Errenteria

Errenteria Gipuzkoako ipar-ekialdeko udalerri bat da, Donostiatik 7 kilometrora dagoena. Oarsoaldea eskualdean dago, Oiartzunekin, Pasaiarekin eta Lezorekin batera, Pasaiako badiatik oso gertu, eta eskualde-burua da. Euskaltzaindiak euskara baturako onartutako Errenteria herri izenaz eta errenteriar herritar izenaz gainera, haien sinonimotzat erabiltzen dira neurri txikiagoan bada ere— OreretaHerria ezagutu - Errenteriako Udala eta oreretar izenak.

Udalerriak 31 km² ditu, eta  biztanle zituen . urtean. Horrenbestez, Gipuzkoako herri jendetsuenetan hirugarrena da, Donostiaren eta Irunen atzetik, bereziki 1960ko hamarkadaz geroztik, Espainiako hainbat eskualdetatik izandako immigrazioa dela eta. Euskal Autonomia Erkidegoan, berriz, herririk jendetsuenetan hamargarrena da; eta Euskal Herri osoan, hamabigarrena.

Gaztelako Alfontso XI.ak herri karta eman zion 1320an, Villanueva de Oiarso izenarekin; herriaren lehen aipamen idatziak 1210. urtearen ingurukoak dira.

 Izena 

Herriaren izen ofizial bakarra Errenteria da 1999. urtetik, Miguel Buen alkate zela Udalak hartutako erabakian . Errenteri edo Errenderi ere erabili dira maiz. Errenteria euskal aldaera da, Rentería denarena gazteleraz, euskarak r-z hasitako hitzei bokal protetikoa (a- edo e-) aurretik gehitzeko joera du-eta. Jatorri erromantzeko izena burdinaren errentak edo zergak kobratzen ziren errenteria edo lonjetan du jatorria, zeinak ohikoak izan ziren izen horrekin Euskal Herriko isurialde atlantikoan, Beratik Bidasoan, Bilboraino Ibaizabalen.

Historian zehar Errenteriak izen ugari izan ditu.Herria ezagutzen - Errenteriako Udala Errenteria Herria 1320. urtean sortu zen, Villa Nueva de Oyarço (Oiartzoko Hiri Berria) izenarekin, Orereta izeneko herrixka zegoen tokian. Oiartzo (garai hartako euskaraz, izan ere, Oyarço izenaren euskal ahoskera Oiartzo bide zen; gaztelaniak tz soinurik ez duenez, ç letraren ordez s jartzen dute gaur egungo idatzietan, baina tz digrafoa dagokio euskaraz), herria zegoen bailararen izena zen. Zehazki, 1214an Oiartzungo haranak forua jaso zuen, Oiartzungo Hiri Berriko Kontzejua izena hartuta.Kontzeju horretan Elizalde, Altzibar, Iturriotz (egungo Oiartzunen) eta Orereta auzoak zeuden (egungo Errenterian).Errenteriako Udala - Erdi Aroa, Errenteria, portu eta merkataritza-hiria

Alfontso XI.a Gaztelakoak, 1338an, Villa Nueva d'Oyharçu (Oihartzuko Hiri Berria) herriari onartu zion Pasaiako portutik garraiatutako salgaien gaineko zenbait zerga ordaintzetik salbuetsita izatea.Miguel Angel CRESPO RICO, José Ramón CRUZ MUNDEZ eta José Manuel GOMEZ LAGO: Colección documental del Archivo Municipal de Errenteria (1237-1500), Eusko Ikaskuntza, 1991. 1340an, errege hark berak Villa Nueva d'Oyarçun (Oiartzungo Hiri Berria) herriaren forua berretsi zuen, eta Pasaiako portutik Errenteriara deskargatutako salgaiek erregeren eskubideak beste zergarik ez ordaintzeko agindu zuen. Herri horretan erregeari errenta ordaintzen zitzaionez, bada, Renteria izenaz ere ezaguna zen; izan ere, badira 1368ko dokumentuak, herriari Renteria deitzen zitzaiola adierazten dutenak.

