Udazkeneko onddozuri

Udazkeneko onddozuri edo onddo zuria (Boletus edulis) Boletaceae familiako onddoa da. Erretikulu zuria du oinaren goialdean. Kapela marroi iluna dauka eta kupelaren itxurako oina. Haragia zuria eta intxaur usainarekin.

Sinonimoak: Boletus bulbosus, Boletus elephantinus, Boletus edulis var. ß elephantinus, Boletus edulis var. γ tuberosus, Boletus edulis var. a communis, Suillus edulis, Tubiporus edulis, Tubiporus esculentus, Boletus solidus, Leccinum elephantinum, Leccinum edule, Boletus dulcis, Boletus umbrinus, Boletus edulis var. bulbosus, Dictyopus umbrinus, Dictyopus edulis, Suillus bulbosus, Suillus umbrinus, Ceriomyces crassus.

 Bizilekua 
Hostozabalekin eta koniferekin mikorrizak sortzen ditu goroldio ugariko tokietan. Ipar-toki epeletan. Bakarrik edo taldetan daude, lur drainatuetan.

 Deskribapena 
Edulis taldearen ordezkaria da, reticulatus, aereus eta pinicola-rekin batera osatzen dutena.

Boletus-en erregeak dira, erromatarrek ere asko estimatzen zituzten eta gaur egun Europako zenbait lekutan kontsumitzen diren perretxiko bakarrak dira.

Kapelaren koloreak zehazten dituen barietate batzuk ditu, hala nola, albus barietate zurixka, citrina horixka eta fuscoruber gorrixka, pinikola-ren oso antzekoa.

Kapela: 6-15 (20) cm. diametroan. Haragitsua eta sendoa, hasieran hemisferikoa, gero ganbila, amaieran apur bat kopa formakoa. Arre ilun xamarra, kapelaren ertza argiagoa eta azala likatsua. Belusik (terciopelo) gabea. Azalaren azpian marroi-ardo kolorea du, retikulatus-ak ez bezala. zerrenda zuri oso bereizgarria kapelaren ertzean.

Tutuak: Hasieran zurixkak, gero hori-olibak, luzeak, askeak, errazak kapelatik bereizten, ez dira urdintzen.

Poroak: Lehenik itxiak eta finak, zuriak edo zuri-grisaxkak, gero horiak, azkenik berdexkak.

Hanka: Sendoa, lodia, betea eta irmoa, gaztetan sabelduna, hazten denean zilindriko bihurtzen da. Kolore zuria edo marroi argia, goialdean sare zuri batez apaindua.

Haragia: Zuria, apur bat burdin kolorea azalaren azpian, sendoa eta gogorra gaztea denean, gero harroa. Zaporea gozoa, hurrarena gogorarazten du.

 Jangarritasuna 
Bikaina, herrialde guztietako perretxiko preziatuenetako bat.

Harri Aroko gure arbasoek ere kontsumitzen zituzten, Dordoinan (Frantzia) egin ziren eskabazio batzuetan frogatu zen.

 Nahasmen arriskua 
Boletus aereus, Boletus pinicola, Boletus reticulatus, denak jangarri bikainak 

Appendiculatus multzokoek eta bere barietate ezberdinek antzeko ezaugarriak dituzte, baina beraien poroen urre kolore horiagatik bereizten dira, eta haragiaren koloreagatik, kolore arrosa edo urdin lausotu batez tindatzen den horixka.

 Sasoia eta lekua 
Irailetik azarora arte, pagoen, haritzen eta gaztainondoen baso handietan, pinudietan eta mendiko izeietan ere bai.

Soilguneetan, mugetan, bideetan etab.

 Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Ipar Afrika, Erdialdeko Amerika, Asiako iparraldea; Hegoafrikan, Hego Amerikan, Australian eta Zelanda berrian sartua.

 Etimologia 
Boletus terminoaren etimologia eztabaidagarria da. Edulis latinetik dator, jangarria esan nahi du, bere haragiaren jangarritasun bikainagatik.

 Beste izen arruntak 
Boletus edulis tokiko euskarazko testuetan:Orotariko Euskal Hiztegia, Euskaltzaindia., onddo buruzuri; onddo zuri; papun (heldua denean).

 Galeria 

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

Kategoria:Boletus
Kategoria:Onddo jangarriak
Kategoria:Kanadako onddoak
Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako onddoak
Kategoria:Alaskako onddoak
Kategoria:Mexikoko onddoak
Kategoria:Ekuadorko onddoak
Kategoria:Brasilgo onddoak
Kategoria:Uruguaiko onddoak
Kategoria:Islandiako onddoak
Kategoria:Europako onddoak
Kategoria:Kanarietako onddoak
Kategoria:Errusiako onddoak
Kategoria:Kaukasoko onddoak
Kategoria:Mongoliako onddoak
Kategoria:Txinako onddoak
Kategoria:Hego Koreako onddoak
Kategoria:Japoniako onddoak
Kategoria:Himalaiako eremuaren onddoak
Kategoria:Australiako onddoak
Kategoria:Zeelanda Berriko onddoak
Kategoria:Nigeriako onddoak
Kategoria:Hegoafrikako onddoak