Otsailaren 24

Otsailaren 24a gregoriotar egutegiaren urteko berrogeita hamabosgarren eguna da. 310 egun falta dira urtea amaitzeko, 311 egun bisurteetan.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1978 – ETAk Manuel Lemos Noya udaltzaina hil zuen Bilbon.
 2000 – Vatikanoko San Pedro basilikako kupulatik zintzilikatu ziren Itoizekin Solidarioak taldeko kideak.
 2008
 Igeldo mendian sute bat piztu zen 40 eta 50 hektarea bitartean errez.
 ETAk lehergailu bat zartarazi zuen Bilboko Arnotegi mendiko hedagailu batean.

 Mundua 
 303 – Diokleziano erromatar enperadoreak kristauen kontrako azken eta bortitzen jazarpena hasi zuen.
 1524 – Klemente VII.ak Aragoiko Inkisizioari baimena eman zion sodomia ikertu eta zigortzeko, heresia izan edo ez. 1600ean Inkisizioak eskatu zion bere epaitegiei kasu hauek ikertzeari uzteko.
 2004 – Richter eskalan 6,5 graduko lurrikara batek 628 eta 631 hildako artean eragin zituen Marokon.
 2008 – Kubako parlamentuak (Herri Boterearen Nazio Asanblea) Raul Castro Kubako presidente izendatu zuen.
 2008 – Dimitris Christofiasek irabazi zituen Zipreko hauteskunde presidentzialak.
 2012 – Espainiako Público egunkariko paperezko edizioak bere azken alea argitaratu zuen.
 2022 – Errusiak Ukraina inbaditu zuen.

 Arte eta kultura 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 1989 – Jim Sheridan irlandar zuzendariak zuzendutako My Left Foot filma estreinatu zen, bertan Christy Brown irlandar idazle, olerkari eta margolariaren bizitza kontatzen zelarik.
 2013 – 85. Oscar Sariak: Ben Afflecken Argo filmak film onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Kirolak 
 Euskal Herria 
 1974ko Ziklo-kroseko Munduko Txapelketa egin zuten Beran. Gizonezkoentzako bi lasterketa egin zituzten.

 Mundua 

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1815 – Domingo Egaña, gipuzkoar buruzagi karlista (h. 1876).
 1836 – Jose Maria Lertxundi, euskal frantziskotar misiolaria eta arabista (h. 1896).
 1888 – Francisco Sagarzazu, gipuzkoar politikaria (h. 1975).
 1897 – Alejandro Alberdi, donostiar musikaria, txistularia, organista, irakaslea eta zinegotzia (h. 1982).
 1898 – Tomas Agirre, Barrensoro, euskal idazlea (h. 1982).
 1907 – Primi Erostarbe, Euskal Herriko emakume panderojole eta irrintzilaririk ezagunenetako bat (h. 1995).
 1924 – Jokin Inza, EAJko militante abertzalea eta Radio Euskadiren sortzaileetakoa (h. 2008).
 1925 – Miren Arantzazu Goñi, gipuzkoar etnografoa (h. 2017).
 1944 –
 Esteban Azkue, gipuzkoar kirolari ohia, plater-tiroan aditua.
 Jose Luis Lakuntza, nafar apaiza, Panamako David udalerriko artzapezpikua.
 1950 –
 Javier Otadui, bizkaitar apaiz eta legelaria.
 Daniel Txopitea, euskal herritar margolaria eta eskultorea (h. 1997).
 1951 – Jose Ramon Soroiz, gipuzkoar aktorea.
 1954 – Atxo Apellaniz, euskal alpinista eta TVEko Al filo de lo imposible saioko kolaboratzailea (h. 1994).
 1960 – Begoña Aretxaga, donostiar antropologoa (h. 2002).
 1961 – Miguel Ángel Gómez Garro, gipuzkoar Boccia paralinpiar jokalaria.
 1965 – Frédéric Pelle, lapurtar euskal zinema zuzendari eta gidoigilea.