Villa Nueva de Oyarçok, sortzetik beretik, legearen aldetik arazoak izan zituen bailarako beste herrixkekin, eta horren eraginez 1453an Oiartzun bailarako beste zatia ere herri bihurtu zuen Joan II.ak (geroago Oiartzun izango zena). Lurrak banatzeko bi herrien arteko arazoak zirela kausa, Villa Nuevako herritarrek, Oiartzungoekin zerikusirik ez izateko eta bi herriak bereizteko, Renteria izen ofizialtzat hartzea erabaki zuten.

20. mendetik, Orereta forma erabili izan da herrian, eta toponimo honen ofizialtasunaren aldeko erreibindikazio eta antolamenduak egon dira. 21. mendean, hainbatetan Errenteria-Orereta forma bikoiztua erabiltzen da, herriko bi joera horiek biltzeko asmoz. Horrela egin izan du, esaterako, eskualdeko euskarazko egunkari Oarso-Bidasoko Hitzak.

 Geografia 

 Udalerri mugakideak 
Errenteriak udalerri hauek ditu mugakide:

 Iparraldean: Lezo.
 Mendebaldean: Hernani, Astigarraga eta Donostiako Altza auzoa.
 Hegoalde eta hego-ekialdean: Arano eta Goizueta (Nafarroa Garaia).
 Ekialdean: Oiartzun.
 Ipar-ekialdean: Pasaiako badia.

 Auzoak 
alt=|thumb|Ugarritze auzoaren ikuspegia.

Errenteriak hainbat auzo du. Erdialdea eta alde zaharra izan ezik, auzo gehienak goiko aldeetan daude, erdigunetik malda handiek bananduta. Errenteriak mendi edo baserri giroko auzoak ere baditu: Zamalbide, kasu.
 Agustinak-Markola
 Alaberga
 Kaputxinoak
 Ugarritza (edo Olibet-Etxeberrieta)
 Gaztaño
 Erdialdea
 Fanderia
 Gabierrota
 Galtzaraborda
 Iztieta-Ondartxo
 Lartzabal
 Pontika
 Zamalbide 
 Beraun
 Igantzi
Altzate

 Baserriak eta ingurune naturala 
Herriko udal webgunean zerrendatuta daude Errenteriako baserrien izenak, eta 100 baino gehiago dira.Errenteriako baserriak (Udal webgunea) Haien artean aipagarri dira Añabitarte, Arramendi, Ataño, Barin, Baringarate, Egiluze, Larzabal, Listorreta, Tolare, Txirrita, Txoritokieta, Xenpelarre eta Zamalbide.

Ingurune naturalari dagokionez, Urdaburu mendia da (598 m) herriko ikurra eta tontorrik aipagarriena. Oiartzun ibaiak, bestela, udalerria zeharkatzen du izen bereko herritik etorrita eta Pasaiako Badiaranzko bidean. Bestela, Añarbeko urtegia ur biltegi nagusia.

 Historia 

 Hiribildua sortu aurretik 
1210an Oreretaren lehen aipamen idatziak agertu ziren.

 Errenteriaren sorrera 

Alfontso XI.a Gaztelakoak sortu zuen 1320. urtean, eta Donostiako Forua eman zion. Aurreko mendean Gipuzkoa, Bizkaia eta Araba Nafarroako Erresumatik Gaztelako Erresumara pasa ziren. Hondarribia Nafarroan zegoenez, Gaztelako Herriaren sorketa-agirian "Villanueva de Oiarso" izenez agertzen baldin bada ere, "(Er)renteria" deitzen hasi zitzaion berehala, bertan egiten ziren itsas-merkataritza jarduerak zirela eta. 1491an Villanueva de Oiarso, Renteria deitzera pasatu zen. Leinu gerretan Errenteria ganboatarren aldean kokatu zen, eta horrela oinaztarren erasoak jasan zituen, Oiartzun aldetik bereziki. 1476 urtean, herriko etxeak erre eta hildako asko utzi zituen erasoa izan zen.

