Ekainaren 20

Ekainaren 20a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta hirurogeita hamaikagarren eguna da, 172garrena bisurteetan. 194 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1980 – ETAk Julio Santiago Exposito Pascual saltzailea hil zuen Sestaon.
 2010 – Eusko Alkartasuna eta Ezker Abertzaleak Lortu Arte izeneko akordioa sinatu zuten Bilbon.
 2012 – Sortu legeztatua.
 2024 – Eusko Legebiltzarrak Imanol Pradales hautatu zuen lehendakari gehiengo osoz, EAJren eta PSE-EEren aldeko botoekin. 

 Mundua 
 451 – Iturri batzuen arabera, Katalauniako Zelaietako Gudua gertatu zen data: Flavius Aetiusek Atila garaitu zuen.
 1943 – AEBko Detroit hirian arraza-istiluak hasi ziren. Guztira 34 pertsona hil zituzten.
 1960 – Mali eta Senegalen independentzia.
 1969 – Georges Pompidou izendatu zuten Frantziako presidente.
 2012 – Hosni Mubarak Egiptoko presidente ohia koman sartu zen.

 Arte eta kultura 
 Euskal Herria 
 2024 - Juan Carlos Pérez musikariak Saturraran opera, "Libreak izaten irakatsi zigun belaunaldi galduari egindako omenaldia" Bilboko Arriaga antzokian aurkeztu zuen. Libretoa Kirmen Uriberena da.

 Mundua 
 1894 – La Navarraise (euskaraz: Nafar emakumea), Jules Masseneten musika eta Jules Claretie eta Henri Cainen libretoa duen opera estreinatu zen Londresko Covent Gardenen.
 1980 – The Blue Lagoon (Aintzira Urdina) filma estreinatu zen, Brooke Shields, Christopher Atkins, Leo McKern eta William Daniels aktoreek antzeztu zuten.
 1980 – The Blues Brothers filma estreinatu zen, John Landisek zuzendu eta John Belushi eta Dan Aykroyd aktoreek antzeztu zutelarik.
 1980 – Brubaker filma estreinatu zen, Stuart Rosenbergek zuzendu eta Robert Redford, Yaphet Kotto, Jane Alexander eta Morgan Freeman aktoreek antzeztu zutelarik.
 2014 – Galesen galeseraren aldeko Ras yr Iaith ("Hizkuntzaren Lasterketa") lasterketa lehenbizikoz ospatu zen, Euskal Herriko euskararen aldeko Korrika lasterketan oinarritu zelarik.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 1877 – Alexander Graham Bellek munduko lehen telefono komertzialen sarea jartzen du Hamiltonen, Ontario, Kanada.

 Kirolak 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1827 – Jose Maria Murga, el moro vizcaíno, euskal militar, esploratzaile, politiko eta idazlea (h. 1876).
 1833 – Léon Bonnat, lapurtar margolari errealista (h. 1922).
 1860 – Jose Antonio Ugarte, gipuzkoar frantzizkotar fraidea eta euskal idazlea (h. 1935).
 1885 – Luis Orotz Zabaleta, Nafarroako Foru Aldundiko eta Eusko Ikaskuntzako zuzenbide-aholkularia (h. 1962).
 1890 – Pierre Duhour, euskal idazlea (h. 1968).
 1897 – Miguel García, euskal atleta (h. 1921).
 1908 – Santiago Zubieta, bizkaitar futbolaria (h. 2007).
 1910 – Enrique Larrinaga, bizkaitar futbolaria (h. 1993).
 1922 – Étienne Camy-Peyret, zuberotar sindikalista, CGTkoa (h. 2006).
 1932 – Augusto Borderas, euskal politikari eta medikua.
 1933 –
 Jon Etxabe, gipuzkoar ETAkide, apaiz eta politikari eta idazlea (h. 2023).
 José Ramón Ibarretxe, bizkaitar futbolaria (h. 2011).
 1936 – Gotzon Garitaonaindia, bizkaitar idazlea (h. 1970).
 1951 – Carlos Cánovas, nafar argazkilaria, Albaceten.
 1954 – Jose Luis Mendoza, nafar irakaslea eta politikaria.
 1958 – Rosana Ubanell, nafar kazetari eta eleberrigilea, Miamin bizi dena.
 1961 – Manuel Agirrezabala, Matxin II.a, gipuzkoar erremonte pilotari ohia.
 1963 – Ales Furundarena, bizkaitar aktorea.
 1964 – Conchi Mateo Pérez, UPNko nafar politikaria.
 1965 – Lydia Zapata, bizkaitar arkeobotanikaria, etnobotanikan aditua (h. 2015).
 1966 –
 Txus Bidorreta, bizkaitar saskibaloi entrenatzailea.
 Arantza Saez de Lafuente Calvo, bizkaitar artista.
 1967 – Patxi Lezama, bizkaitar eskultorea.
 1968 – Maru Solores, gipuzkoar zinegilea.
 1972 – José Manuel Yanguas, nafar futbolari ohia.
 1976 – Iratxe Ansa, gipuzkoar dantzaria eta koreografoa.
 1980 – Maite Maiora, gipuzkoar mendi lasterketaria.
 1981 – Joseba del Olmo, bizkaitar futbolaria.
 2000 – Jon Cabo, bizkaitar futbolaria.
 2003 – Lur Florido, bizkaitar txirrindularia.

