Allin

Allin ([aʎin]) Nafarroako mendebaldean dagoen udalerria da, Lizarrerrikoa.  biztanle zituen . urtean.

Ega eta Urederra ibaien ertzetan kokatuta dago, Lokizko mendilerroaren azpian eta Ameskoak ondoan dituelarik.

 Geografia 
 Inguru naturala eta kokapena 
Allin Lizarrako merindadearen iparraldean dago, Nafarroako hiriburutik 50 kilometrora. Herrira heltzeko NA-718 errepidea hartu eta Amillaotik gertu dagoen NA-7138 errepidea jarraituz ailegatzen da herrira. Allinek bi kale nagusi ditu: Ironda kalea, eta Zarratonda kalea.

Iparraldean Ameskoabarrenekin ditu mugak; hegoaldean Aiegi eta Iguzkitzarekin; ekialdean Abartzuza, Deierri eta Lizarrarekin; eta mendebaldean, Metautenekin.

Lokiz mendilerroa mendebaldean eta Urbasa iparraldean ditu muga naturalak. Halaber, Urederra ibaiak udalerri hau zeharkatzen du.

 Klima eta landaredia 
Haranaren gehiengoak klima azpimeditarraniarraren ezaugarri tipikoak ditu eta prezipitazioak eta tenperatura aldakorrak dira altueraren arabera. Urteko batez besteko prezipitazioak 600 eta 1.200mm bitartekoak eta batez besteko tenperatura 11 gradu ingurukoa izaten da. Urteroko egun eurituska 80 dira haranean, eta 120 gune menditsuenetan.

Ekialdeko eta mendebaldeko mendien gainetan, klima atlantiarraren berezko landaredia ikus daitekeen arren, zuhaitz eta landare gehienak klima mediterraniarrekoak dira. Udalak eginiko sailkapenaren arabera, 1.041 hektarea amezti, 354 hektarea arte eta 147 hektarea pago daude.

 Estazio meteorologikoa 
Allingo Amillao kontzejuan, itsasoaren mailatik 498 metrora, Nafarroako gobernuak 1981ean jarritako estazio meteorologikoa dago.Nafarroako Meteorologi Agentziaren webgunea.

 Kontzejuak 
Ondoko kontzejuek osatzen dute Allin udalerria: Amillao, Aramendia, Arbeitza, Artabia, Etxabarri, Eultz, Galdio, Larrion (herriburua), Muneta eta Zubielki.

 Historia 
XIII. mendekoak dira Allin aipatzen duten lehen aipuak, "Ayllín" eta "Aynin" formetan garaiko dokumentazioan. Jauntxoen kontrolpeko lurrak izan ziren denbora askoan: 1368. urtean Karlos II.ak Beltran Velez Gebarakoari eman zizkion herriaren errentak. 1463an, Joan II.ak Lizarrako merinoari, Juan Martinez de Egiari, eman zion udalerriaren jurisdikzioa; geroago, Katalina I.ak eta Joan III. erregeek Iruñeko katedralari lotu zizkioten herriko errentak. 1514an, berriz, Fernando Katolikoak bueltatu zion Lizarrako jurisdikzioa merinoaren semeari, Nikolas Egiari.

1852. urtera arte Allingo eta Metautengo kontzejuak hartzen zituen. Handik aurrera, Metauten bereizi zen Allindik.

 Demografia 

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 46 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %5,64a (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

 Politika 

 Udal hauteskundeak 
Allingo alkatea CIVA (Coalición Independiente Valle de Allín) herri ekimeneko María Ascensión Garritz Erripa da 2007ko udal hauteskundeez geroztik. Udaletxeko zazpi zinegotziak lortu zituen. Baliogabeko botoak 31 izan ziren (emandako guztien %8,76) eta boto zuriak 46 (botoen %13,00). Abstentzioa %50,70ekoa izan zen.

+Allingo Udala (2007) Alderdia  Botoak  Zinegotziak Coalición Independiente Valle de Allín  281  7

2011n bi izan ziren aurkeztutako zerrendak; CIVAk 5 hautetsi eta alkatetza (Garritzen esku berriro ere) erdietsi zituen; IDAk (Independientes de Allín), ordea, 2.

+Allingo Udala (2011) Alderdia  Botoak  Zinegotziak CIVA  273  5 IDA  142  2
 Allinko udal hauteskundeak  Alderdi politikoa2015  Allinko udal hauteskundeak 2015.2011  Allinko udal hauteskundeak 2011.2007  Allinko udal hauteskundeak 2007.2003     Allinko udal hauteskundeak 2003.1999  Allinko udal hauteskundeak 1999.1995 Allinko udal hauteskundeak 1995.1991  Allinko udal hauteskundeak 1991.1987   Allinko udal hauteskundeak 1987.1983Allin 1983: Kandidatura ez.1979  Allinko udal hauteskundeak 1979.  Allin Harana  Independente Koalizio %59,31 4 %63,19 5 %87,00 7 %55,22 4 %51,67 4 - - - - - - - - - -  Allin Bizirik Independenteak %37,23 3 %32,87 2 - - - - - - - - - - - - - - - -  Allinko Independente Batasun - - - - - - %41,75 3 - - - - - - %50,34 4 - - - -  Larraiza  Elkarte - - - - - - - - %46,55 3 - - - - - - - - - - Allin  Elkarte Independente  - - - - - - - - - - %88,35 7 %46,06 3 %46,53 3 - - - -  Allin Batasuna - - - - - - - - - - - - %52,98 4 - - - - - - Independenteak 2 - - - - - - - - - - - - - - - - - - %60,6 4 Independenteak 1 - - - - - - - - - - - - - - - - - - %39,4 3

 Alkateak 
 2007-2011 María Ascensión Garritz Erripa  CIVA 2011-  María Ascensión Garritz Erripa  CIVA

 Udaletxea 
 HELBIDEA: Jasokunde kalea, 1 (Larrion kontzejua)

 Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:

 Kultura 
 Euskara 
Euskara ibarreko hizkuntza arrunta izan zen XIX. mende arte. Izan ere, toponimiak zein Zufiatik heldu zaigun 1522ko ezkontz promesako formula batek hala egiaztatzen dute. 1806an, Amillaoko euskara itxitzat jo ohi zen. Hala ere, XVII. mendetik Arbeitzara joaten ziren erromesek, haietako asko erdaldunak izanda, euskararen galera bizkortu zuen.

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Allin eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %8,04k zekien euskaraz hitz egiten. 2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.

 Herritar ezagunak 
 Julian Arteaga (1850-1921), arkitektoa, Arbeitza kontzejuan jaioa.

 Iruditegia 

 Bibliografia 
 Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXIII, Iruñea, 1995. .
 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Nafarroako udalerrien zerrenda

 Kanpo estekak 

  Allini buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
 Herriaren ikuspegia NA-7138 errepidetik Google Street View-n.