Antzinako mapan ikus daitekeenez, garai hartan Ugarritza inguruan (Ugarritza-Olibet auzoa gaur egun) ontziola baino ez zegoen. Herria harresi barruan zegoen, Kapitain Etxea, Udaletxea eta Andra Mari parrokia ere bai. Harresia ibaia eta itsasoarekin babestuta zegoen, eta lurretik zetozen erasoetatik defendatzeko lau dorretxe zeuzkan: Torrekua, Morrontxo, Zubiaurre jauregia, eta Mikelazulo atea.

Marea goian zegoenean Errenteriako harresietaraino heltzen zen itsasoa garai haietan. Biteri kalea eta Niessen aldea padura eta itsas-eremuak ziren. Ia Madalena ermitaraino heltzen zen itsasoa.Gaur eguneko Madalen kalean zeuden harresitik kanpo bizi ziren arrantzale pobreen etxeak, bertaraino heltzen zen itsasoa. 

 Aro Modernoa 
1533 eta 1638an sute handiak gertatu ziren.

 Aro Garaikidea 
1860an industrializazioaren hasi zen. 1974an Musikaste Errenteriako musika klasikoko astea sortu zen.

 Espainiar Trantsizioa 

1977ko Amnistiaren Aldeko Astearen baitan, istilu larriak gertatu ziren Errenterian: hildakoak ere izan ziren. 1979an Espainiako polizia batek Vicente Vadillo Santamaría Francis herriko trabestia hil zuen Iztietako diskoteka baten inguruan. Hilketa horri erantzuteko mobilizazioetan, EHGAM sortu zen Errenterian; horren ondoren, mugimendu hori Euskal Herri osora zabaldu zen.

 Herri Bizia zikloa 
2009ko krisi ekonomikoak gogor jo zuen Errenteria, baina herriko mugimendu sozial eta politiko aurrerakoiek bultzatuta, Herri Bizia ildoaren baitan herriko berpizkunde sozial, kultural eta politikoa hasi zen.

 COVID-19 garaiak 
2020ko martxoan COVID-19 pandemia Errenteriara iritsi zen.

 Ekonomia 

Industria izan zen urte luzez udalerriko jarduera nagusia. Industriek zer-nolako dinamika zuten herrian eta zer-nolako lotura bizitza sozial, politiko eta ekonomikoarekin aintzat hartuta, aro garaikidean sei garai desberdin hauek bereizi daitezke:

 Ontziolak (XVI.-XVIII. mendeak) 

Aro modernoan Ontziolak izan ziren ekonomiaren motorra. XVI. mendetik XVIII. mendera bitarte Ugarritzan zegoen ontziola Europa mailan punta-puntakoa izan zen. 1590tik 1730era Errenteria Euskal Herriko ontzigintzan zentro nagusietako bar izan zen; nahiz eta urte horietan ontzigintzarako oso urte zailak izan ziren. Bai ontzien eraikuntzan eta bai burdinaren manufakturan, herrian garai hartako teknologiarik modernoena aplikatu zen. Urte haietan, itsas-industria izan zen hiriko garrantzitsuena, bai sortutako aberastasunagatik, bai erabilitako eskulanagatik.

Gipuzkoako ontzigintzaren sektorea XVI. mendean nagusienetako bat izan zen. Kapital asko sortu eta mugitu zen bere inguruan. Horrek herrian aldaketa oso handiak ekarri zituen, bai inguruan, bai gizartean ere bai, eskulan asko kontratatu baitzen, bai sektorean zuzenean bai beste sektoreetan (burdingintzan eta egurgintzan, esaterako). Inguruan, gainera, azpiegiturak eraiki behar izan ziren materialak gordetzeko eta langileei ostatu emateko. Fanderian industria-gune handi bat eraiki zen: Renteriola-Olaldeko Ainguren Errege-Fabrika eta gero “Fanderia” bat.http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/fanderia/ar-64934/ Azken bi hauek, unean uneko puntako teknologiarekin. Errenteriak tamaina handiko ontzien eraikuntzan zuen espezializazioak eskulan kopuru handia bildu zuen eta garai hartako eraikitzaile ospetsuenetako batzuk bertan egon ziren. Gainera, batzuk herriko bizilagunak ziren.

