Urriaren 19

Urriaren 19a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta laurogeita hamabigarren eguna da, 293.a bisurteetan. 73 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1939 – Aquiles Cuadra de Miguel Tuterako alkate eta zinegotzi ezkertiarra fusilatu zuten frankistek.
 1970 – Burgosko prozesua zela eta, Erbesteko Eusko Jaurlaritzak greba orokorrera deitu zuen.

 Mundua 
 1924 – Abdulaziz ibn Sauden gudarosteek Meka hartu zuten.
 2003 – Kalkutako Teresa misiolaria beatifikatu zuen Eliza Katolikoak.
 2010 – Txetxeniako parlamentuaren aurka egindako atentatuan sei pertsona hil ziren.

 Arte eta kultura 

 Euskal Herria 
 1997 – Tafallan Nafarroa Oinez jaia ospatu zen.
 2003 – Irunberrin Nafarroa Oinez jaia ospatu zen.
 2008 – Iruñean Nafarroa Oinez jaia ospatu zen.
 2014 – Zangozan Nafarroa Oinez jaia ospatu zen.

 Mundua 
 1845 – Tannhäuser eta koblakarien lehiaketa Wartburg gazteluan (), Richard Wagneren opera estreinatu zen Dresdengo Semperoperren.
 1987 – Astelehen Beltza: Dow Jones burtsa-indizea 508 puntu jaitsi zen.
 2007 – 30 Days of Night ("30 Eguneko Gaua") filma estreinatu zen, David Sladek zuzendu eta Josh Hartnett, Melissa George eta Danny Huston aktoreek antzeztu zuten.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Kirolak 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1679 – Pedro Karrera, gipuzkoar arkitektoa (h. 1731).
 1743 – Pierre-Étienne Cabarrus, Bordeleko bankaria eta Baionako Merkataritza Ganberako zuzendaria (h. 1819).
 1845 – Jean Ithurri, lapurtar idazlea (h. 1896).
 1854 – Jean-Baptiste Ernest Lacombe, lapurtar arkitektoa (h. 1922).
 1884 – Migel Olasagarre, aita Damaso Intza, euskal idazlea (h. 1986).
 1900 –
 André Behotegi, euskal errugbilaria (h. 1960).
 Manuel Maria Ynchausti, euskal jatorriko estatubatuar enpresaburu, kristau filantropo eta euskal kulturaren ekintzailea, Manilan (h. 1961).
 1911 – Gilen Epherre, euskal idazlea eta euskaltzaina (h. 1974).
 1921 – Piarres Xarriton, Xabier Gasteiz, euskal idazle eta politikaria, Euskal literatura, Teologia eta Filosofian aditua eta Euskaltzain osoa (h. 2017).
 1922 – Rosita Arregi, bizkaitar erraketista (h. 2004).
 1924 – Carlos Blasco, donostiar politikari jeltzalea (h. 1996).
 1932 – Luis Usoz, euskal belar hockey jokalaria (h. 1992).
 1935 – Tomás Aragüés Bernad, euskal musikagilea, Teruelen (h. 2022).
 1938 – Miguel Azkarate, gipuzkoar futbolaria (h. 2019).
 1939 – Gladys Zender, perutar modeloa, Miss Unibertso 1957.
 1942 – Iñaki Gabilondo, gipuzkoar kazetaria, irrati esataria eta telebista aurkezlea.
 1944 –
 Begoña Arregi, gipuzkoar irakaslea, kazetaria eta idazlea.
 Anton Martínez, bizkaitar futbolari ohia.
 1950 –
 José Luis Castejón, nafar sindikalista eta politikaria (h. 2006).
 Javier Rebollo, bizkaitar zinema zuzendari, gidoigile, ekoizle eta argazkigilea.
 1952 – Itziar Zubizarreta, gipuzkoar idazlea, haur eta gazte literaturan aditua.
 1956 – José María Asin, nafar aktorea.
