Mirafuentes

Mirafuentes ([miɾafuentes] gaztelaniaz eta ofizialki; Iturriaga [ituriaɣa] euskaraz baina ez ofizialki) Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri bat da, Lizarrako merindadekoa.  biztanle zituen . urtean.

 Toponimia eta izena 
Mirafuentes jatorri ezezaguna Dokumentuetan horrela ere agertzen da:  Merifuentes (1236, 1254...),  Mirifontes (1274, 1280...), Mirifuentes (1236, 1268...)

Euskara batuaren arautzearen hasierako urteetan, Euskaltzaindiak 1979an argitaratutako Euskal Herriko udalen izendegia izeneko lanean, Iturriaga izena proposatu zen udalerri honetarako. Izan ere, une horretako joera zen euskara aspaldi galdurik zuen Euskal Herriko alderdi zabalean herrien erdal izenetarako euskal ordainak proposatzea. Gerora, ordea, Euskaltzaindiak proposamen horiek berrikusi zituen, eta tradizioan sustraitutako formei eman zien lehentasuna, nahiz eta erdal jatorrikoak izan; horrenbestez, Euskaltzaindiak euskara baturako araututako forma bakarra Mirafuentes da.

 Geografia 
Nafarroa Garaiko hiriburu Iruñetik 72 kilometro mendebaldera dago, Arabarekiko mugatik hurbil, Lizarrako merindadearen mendebaldeko muturrean.

 Ingurune naturala eta klima 
Mirafuentes Berrotza ibarreko herria da; Kodes eta Kabrega mendilerroen artean hedatzen da ibar hori. Udalerria zeharkatzen duten ibaien artean, Odron, Marana eta Naval dira aipagai.

 Klima 
Mirafuentesko klima mediterraneo kontinental motakoa da. Urteko batez besteko tenperatura 9 gradukoa da eta prezipitazioak 800 eta 1.000mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 100 eta 120 bitartean izaten dira, eta udaberri eta udazken garaian ugariagoak dira.

 Landaredia 
Jatorrizko landaredia eraldatua izan da gizakiaren eraginez, eta batez ere arteek osatzen dute.

 Udalerri mugakideak 
Mirafuentesek Nazarrekin egiten du muga iparraldean; Mendazarekin ekialdean; Torralba del Riorekin mendebaldean; eta Desojo eta Esprontzedarekin hegoaldean.

 Historia 
Brontze Aroko aztarnategi arkeologiko bat dago Maranan, eta bertan hezur ugari, zeramika zatiak, silexezko objektuak eta harri leunduak agertu dira. Ondoren egiaztatu zen horiek luberritutako eremu osoan zehar zabaltzen zirela.

XIX. mendearen erdialdera arte, Mirafuentes jaurerria izan zen (konkretuki Berrotza ibarraren menpeko herria). Herriak ordaindu beharreko petxa 1236. urtean eguneratu zuen Tibalt I.a erregeak, urtero 800 soldata. Horrez gain, herriaren inguruko lurrak Mirafuentesi eta koroari batu zizkion. Joan eta Katalina I.a errege-erreginek Nafarroako Pedrori eman zizkioten herritarrei kobratutako errentak 1511n.

1840ko hamarkadaren erdialdetik aurrerako administrazioaren birmoldaketaren ondoren, udalerri independente bihurtu zen. 1847an Mirafuentesko eskolak, urteko 704 errealeko saria zeukan, eta parrokiako abadea herritarrek aurkezten zuten. Gainera, parrokiako onuraduna aukeratutako abade bera zuten.

Mirafuenteseko jauregia Cabo de Armeria gisa agertzen da Erresumaren zerrenda ofizialean. 1513. urtean Lope de Mirafuentes jabea da. Bere semea Pedro Lopez de Mirafuentes 1524. urtean  zergen salbuespen epaia lortu zuen. 1696. urtean Josefa de Azedok  kontratatu zuen Asteasuko hagina, Juan de Larrondo, jauregia berreizteko. 1761. urtean Errege Kontseiluak  Cabo de Armeria gisa errege liburuetan idazteko agindu zuen. 1766an eta 1782an eskatu zuen jauregizainak kuartelen kontra egitea.

Jauregi horretan jaio zen  Pedro de Acedo y Mirafuentes Jimenez de Tejada (Mirafuentes 1723-1798 Los Arcos), San Juan de Jerusalemgo Prior Handia, Acedoko jauregiaren jabeekin ahaidetua. Berrotzako pertsonaiarik nabarmenetakoa da.