 Lehenengo fabrikak: 1845etik 1880ko hamarkadara arte. 
Garai haietan sortu ziren lehen lantegiak hauek izan ziren: Sociedad de Tejidos de Lino (1845), Salvador Echeverría y Cía. (1855), Sorondo Primos (1857), Gamón Hermanos (1858), Saturio y Timoteo Arizmendi (1858) eta Real Compañía Asturiana (1859).

Industrializazioko lehen aldi horretan aldaketa handiak gertatzen hasi ziren Errenteriako egitura ekonomikoan, egitura demografikoan, hiri-egituran eta gizarte-egituran. Hiru mila biztanle baino gutxiago zituen, eta horietatik mila baserrietan bizi ziren. Industriako langileen proportzioa, biztanle guztiekiko, historia osoko handiena zen. Une hartan, Errenteriak nekazaritzatik eta arrantzatik bizi zen herri izateari utzi zion, eta herri industrial bilakatu zen pixkanaka.

1871. urterako industria herriko sektore ekonomiko nagusia izan arren, inguru horretan izan zuen lehen krisia. 1868an, desagertu egin zen liho-fabrika bat, txikiena eta gainerakoak baino gutxiago mekanizatua zegoena, eta ekoizpena beheraka hasi zen gainerakoetan. Beherakada horren jatorria Espainiako ekonomiaren zenbait krisi izan ziren, lotura zutenak bai muga-zergen ezarpenarekin (1869), bai karlistaldiarekin. Gerrak, 1872tik 1876ra luzatu zenak, herriko ekoizpena geldiarazi zuen denbora batez, eta XIX. mendeko 70eko hamarkadaren amaieran egoera zaila zen.


 Industriaren goraldia: 1880tik 1910era arteko hamarkadak 
1886an La Ibérica fabrika sortu zen, Olibet e Hijos frantziar enpresaren jabetzakoa. Galleta-fabrika hura martxa onean hazi zen 1916-1917 arte, banilla-usainez bete zituen herriko txokoak. Hura ireki eta hogei urte baino gutxiagoan beste hamaika enpresa sortu zituzten herrian, eta, lantegien kopurua handitzeaz gain, industriara aniztasuna iritsi zen, Gipuzkoak oso berezkoa izan duen industria-garapeneko ereduaren ezaugarria.

Garai honetan sortu ziren lantegi hauek: 1886 an La Ibérica (galletak); 1894an Albayalde (pinturak); 1890ean Vasco-Belga (paper-fabrika); 1892an Fabril Ibero-Belga (tapiztegia); 1892an La Margarita (destilategia); 1897an Euskaria (sagardoa); 1899an Fabril Lanera (artilea); 1901ean Manufacturas el Yute (ehunak); 1902an Mármoles San Marcos (marmola); 1903an Henry Garnier (destilategia); 1903an Molinao (irinak); eta 1912an Papelera Española (papera).

 Gorabeherak industrializazio-prozesuan eta herrian: XX. mendearen 20ko eta 30eko hamarkadak. 
1917tik 1939ra bitarteko aldian, Errenteriaren egoerak, bertako industriek eta haien inguruan egituratutako bizitzak aldaketa eta gorabehera asko izan zituzten. Batetik, langileen mobilizazioa handia izan zen. Garai horren hastapenetan greba bat baino gehiago egin zuten, eta emakumeak ere protagonista garrantzitsu izan ziren. Beste batetik, krisiak eta suspertze ekonomikoko prozesuak izan ziren, eragina izan zutenak enpresen dinamikan, herriaren bizitzan eta, noski, emakumeen lanean. Urte haietan Europan eta Espainian piztutako gerrek eta haien emaitzek zenbait modutan eragin zuten herriko industrializazio-garapenean.