 1959 – Miguel Ángel Zuñiga, gipuzkoar eskubaloi jokalari ohia.
 1963 – Bartolomé Alarcón, bizkaitar arraunlari ohia.
 1968 – Ritxi Mendiguren, gipuzkoar futbolari ohia, Athleticen aritutakoa.
 1972 – Tinieblas González, arabar zinema zuzendari, gidoigile eta ekoizlea, Ourensen.
 1974 –
 César Palacios, nafar futbolari ohia.
 Iban Pérez, nafar futbolari ohia.
 1976 –
 Joseph Duplantier, lapurtar musikaria, Gojira death metal taldeko kidea.
 Xabi Fernández, euskal herritar kirolaria, Iker Martinez de Lizarduirekin batera belako 49er klaseko txapeldun olinpikoa.
 1978 – Iñigo Arcauz, gipuzkoar politikaria.
 1990 – Zuriñe Hidalgo, gasteiztar abeslari, irakasle eta telebista-aurkezlea.
 1993 – Alazne Gomez, bizkaitar futbolaria.

 Mundua 
 1276 – Hisaaki Printzea, Japoniako Kamakura shogunerriko zortzigarren shoguna (h. 1328).
 1433 – Marsilio Ficino, italiar filosofo eta humanista (h. 1499).
 1469 – John Fisher, ingeles elizgizon eta humanista (h. 1535).
 1582 – Dmitri I.a Errusiakoa  Faltsua, Errusiako tsarra (h. 1606).
 1593 – Leonor de Cortinas, espainiar dama, Miguel de Cervantes idazlearen ama (j. 1519)
 1605 – Thomas Browne, ingeles sendagile eta polimata (h. 1692).
 1625 – Pierre Nicole, frantziar teologo, moralista eta idazle jansenista (h. 1695).
 1701 – Ilona eta Judit Gófitz, hungariar biki siamdarrak (h. 1723).
 1726 – Luisa Danimarkakoa, Danimarkako printzesa eta Sajonia-Hildburghausengo dukesa  (h. 1756).
 1748 – Thomas Graham (Lynedocheko 1. baroia), eskoziar aristokrata, politikaria eta britainiar armadako ofiziala (h. 1843).
 1784 – Leigh Hunt, ingeles kazetari, kritikari, saiakeragile, itzultzaile eta olerkaria (h. 1859).
 1795 – Pedro Blanco Soto, Boliviako presidentea (h. 1829).
 1810 – Jules Malou, Belgikako lehen ministroa (h. 1886).
 1835 – Amanda Jones, estatubatuar poeta eta asmatzailea (h. 1914).
 1856 – Edmund Beecher Wilson, estatubatuar zoologo, enbriologo eta genetista (h. 1939).
 1858 – George Albert Boulenger, belgikar-britainiar zoologoa (h. 1937).
 1862 –
 Maria da Cunha, portugaldar poeta eta kazetaria (h. 1917).
 Francisca Clotilde, brasildar idazle, irakasle eta kazetaria (h. 1935).
 Auguste Lumiere, frantziar zinemagilea (h. 1954).
 1871 – Fiodor Dan, errusiar mentxebike judua (h. 1947).
 1882 –
 Umberto Boccioni, italiar margolari eta eskultorea (h. 1916).
 Vincas Krėvė-Mickevičius, lituaniar idazlea (h. 1954).
 1884 – Virxinia Pereira Renda, galiziar idazlea (h. 1969).
 1888 – Cornelius Colbert, irlandar errepublikarra, 1916ko Pazko Matxinadako buruzagietako bat (h. 1916).
 1892 – Ilmari Hannikainen, finlandiar konpositorea (h. 1955).
 1895 – Lewis Mumford, estatubatuar historialari, soziologo, teknologiaren filosofo eta literatura kritikaria (h. 1990).
 Mary Reynolds, estatubatuar artista eta azaleztatzailea (h. 1950)
 1899 – Miguel Angel Asturias, guatemaldar idazlea, 1967ko Literaturako Nobel Saria (h. 1974).