 1966 – Pedro Arotzarena, nafar futbolari ohia.
 1969 –
 Jesus Maria Arruti, gipuzkoar golfaria.
 Idoia Montón, gipuzkoar margolaria.
 1970 – Óscar López Uriarte, bizkaitar txirrindulari ohia.
 1973 – Anthony Dupuis, lapurtar tenislaria.
 1974 – Arantxa Hirigoien, lapurtar hizkuntzalaria, bertsozalea, euskara-irakaslea eta antzerkilaria.
 1975 –
 Itziar Aranburu, gipuzkoar sortzailea.
 Begoña Pedrosa, bizkaitar hizkuntzalaria, irakaslea eta ikerlaria.
 1982 – Aiora Jaka, gipuzkoar itzultzailea, irakaslea eta ikertzailea.
 1987 – Imanol Agirretxe, gipuzkoar futbolaria.
 1988 – Eneritz Borinaga, bizkaitar boxeolaria.
 1990 – Galder Dwomoh, bizkaitar futbolaria.
 1994 – Aia Kruse, gipuzkoar aktorea.

 Mundua 
 1463 – Giovanni Pico della Mirandola, italiar filosofoa eta pentsalaria (h. 1494).
 1500 – Karlos Habsburgokoa, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (h. 1558).
 1536 – Klemente VIII.a, aita santua (h. 1605).
 1557 – Matias, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (h. 1619).
 1613 – Mattia Preti, italiar margolaria (h. 1699).
 1619 – Charles Le Brun, frantziar margolaria eta dekoratzailea (h. 1690).
 1694 – Bartolomeo Altomonte, austriar margolari barrokoa (h. 1783).
 1722 – John Burgoyne, britainiar jeneral, antzerkigile eta politikaria (h. 1792).
 1743 – Joseph Banks, ingeles naturalista, botanikoa eta esploratzailea (h. 1820).
 1767 – Rama II.a, Siamgo erregea (h. 1824).
 1788 – Johan Christian Dahl, norvegiar margolari erromantikoa, "Norvegiako paisaien margolaritzaren aita" (h. 1857).
 1804 – Heinrich Lenz, errusiar fisikaria, Lenzen legea argitaratzeagatik ospetsua (h. 1865).
 1821 – Rosa Warrens, suediar-alemaniar poeta eta itzultzailea (h. 1878).
 1826 –
 Theo van Lynden van Sandenburg, Herbehereetako lehen ministroa (h. 1885).
 Laure de Châtillon, frantziar margolaria (h.1908).
 1829 – Friedrich Spielhagen, alemaniar idazlea (h. 1911).
 1831 – Leo von Caprivi, Alemaniako kantzilerra (h. 1899).
 1835 – Julius Vogel, Zeelanda Berriko lehen ministroa (h. 1899).
 1836 – Winslow Homer, estatubatuar margolaria (h. 1910).
 1842 – Arrigo Boito, italiar olerkari, kazetari, eleberrigile, libretogile eta musikagilea (h. 1918).
 1843 – Teófilo Braga, Portugalgo presidentea (h. 1924).
 1851 – Hermann Paasche, alemaniar ekonomialari eta estatistikaria (h. 1925).
 1852 – George Moore, ingelesezko irlandar idazlea (h. 1933).
 1866 – Julia de Wolf Gibbs, estatubatuar idazle eta artista (h. 1952).
 1878 – Felix Bernstein, alemaniar matematikaria (h. 1956).
 1883 – Manolita Piña, espainiar margolari eta supermendebetekoa (h. 1994).
 1884 – Alexander Bustamante, Jamaikako lehen ministroa (h. 1977).
 1885 –
 Juliusz Kaden-Bandrowski, poloniar idazle eta kazetaria (h. 1944).
 Chester Nimitz, estatubatuar almirantea (h. 1966).
 Stanisław Ignacy Witkiewicz, poloniar idazle, margolari, filosofo eta argazkilaria (h. 1939).