 XX. mendearen erdialdea (1940-1960) 
Frankismoaren lehen aldian, Estatuak gogor zuzentzen eta kontrolatzen zuen ekonomia, baldintza eta baimen ugari behar iren enpresak ireki edo handitzeko eta lehengaiak edo makinak inportatzeko. Paper eta baimenen egitura hartan, handiak ziren eraginkortasunik eza eta ustelkeria, eta enpresen hornidurarako nahiz garapenerako arazoak eragin zituzten. Horrez gainera, biztanleen bizi-maila eta merkatuaren kontsumo-ahalmena nabarmen murriztu ziren. Hala eta guztiz ere, Errenteriako industria batzuek lehiakortasuna mantentzea eta areagotzea ere lortu zuten.

 1960-1975: industriaren garapen-garaia. 

Estatuak autarkismoari uko egin zionean, udalerriko hazkunde-parametro guztiak izugarri hazi ziren. Lantegien kopurua, industriako langileen kopurua eta produkzioaren kantitatea eta kalitatea oso bizkor handitu ziren, eta oso kopuru altuak lortu zituzten. Ekonomia industriala bizkortu egin zen. Egia da zenbait lantegi garrantzitsu itxi egin zituztela: Pakers galleta-fabrika, 150 emakumezko zein gizonezko langile izatera iritsi zena; manta-fabrika, Papresa paper-fabrikan kokatua, 100 bat langile zituena, eta Fabril Lanera, S.A, 200 langilekoa. Baina, aldi berean, beste asko sortu ziren, eta metalurgikoak izan ziren nagusi. Ondorio gisa, industria-sektorean ziharduten herritarren kopurua % 69koa izan zen 1960an. 1965ean, 216 enpresa industrial zeuden, eta 4.000 pertsonari baino gehiagori ematen zieten lana; hau da, hiru langiletik bi fabriketan aritzen ziren. Enpresa horietako asko txiki samarrak ziren arren, 100 langile baino gutxiagokoak, asko ziren, eta ehunka pertsonarentzako lana zuten. Eta gainera, hurrengo urteetan ere hazten jarraitu zuten.

 Desindustrializazioa: 1975etik aurrera 
alt=|thumb|Errenteriako erdialdearen ikuspegia, Ugarritze auzotik.

1970.eko hamarkadan hasitako desindustrializazio-prozesuaren ondoren bigarren mailara pasa da: metalurgia, makineria elektrikoa, zurgintza, elikagai-industria, papergintza, eraikuntza, arte grafikoak eta galdategiak izan dira ehun industrial dibertsifikatuaren adibide. Gaur egun hiri post-industriala da, eta zerbitzuak dira sektoreen artean nagusi.

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak herrian: lehen sektorea BEGaren %0,2. Bigarren sektorea %21,8. Hirugarren sektorea %72. Eraikuntza %6,1.

 Garapen ekonomiko postindustriala 
Desindustrializazio fase luzeari aurre egiteko, eta Herri Bizia berpizte ildoaren baitan Errenteria 2025 Plan Estrategikoa garatu zuen Errenteriako Udalak herriko eragile sozial eta ekonomikoekin batera.

 Demografia 
Errenteriako biztanle kopuruaren igoera oso handia izan zen 1960ko hamarkadatik aurrera. Errenteria industria handiko gunea izaki (Papelera española, Niessen, CAMPSA...) eta ondoan industria gune garrantzitsuak edukita (Pasaiako portuaren ingurua batik bat), etorkin ugari heldu ziren herrira, sortutako lan eskaintza ugariak baliatzera. Langileotatik batzuk Gipuzkoakoak eta Nafarroakoak ziren, baina gehienak krisialdi latza zuten Espainiako lurraldeetakoak ziren, Extremadura, Gaztela eta Leon eta Andaluziakoak batik bat. Errenteriak biztanle kopuru gehiena 1975. urtean izan zuen, 46.360 herritarrekin.

Etorkin horientzat batez ere auzune handiak eraiki ziren, ia planifikaziorik gabe. Horren adibidea Beraun da. Horrek guztiak Errenteriaren itxura eta gizarte antolaketa guztiz aldatu zuen eta hirigintza arloan hainbat gatazka sortu. Errenteriako egungo hiri antolaketa kaotikoa (auzo berrietan zuzentzen ari dena) 1960 inguruko eraikitze horren ondorio da.

