Maiatzaren 26

Maiatzaren 26a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta berrogeita seigarren eguna da, 147garrena bisurteetan. 219 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1905 – Barakaldoko maizterren protestetan herritar ugari atxilotu zituzten. Etxegabetze baten ondorioz hasitako protestek eta greba orokorrak hainbat istilu eragin zituzten eta autoritateek gerra egoera deklaratu zuten.
 1984 – Komite Antinuklearretako Xabier eta Endika Lorenzo Algortan bahitu eta jipoitu zituen GALek.
 1991ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak.
 2000 – Demokrazia Euskal Herriarentzat mugimenduko 62 kidek presoen bizi baldintzak salatzeko dozena bat ekimen egin zituzten zortzi herritan, erabat koordinatuta.
 2006 – Arcelor eta Severstal altzairuegileen arteko fusioa argitara eman zen Mittal Steel enpresak Arcelor erosteko zituen asmoak zapusteko.

 Mundua 
 1524 – Atiquipaque, Xinca herriaren hiririk garrantzitsuena konkistatu zuten espainiarrek.
 1926 – Targuist hiria galdu ondoren, Abd el-Krim, erabat garaitua izan ondoren, errenditu eta armada frantsesari entregatu zitzaion. Horrek esan nahi zuen Rifeko Errepublikaren amaiera eta gerraren amaiera Frantziarentzat (baina ez Espainiarentzat).
 1979 – Madrilen, California 47ko atentauan bederatzi pertsona hil ziren eta 61 zauritu ziren. Poliziak GRAPO taldea izan zela zioen; azken horiek ardura ezeztatu zuten.
 2003 – Ukrainian-Mediterranean Airlines konpainiaren 4230 hegaldia Pilav mendian erori zen, Trabzongo aireportutik gertu. Hegazkinean 75 pertsona zeuden, horietatik 62 militar espainiarrak. Guztiak hil ziren.
 2006 – Europako tren geltokirik handiena inauguratu zuten Berlinen, Berlin Hauptbahnhof delakoa.
 2011 – Serbian Ratko Mladić gerra kriminala atxilotu zuten: 1995ko uztailaren 6tik 25era bere buruzagitzapean Srebrenicako sarraskia burutu zen.

 Arte eta kultura 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 1995 – Robert Longo estatubatuar zinema zuzendariak zuzendu, eta Keanu Reeves, Dolph Lundgren, Takeshi eta Ice-T aktoreek antzeztutako Johnny Mnemonic filma estreinatu zen.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 2011 – NASAk Marte planetan duen Spirit ibilgailua hiltzat eman zuen.

 Kirolak 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 1923 – Lehenengo aldiz abiatu zen Le Manseko 24 Orduak auto lasterketa.

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1669 – Pedro Bernardo Villarreal, euskal ingeniari eta intelektuala (h. 1740).
 1838 – Jose Inazio Arana, gipuzkoar idazlea (h. 1896).
 1848 – Petra Lekuona, bere ondarea utzi zuen Oiartzungo adineko herritarrak babesteko (h. 1929).
 1901 – Petra Gandarias, bilbotar Emakume Abertzale Batzaren kidea eta euskara irakaslea (h. 1989).
 1906 – Pedro Sarriegi, euskal idazle eta antzerkigilea (h. 1968).
 1912 – Jose de Azpiazu, gipuzkoar konpositore eta gitarra-jotzailea (h. 1986).
 1923 – André Alvarez, lapurtar errugbilaria (h. 2005).
 1927 – Jacques Bergerac, lapurtar antzezlea (h. 2014).
 1931 – Luis Iriondo, gipuzkoar aktore eta musikagilea (h. 2017).
 1937 – Piarres Aintziart, baxenafar idazlea.
 1943 – Julio Villar, donostiar bidaiari, mendizale eta idazlea.
 1958 – Jesús Etaio Arrondo, nafar erlijiosoa, San Joan Jainkoarenaren Ordena Ostalariaren nagusi jenerala.
 1959 – Gloria Sánchez Martín, arabar politikaria, Madrilen.
 1966 – Fernando Mendiluze, Mendiluze III.a, nafar pilotari ohia.
 1970 –
 Esther Uria, euskal aktore eta irakaslea (h. 2025).
 Maribel Vaquero, EAJko gipuzkoar politikaria.
 1976 – Xabier San Sebastian, gipuzkoar aktorea.
 1977 – Franck Dolosor, lapurtar kazetaria.
 1978 – Leire Iglesias Santiago, gipuzkoar politikaria.
 1980 –
 Elisa Arteta, nafar dantzaria eta koreografoa.
 Jokin Ormaetxea, gipuzkoar txirrindularia (h. 2004).
 1984 – Mikel Nieve, nafar txirrindulari ohia.
 1986 – Gorka Kijera, gipuzkoar futbolaria.
 1987 – Ibai Ardanaz, nafar futbolaria.
 1992 – Mikel Juaristi, gipuzkoar futbolaria.
 1994 – Altair Reyes, arabar futbolaria.
 1996 – Axier Arteaga, Arteaga II.a, gipuzkoar esku huskako pilotaria.

