzailea (h. 1823).
 1774 – Jean Itard, hezkuntza bereziaren eta haurraren psikiatriaren aitzindaria (h. 1838).
 1787 – Mathieu Orfila, frantziar sendagile eta kimikaria (h. 1853).
 1796 – Karl Leberecht Immermann, alemaniar idazlea (h. 1840).
 1812 – Walthère Frère-Orban, Belgikako lehen ministroa (h. 1896).
 1815 – Anthony Trollope, ingeles eleberrigilea (h. 1882).
 1830 – Eugenia Suediakoa, Suedia eta Norvegiako printzesa, idazlea, musikaria, konpositorea, margolaria eta eskultorea (h. 1889)
 1845 – Carl Spitteler, suitzar idazlea, 1919ko Literaturako Nobel Saria (h. 1924).
 1846 – Marcus Clarke, australiar idazle eta kazetaria (h.1881).
 1849 – Joseph Gallieni, frantziar militarra (h. 1916).
 1850 – Nikolai Golitsyn, Errusiar Inperioko azken lehen ministroa (h. 1925).
 1851 – Morgan Earp, Mendebaldeko Urruneko sheriffa (h. 1882).
 1856 – Philippe Pétain, Frantziako Estatuburua (h. 1951).
 1859 – Pedro Planas Basagañas, Balergo destakamenduko espainiar soldadua (h. 1913).
 1865 - Mary Fleetwood Berry, irlandar sufragista eta filantropoa (h. 1956)
 1871 – Ioannis Metaxas, greziar militar, politikari eta diktadorea (h. 1941).
 1874 – Lillian Elliott, kanadar aktorea (h. 1959).
 1876 – Erich Raeder, alemaniar almirantea (h. 1960).
 1878 – Fidel Dávila, espainiar militarra (h. 1962).
 1880 – Gideon Sundback, suediar ingeniaria, kremaileraren sortzailea (h. 1954).
 1886 – Kathleen Cruise O'Brien, sufragista, Irlandako hizkuntzaren defendatzailea eta maistra irlandarra (h. 1938).
 1892 – Albert Mayer, Lehen Mundu Gerran hil zen lehen soldadu alemaniarra (h. 1914).
 1895 – Joseph Putz, frantziar militarra, Bilboko guduan Eusko Gudarosteko 1. dibisioa zuzendu zuena (h. 1945).
 1897 – Benjamin Lee Whorf, estatubatuar hizkuntzalari eta suteen prebentziorako ingeniaria (h. 1941).
 1903 – José Antonio Primo de Rivera, espainiar politikaria, Falange Española alderdiaren sortzailea (h. 1936).
 1904 – Willem de Kooning, estatubatuar margolaria eta eskultorea (h. 1997).
 1905 – Robert Penn Warren, estatubatuar idazlea (h. 1989).
 1912 – Víctor Ruiz Iriarte, espainiar idazle eta antzerkigilea (h. 1982).
 1918 – Fernando Díaz-Plaja, kataluniar historialaria, saiakeragilea eta narratzailea (h. 2012).
 1919 –
 Glafkos Kliridis, Zipreko presidentea (h. 2013).
 César Manrique, kanariar artista (h. 1992).
 1926 –
 Florinda Chico, espainiar aktorea (h. 2011).
 Thorbjörn Fälldin, Suediako lehen ministroa (h. 2018).
 1930 –
 Richard Donner, estatubatuar zinema zuzendari eta ekoizlea (h. 2021).
 José Sarney, Brasilgo presidentea.
 1931 – 
 Anna Maria Canopi, italiar moja beneditarra eta idazlea (h. 2019).
 Bridget Riley, britainiar margolaria, Op Art arte-mugimenduko margolari aipagarrienetako bat.
 1932 – Angelina Pollak, jatorri austriarreko antropologo venezuelarra (h. 2016).
 1934 – Shirley MacLaine, estatubatuar aktorea.
 1936 –
 Akwasi Afrifa, Ghanako estatuburua (h. 1979).
 Jill Ireland, ingeles aktorea (h. 1990).
 Robert McCartney, britainiar abokatu eta politikaria, Britainia Handiko Alderdi Unionistako buruzagi nagusi ohia.
 1937 – Grace Oladunni Taylor, nigeriar biokimikaria.
 1940 – Sue Grafton, eleberri poliziakoen estatubatuar idazlea (h. 2017).
 1941 –
 Richard Holbrooke, estatubatuar politikaria eta diplomatikoa (h. 2010).