 1900 – Erna Berger, alemaniar sopranoa (h. 1990).
 1909 –
 Mohammad Ali Bogra, Pakistango lehen ministroa (h. 1963).
 Marguerite Perey, frantziar fisikaria, frantzioaren aurkitzailea eta Frantziako Zientzien Akademiako kide aukeratutako lehen emakumea (h. 1975).
 1910 – Subrahmanyan Chandrasekhar, indiar jatorriko estatubatuar fisikari teoriko, astrofisiko eta matematikoa, 1983ko Fisikako Nobel Saria (h. 1995).
 1913 –
 Vinicius de Moraes, O Poetinha, brasildar poeta eta musikagilea (h. 1980).
 Vasco Pratolini, italiar idazlea (h. 1991).
 1916 – Jean Dausset, frantziar sendagile eta immunologoa, 1980ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 2009).
 1921 – Gunnar Nordahl, suediar futbolaria, historiako aurrelaririk onenetakoa (h. 1995).
 1922 – Elsa Joubert, hegoafrikar idazlea (h. 2020).
 1924 – Lubomír Štrougal, Txekoslovakiako lehen ministroa (h. 2023).
 1925 –
 Raymond Impanis, belgikar txirrindularia (h. 2010).
 Czesław Kiszczak, Poloniako lehen ministroa (h. 2015).
 1927 – Pierre Alechinsky, belgikar pintore, grabatzaile eta poeta.
 1928 – Borisav Jović, Jugoslaviako presidentea  (h. 2021).
 1931 –
 Manolo Escobar, espainiar abeslaria eta aktorea (h. 2013).
 John le Carré, britainiar idazlea (h. 2020).
 1934 –
 Luisa Durán, Extremadurako zigarrogilea, extremadurerazko idazlea, poesia, prosan eta antzerkian aritutakoa (h. 2022).
 Yakubu Gowon, Nigeriako presidente ohia.
 1935 – Agne Simonsson, suediar futbolaria (h. 2020).
 1936 – Tony Lo Bianco, estatubatuar aktorea (h. 2024).
 1937 – Peter Max, germano-estatubatuar artista.
 1938 –
 Eugenio Montejo, venezuelar olerkaria, saiakera egilea eta diplomatikoa (h. 2008).
 Fumiko Yonezawa, japoniar fisikari teorikoa (h. 2019).
 1940 –
 Michael Gambon, irlandar jatorriko ingeles aktorea (h. 2023).
 Rosny Smarth, Haitiko lehen ministroa (h. 2025).
 1941 – Artur Carlos Maurício Pestana dos Santos, Pepetela, angolar idazlea.
 1942 – Péter Medgyessy, Hungariako lehen ministroa.
 1943 – Adolfo Aristarain, argentinar zinema zuzendari eta gidoilaria.
 1944 –
 El Cabrero, espainiar abeslaria.
 Agustín Tamames, espainiar txirrindulari ohia.
 Peter Tosh, jamaikar reggae musikaria (h. 1987).
 1945 –
 Angus Deaton, eskoziar ekonomialaria, 2015eko Ekonomiako Nobel Saria.
 Divine, Amerikako Estatu Batuetako aktore, LGTB ikonoa eta karaktere aldakorreko abeslaria (h. 1988).
 John Lithgow, estatubatuar aktore, musikari, olerkari eta abeslaria.
 1946 –
 Robert Hue, frantziar politikaria.
 Rosa Maria Oriol Porta, kataluniar bitxigilea eta enpresaburua.
 Philip Pullman, ingeles eleberrigilea.
 Keith Reid, ingeles abesti egilea, Procol Harum taldeko kidea (h. 2023).
 1949 – 
 Fiorella Faltoyano, espainiar antzezlea.
 Melania Pérez, argentinar abeslaria (h. 2026)
 1952 – Verónica Castro, mexikar aktore, abeslari eta telebista aurkezlea.