 Mundua 
 972 – Ramon Borrell, Bartzelonako kondea (h. 1017).
 1264 – Koreyasu Printzea, Japoniako Kamakura shogunerriko zazpigarren shoguna (h. 1326).
 1478 – Klemente VII.a, aita santua (h. 1534).
 1566 – Mehmed III.a, Otomandar Inperioko sultana (h. 1603).
 1602 – Philippe de Champaigne, frandriar-frantziar margolari eta marrazkilaria (h. 1674).
 1645 – Sara Saftleven, Holandako Urrezko Mendeko margolari holandarra (h. 1702).
 1650 – John Churchill, Marlborougheko I. dukea, ingeles militar eta politikaria (h. 1722).
 1667 – Abraham de Moivre, frantziar matematikaria (h. 1754).
 1689 – Mary Montagu, britainiar poeta eta idazlea (h. 1762)
 1790 – Albert Goblet d'Alviella, Belgikako lehen ministroa (h. 1873).
 1796 – Luis II.a Liechtensteingoa, Liechtensteingo printzea (h. 1858).
 1810 – Christen Købke, Danimarkako Urrezko Aroko daniar margolaria (h. 1848).
 1826 – Isabel Mijailovna Errusiakoa, errusiar dukesa handia (h. 1845)
 1849 – Hubert von Herkomer, Bavarian jaiotako ingeles margolari, zinemagile eta musikagilea (h. 1914).
 1850 – Amélie Helga Lundahl, finlandiar margolaria (h. 1914).
 1867 – Maria Teckekoa, Erresuma Batuko erregina ezkontidea eta Indiako Enperatriz ezkontidea (h. 1953).
 1871 – Camille Huysmans, Belgikako lehen ministroa (h. 1968).
 1872 – António Maria da Silva, Portugalgo lehen ministroa (h. 1950).
 1881 – Maria Olga de Moraes Sarmento da Silveira, portugaldar idazle eta feminista (h. 1948).
 1883 – Emma Day, irakasle, idazle eta aktibista (h. 1969)
 1886 – 
 Al Jolson, lituaniar-estatubatuar abeslari, aktore eta umorista (h. 1950).
 Stefania Wilczyńska, poloniar hezitzailea (h. 1942).
 1894 – Paul Lukas, hungariar aktorea (h. 1971).
 1895 – Dorothea Lange, estatubatuar argazkilari eta fotokazetaria (h. 1965).
 1900 – Vítězslav Nezval, txekiar olerkaria (h. 1958).
 1907 –
 Fulgencio Coll, espainiar militar eta politikaria, Bizkaiko gobernadore zibila (h. 1978).
 John Wayne, estatubatuar aktorea (h. 1979).
 1908 – Robert Morley, ingeles aktorea (h. 1992).
 1909 – Matt Busby, eskoziar futbolari eta entrenatzailea (h. 1994).
 1910 – Laurance Rockefeller, estatubatuar filantropoa (h. 2004).
 1912 – János Kádár, Hungariako lehen ministroa (h. 1989).
 1913 –
 Erich Bautz, alemaniar txirrindularia (h. 1986).
 Peter Cushing, ingeles aktorea (h. 1994).
 Pierre Daninos, frantziar idazlea eta kazetaria (h. 2005).
 1920 – Peggy Lee, estatubatuar jazz abeslari, abestigile eta aktorea (h. 2002).
 1923 – James Arness, estatubatuar aktorea (h. 2011).
 1924 – Brenda Helser, estatubatuar igerilaria (h. 2001).
