Urtarrilaren 26

Urtarrilaren 26a egutegi gregoriotarraren urteko hogeita seigarren eguna da. 339 egun falta dira urtea amaitzeko, 340 egun bisurteetan.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1965 – Espainiako Ordena Publikoko Auzitegiak epaitu zituen ETArekin lotutako hemezortzi pertsona. Gehienak 1963ko urrian atxilotu zituzten, langile grebei lotuta. Grebetan edo elkartasun ekintzetan parte hartzea leporatu zieten, ETAko kide zein erakundearen jarraitzaile moduan. 5 eta 6 hilabete arteko espetxe zigorra ezarri zieten.
 2010 – Ertzaintzak 7 ustezko etakide atxilotu zituen Gipuzkoa, Bizkaia eta Huescan.

 Mundua 
 1500 – Vicente Yáñez Pinzón gaur egungo Brasilera iritsi zen lehen europarra izan zen.
 1526 – Espainiako musulmanen behartutako konbertsioa emateko epea iritsi zen Aragoiko Erresuman eta Kataluniako Printzerrian, Karlos V.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak aurreko urteko azaroaren 25ean agindu bezala. Valentziako Erresuman 1525eko abenduaren 31n amaitu zen epea.
 1531 – Lisboan (Portugal) izandako lurrikaran milaka hildako izan ziren.
 1564 – Trentoko kontzilioan hartutako erabakiek katolizismoa eta protestantismoa erabat bereizi zituzten.
 1788 – Arthur Phillipek gidatuta, lehen biztanleak ezarri ziren Sydneyn. Preso britainiarrez jositako lehen itsasontziak iritsi ziren Australiara eta aborigenena zen lurraldean lehen kolonia ezarri zuten.
 1827 – Peru errepublika independente bihurtu zen.
 1841 – Erresuma Batuak Hong Kong okupatu zuen.
 1924 – Errusiako San Petersburgo hiriari izena aldatu zioten, Leningrado jartzeko.
 1939 – Espainiako Gerra Zibilean, frankistek Bartzelona menperatu zuten.
 1942 – Bigarren Mundu Gerran Europan parte hartzeko lehen tropa estatubatuarrak Ipar Irlandara iritsi ziren.
 1950 – Indiak errepublika aldarrikatu zuen.
 1980 – Egiptok eta Israelek harreman diplomatikoak hasi zituzten.
 1998 – Bill Clinton presidente estatubatuarrak ukatu egin zuen Monica Lewinsky Etxe Zuriko langilearekin sexu harremanik eduki izana.
 2001 – Indian Richter eskalan 7,9ko lurrikar batek 20.000 lagun hil zituen.
 2004 – Hamid Karzai Afganistango presidenteak konstituzio berria sinatu zuen.
 2005 – Tren istripua Kaliforniako Glendale herrian. 11 hildako eta 200 zauritu.

 Arte eta kultura 
 Euskal Herria 
 2006 – Euskarazko Wikipedia 5.000 artikulura heldu zen