 1889 – Mariano Ruiz-Funes, espainiar legelari eta politikaria (h. 1953).
 1895 –
 Vsievolod Ivanov, errusiar antzerkigilea (h. 1963).
 Julia Lajos, espainiar aktorea (h. 1963).
 1896 – 
 Harumi Hanayagi, japoniar aktorea (h. 1962).
 Richard Thorpe, estatubatuar zinema zuzendaria (h. 1991).
 1902 – Gladys Aylward, ingeles misiolari ebanjelikoa (h. 1970).
 1903 – Irène Némirovsky, idazle judu ukrainarra (h. 1942).
 1912 –
 René Portocarrero, kubatar margolari, eskultore eta ilustratzailea, XX. mendeko Kubako artista handienetarikoa (h. 1985).
 Jiří Trnka, txekiar zinemagilea (h. 1969).
 1920 – Ernst Reiss, suitzar alpinista, Lhotse mendiaren lehen igoera egin zuenetako bat (h. 2010).
 1922 – Richard Hamilton, ingeles margolaria, pop art britainiarraren aitzindarietako bat (h. 2011).
 1924 –
 Chikage Awashima, japoniar aktorea (h. 2012).
 Maria Golubnitxaia, sobietar atleta, 80 m-ko hesiko proban aditua (h. 2015).
 1925 – Etel Adnan, estatubatuar nazionalizatua frantses-libanoar artista bisuala, margolaria, poeta, idazlea, egillea eta marrazkilaria (h. 2021).
 1926 – Rafaela Chacón Nardi, kubatar poeta eta irakaslea (h. 2001).
 1927 –
 David Mourão-Ferreira, portugaldar idazlea (h. 1996).
 Emmanuelle Riva, frantziar aktorea (h. 2017).
 1929 – Modesta Lavana, mexikar sendalari, aktibista, ehule eta itzultzailea (h. 2010).
 1931 – 
 Eladia Blázquez, argentinar tango-abeslari eta konpositorea (h. 2005).
 Uri Orlev, haur literaturako israeldar idazle eta itzultzailea (h. 2022).
 1932 – Michel Legrand, frantziar konpositore, zuzendari, eta jazz piano-jotzailea (h. 2019).
 1934 –
 Bettino Craxi, Italiako lehen ministroa (h. 2000).
 Bingu wa Mutharika, Malawiko presidentea (h. 2012).
 Renata Scotto, italiar sopranoa (h. 2023).
 1936 – Helios Mendiburu, eusko-alemaniar politikari eta ingeniaria.
 1939 – John Neumeier, estatubatuar dantzaria eta koreografoa.
 1940 – Denis Law, eskoziar futbolaria (h. 2025).
 1942 – Gayatri Chakravorty Spivak, indiar filosofoa, literatura-teorialaria eta kritikari feminista.
 1943 –
 Catherine Cesarsky, frantziar-argentinar astronomoa, Nazioarteko Astronomia Elkarteko presidente ohia.
 Pablo Milanés, kubatar musikagilea, abeslaria, kantautorea, gitarrajolea eta pianojolea (h. 2022).
 1944 –
 Ivica Račan, Kroaziako lehen ministroa (h. 2007).
 David J. Wineland, estatubatuar fisikaria, 2012ko Fisikako Nobel Saria.
 1945 – Barry Bostwick, estatubatuar aktorea.
 1946 –
 Gérard Longuet, frantziar politikaria.
 Gregori Margulis, errusiar matematikaria.
 Michael Radford, britainiar zinema zuzendari eta gidoigilea.
 1947 –
 Margarida Minguillón, kataluniar aktorea.
 Edward James Olmos, estatubatuar aktorea.
 1948 –
 Marica Campo, galiziar idazlea.
 Julieta Fierro, mexikar fisikari, astronomo eta dibulgatzailea (h. 2025).
 Luis Galván, argentinar futbolaria (h. 2025).