 Mundua 
 1469 – Gian Galeazzo Sforza, Milango seigarren dukea (h. 1494).
 1566 – Sigismundo III.a Vasa, Poloniako eta Suediako erregea (h. 1632).
 1634 – Karlos Emanuel II.a Savoiakoa, Savoiako dukea (h. 1675).
 1647 – Joan Jurgi III.a Saxoniakoa, Saxoniako hauteslea (h. 1691).
 1726 – Luisa Henriketa Borboikoa, Chartresko eta Orleanseko dukesa izan zen ezkontzaz (h. 1759).
 1737 – Tokugawa Ieharu, Tokugawa shogunerriko hamargarren shoguna (h. 1786).
 1743 – Anna Laetitia Barbauld, ingeles olerkaria, saiogilea eta haurrentzako liburuen idazlea (h. 1825).
 1760 – Richard Wellesley, ingeles estatu-politikaria eta Wellingtonen anaia (h. 1842).
 1763 – Theobald Wolfe Tone, irlandar iraultzailea (h. 1798).
 1778 –
 Jean-Baptiste Gaye de Martignac, Frantziako lehen ministroa (h. 1832).
 Marie-Éléonore Godefroid, frantziar margolari, erretratugile, marrazkilari, akuarelista eta pastelista (h. 1849).
 1786 – Marceline Desbordes-Valmore, frantziar poeta (h. 1859).
 1788 – Orsola Cozzi, italiar eleberrigilea (h. 1831).
 1793 – Alexander Fredro, polonierazko antzerkigilea (h. 1876).
 1819 – Jacques Offenbach, frantziar musikagilea (h. 1880).
 1834 – Azalaïs d'Arbaud, okzitaniar poeta (h. 1917).
 1859 – Therese Keiter, alemaniar idazlea (h. 1925).
 1861 – Frederick Gowland Hopkins, ingeles biokimikaria, 1929ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1947).
 1868 – Concepción Loring, espainiar politikaria, historian lehen emakume politikari aitortua eta lehen emakumea Diputatuen Kongresuko hemizikloan hitz egiten (h. 1935)
 1873 – Ángel Ossorio, espainiar politikaria (h. 1946).
 1887 – Kurt Schwitters, alemaniar margolaria, eskultorea eta poeta (h. 1948).
 1891 – John A. Costello, Irlandako Errepublikako Taoiseacha (h. 1976).
 1899 – Jean Moulin, Frantziako erresistentziako buruzagia (h. 1943).
 1905 – Lillian Hellman, estatubatuar antzerkigile eta zinema gidoilaria (h. 1984).
 1906 – Amada López Meneses, galiziar historialari eta ikertzailea.
 1909 – Errol Flynn, australiar-estatubatuar aktorea, Hollywoodeko mito handienetakoa (h. 1959).
 1910 – Josephine Johnson, estatubatuar eleberrigile, olerkari eta saiakeragilea (h. 1990).
 1915 – Terence Young, britainiar zinema-zuzendaria (h. 1994).
 1917 – Gerhard Meier, suitzar idazlea (h. 2008).
 1920 –
Eduardo Mondlane, mozambikear politikaria, FRELIMO frentearen fundatzaile eta liderra (h. 1969).
  Amos Tutuola, nigeriar idazlea (h. 1997).
 1921 – 
 Matilde Rosa Araújo, portugaldar idazlea (h. 2010).
 Pancho Segura, ekuadortar-estatubatuar tenislaria (h. 2017).
 1924 – Georgina Sabat de Rivers, kubar hispanista (h. 2008)
 1925 – Audie Murphy, estatubatuar militar eta aktorea (h. 1971).
 1928 –
 Gino Bramieri, italiar aktorea eta umorista (h. 1996).
 Hamlet Gonashvili, Georgiako ahotsa, georgiar abeslaria eta irakaslea (h. 1985).
 Martin Landau, estatubatuar aktorea (h. 2017).
 Jean-Marie Le Pen, frantziar politikari eskuindarra (h. 2025).
 1929 – Bonnie Bartlett, estatubatuar aktorea.
 1930 – Magdalena Abakanowicz, poloniar eskultorea (h. 2017).
 1931 – 
 Olympia Dukakis, estatubatuar aktorea (h. 2021).
 Urszula Kozioł, poloniar idazlea (h. 2025).
 1933 –
 Danny Aiello, estatubatuar aktorea (h. 2019).
 Claire Tomalin, ingeles kazetari eta biografoa.
 1934 –
 Sergio Balanzino, italiar diplomazialaria (h. 2018).
 Anne Sylvestre, frantziar abeslaria, kantautorea, eta artista.
 Cornel Țăranu, errumaniar musika klasikoaren musikagilea eta zuzendaria (h. 2023).
 1938 – 
 María Luisa Aguilar, Peruko lehen astronomo profesionala (h. 2015).
 Emilia Salvador, zaragozar ikertzailea, idazlea eta irakaslea.
 1940 –
 Vladimir Korenev, sobietar-errusiar zinema eta antzerki aktore eta irakaslea (h. 2021).
 Ignacio Milam Tang, Ekuatore Gineako lehen ministro ohia.