 1954 – Agnes M. Sigurðardóttir, islandiar apezpiku luterotarra.
 1958 – 
 Dulcênio Fontes de Matos, brasildar apezpiku katolikoa.
 Hiromi Hara, japoniar futbolari ohia.
 1960 – Takeshi Koshida, japoniar futbolari ohia.
 1962 – Evander Holyfield, estatubatuar boxeolaria.
 1963 – Sruti Mohapatra, indiar pertsona desgaituen eskubideen aldeko ekintzailea.
 1964 –
 Gretchen Daily, estatubatuar biologoa eta biogeografoa.
 Agnès Jaoui, frantziar abeslari, aktore, gidoigile eta zinema zuzendaria.
 Manuel Legris, frantziar dantzaria.
 Katie Viqueira, tango eta folklore argentinarreko abeslaria eta fonoaudiologoa.
 1967 – 
 Brian Howard, estatubatuar saskibaloi jokalari ohia.
 Judith Suminwa, Kongoko Errepublika Demokratikoko lehen ministroa.
 1969 – Pedro Castillo, Peruko presidentea.
 1970 –
 Martín Gervasoni, argentinar aktore eta gidoigilea.
 Fabián Roncero, espainiar atleta ohia.
 1973 – Pekka Himanen, finlandiar filosofoa.
 1975 – César Sanmartín, kataluniar saskibaloi jokalari ohia.
 1977 –
 David Rubín, galiziar marrazkilari eta komikigilea.
 Raúl Tamudo, kataluniar futbolaria.
 1978 – Lee Isaac Chung, estatubatuar zinema zuzendaria eta gidoilaria, Kinyaruanda hizkuntzan egindako lehen filmaren egilea.
 1983 – Rebecca Ferguson, suediar aktorea.
 1988 – Irene Escolar, espainiar aktorea.
 1991 – 
 Gita Rezakhanova, kirgizistandar biki siamdaretako bat.
 Zita Rezakhanova, kirgizistandar biki siamdaretako bat (h. 2015).
 Samantha Robinson, estatubatuar aktorea.
 Svenja Brunckhorst, alemaniar saskibaloi jokalaria.
 1997 – Timothé Nadim, frantziar musikari, kazetari eta aktibista.
 1999 – Amanda Dudamel, venezuelar modeloa.
 2001 – Merel Conijn, izotz gaineko abiadurako patinajean lehiatzen den herbeheretar kirolaria.
 2005 - Liu Qingyi, txinatar breakdancerra.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1612 – Juan Fernandez de Rekalde, bizkaitar legelari eta politikaria, Quiton.
 1647 – Blas Alexandre Lezaeta, nafar elizgizona, Orreagako kolegiataren priore, Iruñeako apezpikua eta inkisidorea, Zaragozan (j. 1597).
 1853 – Jose Frantzisko Iturtzaeta, gipuzkoar kaligrafoa, Madrilen (j. 1788).
 1875 – Pierre Salomon Ségalas, baxenafar medikua, urologian aditua, Saint-Vallerinen (j. 1792).
 1884 – Nikolas Soraluze, euskal historialari, politikari eta enpresaburua (j. 1820).
 1892 – Luis Karril, donostiar arrantzalea eta eta traineru estropadetako patroia (j. 1847).
 1939 – Aquiles Cuadra, euskal abokatu eta politikaria, fusilatua (j. 1896).
 1962 – Jose Agerre, euskal idazle eta politikaria (j. 1889).
 1970 – Jose Emilio Esparza Viela, nafar abokatua eta funtzionarioa (j. 1919).
 2003 – Jaime Allende, euskal belar hockey jokalaria (j. 1924).
 2013an desagertua – Hodei Egiluz, Anberesen desagerturiko eta bilaketa luze baten ondoren hilik agertutako galdakoztar gaztea (j. 1989).