 Bahiyyih Nakhjavani, irandar idazle, irakasle eta itzultzailea.
 David Quammen, estatubatuar zientzia dibulgatzaile eta naturari eta bidaiei buruzko idazlea.
 1949 – Benedita Barata da Rocha, portugaldar-frantziar immunologoa (h. 2021).
 1954 –
 Bernardo Alfonsel, espainiar txirrindulari ohia.
 Plastic Bertrand, belgikar musikari, abeslari, kantautore, ekoizle eta telebista aurkezlea.
 1955 –
 Joan Fontcuberta, katalan argazkilaria.
 Steve Jobs, estatubatuar enpresaburua eta informatikaria, Apple enpresaren sortzaileetako bat eta lehendakaria (h. 2011).
 Alain Prost, 1 Formulako frantziar pilotu ohia, historiako hoberenetakoa.
 1956 – Judith Butler, estatubatuar filosofo postestrukturalista.
 1957 - Dolores Gorostiaga, espainiar politikaria.
 1961 –
 Éric Rochant, frantziar zinema-zuzendaria.
 Erna Solberg, Norvegiako lehen ministroa.
 1964 – Victor Ferreyra, argentinar futbolari ohia.
 1965 –
 Kristin Davis, estatubatuar aktorea.
 Estela Estévez Barreiro, galiziar atleta paralinpiko ohia.
 Fernando Tejero, espainiar antzezlea.
 1966 – Tina Thörner, suediar rallyko ingeniaria eta kopilotua.
 1967 – Brian Schmidt, estatubatuar-australiar astrofisikaria, 2011ko Fisikako Nobel Saria.
 1968 – Mitch Hedberg, estatubatuar aktore eta umorista (h. 2005).
 1971 – 
 Lisi Estaràs, argentinar dantza garaikideko dantzari eta koreografoa.
 Pedro de la Rosa, 1 Formulako espainiar pilotu ohia.
 1975 – Laura Gómez-Lacueva, espainiar aktorea (h. 2023).
 1976 – Yuval Noah Harari, israeldar historialaria.
 1977 – Floyd Mayweather, Jr., estatubatuar boxeolaria, XXI. mendeko boxeolari onenetakotzat hartua.
 1979 – Ainhoa Arbizu, kataluniar kazetaria.
 1981 –
 Lleyton Hewitt, australiar tenislari ohia.
 Jean de Villiers, hegoafrikar errugbilari ohia.
 1983 –
 Isabelle Ithurburu, frantziar kazetari eta telebista-aurkezlea.
 Patricia Simón Carrasco, espainiar kazetari, idazle eta irakaslea.
 1989 – Daniel Kaluuya, ingeles aktorea eta idazlea.
 1990 – Carma Citrawati, indonesiar idazle eta wikilaria.
 1991 –
 Jordan Evans, estatubatuar emakumezko politikari transgeneroa.
 Melissa Hoskins, australiar pistako eta errepideko txirrindulari profesionala (h. 2023).
 1996 – 
 Darío Gómez, errioxar pilotaria.
 Kira Weidle, alemaniako alpetar eskiatzailea
 1998 – Asato Miyagawa, japoniar futbolaria.
 2000 – Antony Matheus dos Santos, brasildar futbolaria.
 2003 – Carmen Álvarez, espainiar futbolaria, Eibar taldean jokatu duena.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1940 –
 Teodoro Iradier, arabar militarra, Madrilen (j. 1869).
 Ascensión Nicol, nafar domingotar moja, Perun misiolari zela Arrosarioko Domingotar Misiolari Ahizpak ordena sortu zuena (j. 1868).
 Ricardo Zabaltza, euskal sindikalista eta politikaria, Madrilen (j. 1898).
 1948 –
 Frantzisko Apalategi, donostiar idazlea, historialaria, jesuita eta irakazlea (j. 1867).
 José Otalora, gasteiztar abokatu eta politikari kontserbadorea, Gasteizko alkatea (j. 1870).