 Ekonomia 

 Zerbitzuak 
Antzin-Ameskoako Zerbitzu Sozialen Mankomunitatea zaborra bildu, ura hornitu eta bestelako zerbitzuez arduratzen da Mirafuentes eta eskualdeko beste hainbat herritan.

 Demografia 

 Politika 

 Udaletxea 
Udaletxea inguruko eraikinen estilo berean eraiki zen eta azken mendean hainbat aldiz zaharberritu da. Azkenengo zaharberritzeak 1,4 milioi pezetako aurrekontua izan zuen, eta lanek Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren laguntza jaso zuten. Udala alkateak eta bi zinegotzik osatzen dute.

 HELBIDEA: Gurutze kalea, 29

 Udal hauteskundeak 
2007ko ekainean ez zen udal hauteskunderik izan Mirafuentesen, ez zelako inongo talderik aurkeztu.Noticias de Navarra egunkariko albistea. Urte bereko azaroan, ordea, Ángel Chasco Arzotz aukeratu zuten alkate, Agrupación Independiente La Berrueza (AILB) delakoaren izenean.

2011ko udal hauteskundeetan ere Chasco Arzotz hautatu zuten alkate, kasu honetan Agrupación Electoral Independiente de Mirafuentes (AEIM) izena hartu zuen zerrendaren izenean. Zerrendako hiru kideak zinegotzi bihurtu ziren.Emaitzak, Berria egunkarian.

 Alkateak 
Hauek izan dira Mirafuentesko azken alkateak:
AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia Benito Chasco Larramendi 1979 1983 Agrupacion de Electores San Roman de Mirafuentes Andres Chasco Arzoz 1983 1987 Agrupacion de Electores de Mirafuentes Antonio Gonzalez Arana 1987 1991 Agrupacion de Electores de Mirafuentes Emilio Carlos Ramirez 1991 1995 Agrupacion de Electores de Mirafuentes Jesus Berraondo Ramirez 1995 1999 Independenteak María Dolores Gaston Gaston 1999 2003 Independenteak Jose Andres Chasco Ganuza 2003 2007 Independenteak Angel Chasco Arzoz 2007 2011 Independenteak Angel Chasco Arzoz 2011 2015 Agrupacion Electoral Independiente de Mirafuentes Roberto Larrion Otermin 2016 a 2019 Agrupacion Electoral Independiente Mirafuentes-Iturriaga Mikel Izurdiaga Berraondo 2020 b 2023 Agrupacion Electoral Independiente Mirafuentes-Iturriaga Maria Emma Iñigo Huarte 2023 Jardunean Agrupacion Electoral Independiente Mirafuentes-Iturriaga
a 2015eko hauteskundeetan ez zen zerrendarik aurkeztu.

b 2019ko hauteskundeetan ez zen zerrendarik aurkeztu.

 Kultura 

 Euskara 
1986. urteaz geroztik, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Mirafuentes eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldan, herritarren % 3,68k zekien euskaraz hitz egiten.

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak erabaki zuen Mirafuentes eremu mistora igarotzea, beste 43 udalerrirekin batean.

 Jaiak eta ospakizunak 
Mirafuentesek abuztuaren 17an ospatzen ditu jaiak. Ekainaren 15ean San Adrian egunean sua pizten dute;  halaber, "maiatzeko jaia" ospatzen da, lurraren emankortasunarekin eta naturaren berrikuntzarekin zerikusia duten udaberriko ospakizunekin lotuta.

 Ondasun nabarmenak 

 San Roman eliza, XIII. mendean eraikitzen hasi eta ondorengo mendeetako lanekin osatutako eliza. Eliza-gotorlekua da, bere garaian funtzio bikoitza bete zuelako, erlijiosoa eta militarra.
 Mirafuentesko jaunen jauregia, herriaren kanpoaldean kokatua.
 San Adrian baseliza, 1955ean erabat eraberritu zen nabe bakarreko eraikina da. Barruan Berazako Ama Birjinaren XIII. mendeko egurrezko irudi erromanikoa dago, oso hondatuta.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 

Nafarroako udalerrien zerrenda
Lizarraldea
Lizarrako merindadea

 Kanpo estekak 
  Mirafuentesi buruzko informazioa, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunean.
 Herriaren erdigunearen ikuspegia, Google Street View zerbitzuan.
 Berrotzako bloga, 
 Berrotza._La_Berrueza._Una_mirada_peculiar_al_Valle.pdf 

Kategoria:Mirafuentes