Iñaki Gaminde

Iñaki Gaminde Terraza (Errekalde, Bilbo, Bizkaia, 1958ko urtarrilaren 12a) euskalaria da. Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea eta euskararen bariazioa aztertzen duen EHUko EUDIA taldeko kidea izan da 2018an erretiratu arte. Mendebaleko euskara edo bizkaieraren hiztegia eta gramatika biltzen ibili da herriz herri, eta, haren ezaugarriak aztertuta, berrehundik gora argitalpenetan azaldu ditu. Euskaltzain urgazle ere bada.

 Biografia 
Gazte-gaztea zela metalgintzan hasi zen lanean. Hamazazpi urte arte ez zuen euskara ikasi. Urtebetean ikasi zuen gero, Franco hil berritan Errezilgo baserri batean egonaldi bat eginda ere. Ondoren Errekalde auzoko euskara ikasteko gau-eskola eta euskaltegi-antolatzaile ibili zen. 1986an magisteritzako titulazioa lortu zuen Euskal Filologia espezialitatean, Euskal Filologian lizentziatura (1989) eta doktore titulua lortu zuen Juan Manuel Etxeberriaren zuzendaritzapean (Urduliz eta Gatikako herri hizkeren azterketa linguistikoa, Deustuko Unibertsitatea, 1992), eta geroago Euskal Herriko Unibertsitateko hizkuntzalari moduan aritu izan zen 41 urtean Bizkaiko Irakasle-Eskolan, gaur egunean Hezkuntza Fakultatea den zentroan.

Oro har, Gaminderen ikerketa lerroak hauek izan dira: Dialektologia, Fonetika, Fonologia eta Hizkuntzaren Didaktika. Esparru horietan guztietan ikerketa proiektuetan parte hartua da eta hainbat argitalpen egindakoa. 

 Euskararen ikertzailea herriz herri 
Doktorego-tesi hartan Urduliz eta Gatikako herri hizkeren deskripzio zabala eman zuen, eta antzeko moduan aztertu zuen geroago beste hainbat herritako euskara, Bizkaian eta batez ere, helburu nagusiak euskararen barietate askoren datuak biltzea, aztertzea eta gordetzea zen. 

Tesiko azterketa lau ataletan banatu zuen: Bokalismoa, azentua, morfosintaxia eta lexikoa.  Bokalismoaren atalean bertako bokalen azterketa akustikoa egin zuen. Fonetika laborategian 2.000 bokal aztertu zituzten. Bakoitzeko lehen eta bigarren formakinen neurriak eta luzera eman ziren.  Azentuaren atalean perpaus bakunaren osagaien araberako deskripzioa egin zen azentueraren arau nagusiak aurkezteko. Hasieran azentuaren balioa aurkeztu zuten, eta gero azentueraren natura eta tinkotasuna aztertuta, osagai nagusien oinarrizko melodiak eta arauak aztertu zituzten atzizki guztien erabilerarekin batera.  Hirugarren zatian morfosintaxi alorreko materialak eman zituzten hamaika ataletan banatuta: izena, adjektiboa, izenordainak, mugatzaileak, erakusleak, zenbatzaileak, aditzondoak, deklinabidea, aditza, juntagailuak eta menderagailuak.  Material lexikalak aurkeztu zituzten bukaeran, denetara 4.561 adiera bildu zituztela. Berben aurkezpenari dagokionez, sarreren gainean zein herritan erabiltzen den, esangura, adibideak eta esaldiak eta Azkuek bere hiztegian ekartzen zuen ala ez adierazi zuten.

Geroago Gamindek bere tesi-lanaren balorazioa azaltzerakoan 2007an idatzi zuen hamabost urtetan euskal ikasketek aurrerapen handia egin zutela; bokalismoaren inguruan 1992an egin zuen deskripzio hura artean azterketa sakonago bat eremua ere bazegoela iradoki zuen,  Espainiako tradizioaren ikuspuntutik baino ez baitzuten aztertu; Gaminderen ustez tesiko interesgarriena azentuarena izan zen, tesiko lana gehiegi zabaldu ez zen arren, Jose Ignacio Hualde eta Txillardegiren lanak oinarri gisa hartuta sasoian berrikuntza izan zen.

 Bizkaierazko eta goi nafarrerazko aditzak 
Euskararen aditz-formak (esaterako, genizuen, nintzaion, naiz, duzue...) ere jaso zituen herriz herri 1980eko hamarkadaren hasieran. Sei liburu argitaratu zituen Udako Euskal Unibertsitatearekin, hiru Bizkaieraren eremuko aditzari buruz eta beste hiru ipar goi nafarreraz. Ehundaka tokitan egindako galdeketen emaitzak aurkeztu zituen liburu horietan. Lanaren zabalera kontutan izanik datuen aurkezpen hutsa egin zuen, beste oharpen edo azterketa sakonagoak gerorako eta beste norbaiti utzita. Datu guziak magnetofonoz jaso zituen, gutxi gorabehera bizkaierarekin 150 banda bildu zuen. Herri guzietan galdeketa berbera erabili zuen, hots, galderak erdaraz egiten zizkien elkarrizketatzailearen esamoldez kutsa ez zitezen eta fidagarriagoki bakoitzak tokian tokiko aditzak eman ziezazkion.