 1941 – Stephen Frears, ingeles zinema zuzendaria.
 1942 – Brian Wilson, estatubatuar musikari eta abeslaria, The Beach Boys taldeko sortzaileetako bat (h. 2025).
 1943 –
 Andy Etchebarren, euskal jatorriko estatubatuar beisbol jokalaria (h. 2019).
 Isabel Medina, kanariar poeta, narratzailea eta dramaturgoa.
 Luis Porcar, valentziar bikoizketa aktorea.
 1945 –
 Hassan Abshir Farah, Somaliako lehen ministroa (h. 2020).
 Anne Murray, kanadar abeslaria.
 1946 –
 Xanana Gusmão, Ekialdeko Timorko presidentea.
 Lars Vilks, suediar artista bisuala eta ekintzailea (h. 2021).
 1948 –
 Michel Morvan, frantziar hizkuntzalaria.
 Ludwig Scotty, Nauruko presidentea (h. 2026).
 1949 – Lionel Richie, estatubatuar musikaria eta abeslaria.
 1950 – Nuri al-Maliki, Irakeko lehen ministro ohia.
 1951 –
 Maria Auböck, austriar arkitekto paisajista eta irakaslea.
 Tress MacNeille, estatubatuar aktorea, ahots-aktorea, abeslaria eta disko jartzailea.
 1952 –
 John Goodman, estatubatuar aktorea.
 Rosa Novell, kataluniar aktore, antzerki-zuzendari eta eszenografoa (h. 2015).
 Mabel Rivera, galiziar aktorea, aurkezlea, itzultzailea, film-zuzendari laguntzailea eta bikoizketa-aktorea.
 Vikram Seth, indiar idazlea.
 Benny Urquidez, estatubatuar boxeolari eta borrokalaria, arte martzialetako koreografoa eta aktorea.
 1954 –
 José Oscar Bernardi, brasildar futbolari ohi eta entrenatzailea.
 Ilan Ramon, israeldar borroka hegazkinlari eta astronauta, Columbia espazio anezkaren istripuan hil zen bidaideetako bat (h. 2003).
 1958 – Draupadi Murmu, indiar politikaria eta tribu-buruzagia.
 1961 – Javivi, espainiar aktorea.
 1964 – Remedios Cervantes, espainiar enpresaburua, aktorea, telebistako aurkezlea eta modeloa.
 1967 –
 Nicole Kidman, estatubatuar-australiar aktorea.
 Angela Melillo, italiar aktorea.
 1968 –
 Mateusz Morawiecki, Poloniako lehen ministroa.
 Robert Rodriguez, estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigilea.
 1969 – Alexander Schallenberg, Austriako kantzilerra.
 Malika Moustadraf, arabierazko idazle marokoarra (h. 2006)
 1973 – John Snorri Sigurjónsson, islandiar alpinista (h. 2021).
 1974 – María Jesús Rosa Reina, espainiar boxeolaria (h. 2018).
 1977 – Power Paola, ekuadortar karikaturagilea eta komikigilea.
 1978 –
 Julie Fowlis, eskoziar folk abeslaria eta musikaria, nagusiki Eskoziako gaeleraz abesten duena.
 Frank Lampard, ingeles futbolaria.
 1979 – Masashi Motoyama, japoniar futbolaria.
 1980 – 
 Vicente Ballester, espainiar txirrindularia.
 Andrei Znoska, bielorrusiar apezpiku katolikoa.
 1982 – Sonia Megias, espainiar musikagile, artista, abesbatza-zuzendaria, musikari eta hezitzailea.
 1983 – Charuvi Agrawal, indiar margolaria.
 1985 – Caroline Polachek, estatubatuar abeslaria, konpositorea eta ekoizlea.
 1990 – Laura Hermo, galiziar traineru-estropadetako patroia.
 1992 – Tarik El-Abour, palestinar-estatubatuar beisbol jokalaria.
 1996 – Chatrice White, estatubatuar saskibaloi jokalaria.
 2000 – Mischa Bredewold, herbeherear txirrindularia.
 2002 – Maju de Araújo, brasildar modelo, Interneteko ospetsu eta Downen sindromea duten pertsonen eskubideen aldeko ekintzailea.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1646 – Arnaud II.a Maitie, zuberoar apaiza, Oloroeko apezpikua, Oloroe-Donamarian (j. c. 1588)
 1826 – Miguel José Azantza, nafar militar eta jenerala, Bordelen (j. 1746).
 1896 – Jean Ithurri, lapurtar idazlea (j. 1845).
 1924 – Francisco Iturrino, euskal herritar jatorriko margolaria, Frantzian (j. 1864).
 1987 – Mariano Cañardo, euskal txirrindularia, Bartzelonan (j. 1906).
 1988 – Martin Gorostidi, euskal musikaria (j. 1913).
 1989 – Jose Maria Kerexeta, gipuzkoar futbolaria (j. 1919).
 2020 - Joseba Gallaga, bizkaitar palaria (j. 1928).

