Ormaiztegi

Ormaiztegi Gipuzkoa hegoaldeko udalerri bat da, Goierri eskualdekoa. 6,77 km2 ditu, eta  biztanle zituen . urtean. Tomas Zumalakarregi jeneral karlistaren jaioterria delako eta autobusak egiten dituen Irizar enpresaren egoitza bertan dagoelako da ezaguna, batez ere. Ormaiztegiko monumenturik ospetsuena Ormaiztegiko bidezubia da; Madril-Hendaia burdinbidearen zati bat da.

 Geografia 
 Udalerri mugakideak 
Herri hauek ditu mugakide: iparraldean, Ezkio-Itsaso; ekialdean, Beasain; hegoaldean, Mutiloa eta Idiazabal; eta mendebaldean, Gabiria.

 Historia 
1384. urtean, gaizkile eta lapurrei aurre egitearren Segurako herriarekin bat egin zuenean, auzo bat besterik ez zen Ormaiztegi. 1615 arte iraun zuen bi herriguneen arteko batasunak; urte horretan jaso zuen hiri-gutuna Filipe III.a Espainiako erregearen eskutik. 1617. urtean Astigarreta, Gudugarreta, Zerain eta Mutiloako herriguneekin bat egin zuen, San Esteban herri-elkartea osatzeko eta bosten artean Gipuzkoako Batzar Nagusietara prokuradore bat bidaltzeko. Zegamako herri-elkarte bihurtu zen 1637. urtean, Zegamako herriak aurrekoekin bat egin zuenean. 1863. urtean, Norteko burdinbidea heldu zen herrira, eta ospe handiko Ormaiztegiko burdinazko zubia eraiki zen.

 Ekonomia 
Industria (metalurgia, makineria, industria kimikoa, eraikuntza) da ekonomia jarduera nagusia.

Irizar kooperatibak Ormaiztegin dauka egoitza nagusia.

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak: Lehen sektorea BEGaren %0,3. Bigarren sektorea BEGaren %88,6. Hirugarren sektorea %10,3. Eraikuntza %0,8.

 Demografia 
Herriak 2019an zituen 1.295 biztanleetatik %21,93k 65 urte edo gehiago zituen, eta atzerrian jaiotakoak %9,73 ziren.

 Politika 

 2011ko udal hauteskundeak 
2011ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 279 boto. Ormaiztegiko Herri Taldeak 218 boto. Orbel - Ormaiztegiko Bizilagunak Elkarlaneanek 210 boto. PSE-EEk 13 boto. PPk 12 boto. Rosa Mari Urkia (EH Bildu) izendatu zuten alkate, Orbelen aldeko botoekin.

 2015eko udal hauteskundeak 
2015eko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: Ormaiztegi Batzenek 452 boto. EH Bilduk 244 boto. PSE-EEk 10 boto. Jon Enrike (Ormaiztegi Batzen) izendatu zuten alkate.

 2019ko udal hauteskundeak 
2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: Ormaiztegi Batzenek 421 boto. EH Bilduk 258 boto. Elkarrekin Podemosek 20 boto. PSE-EEk 8 boto. Jon Enrikek jarraitu zuen alkate.

 Alkateak 
Hauek izan dira Ormaiztegiko azken alkateak:
AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia Jose Maria Elosegui Aldanondo 1979 1983 Euzko Alderdi Jeltzalea Jose Maria Elosegui Aldanondo 1983 1987 Euzko Alderdi Jeltzalea Arantza Campos Otegi 1987 1991 Euzko Alderdi Jeltzalea Juan Carlos Leturia Yurrita 1991 1995 Euzko Alderdi Jeltzalea Martin Perez de Albeniz Campos 1995 1996 a Euzko Alderdi Jeltzalea Iñaki Maiora Oria 1996 1999 Euzko Alderdi Jeltzalea Iñaki Maiora Oria 1999 2003 Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna Iñaki Maiora Oria 2003 2007 Ormaiztegiko Herri Taldea Jon Intxausti Ugalde 2007 2011 Ormaiztegiko Bizilagunak Elkarlanean Rosa Mari Urkia Goitia 2011 2015 Bildu Jon Enrique Galarza 2015 2019 Ormaiztegi Batzen Jon Enrique Galarza 2019 Jardunean Ormaiztegi Batzen
a Alkateak dimisioa aurkeztu zuen.