 1975 – Antonio Rueda Sánchez-Malo, nafar fiskal eta politikaria, Nafarroako gobernadore zibila, Madrilen (j. 1911).
 1983 – Pello Irujo, nafar politikari abertzalea (j. 1910).
 1987 – Esteban Etxebarria, bizkaitar futbolaria (j. 1923).
 1993 – Estibalitz Robles Arangiz, Estitxu, euskal abeslaria (j. 1944).
 2012 – Maria Adelaida Bragançakoa, Donibane Lohizunen jaiotako Portugalgo infanta, Lisboan (j. 1912).
 2016 – Rafael Iriondo, Bilboko Athletic Klubeko eta Real Sociedadeko entrenatzaile eta jokalaria (j. 1918).

 Mundua 
 1386 – Karlos III.a Napolikoa, Napoliko eta Hungariako erregea (j. 1345).
 1520 – Alonso Aragoikoa, Zaragozako artzapezpikua eta Aragoiko erregeordea (j. 1470).
 1525 –
 Guillaume Gouffier, Bonniveteko jauna, frantziar almirantea.
 Jacques de la Palice, Lapalisseko jauna, frantziar almirantea (j. 1470).
 1563 – Frantzisko I.a Lorrenakoa, Guiseko etxeko soldadu eta politikaria (j. 1519).
 1628 – Juan de Mendoza, espainiar noble eta militarra, Nafarroako erregeordea.
 1704 – Marc-Antoine Charpentier, frantziar musikagilea (j. 1643).
 1721 – John Sheffield, estatu gizon eta olerkari ingelesa (j. 1648).
 1777 – Josef I.a Portugalgoa, Erreformatzailea, Portugalgo erregea (j. 1714).
 1785 – Carlo Buonaparte, Napoleonen aita, nekazari eta merkataria (j. 1746).
 1810 – Henry Cavendish, britainiar fisikari eta kimikaria (h. 1810).
 1811 – György Bessenyei, hungariar idazlea (j. 1747).
 1812 – Étienne-Louis Malus, frantziar fisikaria (j. 1775).
 1815 – Robert Fulton, estatubatuar ingeniari eta asmatzailea, lurrunontziaren asmatzailea (j. 1765).
 1856 – Nikolai Lobatxevski, errusiar matematikari eta geometra (j. 1792).
 1873 – Spyridon Trikoupis, Greziako lehen ministroa (j. 1788).
 1875 – Marc Seguin, frantziar ingeniaria (j. 1786).
 1876 – Joseph Jenkins Roberts, Liberiako lehendabiziko presidentea (j. 1809).
 1899 – Emil Welti, Suitzako Konfederazioko presidentea (j. 1825).
 1905 – Fanny Cochrane Smith, Tasmaniako aborigena, Tasmaniako hizkuntzen azken hiztuna (j. 1834).
 1921 – Gustav Killian, alemaniar sendagilea (j. 1860).
 1922 – Alfred Espinas, frantziar soziologoa (j. 1844).
 1925 – Hjalmar Branting, suediar politikaria, 1921eko Bakearen Nobel Saria (j. 1860).
 1943 – Helene Stöcker, alemaniar bakezalea, feminista eta publizista (j. 1869).
 1944 - Clover Roscoe,  estatubatuar gidoilari, idazle eta egunkarietako editorea (j. 1880)
 1945 – Ahmad Maher Paxa, Egiptoko lehen ministroa (j. 1888.
 1947 – Pierre Janet, frantziar filosofoa, psikologoa eta neurozientzialaria (j. 1859).
 1953 –
 Gerd von Rundstedt, nazien Wehrmachteko mariskal alemaniarra (j. 1875).
 Sergei Vinogradski, mikrobiologian nabarmendutako errusiar zientzialaria (j. 1856).
 1960 – Léon Bérard, frantziar abokatu eta politikaria, Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorreko presidentea (j. 1876).