 Mundua 
 840 – Luis Errukitsua, Mendebaldeko enperadore eta frankoen erregea (j. 778).
 1154 – Ermengol VI.a Urgellgoa, Urgellgo kondea (j. 1096).
 1172 – Caste de Murols, Ospitaleko Zaldunen 6. Maisu Handia.
 1597 – Willem Barents, holandar esploratzaile eta itsasgizona.
 1605 – Teodoro II.a Errusiakoa, Errusiako tsarra (j. 1589).
 1800 – Abraham Gotthelf Kästner, alemaniar matematikaria (j. 1719).
 1818 – Karlota Holstein-Gottorpekoa, Suediako eta Norvegiako erregina ezkontidea (j. 1759).
 1820 – Manuel Belgrano, argentinar jenerala (j. 1770).
 1836 – Emmanuel-Joseph Sieyès, frantziar elizgizon, politikari eta saiakeragilea (j. 1748).
 1837 – Gilen IV.a Erresuma Batukoa, Erresuma Batua eta Britainiar Jabegoen erregea (j. 1765).
 1869 – Diomidis Kyriakos, Greziako lehen ministroa (j. 1811).
 1882 – François-Auguste Biard, frantziar margolaria (j. 1799).
 1888 – Johannes Zukertort, germano-poloniar xakelaria (j. 1842).
 1904 – Valentí Almirall, kataluniar politikaria (j. 1841).
 1912 – Voltairine de Cleyre, estatubatuar anarkista, sarritan lehen feminista garrantzitsuetakotzat hartua (j. 1866).
 1913 – Otto Hesselbom, suediar paisaia margolaria (j. 1848).
 1918 – V. Volodarski, Ukrainan jaiotako boltxebike judua (j. 1891).
 1919 – Tivadar Csontváry Kosztka, hungariar margolaria (j. 1853).
 1920 – Dimitri Ivanovski, errusiar biologoa, birusen aurkitzailea (j. 1864).
 1922 – Vittorio Monti, italiar musikagilea, biolin jolea eta orkestra zuzendaria (j. 1868).
 1933 – Clara Zetkin, alemaniar politikari sozialista, emakumeen eskubideen defendatzailea (j. 1857).
 1935 – Concepción Loring, espainiar politikaria, historian lehen emakume politikari aitortua eta lehen emakumea Diputatuen Kongresuko hemizikloan hitz egiten (j. 1868)
 1936 – Pasquale del Pezzo, italiar matematikaria (j. 1859).
 1937 – Andreu Nin, kataluniar politikaria (j. 1892).
 1938 – Vladimir Gorev, sobietar militarra, Espainiako Gerra Zibilean aholkulari moduan aritutakoa (j. 1900).
 1940 – Jehan Alain, frantziar konpositore eta organista (j. 1911).
 1941 – Hélène Swarth, herbeheretar poeta (j. 1859).
 1946 – Wan Rong, Txinako nahiz Qing dinastiako azken enperatriza (j. 1906).
 1952 – Luigi Fagioli, italiar auto gidaria, 1 Formulako lasterketa bat irabazi duen gidaririk zaharrena (j. 1898).
 1954 – Teresa Rosell i Capdevila, kataluniar irakasle eta esperantista (j. 1872).
 1958 – Kurt Alder, alemaniar kimikaria, 1950eko Kimikako Nobel Saria (j. 1902).
 1959 – Hitoshi Ashida, Japoniako lehen ministroa (j. 1887).
 1960 – André Patry, frantziar astronomoa (j. 1902).
 1962 – Shaaban Robert, Tanzaniako idazlea, Swahili hizkuntzaz idatzi duten autore ezagunenetakoa (j. 1909).