 Bizkaieraren fonoteka 
Bizkaieraren fonotekea web zerbitzuan entzun daitezke Bizkaiko herri-euskararen hainbat lekukoren audio eta bideo grabazio, baita testuen transkribapenak irakurri eta berri-emailearen datuak ikusi ere. Kantak, ipuinak, esaldiak, narrazioak eta esakuneak ere bildu dira.

Hizkuntzaren aldetik ez ezik, bilduma horrek badu interesik antropologiaren eta etnografiaren aldetik, berriemaileen kontakizunetan bizitza tradizionalari buruzko hainbat datu agertzen baita.

Iñaki Gamindek eta EHUko Bilboko Telekomunikazio-Ingeniari Eskolako Aholab ikerketa taldeak sortu zuten, Bizkaiko Foru Aldundiaren laguntzarekin.

 Euskaltzain urgazlea 
Euskaltzaindiak euskaltzain urgazle izendatu zuen 1996ko martxoaren 29an. Euskaltzaindiko batzorde bitan aritu izan da: Euskalkien Ikerketa (1987-1995) eta Ahoskera (1995-1999, eta 2013z geroztik).

 Lan idatziak 
Ikaragarria da Iñaki Gaminderen produkzioaren tamaina. Inguma datu-baseak Gaminderen 250 ekarpen jaso ditu: 28 liburu, 47 liburu-kapitulu eta 144 artikulu zientifiko. Horrez gain, 26 hitzaldi eman ditu. Hauek dira idatzi dituen 28 liburuak:               
UrteaLiburuaNorekinArgitaletxea1984Aditza bizkaieraz (I)UEU1985Aditza. Ipar goi nafarreraz IUEU1985Aditza. Ipar goi nafarreraz IIUEU1985Aditza. Ipar goi nafarreraz IIIUEU1985Aditza bizkaieraz (II)UEU1985Aditza bizkaieraz (III)UEU1991Euskal sintaxiazJesus Maria Agirre Berezibar, Adolfo Arejita, Eneko Barrutia Etxebarria, Andolin Eguzkitza,  Jon Ortiz de UrbinaLABAYRU1993Urduliz eta Gatikako herri hizkeren azterketa linguistikoaDeustuko Unibertsitatea1993Ahozko literatura: genero txikiakSabin Barruetabeña Barruetabeña, Jaione Ibarra Atutxa, Jabier Kaltzakorta, Jose Inazio Lopez de Luzuriaga Fernandez, Mª Eugenia Markaida LABAYRU1995Bizkaieraren azentu-moldeezLABAYRU1998Euskaldunen azentuakLABAYRU1999Bakio berbarik berbaLABAYRU2000Zamudio berbarik berbaLABAYRU2000Mendebaldeko berbetearen formalizazioaAdolfo Arejita, Gotzon Aurrekoetxea, Rikardo Badiola, Eneko Barrutia, Sebastian Brown , Gorka Elordieta, Gotzon Garate, Jazinto Iturbe, Iraide Iturri, Igor Martin Vidales, Juanjo Respaldiza OzaetaMENDEBALDE2001Euskalkia eta hezkuntzaXole Aire , Olatz Altuna Zumeta, Estibaliz Amorrortu, Xabier Amuriza, Ane Barruso Lazkano, Begoña Bilbao Bilbao, Juan Martin Elexpuru, Gillermo Etxeberria Ugalde, Gurutze Ezkurdia, Juan Luis Goikoetxea Arrieta, Xabier Isasi, Martta Laco , Julian Maia Larretxea, Oihana Munduate, Fernando Olabarrieta Artetxe, Karmele Perez Urraza, Alazne Petuya Ituarte, Margarita Rekarte BarriolaMENDEBALDE2003Ahozkotasuna aztergaiDorleta Alberdi , Estibaliz Amorrortu Gomez, Xabier Amuriza Zarraonaindia, Gotzon Aurrekoetxea, Jean-Louis Davant, Gotzon Garate, Juan Luis Goikoetxea, Jabier Kaltzakorta , Juan Rekalde Izagirre, Maribi Unamuno Garate, Asisko UrmenetaMENDEBALDE2005Sorginakaz jantzanMENDEBALDE2005Irakurketa ozena ebaluatzeko irizpideak BizkaianEneko Barrutia, Juan Luis Goikoetxea Arrieta, Karmele Perez, Maribi Unamuno, Udane Goikoetxea, Estibaliz IzagirreMENDEBALDE2005Euskaldunaren anekdotak IJuan Luis Goikoetxea, Udane Goikoetxea MENDEBALDE2005Lezama gure herriaBegoña Bilbao BilbaoMENDEBALDE2006Mendebaldetik 10 urtegarreneanPaulo Agirrebaltzategi, Kaxildo