 Azpiegiturak 

 Garraioa 
 Ormaiztegiko geltokia

 Kultura 
 Liburutegia

 Kirola 
 Zubipe kiroldegia
 Urbeltz pilotalekua eta saskibaloi kantxa

 Hezkuntza 
 San Andres Herri Eskola
 Haur-eskola
 Gaztelekua

 Euskara 
Ormaiztegiko euskara gipuzkeraren aldaera bat da, zehatzago esanda, Goierriko euskara da bertan hitz egiten dena. Urolaldeko hizkerarekin batera Sartaldeko azpieuskalkia osatzen du Goierrikoak, baina Urolaldekoan sakonagoa da mendebaleko euskararen eragina. Nortasun beteko hizkera da Goierrikoa, batasun handikoa, nahiz eta gorabeherak badiren mendebaletik ekialdera, hau da, Segura, Zegama eta Legazpitik Zaldibia edo Legorretara. Ataungoa ere berezia da, ziurrenik, bakarti samar eta Nafarroako mugan dagoelako. Abaltzisketak eta Ikaztegietak Tolosaldearekin lotura egiten dute, eta Urretxuk eta Zumarragak, berriz, Goierri eta Urolaldearen artekoa.

2016an herritarren %73,85 euskalduna zen.

 Ondasun nabarmenak 
 Tren bidezubia: 286 m luze eta 35 m garai da. Madril eta Irun lotzen dituen trenbidearen zatia zen. Lavaley frantziar ingeniariak egin zuen 1863an. Espainiako Gerra Zibilean kaltetu ondoren, 1940an berritu zuten. 1996an utzi zioten erabiltzeari.
 Zumalakarregi Museoa. Iriarte Erdikoa etxean dago.
 San Andres parrokia eliza: XVI. mendekoa da, eta atari eta bataio-harri erromanikoak ditu.
 Eskola Zaharra
 Udaletxea (XIX. mendea)
 Berroeta baserria (XVI. mendea)
 Arandi Zahar baserria (XVI. mendea)

 Ormaiztegiar ospetsuak 

 Migel Antonio Zumalakarregi (1773-1846) politikari liberala. 
 Tomas Zumalakarregi (1788-1835), jeneral karlista.
 Serapio Muxika (1854-1941), historialari eta artxibozaina.
 Gregorio Muxika (1882-1931), euskal idazlea eta euskaltzalea.
 Jose Muxika Muxika (1894-1981), politikaria.
 Maria Angeles Esnaola Bidaurreta (1924-2017), maistra.
 Miguel Irizar (1934-2018), elizgizon pasiotarra, Callaoko apezpikua.
 Mari Karmen Garmendia (1947-), irakasle eta politikaria.
 Arantza Mancisidor (1948-), soprano liriko-dramatikoa.
 Jesus Mari Mendizabal "Bizargorri" (1949-), idazlea.
 Elixabete Garmendia (1953-), euskarazko kazetaria.
 Mikel Irizar (1954-), euskalgintzako eragilea.
 Iñaki Maiora (1954-), txirrindulari ohia.
 Jose Ramon Lasa (1959-), mendigoizalea.
 Jose Ramon Elortza (1963-), bertsolaria.
 Jose Ramon Izagirre (1965-), txirrindulari ohia.
 Gorka Izagirre (1987-), txirrindulari profesionala.
 Ion Izagirre (1989-), txirrindulari profesionala.

 Argazki galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Ormaiztegiko udalaren webgunea
 Ormaiztegiko Zumalakarregi Museoa
 Industria paisaia webgunea
 Ormaiztegiko albisteak Goierriko Hitzan