 1966 – Georges Lemaître, belgikar apaiz katoliko, matematikari, astronomo eta fisika irakaslea (j. 1894).
 1974 – Susana Brunetti, argentinar aktore, vedette eta abeslaria (j. 1941).
 1978 – Mark Robson, kanadar zinema zuzendari, ekoizle eta muntatzailea (j. 1913).
 1983 – Margarida Lopes de Almeida, brasildar deklamatzaile, poeta eta eskultorea (j. 1896).
 1993 – György Sárosi, hungariar futbolari eta entrenatzailea (j. 1912).
 1995 – 
 Emil Cioran, errumaniar jatorriko frantsesezko idazle eta filosofoa (j. 1911).
 Cicely Popplewell, software-ingeniari britainiarra (j. 1920)
 1996 – Walter Guevara, Boliviako presidentea (j. 1912).
 1998 –
 Ernst Brugger, Suitzako presidentea (j. 1914).
 Conrad Schumann, Berlingo harresia egiten hasi eta gero Alemaniako Errepublika Demokratikotik alde egin zuen lehen desertorea (j. 1942).
 2000 – Carlota O'Neill, espainiar idazle eta kazetari feminista (j. 1905).
 2005 –
 Larry Collins, estatubatuar idazle eta kazetaria (j. 1929).
 Jack Kilby, estatubatuar ingeniari eta fisikaria, mikrotxiparen asmatzaileetako bat eta 2000ko Fisikako Nobel Saria (j. 1923).
 2007 – Nazik al-Malaika, irakiar poeta (j. 1923).
 2008 – Jean-Pierre Thystère Tchicaya, Kongoko Errepublikako presidentea (j. 1936).
 2010 –
 Roberto Rosato, italiar futbolaria (j. 1943).
 Edith Shain, Alfred Eisenstaedten Times Squareko musuaren argazki ospetsuan agertzen den erizaina (j. 1918).
 Harry B. Whittington, "Trilobiteen aita", britainiar paleontologoa (j. 1916).
 2014 – Amalia Miranzo, espainiar irakaslea, politikaria eta sindikalista (j. 1939).
 2018 – Peter Thomson, australiar golfaria (j. 1929).
 Sophie Gradon, britainiar modeloa (j. 1985)
 2020 – Ema Derossi-Bjelajac, kroaziar politikaria (j. 1926).
 2021 – Luis del Sol, espainiar futbolari eta entrenatzailea (j. 1935).
 2024 – 
 Donald Sutherland, kanadar aktorea (j. 1935).
 Margarita Voites, estoniar opera abeslaria (j. 1936).
 Phuntsok Wangchuk, tibetar ekintzaile politikoa (j. 1973).
 2025 –
 Marita Camacho Quirós, costarricar emakume supermendebetekoa (j. 1911).
 Ivar Giaever, norvegiar fisikaria, 1973ko Fisikako Nobel Saria (j. 1929).
 Gertrud Leutenegger, suitzar idazlea (j. 1948).
 Ian McLauchlan, eskoziar errugbilaria (j. 1942).
 Pauli Nevala, finlandiar atleta, xabalina jaurtiketan espezializatua (j. 1940).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Udako solstizioa
 Sehaska egutegiko izendegia: Goizeder/Goizane/Goizargi/Goizalde eta Igantzi.
 Errefuxiatuen Mundu Eguna

 Kanpo estekak 

Ekainaren 19 | Urteko egutegi | Ekainaren 21
Kategoria:Urteko egunak