1980ko hamarkadatik aurrera eta, batez ere, 1990ekoan zehar, biztanleriak behera egin zuen Errenterian, pixkanaka-pixkanaka. 2006. urtean, berriz, beheranzko joera amaitu eta biztanleriak gora egin zuen, auzo berriak (Markola, Fanderia etab.) eraikitzearekin batera.

2019an 40.141 pertsona zeuden herrian. Horietatik %23,52k 65 urte edo gehiago zituen. Eta atzerrian jaiotakoak %9,69 ziren.

2021eko datuen arabera, 39.219 biztanle zeuden, 2020ean aldiz, 39.540 biztanle zeuden, beraz, 321 biztanle gehiago. Azke urteetan, biztanleriaren beherakada nabarmena izaten ari da, bereziki pandemia ondorengo urteetan. Azken bi urte hauetan, jaiotza-tasari erreparatuz gero, nabaria da jeitsiera handia eman dela, 2020ean jaiotza tasa %5,24-koa izan zen aldiz 2021ean, %5,18-koa. Heriotzetan ere nabarmen hazi da tasa 2021ean %10,73 izanik.

Hortaz, begi bistakoa da jaiotza-tasa heriotza-tasarena baino baxuagoa dela nahiz eta duela urte batzuk alderantziz izan. 

Biztanleriaren bilakaera 

 Politika 



 2023-2027 legegintzaldia 

 Alkateak 

Hauek izan dira Errenteriako azken alkateak:

AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia Xabin Olaizola LasaXabin Olaizola (HB), Errenteriako alkateari eginiko elkarrizketa Argia, 927. zenbakia, 1982-03-21 (azken kontsulta: 2008-02-03) 1979 1983 Herri Batasuna Jose Maria Gurruchaga Zapirain 1983 1987 Euskadiko Alderdi Sozialista Miguel Angel Buen Lacambra 1987 1991 Euskadiko Alderdi Sozialista Miguel Angel Buen Lacambra 1991 1995 Euskadiko Alderdi Sozialista Miguel Angel Buen Lacambra 1995 1998 a Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra Adrian Lopez Villegas 1998 1999 Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra Miguel Angel Buen Lacambra 1999 2003 Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra Miguel Angel Buen Lacambra 2003  2005 b Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra Juan Carlos Merino Gonzalez 2005 2007 Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra Juan Carlos Merino Gonzalez 2007 2011 Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra Julen Mendoza Perez 2011 2015 Bildu Julen Mendoza Perez 2015 2019 Euskal Herria Bildu Aizpea Otaegi Mitxelena 2019 2023 Euskal Herria Bildu Aizpea Otaegi Mitxelena 2023 Jardunean Euskal Herria Bildu

a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.

b Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu, Legebiltzarkide bezala hautatua izan zelako.

 Memoria eta bizikidetza 
Errenterian 1956tik 2012ra bitarte izan diren giza eskubideen urraketei eta indarkeria-ekintzei buruzko txostena aurkeztu zuten herriko alderdi guztien adostasunarekin eta Argituz elkartearen eskutik, Julen Mendozaren agintaldian. 2015eko otsailean argitaratu zuten txosten mardula, eta bertan aipatutako tarte historikoan herrian edo kanpoan bertako herritarrek jasandako erailketak eta motibazio politikoa zuten bestelako indarkeria agerpenak jasotzen dituzte. Halaber, Miguel Buen, Angel Maria Elkano, José Manuel Ferradás, José Manuel Herzog, Garazi Lopez de Etxezarreta, Mari Jose Molina, Maite Peña, José Ángel Rodríguez eta Mikel Ugalderen testigantzak jaso zituzten.

Euskal Herriko lehenengo udalerria izan zen horrelako urrats bat ematen, eta atzetik Elgoibar, Lasarte-Oria, Arrasate eta Andoain etorri ziren 2018 arte, guztiak Gipuzkoako herriak.