 1925 – Neris Amelia Martínez Salazar, Juana Bacallao, kubatar abeslari eta musikaria (h. 2024).
 1926 – Miles Davis, estatubatuar jazz tronpeta-jotzailea eta musikagilea, jazz modernoaren joera berrien aitzindaria (h. 1991).
 1928 – Jack Kevorkian, estatubatuar fisikaria eta sendagilea (h. 2011).
 1929 –
 François Leterrier, frantziar zinema zuzendaria eta aktorea (h. 2020).
 Catherine Sauvage, frantziar abeslaria (h. 1998).
 1934 – Louis Joinet, frantziar legelaria, giza eskubideen alorrean NBEren ordezkaria munduko hainbat gatazkatan (h. 2019).
 1936 – 
 Marie Rouanet, okzitaniar abeslari eta idazlea (h. 2026).
 Hiroshi Saeki, japoniar futbolaria (h. 2010).
 1938 – Teresa Stratas, jatorri grekodun duen opera abeslari sopranoa.
 1940 – Levon Helm, estatubatuar musikari eta aktorea, The Band taldeko kidea (h. 2012).
 1941 –
 Aldrich Ames, estatubatuar CIAko kide eta agente bikoitza (h. 2026).
 Kenji Tochio, japoniar futbolaria.
 1946 –
 Gil Carlos Rodríguez Iglesias, espainiar abokatua (h. 2019).
 Luciana Wolf, espainiar abeslaria eta politikaria.
 1948 – Philippe Rukamba, ruandar apezpiku katolikoa.
 1949 –
 Jello Biafra, estatubatuar punk musikari eta aktibista politikoa.
 Jeremy Corbin, ingeles politikaria, Alderdi Laboristako burua.
 Ward Cunningham, estatubatuar informatikaria, wikiaren asmatzailea.
 1951 – Sally Ride, estatubatuar ingeniari, fisikari eta astronauta, espaziora igotako lehenbiziko estatubatuar emakumezkoa (h. 2012).
 1954 –
 Michael Devine, INLAko kide sortzaileetako bat (h. 1981).
 Erich Hackl, austriar idazle eta itzultzailea.
 Peter Machado, indiar artzapezpiku katolikoa.
 1955 – Doris Dörrie, alemaniar zinema-zuzendaria.
 1957 – Carlos Faemino, espainiar humorista, Faemino y Cansado bikoteko kidea.
 1960 – Radwa Ashur, Egiptoko eleberrigilea, literatur kritikaria eta irakaslea (h. 2014)
 1959 – Raimundo Amador, flamenko gitarra jotzaile espainiarra.
 1962 – Ivana Kubešová, txekiar atleta.
 1963 – Petra Elser, alemaniar itzultzailea.
 1964 – Lenny Kravitz, estatubatuar musikagilea, abeslaria eta ekoizlea.
 1966 –
 Félix Álvarez, Felisuco, espainiar umorista, telebista aurkezle eta politikaria.
 Zola Budd, britainiar atleta ohia, distantzia ertain eta luzeetan aditua.
 Helena Bonham Carter, ingeles aktorea.
 1967 – Kristen Pfaff, estatubatuar baxu-jotzailea (h. 1994)
 1968 –
 Frederiko X.a Danimarkakoa, Danimarkako erregea.
 Kim Coco Iwamoto, estatubatuar emakumezko politikari transgeneroa.
 Fernando León de Aranoa, espainiar zinema zuzendari eta gidoilaria.
 1970 – María Martín Rodríguez, espainiar gimnasta erritmikoa eta irakaslea.
 1971 – Rachael Blake, australiar aktorea.