 E. J. Potter, estatubatuar motozikleta diseinatzaile eta lasterkaria (h. 2012).
 1942 –
 Silvia Federici, italiar-estatubatuar idazle, irakasle eta ekintzaile feminista.
 Barbra Streisand, estatubatuar aktore eta abeslaria.
 George Vella, Maltako presidentea.
 Shahla Lahiji, irandar idazle, argitaratzaile, itzultzaile eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea (h. 2024).
 1943 – David Morrell, kanadar idazlea, John Rambo pertsonaia sortzeagatik ezaguna.
 1945 – Larry Tesler, gizakien eta ordenagailuen arteko elkarrekintzen alorrean lan egin zuen estatubatuar informatikaria (h. 2020).
 1947 –
 Josep Borrell, PSOEko espainiar politikaria.
 Roger D. Kornberg, estatubatuar biokimikari eta unibertsitate irakaslea, 2006ko Kimikako Nobel Saria.
 1948 – José Luis Inciarte, 1972ko Uruguaiko Aireko Armadaren 571 hegaldiaren istripu eta odiseatik bizirik ateratako bat (h. 2023).
 1949 – Véronique Sanson, frantziar abeslaria eta musikagilea.
 1951 –
 Christian Bobin, frantziar idazlea (h. 2022).
 Enda Kenny, Irlandako Taoiseacha.
 1952 – Jean Paul Gaultier, frantziar jostuna.
 1954 – Mumia Abu-Jamal, afroamerikar ekintzailea eta kazetaria.
 1955 – Volker Mehrmann, alemaniar matematikaria.
 1956 –
 Teejan Bai, indiar abeslaria.
 Hisashi Kato, japoniar futbolari ohia.
 1957 –
 Sandra Mihanovich, argentinar abeslari eta aktorea.
 Bamir Topi, Albaniako presidentea.
 1959 – Eren Keskin, turkiar abokatua eta giza eskubideen aldeko ekintzailea.
 1961 – Tetsuya Totsuka, japoniar futbolari ohia.
 1963 – Tõnu Trubetsky, estoniar punk rock/glam punk musikaria, zinema eta musika bideo zuzendaria, eta anarkista indibidualista.
 1964 –
 Cedric the Entertainer, estatubatuar aktorea.
 Djimon Hounsou, benindar-estatubatuar aktore eta modeloa.
 1966 – Alessandro Costacurta, italiar futbolaria.
 1968 –
 Aidan Gillen, irlandar aktorea.
 Jorge Medina Barra, afro-boliviar herriaren eskubideen aldeko aktibista (h. 2022).
 Hashim Thaçi, Kosovoko presidentea.
 1969 – Rory McCann, eskoziar aktorea.
 1971 – Alejandro Fernández, ranchera estiloko mexikar kantaria.
 1973 –
 Sachin Tendulkar, indiar kriket jokalaria, Kriketeko historiako bateatzailerik onenetarikoa.
 Lee Westwood, ingeles golfaria.
 1975 –
 Sebastian Bieniek, alemaniar gidoilari, ekoizle, margolari, aktore eta zinema zuzendaria (h. 2022).
 Nora Navas, kataluniar aktorea.
 1976 – Ana Afonso, portugaldar aktore eta modeloa (h. 2024).
 1977 –
 Nicolas Cazalé, frantziar aktorea eta modeloa.
 Rebecca Mader, ingeles modelo eta aktorea.
 1980 – Alba Caride, espainiar gimnasta erritmiko ohia.
 1981 –
 Xavier Aldekoa, Afrikako gaietan berezitutako kataluniar kazetaria.
 Andrija Delibašić, montenegroar futbolaria (h. 2025).
 Marcus Tulio Tanaka, japoniar futbolaria.
 Jasmine Trinca, italiar aktorea.
 1982 –
 Kelly Clarkson, estatubatuar kantautore, konpositore, aktore eta aurkezlea.
 Maria Kalesnikava, bielorrusiar musikaria eta ekintzaile politikoa.
 David Oliver, estatubatuar atleta ohia, hesi proba motzetan aditua.
 Irina Chashchina, errusiar gimnasta erritmiko ohia.
 1983 – Jekaterina Duntsova, errusiar kazetari eta politikaria.
 1985 – Joséphine Jobert, frantziar aktorea.
 1986 – Julieta Grajales, mexikar aktorea. 
 1988 – Oleksandra Xevtxenko, Femen protesta taldeko ukrainar ekintzaile feminista.