 Azpiegiturak 
 Ikastetxeak 
Errenteriak ondoko ikastetxe hauek ditu:

 Bihotz Sakratua Telleri-Alde Ikastetxea 
 Bizarain Ikastola
 Cristobal Gamon 
 Don Bosco BHI
 Egiluze
 Koldo Mitxelena 
 Oiartzo Batxilergo Ikastola
 Orereta Ikastola

 Garraioak 
Errenteriak EuskoTrenen trenbide sareko hiru geltoki ditu, Fanderia-Agustinetan, Galtzarabordan eta Gaztaño-Erdialdean. Trenbide hori Topo izenaz da ezaguna. Renferen sareak, halaber, geldigunea du Errenterian, Lezo–Errenteria deitua. Sare horretatik aldiriko trenak (Donostia eta Gipuzkoako hainbat herritara) eta eskualdekoak (Gasteizera doazenak) dabiltza, besteak beste.

Autobus zerbitzu publikoari dagokionez, Errenteriak ondoko linea hauek ditu, beste batzuen artean:
 Hiri barneko zazpi autobus linea.
 Beraun eta Kaputxinoak auzoak eta Donostia zuzenean lotzen dituen linea (E05 Beraun > Donostia).
 Donostia-Pasai Donibane edo E1.
 Donostia-Oiartzun edo E2.
 Pasai Donibane-Anoetako futbol zelaia edo E51.
 Oiartzun-Anoetako futbol zelaia edo E52.
 Errenteria-Ospitaleak (Donostia Ospitalera) edo E6.
 Pasai Donibane-Donostia (Gautxori) edo E71.
 Oiartzun-Donostia (Gautxori) edo E72.
 Hondarribia-Irun eta Donostia arteko lineak.

 Kultura 
 Euskara 
Errenteriako euskara erdialdeko euskarari dagokio, tarteko euskararen parte den bidasoako euskara hitz egiten da bertan, Pasaian, Lezon, Oiartzunen, Irunen eta Hondarrabian bezalaxe. Erdialdekotarteko hizkeratzat har daiteke hau. Hala ere, azkenaldian erdialdeko ezaugarriak tarte handiagoa hartzen ari direla eta gehiago zabaltzen ari direla ematen du. 2016an herritar euskaldunak %42,91 ziren.

Errenterian Lau Haizetara euskaldunon topagunea da herritarren artean euskararen sustapena bultzatzen duen elkartea. Bertsolaritzan berriz Xenpelar Bertso Eskola da horren bultzatzaile.

 Errenteriako Musika Banda 
Errenteriako Musika Banda edo Errenteriako  Musika Kultur Elkartea Banda (EMKE banda)  Errenteriako musika elkarte garrantzitsua da, 1864n sortua da. Haren presentzia nabarmena da Errenteriako Madalena jaietan, besteak beste.

 Jaiak 
 Apirilaren 25ean San Marko jaia, San Marko opilaren tradizioarekin
 Apirilaren 25aren ondorengo igandean, Bizarain mendiko San Marko gotorlekuaren kanpan erromeria
 Apirileko azken larunbatean, Oreretako Sagardo Eguna
 Maiatzaren 15a San Isidro, Zamalbide auzoko jaiak
 Ekainaren 24aren aurreko asteburua, Gaztaño auzoko jaiak
 Uztailaren 22a Madalenak, herriko jaiak
 Abenduaren 21ean, San Tomas jaia

 Ondasun nabarmenak 

Errenteriako hirigune historikoak Erdi Aroko morfologiari eusten dio kaleen trazaketan, lur zatiketan eta etxadiak osatzeko moduan. Hirigune horretan sartzen dira antzinako herria zena eta baita ere XV. mendeko zabalkundea. Hirigune historikoaren bide nagusia Maddalen kalea da, Herriko Plaza osatuz zabaltzen den antzinako izkina.