 Mundua 
 1790 – Così fan tutte, ossia La scuola degli amanti (euskaraz: Horrela egiten dute denek, edo maitaleen eskola), Wolfgang Amadeus Mozarten musika eta Lorenzo Da Ponteren libretoa duen opera estreinatu zen Vienako Burgtheateren.
 2010 – Aka-Bo hizkuntza desagertu zen hitz egiten zuen azken pertsona, Boa Sr, hiltzerakoan.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Kirolak 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1741 – Juan Goienetxe Agerrebere, iruritar militar, politikari eta merkataria (h. 1813).
 1775 – Domingo Bonetxea, euskal itsasgizona, militarra eta esploratzailea (j. 1713).
 1788 – Martina Ibaibarriaga, bizkaitar militarra (h. 1849).
 1804 – Jan Battitt Larralde, lapurtar bertsolaria (h. 1870).
 1813 – Policarpo Baltzola, euskal herritar matematikari eta asmatzailea, XIX. mendeko euskal asmatzaile bikainenetarikoa (h. 1879).
 1857 – Pedro Mari Otaño, gipuzkoar bertsolaria eta euskal idazlea (h. 1910).
 1865 – Sabin Arana, eusko abertzaletasunaren "aita" (h. 1903).
 1883 –
 Policarpo Larrañaga, euskal apaiza, euskal nazionalismoaren aldeko ekintzailea eta idazlea (h. 1956).
 Juan Zaragueta, euskal filosofo, idazle eta pedagogoa (h. 1974).
 1888 – Alfonso Beorlegi, euskal militarra (h. 1936).
 1896 – Leon Huegun, Txikito de Aia, gipuzkoar aizkolaria.
 1906 – Andima Ibinagabeitia, elantxobetar idazlea eta itzultzailea (h. 1967).
 1913 – Pablo Barcos, bizkaitar futbolaria (h. 1997).
 1914 – José Goñi Gaztanbide, nafar elizgizon, irakasle eta historialaria (h. 2002).
 1933 – Juan Carlos Díaz Quincoces, Quincoces II.a, arabar futbolaria (h. 2002).
 1934 – Luis Otaño, gipuzkoar txirrindulari ohia.
 1935 – Ramon Carrera, bizkaitar eskultorea, Madrilen (h. 2013).
 1953 – José Ramón Urquijo, bizkaitar historialaria, espainiar historia garaikidean aditua.
 1957 – Carlos Meléndez, bizkaitar futbolari ohia.
 1962 – Iñaki Bergara Iribar, bizkaitar futbolari ohia.
 1967 – Mikel Ibarguren, gipuzkoar idazlea eta ETAko preso ohia.
 1974 –
 Marcelino Beroiz Lazcano, nafar historialaria.
 Cesar Krutxaga, nafar futbolaria.
 1981 – Amaia Egidazu, bizkaitar idazlea eta ilustratzailea.
 1983 – María Goiricelaya Burón, bizkaitar antzerki-zuzendaria, antzerkigilea, ahots-espezialista eta antzerki-ikertzailea.
 1984 – Igor Angulo Alboniga, bizkaitar futbolaria.
 1991 – Aitor Villar, bizkaitar futbolaria.
 1999 – Xabier Beraza, gipuzkoar saskibaloi-jokalaria.
 2000 – Yago Cantero, nafar futbolaria.
 2001 – Ekain Azkune, gipuzkoar futbolaria.