 2014 – Juan María Lasa, gipuzkoar futbolaria (j. 1931).
 2016 – Luis Maria Etxeberria, euskal herritar futbolaria (j. 1940).
 2018 – Antton Etxeberria, gipuzkoar aktore eta titiriteroa (j. 1960).

 Mundua 
 1216 – Joan Lurgabea, Ingalaterrako erregea eta Akitaniako dukea (j. 1166).
 1531 – Fadrique Álvarez de Toledo, bigarren Albako dukea.
 1547 – Perino del Vaga, italiar margolaria (j. 1501).
 1673 – François Fouquet, Frantziako artzapezpikua eta Baionako apezpikua (j. 1611).
 1678 – Samuel van Hoogstraten, herbeheretar Herbehereetako Urrezko Aroko margolari, olerkari eta artearen teorikoa (j. 1627).
 1682 – Thomas Browne, ingeles sendagile eta polimata (j. 1605).
 1723 – Godfrey Kneller, Alemanian jaiotako ingeles margolaria (j. 1646).
 1745 – Jonathan Swift, irlandar idazlea (j. 1667).
 1813 – Józef Poniatowski, poloniar jenerala (j. 1763).
 1851 – Maria Teresa Frantziakoa, Angulemako dukesa (j. 1778).
 1875 – Charles Wheatstone, britainiar fisikaria (j. 1802).
 1889 – Luis I.a Portugalgoa, Portugalgo erregea (j. 1838).
 1905 – Virgil Earp, estatubatuar marshalla (j. 1843).
 1909 – Cesare Lombroso, italiar kriminologo, frenologo, sendagile eta Italiako kriminologia positibistako eskolaren sortzailea (j. 1835).
 1910 – Luigi Lucheni, Sissi, Austriako enperatriza erail zuen italiar anarkista (j. 1873).
 1913 – Alejandro Pidal y Mon, espainiar historialari eta politikaria (j. 1846).
 1921 – António Granjo, Portugalgo lehen ministroa (j. 1881).
 1934 –
 Georges Besançon, L'Aérophile hegazkintzako aldizkariaren sortzaile eta editatorea (j. 1866).
 Alexander von Kluck, alemaniar jenerala Lehen Mundu Gerran (j. 1846).
 1935 –
 Oda Krohg, norvegiar margolaria, Norvegiako pintura erromantiko berriaren erreferentetzat hartua (j. 1860).
 Ida Oppenheim, alemaniar idazlea (j. 1864).
 Anna Ulianova, errusiar militante, kazetari eta idazle boltxebikea (j. 1864).
 1936 – Lu Xun, txinatar idazlea, txinerazko literatura modernoaren aitatzat hartua (j. 1881).
 1937 – Ernest Rutherford, zeelandaberritar fisikari eta kimikaria, fisika nuklearraren aita eta 1908ko Kimikako Nobel Saria (j. 1871).
 1943 – Camille Claudel, frantziar eskulturgilea (j. 1864).
 1946 – Rosa Maria Oriol Porta, kataluniar bitxigilea eta enpresaburua.
 1950 – Edna St. Vincent Millay, estatubatuar antzerkigile eta poeta lirikoa (j. 1892).
 1952 –
 Edward S. Curtis, estatubatuar argazkilari eta etnografoa (j. 1868).
 Ernst Streeruwitz, Austriako kantzilerra (j. 874).
 1955 – Eugène Delporte, belgikar astronomoa (j. 1882).
 1957 – Gordon Childe, australiar arkeologoa (j. 1892).
 1958 – Mercedes Escribano Pérez, espainiar pedagogoa eta irakaslea (j. 1888).
 1959 – Josef Hoop, Liechtensteingo lehen ministroa (j. 1895).
 1961 – Mihail Sadoveanu, errumaniar idazlea (j. 1880).
 1970 – 
 Lázaro Cárdenas, Mexikoko presidentea (j. 1895).