Goiko kaleak, Eliz kaleak, Erdiko kaleak eta Beheko kaleak osatzen dute garai bateko harresiz inguratutako hiribildua. Hirigune hori handitu egin behar izan zen XV. mendean biztanle kopurua handitu zelako, Kapitainenea, Andra Mari eta Santsoenea kaleek osatzen zuten hirukiaren bidez. Orduan beste harresi bat egin zuten herriko espazio berri horren inguruan. Apenas gelditzen da harresien arrastorik, baina Goiko kalean Torrekua eta Morrontxo dorretxeek zutik diraute oraindik ere. Bi dorretxe horiek harresiaren zati ziren eta Nafarroako ateko sarrera zaintzen zuten.

Eraikinen tipologia era askotakoa da baina hiru eta lau solairutako mehelindun etxeak nagusitzen dira. Badira aurreko aldeak harrizko kontrahorma artean dituzten etxeak ere, garaieran aurreratzen direnak beheko solairuarekiko eta erremate gisa harburu landuzko teilategalak dituztenak. Aipatzekoak dira oinetxe armarridunak, bereziki, Zubiaurre Jauregia, Arranbide etxea eta Kapitanenea etxea. Hiriguneko eraikin aipagarriak dira, era berean, Jasokundeko Andre Mariaren Parroki Eliza, euskal estilo gotikokoa, eta udaletxea, XVII. mendean eraikia.

1996ko maiatzaren 7an, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen Errenteriako hirigune historikoa, monumentu-multzo sailkapenarekin.Monumentu-multzo izendapena, Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria.


 Arkitektura 
 Txoritokietako Estazio Megalitikoa
 Igoin-Arkolako Estazio Megalitikoa
 Torrekua dorretxea
 Morrontxo dorretxea
 San Marko gotorlekua
 Txoritokietako gotorlekua
 Arramendiko fuertea
 Jasokundeko Andre Mariaren eliza
  Mikelazulo
 Maria Magdalenaren baseliza
 Udaletxea
 Iturrizako oinetxea
 Urantzuko oinetxea
Zubiarreko jauretxea
Iztietako eliza

 Leku interesgarriak 
 Alde Zaharra
 Añarbeko urtegia: Nafarroa Garaiarekin muga egiten duen urtegi horretan dago Ozizpe uhartea, Errenteriaren parte dena.
Aizpitarte edo Landarbasoko kobazuloak, Listorreta aldean.
 Aldura
 San Marko gotorlekua Bizarain mendian
 Fanderiako errota eta ibaiaren interpretazio zentroa
 Jantziaren Zentroa

 Kirola 

Errenterian ondorengo kirol elkarte hauek daude, besteak beste:Errenteriako Udala Kirol federatua (Azken kontsulta: 2011-04-04)Errenteriako Udala Eskolako Kirola (Azken kontsulta: 2011-04-04)

 Errenteriar ospetsuak 

Errenteriar ospetsuen artean, Juan Frantzisko Petrirena "Xenpelar" bertsolaria, Koldobika Jauregi "Jautarkol" eta Mariasun Landa idazleak, Koldo Mitxelena hizkuntzalaria, Antonio Valverde margolaria,  Jesus Maria Zamora futbolaria edota Agustina Otaola erraketista ditugu, besteak beste.

María Mendizabal Iturria (Errenteria, Gipuzkoa 1965eko abuztuak 6a) Ingeniaria, sopranoa eta aktorea da.

 Herri senidetuak 






 Iruditegia 

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 San Markoko Mankomunitatea
Errenteriako tokien mapa Wikidatan daudenak (mendiak, monumentuak...)
Orereta izenaren erabilera.

 Kanpo estekak 

 Udalaren webgunea
 Landarbaso abesbatza
 Lau Haizetara Euskaldunon Elkartea
 Kale Izendegia
 Oiartzun ibaia
 Errenteria-Oreretako albistegia "Oarsoaldeko Hitza"n
 Errenteriako toponimia
 "Memoria partekatu baterantz. Errenteria 1956-2012".

Kategoria:Errenteria
Kategoria:Oarsopedia
Kategoria:Gipuzkoako hiribilduak