Urduña

Urduña (ofizialki ele bietan Urduña/Orduña) Bizkaiko udalerririk hegoaldekoena da. Nerbioi ibarrean dago, Arabako eta Burgosko lurrez inguratua, Bizkaiko esklabea baita. Hartara, Arabako Aiaraldea eskualdeko herritzat ere har daiteke, arrazoi geografikoak direla kausa. Urduña da hiri titulua duen Bizkaiko biztanlegune bakarra. . urtean  biztanle zituen.

 Geografia 
 Ingurune naturala 

Gorobel mendilerroaren azpian dago udalerria, Txarlazo mendia gainean daukala. Halaber, Urduñako mendatea urteetan izan da Euskal Herritik Gaztelara joateko bide nagusia.


 Udalerri mugakideak 
 Mendebaldean: Junta de Villalba de Losa, Berberana (Burgos) eta Aiara.
 Iparraldean: Aiara eta Amurrio.
 Ekialdean: Amurrio eta Urkabustaiz.
 Hegoaldean: Amurrio.

 Kontzejuak 
Urduñako udalerriaren barnean, Urduñako hiriko eremuaz gain, Belandia, Lendoñobeiti, Lendoñogoiti eta Mendeika kontzejuak daude. Zentzu honetan, Urduña da bere mugen barnean izaera administratiboa duten herriak dituen udalerri bakarra Bizkaian.

Halaber, Urduñako Komunitatea izeneko elkargo lur eremu bat dago udalerri honetan. Elkargo lur hau Junta de Villalba de Losa (Burgos), Aiara eta Amurrioko udalerriek erabil dezakete.
 Historia 

Urduña 1229. urtean sortu zen hiribildutzat, Bizkaiko jaurerriaren seigarren jauna zen Lope Diaz Harokoak hiri-gutuna eman zionean. Gaztelako Erresuman ekoizten zen artilea hiribildu honetatik garraiatzen zuten iparraldeko Europarako bidean. Hori dela eta, Henrike IV.ak Bizkaiko Jaurerriko hiri izendapena eman zion. 1535. urtean sute handi batek hiri osoa kiskaltzeko zorian egon zen.

Villañoko Esparrua udalerriak Lausa Haranean duen enklabea da. Enklabe honen jatorria Gaztelako Komunitateen Gerran aurkitzen da. Gatazka honen testuinguruan Karlos I.a enperadoreak Urduñari lursail hau eman zion bertako biztanleek Gaztelako Koroari eskainitako babesagatik.

XVIII. mendean Urduña Gaztelarekin lotzen zuen bidea hobetu zuten eta 1774. urtean irekia izan zen. Halaber, aduana bat eraikitzeari ekin zioten eta 1792an bukatu zituzten lanak. Aduanak merkataritza gune garrantzitsua bihurtu zuen Urduña.

XIX. mendean Urduñak gainbeheran sartu zen bi arrazoi nagusigatik. Alde batetik, garai horietan izandako gerren ondorioz, eta bestetik 1841. urtean aduanak itsasaldean ezarri zituztelako. Halaber, karlistaldien porrotak foruen galera ekarri zuten.

XX. mendearen hasieran hiriak izaera turistikoa hartu zuen, La Muerako bainuetxearen bidez. Halaber, Antiguako pasealekuan eraikin berriak egin zituzten. XXI. mendearen hasieran, hiriaren erdialdeko plazan kokaturiko aduana zaharra, bainuetxe bilakatu zen.

 Demografia 

 Politika 

 2023-2027 legegintzaldia 

 Alkateak 

Hauek izan dira Urduñako azken alkateak:

AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia Ignacio Estevez Arechavaleta 1979 1983 Euzko Alderdi Jeltzalea Ana Maria Barañano Laburu 1983 1987 Euzko Alderdi Jeltzalea Ana Maria Barañano Laburu 1987 1991 Euzko Alderdi Jeltzalea Juan Angel Bilbao Larrea 1991 1995 Euzko Alderdi Jeltzalea Juan Angel Bilbao Larrea 1995 1999 Euzko Alderdi Jeltzalea Xabier Eguiluz Isusi 1999 2003 Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna Ricardo Gutierrez Tellaetxe 2003 2007 Euzko Alderdi Jeltzalea Ricardo Gutierrez Tellaetxe 2007 2011 Euzko Alderdi Jeltzalea Carlos Arranz Diego 2011 2015 Bildu Idoia Aginako Arbaiza 2015 2019 Euskal Herria Bildu Itziar Biguri Ugarte 2019 2023 Euskal Herria Bildu Iker Santocildes Perez 2023 Jardunean Euzko Alderdi Jeltzalea

 Garraioa 
Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu udalerrian:

 Kirolak 
Urduñako udal pilotalekua 1931. urtean eraiki zen. 40 metro luze da eta 1983. urtea geroztik teilatua du. Udal igerilekuei dagokienez, hiru ditu: 50 metro luzerakoa (olinpiarra), 25 metrokoa eta haurrentzakoa.

 Ondasun nabarmenak 
Ikus zerrenda: «Urduñako kultura ondasunak»

 Ondare erlijiosoa 
 Familia Sakratuaren eliza
 Andra Maria eliza
 Antiguako Andra Mariaren santutegia

 Ondare zibila 
 Aduana zaharra

 Jauregiak 
 Diaz Pimienta jauregia
 Mimenza jauregia
 Belasko jauregia
 Ortes de Belasko jauregia

 Argazki galeria 

 Urduñar ospetsuak 
 Francisco Urduña (-1550), konkistatzailea.
 Juan Ortiz de Zarate (1521-1576), konkistatzailea eta kolonizatzailea.
 Juan Garai (1528 - 1583), esploratzailea eta kolonizatzailea.
 Andrés de Poza, Poza Lizentziatua goitizenez ezaguna (-1595), jakintsua, hizkuntzalaria eta legelaria.
 Pedro Bardezi (1641-1700), frantziskotar misiolaria.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Urduñako Udalaren webgunea


Kategoria:Barrendegiak
Kategoria:Esklabeak