 1964 – William Garbutt, ingeles futbolari eta entrenatzailea, Athletic Clubeko entrenatzailea (j. 1883).
 1975 – Nikolai Bulganin, sobietar politikaria, SESBeko lehen ministroa (j. 1895).
 1986 – Ana Antúnez  jostuna, brodatzailea (j. 1836)
 1990 – Sandro Pertini, Italiako 7. Presidentea (j. 1896).
 1991 – Georges Capdeville, frantziar futbol epailea (j. 1899).
 1993 – Bobby Moore, ingeles futbolaria, herrialdeko inoizko hoberenetarikoa (j. 1941).
 1994 – Dinah Shore, estatubatuar jazz eta herri-musikako abeslaria (j. 1916).
 2001 – Claude Shannon, estatubatuar matematikaria, informazioaren teoriaren aitatzat hartua (j. 1916).
 2003 – Alberto Sordi, italiar aktorea, zine zuzendaria eta gidoigilea (j. 1920).
 2004 – Antonio Garrigues Díaz-Cañabate, espainiar legegizon eta diplomatikoa (j. 1904).
 2006 –
 Octavia E. Butler, zientzia fikzioko estatubatuar idazlea (j. 1947).
 Don Knotts, estatubatuar aktore eta umorista (j. 1924).
 Dennis Weaver, estatubatuar aktorea (j. 1924).
 2012 – Yon de Luisa Saseta, Mexikoko euskal diasporako kide nabarmena (j. 1937).
 2013 – Farideh Lashai, irandar artista, margolaria, pentsalari eta ekintzaile politikoa (j. 1944).
 2014 –
 Petra Cuevas, PCEko militante eta sindikalista espainiarra (j. 1908).
 Harold Ramis, estatubatuar aktorea, zinema zuzendaria eta gidoigilea (j. 1944).
 2016 – Peter Kenilorea, Solomon Uharteetako lehen ministroa (j. 1943).
 2017 – Miriam Tlali, eleberri bat argitaratu zuen Hego Afrikako lehenengo emakume beltza (j. 1933).
 2019 – Antoine Gizenga, Kongoko Errepublika Demokratikoko lehen ministroa (j. 1925).
 2020 –
 Mario Bunge, argentinar fisikari eta zientziaren filosofoa, errealismoa aldezteagatik eta pseudozientzien aurkako jarreragatik ezaguna (j. 1919).
 Katherine Johnson, estatubatuar psikologoa, espazio zientzialaria eta matematikaria (j. 1918).
 Juan Eduardo Zúñiga, espainiar idazlea, eslavista, lusista, literatura-kritikaria eta itzultzailea (j. 1919).
 2021 –
 Gary Halpin, irlandar errugbilaria (j. 1966).
 Philippe Jaccottet, suitzar poeta, prosagile eta itzultzailea (j. 1925).
 Joseph Untube N'singa Udjuu, Zaireko lehen ministroa (j. 1934).
 2022 –
 Sally Kellerman, estatubatuar aktore eta abeslaria (j. 1937).
 Ivanka Khristova, bulgariar pisu jaurtitzailea (j. 1941).
 John Landy, australiar atleta eta politikaria (j. 1930).
 Kathleen Nord, alemaniar igerilaria (j. 1965).
 Nida Patcharaveerapong, thailandiar aktorea (j. 1984).
 2023 – Walter Mirisch, estatubatuar zinema ekoizlea (j. 1921).
 2024 – Neris Amelia Martínez Salazar, Juana Bacallao, kubatar abeslari eta musikaria (j. 1925).
 2025 –
 Roberta Flack, estatubatuar kantaria (j. 1937).
 Piet van Katwijk, herbeheretar txirrindularia (j. 1949).
 2026 – Irina Xevtxuk, errusiar aktorea (j. 1951).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Seaska egutegiko izendegia: Aio/Aiora eta Garate.

 Kanpo estekak 

Otsailaren 23 | Urteko egutegi | Otsailaren 25
Kategoria:Urteko egunak