Zalgize-Doneztebe

Zalgize-Doneztebe ([s̻alɣis̻e dones̻teβe]) Zuberoako udalerria da, Arbaila eskualdean dagoena.

 Geografia 
 Ingurune naturala 
Uhaitzandi ibaia udalerritik igarotzen da, herrigunea honen eskuinaldean geratzen delarik (zati batzuetan udalerriaren mendebaldeko muga da ibaia). Era berean, Auzet erreka ere igarotzen da udalerritik. Uhaitzandiren ibaiadarrak diren Ibarra (bertara isurtzen diren Ihixart eta Kokostegi errekastoekin batera) eta Ibargonea errekak ere daude udalerrian.

Udalerriak dituen 8,81 km²-etatik 1,08 km² basoz osaturik dago.

 Udalerri mugakideak 
 Mendikota iparraldean
 Arrokiaga ipar-ekialdean
 Barkoxe ekialdean
 Ozaze-Zühara hego-mendebaldean
 Iruri hegoaldean

 Historia 
Udalerria, Zuberoako bizkonderriaren menekoa zen baroierria izan zen.Dictionnaire topographique Béarn-Pays basque - Paul Raymond Abadia laiko hau dokumentuetan 1327an agertu zen lehen aldiz. Jaurerri hau jabez askotan aldatu zen, Lukutze, Armendaritz, Ahetze eta Aintziondoko jaunak izan ziren jabeak, besteak beste. Gazteluak Aphalie zuen izena eta hortik uste da Abadie terminoa jaio zela. 1710ean Zalgizeko Margaritak Uharteko jaunarekin, Gabriel, ezkondu zen, era honetan bere jabetzak familia horrenetara lotuz. Auñamendi Eusko Entziklopedia: Zalgize-Doneztebe, Historia

Zalgize-Donezteben bazen Arbailetako mezulari-zerbitzua edo messagerie, Basabürüa eta Pettarra arteko Zuberoako eskualdea (Barkoxe, Altzürükü eta Zalgize-Doneztebe berak osatuta).

Zalgize eta Doneztebe herriak 1843ko ekainaren 27an batu ziren udalerri bakarra osatzeko.

 Politika 
 Alkateak 
 Alkatea  Agintaldia  Alderdia Marie-José Thornary  1995-2001  Pierre Arrosagarai  2001-2008  2008- 

 Demografia 

 Garraioa 
Txik Txak autobus sareko 11. lineak zerbitzua ematen dio udalerriari, astelehenetik larunbatera.
Horrez gain, udalerriko biztanleek Txik Txakeko eskaera bidezko garraioa erabili ahal dute astearte, ostegun, ostiral eta larunbatetan, Barkoxera, Maule-Lextarrera, Ospitalepera edo Sarrikotapera joateko.

 Kultura 
 Hizkuntza 
Zuberera da udalerriko berezko euskalkia. Luis Luziano Bonapartek Atharratzeko azpieuskalkian kokatu zuelarik herriko hizkera. 1968an, 205 euskaldun bizi ziren udalerrian, herriguneko biztanleen %80 eta sakabanatuen %90. Auñamendi Eusko Entziklopedia: Zalgize-Doneztebe, Hizkuntza

2010ean egindako inkesta baten arabera herritarren erdia baino gehiago euskaldunak ziren, zehazki %56,35a, hala era euskararen erabilera %23,97an mantendu zen.

 Literatura 
Arnaud Oihenarten olerkietan atzeman daiteke olerkari famatu zalgiztar bati erreferentzia Klasikoen gordailua: O.ten gaztaroa neurtitzetan, Zalgiz jaun, Paueko Korte gehienean Erregeren konseillari zenaren gorazarretan., Zalgizeko Bertrand, nahiz eta bere jatorriko testurik ez den gordetzen gaur egun. Bertrand, higanota bera, kontseilari izan zen 1597an Nafarroako Kantzelaritzan eta 1608 eta 1627 artean, orduan Pauen zegoen Nafarroako Erresumako parlamentuko kide. Sarako eskola: Zalgizeko Bertrand

Era berean, uste da Bertrand-i esker lortu zituela Oihenartek Zalgizeko atsotitz bilduma, geroago, Jean Jaurgainek aurkitu zituena Oihenarten paperen artean eta Julio Urkixok argitaratu zituela ondoren Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkarian 1908ean. (ikus Kanpo loturak)

 Maskaradak 
Zalgizeko gazteek 2004an eta 2014an antolatu zituzten maskaradak, Iruriko gazteekin batera. Horrez gain, zalgiztarrek 1921ean eman zituzten maskaradak.

 Pastorala 
2015ean udalerriak Pierra Lhande pastorala (Annick Renaud-Coulon-ek idatzia) prestatu zuen, iruritarrekin batera.

 Kirola 
2007ko Frantziako Tourreko 16. etapa, uztailaren 25ean egindakoa eta Orthezetik Aubisquera zihoana, udalerritik igaro zuen.

 Ondasun nabarmenak 

 Zalgizeko San Martin eliza. Hiru puntako kanpandorrea dauka.
 Doneztebeko Doneztebe eliza. Barruan dauden objektu batzuk monumentu historiko gisa izendatuta daude.
 Apphatia etxea, Pierre Lhanderen familia etxea izan zena.

 Argazki galeria 

 Zalgiztar-doneztebear ospetsuak 
 Bertrand Zalgize (XVI. - XVII. mendeak), idazlea.
 Marcel Queheille (1930ean jaioa), txirrindulari profesional ohia.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 
  Zalgizeko atsotitz bilduma

Kategoria:Zalgize-Doneztebe