 1989 – Elīna Babkina, letoniar saskibaloi-jokalaria.
 1991 – Ana Pomares Martínez, espainiar idazlea.
 1992 – Laura Gil, espainiar saskibaloi-jokalaria.
 1995 – Kehlani, Rhythm and blueseko estatubatuar abeslari, konpositore eta dantzaria.
 1996 – Sandra Piñeiro Fungueiriño, galiziar arraunlaria.
 1997 –
 Lydia Ko, hegokorear-zeelandaberritar golflaria.
 David Martinez Canovas, TheGrefg, espainiar youtuberra.
 2000 – 
 Roberto López Alcaide, espainiar futbolaria.
 Courtney Sarault, Kanadako pista laburreko abiadutra patinatzaile olinpikoa.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1890 – Felipe Uhagon, bilbotar bankaria eta Bilboko alkatea (j. 1822).
 1926 – Luis Mazzantini, euskal zezenketaria, Madrilen (j. 1856).
 1934 – Juan Ignazio Uranga, euskal olerkaria (j. 1863).
 1959 – Sabino Bidegain, nafar militar frankista, Madrilen (j. 1875).
 1961 – Élie Lambert, lapurtar arte-historialaria, Parisen (j. 1888).
 1999 – Ramón Vizcaíno, bizkaitar enpresa-gizona (j. 1907).
 2011 –
 Aitzol Aramaio, euskal zinema zuzendari eta gidoilaria (j. 1971).
 Jose Manuel Uribarri, euskal ingeniari eta politikaria (j. ).
 2018 – Bittor Garaigordobil, bizkaitar apaiza (j. 1915).
 2019 – Carlos Pera, bizkaitar mediku eta politikaria, Calpen (j. 1952).

 Mundua 
 624 – Melito Canterburykoa, artzapezpikua.
 1479 – Jorge Manrique, gaztelaniazko olerkaria.
 1483 – Marguerite Borboikoa, frantziar aristokrata, dukesa (j. 1438)
 1521 – Juan de Padilla, gaztelar aristokrata (j. 1490).
 1530 – Jacopo Sannazaro, italiar poeta eta humanista (j. 1458).
 1671 – François Vatel, Nicolas Fouqueten eta Luis II.a Borboi-Condékoa printzearen sukaldari eta etxezaina (j. 1631).
 1731 – Daniel Defoe, ingeles idazlea (j. 1660).
 1783 – Grigori Orlov, Errusiako aitonen seme eta politikaria, Petri III.a tsarraren aurkako matxinoa (j. 1734).
 1803 – Adélaïde Labille-Guiard, frantziar margolaria, historia gaietan berezitua (j. 1749).
 1822 – Giovanni Battista Venturi, italiar fisikaria (j. 1746).
 1852 – Vasili Zhukovski, errusiar olerkaria (j. 1783).
 1873 – Mary Horner Lyell, britainiar geologoa eta konkiliologoa (j. 1808)
 1874 – Octave Tassaert, frantziar margolari, litografo eta grabatzailea (j. 1800).
 1885 – Nísia Floresta, brasildar hezitzailea, idazlea eta poeta, Brasilen feminismoaren aitzindaritzat joa (j. 1810).
 1889 – Zulma Carraud, frantziar idazlea (j. 1796).
 1891 – Helmuth Karl Bernhard von Moltke, prusiar militarra (j. 1800).
 1893 – Elvíra Stárová, txekiar poeta (j. 1875).
 1904 – Amélie Linz, alemaniar idazlea (j. 1824).
 1914 – Benedetto Menni, italiar apaiza (j. 1841).
 1924 –
 Ferdinand Arnodin, frantziar ingeniari eta industriagizona, Bizkaiko Zubiaren egilea (j. 1845).
 Granville Stanley Hall, estatubatuar hezitzailea eta psikologoa (j. 1846).
 1926 – Sunjong, Koreako inperioko bigarren eta azken enperadorea (j. 1874).
 1929 –
 José María Pascual del Pobil, espainiar aristokrata eta politikaria, Bizkaiko gobernadore zibila (j. 1847).
 Caroline Rémy de Guebhard, frantziar anarkista, kazetaria eta feminista (j. 1855).
 1939 – Louis Trousselier, frantziar txirrindularia (j. 1881).
 1942 –
 Louis Bernacchi, belgo-tasmaniar fisikaria eta astronomoa (j. 1876).