 Elena Torres Cuéllar, mexikar lider iraultzaile komunista, sufragista, feminista, hezitzaile aurrerakoia eta idazlea (j. 1893)
 1971 – Sona Axundova-Qarayeva, azerbaijandar poeta (j. 1898).
 1972 – Said bin Taimur, Maskat eta Omango sultana (j. 1910).
 1978 –
 Ramon Mercader, PSUC alderdiko kataluniar militantea, Troski hil zuelako ezaguna (j. 1913).
 Gig Young, estatubatuar aktorea (j. 1913).
 1980 – Georg Rasch, daniar estatistikaria (j. 1901).
 1983 – 
 Maurice Bishop, Grenadako lehen ministroa (j. 1944).
 Dorothy Stuart Russell, britainiar patologoa (j. 1895)
 1984 –
 Henri Michaux, belgikar olerkari, idazle eta margolaria (j. 1899).
 Jerzy Popiełuszko, poloniar apaiz katoliko, sindikalista eta beatoa, eraila (j. 1947).
 1986 – Samora Machel, lehendabiziko Mozambikeko presidentea (j. 1933).
 1987 – Jacqueline du Pré, britainiar biolontxelo-jotzailea (j. 1945).
 1990 – Félix Pita Rodríguez, kubatar idazlea (j. 1909).
 1994 – Oldrich Cernik, txekoslovakiar politikaria (j. 1921).
 1995 – Don Cherry, estatubatuar jazz musikagilea (j. 1936).
 1997 – Pilar Miró, espainiar zinema zuzendaria (j. 1940).
 1999 – Nathalie Sarraute, errusiar-frantziar idazlea (j. 1900).
 2002 –
 Manuel Álvarez Bravo, mexikar argazkilaria (j. 1902).
 Hans Jürgen Press, haurrentzako liburuen ilustratzaile eta idazle alemaniarra (j. 1926).
 2003 – Alija Izetbegović, lehendabiziko Bosnia-Herzegovinako presidentea (j. 1925).
 2004 – Kenneth E. Iverson, kanadar ordenagailu programatzailea (j. 1920).
 2007 – Winifred Asprey, estatubatuar matematikaria ta informatikaria (j. 1917)
 2009 – René Marigil, espainiar txirrindularia (j. 1928).
 2012 –
 Fiorenzo Magni, italiar txirrindularia, hiru Itzuli Handietan etapa garaipenak lortu zituen lehena (j. 1920).
 Manuel António Pina, portugaldar idazlea eta kazetaria (j. 1943).
 Raymond Souster, ingelesezko kanadar poeta (j. 1921).
 2014 –
 Leonore Davidoff, estatubatuar soziologo eta historialari feminista (j. 1932).
 John Holt, jamaikar reggae abeslari eta kantagilea (j. 1947).
 2016 –  Yvette Chauviré, frantziar dantzaria (j. 1917)
 2018 – Osamu Shimomura, japoniar kimikari eta biologoa, 2008ko Kimikako Nobel Saria (j. 1928).
 2019 –
 Salvador Giner, kataluniar soziologoa, Institut d'Estudis Catalanseko presidentea (j. 1934).
 Carlos Suárez Morilla, espainiar zinema zuzendari eta argazkilaria (j. 1946).
 2020 –
 Spencer Davis, galestar musikari eta multiinstrumentista, The Spencer Davis Group taldeko sortzailea (j. 1939).
 Joan Mesquida, espainiar politikaria (j. 1962).
 2023 – Jamila Abdallah Taha al Shanti, palestinar irakaslea eta politikaria, Hamasko kidea (j. 1955).
 2025 – 
 Abdul Rauf al-Kasm, Siriako lehen ministroa (j. 1932).
 Olga Fernández Latour de Botas, argentinar idazle, historialari eta folklorista (j. 1935).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Sengrat, Leintz eta Leniz.

 Kanpo estekak 

Urriaren 18 | Urteko egutegi | Urriaren 20
Kategoria:Urteko egunak