 1975 – Lauryn Hill, estatubatuar rapero eta abeslaria.
 Elisabeth Harnois, estatubatuar aktorea.
 1977 – 
 Raina Telgemeier, estatubatuar komikigilea.
 Ximena Valero, mexikar moda-diseinartzailea.
 Joana Jiménez, espainiar abeslaria eta dantzaria.
 1978 – Rocio Madrid, espainiar telebistako-aurkezlea eta aktorea.
 1980 – Sergio Boris, espainiar futbolaria.
 1981 –
 Eda-Ines Etti, estoniar abeslaria.
 Pastora Filigrana García, ijito jatorriko abokatu, sindikalista, feminista, idazle eta giza eskubideen aldeko ekintzailea.
 1986 – 
 Àstrid Bergès-Frisbey, frantziar-espainiar aktorea.
 Fatim Diarra, finlandiar politikaria.
 1987 – Josh Thomas, australiar umorista, aktore eta gidoilaria.
 1990 – Antonio Gabarre, aragoiar futbolaria.
 1991 – Julianna Rose Mauriello, estatubatuar aktore eta dantzaria.
 1993 –
 Sanni Kurkisuo, finlandiar abeslari eta aktorea.
 Rayderley Zapata, dominikar-espainiar gimnasta artistikoa.
 1995 – Marta Cardona, espainiar futbolaria.
 1997 – Shunta Tanaka, japoniar futbolaria.
 2003 – Eneko Ortiz, espainiar futbolaria.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1768 – Félix Berroeta, gipuzkoar militar eta kolonia-administratzailea, Txileko gobernadorea izandakoa, Txilen.
 1817 – Ignacio Maria Alaba, arabar militarra, Chiclana de la Fronteran (j. 1750).
 1844 – Jacques Laffitte, lapurtar bankaria eta politikaria, Parisen (j. 1767).
 1855 – Jean Isidore Harizpe, Frantziako Armadan aritutako euskal militarra, Frantziako mariskala izandakoa (j. 1768).
 1892 – José Lerga Donamaria, nafar buruzagi karlista (j. 1817).
 1952 – Amado Alonso, nafar literatura-kritikari eta hizkuntzalaria, Massachusettsen (j. 1896).
 1953 – Marie-Charlotte Dupouy, Maria Teresa, lapurtar moja, beneragarri izendatua (j. 1873).
 1954 - Inaxio Asteasuinzarra Lertxundi, Oyarzun, gipuzkoar errotaria eta errota konpontzaile eta asmatzailea (j. 1886).
 1963 – José María Arellano, nafar legelari eta politikaria, Bizkaiko eta Gipuzkoako gobernadore zibila, Madrilen (j. 1885).
 1980 – Leandro Agirretxe, gipuzkoar futbolari eta medikua (j. 1890).
 1981 – Alberto Schommer Koch, alemaniar argazkilaria, Alberto Schommer García arabar argazkilariaren aita (j. 1897).
 1987 – Emiliana Zubeldia, nafar musikagile eta piano-jotzailea, Mexikon (j. 1888).
 2005 – Juana Tejedor Garrastazu, 108 urte eta 336 egun bizi izandako euskal herritarra (j. 1896).
 2006 – Carlos Etaio, Capitán Etayo, euskal itsasgizon eta esploratzailea (j. 1921).
 2020 – Miguel Artola, gipuzkoar historialaria, Madrilen (j. 1923).
 2025 – Richar Irazusta, Ipar Euskal Herriko mugimendu abertzaleko kidea (j. 1958).