 Lucy Maud Montgomery, kanadar haur literatura egilea (j. 1874).
 Leonor Serrano Pablo, espainiar pedagogoa, legelaria, abokatua eta idazle feminista (j. 1890).
 Camille du Gast, frantziar erizaina, automobil-pilotua, esploratzailea, aeronauta, paraxutista, eskrimalaria, eskiatzailea, pistola eta errifledun tiratzailea, zaldi-entrenatzailea, piano kontzertista, abeslaria eta feminista (j. 1868)
 Lea Schiavi, italiar kazetari eraila (j. 1907)
 1944 – Michael Pedersen Friis, Danimarkako lehen ministroa (j. 1857).
 1947 – Willa Cather, estatubatuar eleberrigilea (j. 1873).
 1948 – Manuel Ponce, mexikar musikagilea (j. 1882).
 1950 – Alfredo de Sá Cardoso, Portugalgo lehen ministroa (j. 1864).
 1954 – Rafael de Penagos, espainiar marrazkilari eta margolaria (j. 1889).
 1960 – Max von Laue, alemaniar fisikaria, 1914ko Fisikako Nobel Saria (j. 1879).
 1962 – Emilio Prados, 27ko belaunaldiaren idazlea eta poeta andaluziarra (j. 1899).
 1964 – Gerhard Domagk, alemaniar patologo eta bakteriologoa, 1939ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1895).
 1965 – Louise Dresser, estatubatuar aktorea (j. 1878).
 1967 – Vladimir Komarov, sobietar kosmonauta (j. 1927).
 1974 –
 Bud Abbott, estatubatuar aktore eta ekoizlea (j. 1897).
 Franz Jonas, Austriako presidentea (j. 1899).
 1976 – Mark Tobey, estatubatuar margolaria (j. 1890).
 1980 – Alejo Carpentier, kubatar idazle eta musikologoa, errealismo magikoaren aitzindaritzat joa (j. 1904).
 1986 –
 Antonio Rosón Pérez, Galiziako Xuntako lehenengo presidentea (j. 1911).
 Wallis Simpson, Windsorko dukesa,, estatubatuar socialitea, Eduardo VIII.a Erresuma Batukoarekin ezkondu zena (j. 1896).
 1989 –
 Franz Binder, austriar futbolari eta entrenatzailea (j. 1911).
 Edgar Sanabria, Venezuelako presidentea (j. 1911).
 1993 – Oliver Tambo, hegoafrikar politikaria eta giza eskubideen aldeko ekintzailea (j. 1917).
 1996 – Vincenzo Torriani, Patroia, Italiako Giroko zuzendaria 1949tik 1992ra (j. 1918).
 1998 –
 Yakov Malkiel, judu jatorriko estatubatuar filologoa eta hizkuntzalaria (j. 1914).
 Mel Powell, estatubatuar musikagilea, piano-jotzailea eta musika-irakaslea (j. 1923).
 Christiane Rochefort, frantziar eleberrigile feminista (j. 1917).
 2001 – Roger Laporte, frantziar idazlea (j. 1925).
 2004 – Estee Lauder, izen bereko kosmetika enpresaren sortzailea (j. 1906).
 2005 –
 Fei Xiaotong, txinatar soziologo eta antropologoa (j. 1910).
 Ezer Weizman, Israelgo 7. presidentea (j. 1924).
 2010 – Pierre Hadot, frantziar filosofo, filologo eta historialaria (j. 1922).
 2014 –
 Hans Hollein, austriar arkitekto post-modernoa (j. 1934).
 Tadeusz Różewicz, poloniar olerkari, antzerkigile eta itzultzailea (j. 1921).
 2015 – Władysław Bartoszewski, poloniar politikari, gizarte-ekintzaile, kazetari, idazle eta historialaria (j. 1922).
 2017 – Don Gordon, estatubatuar zinema eta telebistako aktorea (j. 1926).
 2021 – Christa Ludwig, alemaniar mezzosopranoa (j. 1928).
 2024 – Mike Pinder, ingeles rock musikaria, The Moody Blues taldeko kide sortzailea (j. 1941).
 2025 – Jean-Claude Germain, kanadar kazetari, antzerki-kritikari eta idazlea (j. 1939).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Ibai eta Zühartz/Zuhartze.
 Multilateralismoaren eta Bakearen aldeko Diplomaziaren nazioarteko Eguna

 Kanpo estekak 

Apirilaren 23 | Urteko egutegi | Apirilaren 25
Kategoria:Urteko egunak