Alkorta, Eneko Barrutia, Begoña Bilbao, Jesus Eguzkitza, Gurutze Ezkurdia, Juan Luis Goikoetxea, Joseba Intxausti, Koldo Isusi, Anjel Lobera, Karmele Perez, Udane Goikoetxea, Idoia Alzibar, Julen Gabiria, Carmen LandajoMENDEBALDE2006Irakurketa ozena Bizkaian lantzeko materialaEneko Barrutia, Begoña Bilbao, Karmele Perez, Maribi Unamuno, Udane Goikoetxea, Estibaliz IzagirreMENDEBALDE2007Bizkaian zehar: Euskararen ikuspegi orokorraMENDEBALDE2008Eskolarako material lantegia. Bilboko Irakasle EskolaBegoña Bilbao, Gurutze Ezkurdia, Karmele PerezUPV/EHU2010Bilbon mundua ikusiKepa Altonaga, Eneko Barrutia, Jose Joakin Gallastegi, Juan Luis Goikoetxea, Jose Angel Irigarai, Asier Larrinaga, Aitor Zuberogoitia, Joseba Zulaika, Pedro Zuberogoitia, Goizalde Landabaso, Manu Aurrekoetxea, Naroa IturriMENDEBALDE2012Hizkuntzaz jabetzen (0-6)Kaxildo Alkorta, Olatz Zabalondo, Marian Araucua, Andoni Barreña, Ibon Manterola, Idurre Alonso, Mariam Bilbatua, Diego Egizabal, Maider Huarte, Jone Ozerinjauregi  Aintzane Etxebarria, Urtza Garay, Asier Romero, Patxi Uribarren, Sabin Gorrotxategi ZelaietaMENDEBALDE2014Ahoskera lantzeko argibideak eta jarduerak. Laguntzarako materiala: teoria eta praktikaGotzon Aurrekoetxea, Aintzane Etxebarria, Urtza Garay, Asier RomeroUPV/EHU2019Euskalkien sailkapen berriaGotzon Aurrekoetxea, Jose Luis Ormaetxea, Xarles VidegainUPV/EHU
Eta hauek dira hainbat herritako euskara aztertuta egin dituen beste argitalpen batzukthumb|(Hiruka, 2024)
 Foruko euskararen morfosintaxiaz. Batzuen artean, 1992.thumb|Irakasle eta euskalaria (2018)
 Gatikako euskaraz. Gatikako Gogoz Euskara Taldea, 1997.
 Euskaldunen azentuak. Labayru Ikastegia, 1999.
 Bakio berbarik berba. BBK, 1999.
 Zamudio berbarik berba. BBK, 2000.
 Meñaka berbarik berba. Meñakako Udala, 2001.
 Leioa berbarik berba. Leioako Udala, 2001.
 Mungia berbarik berba. Mungiako Udala, 2001.
 Meñakako laminaren urregorria. Meñakako Udala, 2002.
 Arrieta berbarik berba. Arrietako Udala, 2002.
 Jatabe berbarik berba. Jatabeko Udala, 2002.
 Zaldibar berbarik berba. Zaldibarko Udala, 2003.
 Euskaldunaren anekdotak I. Mendebalde Kultura Alkartea, 2004.
 Berango berbarik berba. Berangoko Udala, 2004.
 Bilbotarron euskararen zuzuan. Asapala Kultur Elkartea, 2004.
 Derioztarron euskara. Tximintx euskara elkartea, 2005.
 Bizkaian zehar, Euskararen ikuspegi orokorra. Mendebalde Kultura Alkartea, 2007.

 Errekonozimenduak 

 Traineru bete lagun: Iñaki Gaminde omenduz liburua argitaratu zen 2019 bere omenez.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

 Ahotsak.eus
 Bizkaieraren fonotekea

 Kanpo estekak 
 «BIZKAIERAREN FONOTEKEA» Grabazioak, transkribapenak eta barriemailen datuak.
 Iñaki Gaminderen produkzioa Inguma datu-basearen arabera (>240 produktu) 28 liburu, doktorego tesia, 26 hitzaldi, 144 artikulu aldizkaritan eta 47 artikulu liburutan.
 Ahotsak.eus Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea. Datu-base erraldoia hainbat grabaziorekin.

Kategoria:Euskal hizkuntzalariak
Kategoria:Euskal Herriko Unibertsitateko irakasleak
Kategoria:Udako Euskal Unibertsitatea
Kategoria:Bilbotarrak
Kategoria:Mendebaleko euskara
Kategoria:Euskaltzain urgazleak
Kategoria:Euskarazko tesi egileak
Kategoria:Mahatsorriak