 Mundua 
 946 – Edmundo I.a Ingalaterrakoa, Ingalaterrako erregea (j. 921).
 1076 – Erramun Berenger I.a, Bartzelonako kondea (j. 1023).
 1421 – Mehmed I.a, Otomandar Inperioko sultana.
 1512 – Bayezid II.a, Otomandar Inperioko sultana (j. 1447).
 1552 – Sebastian Münster, alemaniar kartografo eta kosmografoa (j. 1488).
 1595 – Filipe Neri, italiar apaiza (j. 1515).
 1702 – Zeb-un-Nisa Begum, Mogol Inperioko printzesa poeta (j. 1638)
 1703 – Samuel Pepys, britainiar idazlea (j. 1633).
 1818 – Michael Andreas Barclay de Tolly, errusiar mariskala (j. 1761).
 1821 – Constance Mayer, frantziar margolaria (j. 1775).
 1831 – Mariana Pineda, espainiar liberala, Hamarkada Deitoragarrian exekutatua (j. 1804).
 1875 – Victoriano Sánchez Barcáiztegui, espainiar itsas-militarra (j. 1826).
 1876 – František Palacký, txekiar historialaria eta politikaria (j. 1798).
 1883 – Abd el-Kader, Aljeriako emirra (j. 1808).
 1891 – Staka Skenderova, bosniar irakasle, gizarte-langile, idazle, folklorista eta moja (j. 1828).
 1899 – Wilhelmine Gulowsen, norvegiar idazle, poeta, argitaratzaile eta itzultzailea (j. 1848).
 1902 – Jean-Joseph Benjamin-Constant, frantziar margolari eta grabatzailea (j. 1845).
 1907 – Ida McKinley, Ameriketako Estatu Batuetako lehen dama (j. 1847).
 1912 – Amalia Bavarian, Wittelsbacheko etxearen ordezkaria eta Dukesa Bavarian (j. 1865).
 1923 – Albert Leo Schlageter, freikorps paramilitar alemanen partaidea (j. 1894).
 1937 – Shobhanasundari Mukhopadhyay, indiar idazle eta folklorista (j. 1877).
 1939 – Neus Bouza Gil, kataluniar milizianoa, fusilatua (j. 1916).
 1945 – Urania Mella, galiziar politikaria, emakumeen elkartegintzaren aitzindaria (j. 1899).
 1946 -- Tamaki Miura, japoniar sopranoa (j. 1884)
 1952 – Emilie Flöge, austriar moda diseinatzailea eta enpresaria eta Gustav Klimten bikotekidea (j. 1874).
 1955 – Alberto Ascari, 1 Formulako italiar pilotua (j. 1918).
 1958 – Francis Carco, frantziar idazlea (j. 1886).
 1976 – Martin Heidegger, alemaniar filosofoa (j. 1889).
 1978 –
 Jorge Icaza, ekuadortar eleberrigilea (j. 1906).
 Tamara Karsavina, errusiar dantzaria (j. 1885).
 1982 – Pamela Hinkson, anglo-irlandar eleberrigilea eta kazetaria (j. 1900).
 1987 – Ajita Wilson, estatubatuar zinema-aktore eta aktore pornografikoa (j. 1950).
 1991 –
 Claudine Dupuis, frantziar aktorea (j. 1924).
 Hailu Yimenu, Etiopiako lehen ministroa.
 1993 – Leonor Lambertini, brasildar aktore eta gidoilaria (j. 1920).
 2001 – Anne Haney, estatubatuar aktorea (j. 1934).
 2002 – Mamo Wolde, etiopiar atleta, nazioarteko mailan distantzia luzean arrakasta lortu zuen Afrikako lehen korrikalaria (j. 1932).
 2004 – Nikolai Txernikh, sobietar eta ukrainar astronomoa (j. 1931).
 2005 –
 Eddie Albert, estatubatuar aktorea (j. 1906).
 Sangoulé Lamizana, Volta Garaiako presidentea (j. 1916).
 2008 –
 Sydney Pollack, estatubatuar zinema zuzendaria, ekoizlea eta aktorea (j. 1934).
 Koloa Talake, Tuvaluko lehen ministroa (j. 1934).
 2012 – Arthur Decabooter, flandriar txirrindularia (j. 1936).
 2013 – Jack Vance, estatubatuar misteriozko, fantasiazko eta zientzia-fikziozko idazlea (j. 1916).
 2015 – Vicente Aranda, kataluniar zinema zuzendaria (j. 1926).
 2016 – Arturo Pomar, espainiar xake jokalaria (j. 1931).
 2017 –
 Zbigniew Brzezinski, poloniar jatorriko estatubatuar diplomatiko eta politikaria (j. 1928).
 Beatriz Maggi, kubatar saiakeragilea, unibertsitateko irakaslea eta literatura-kritikaria (j. 1924).
 2018 – Alan Bean, NASAko estatubatuar astronauta, ingeniari eta margolaria (j. 1932).
 2019 – Prem Tinsulanonda, Thailandiako lehen ministroa (j. 1920).
 2020 –
 Richard Herd, estatubatuar aktorea (j. 1932).
 Vladimir Lopukhin, erruso-sobietar ekonomialaria (j. 1952).
 2021 – Tarcisio Burgnich, italiar futbolari eta entrenatzailea (j. 1939).
 2022 –
 Ciriaco de Mita, Italiako 47. lehen ministroa (j. 1928).
 Andrew Fletcher, ingeles musikaria, Depeche Mode taldearen sortzaileetako bat (j. 1961).
 Ray Liotta, estatubatuar aktorea (j. 1954).
 Alan White, ingeles bateria-jotzaile eta abeslaria, Yes taldeko kidea (j. 1949).
 2023 – Pierre Ruby, frantziar txirrindularia (j. 1932).
 2024 – Ludwika Wujec, poloniar fisikari, irakasle eta politikaria (j. 1941).
 2025 – Muhammad az-Zanati, Libiako estatuburua (j. 1937).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Irantzu.

 Kanpo estekak 

Maiatzaren 25 | Urteko egutegi | Maiatzaren 27
Kategoria:Urteko egunak