 Mundua 
 1467 – Guillaume Budé, frantziar filosofo, jakintsu eta humanista (h. 1540).
 1715 – Claude-Adrien Helvétius, frantziar filosofoa (h. 1771).
 1739 – Charles-François Dumouriez, Frantziako Armadako jenerala (h. 1823).
 1763 – Karlos XIV.a Joan Suediakoa, Frantziako Lehen Inperioko mariskala eta Suedia eta Norvegiako erregea (h. 1844).
 1781 – Achim von Arnim, alemaniar poeta eta eleberrigilea (h. 1831).
 1786 – Benjamin Robert Haydon, britainiar margolaria (h. 1846).
 1804 – Eugène Sue, frantziar eleberrigilea (h. 1857).
 1813 – Juan Pablo Duarte, Dominikar Errepublikaren askatzailea (h. 1876).
 1826 – Julia Dent-Grant, Ameriketako Estatu Batuetako Lehen Dama (h. 1902).
 1831 – Mary Mapes Dodge, estatubatuar idazle eta argitaratzailea (h. 1905).
 1842 – François Coppée, frantziar idazlea (h. 1908).
 1852 – Pierre Savorgnan de Brazza, italiar jatorriko frantziar esproratzailea, Brazzaville hiriaren sortzailea (h. 1905).
 1855 – Anna Pavlyk, ukrainar idazle eta aktibista sozial eta kulturala (h. 1928).
 1857 – Trinle Gyatso, hamabigarren Dalai Lama (h. 1875).
 1877 – Kees Van Dongen, holandar jatorriko frantziar margolaria (h. 1968).
 1880 – Douglas MacArthur, estatubatuar jenerala (h. 1964).
 1883 - Elvira Martínez Porres, Gerra Zibilean fusilatutako bizkaitar etxekoandrea (h. 1937).
 1884 – Edward Sapir, estatubatuar hizkuntzalari eta antropologoa (h. [[1939]).
 1886 – Fidel Pagés, espainiar mediku militarra, anestesia epiduralaren asmatzailea (h. 1923).
 1887 – François Faber, luxenburgotar txirrindularia (h. 1915).
 1891 – Ilia Ehrenburg, sobietar idazle, kazetari, itzultzaile eta intelektuala (h. 1967).
 1892 – Bessie Coleman, estatubatuar hegazkinlaria, pilotu baimena lortu zuen afro-amerikar jatorriko lehen emakumea (h. 1926).
 1903 – Carmen Portinho, ingeniari zibila, hirigile eta feminista, Brasilgo emakumeen eskubideen aldeko borrokan aitzindaria (h. 2001).
 1904 –
 Seán MacBride, irlandar politikaria, Amnesty Internationaleko lehendakaria eta 1974ko Bakearen Nobel Saria (h. 1988).
 Casimiro Morcillo, espainiar artzapezpikua, Bilboko elizbarrutiko lehendabiziko apezpikua (h. 1971).
 1907 – Hans Selye, austriar-hungariar medikua (h. 1982).
 1908 – Stéphane Grappelli, jazzeko biolin-jotzaile frantziarra (h. 1997).
 1911 – Polykarp Kusch, estatubatuar fisikaria, 1955eko Fisikako Nobel Saria (h. 1993).
 1912 – María Correa Morandé, txiletar idazlea, margolaria eta politikaria (h. 2009)
 1918 –
 Nicolae Ceaușescu, Errumaniako presidente eta diktadorea (h. 1989).
 Philip José Farmer, estatubatuar idazlea (h. 2009).
 1919 – Hyun Soong-jong, Hego Koreako lehen ministroa (h. 2020).
 1921 – Akio Morita, japoniar enpresa-gizon ospetsuenetakoa (h. 1999).
 1924 – Henri Pichette, frantziar idazlea (h. 2000).
 1925 –
 Joan Leslie, estatubatuar aktorea (h. 2015).
 Paul Newman, estatubatuar aktorea eta zinema zuzendaria (h. 2008).
 1926 –
 Bob Falkenburg, estatubatuar tenislaria (h. 2022).
 José María Valverde, espainiar poeta eta itzultzailea (h. 1996).
 1927 –
 José Azcona del Hoyo, Hondurasko presidentea (h. 2005).
 Pedro Masó, espainiar zinema-zuzendaria (h. 2008).
 María Jesús Valdés, espainiar aktorea eta ahots-aktorea (h. 2011).
 1928 –
 Abdellatif Filali, Marokoko lehen ministroa (h. 2009).
 Roger Vadim, frantziar zinemagilea (h. 2000).
 Daría Vilariño Pintos, espainiar liburuzaina eta irakaslea (h. 2020).
 1929 – Jules Feiffer, estatubatuar marrazkilaria (h. 2025).
 1931 –
 Paul-Albert Février, frantziar historialaria (h. 1991).
 Mary Murphy, estatubatuar zinema eta telebista aktorea (h. 2011).
 1933 – Ercole Baldini, italiar txirrindularia (h. 2022).
 1935 –
 Friðrik Ólafsson, islandiar xakelaria (h. 2025).
 Paula Rego, portugaldar-britainiar margolari eta artista bisuala (h. 2022).
 1936 – Sal Buscema, estatubatuar komikilaria (h. 2026).
 1937 – 
 Joseph Saidu Momoh, Sierra Leonako presidentea (h. 2003).
 Joseph Pathalil, indiar apezpiku katolikoa (h. 2022).
 1939 – Luis de Velasco Rami, espainiar ekonomialari eta politikaria.
 1940 – Juan José Izarra, espainiar abokatu eta politikari ohia, Bizkaiko gobernadore zibila.
 1941 –
 Arturo Di Modica, italiar eskultorea (h. 2021).
 Scott Glenn, estatubatuar aktorea.
 Joan A. Steitz, estatubatuar biokimikaria
 1944 –
 Angela Davis, estatubatuar politikari marxista eta Filosofiako irakaslea.
 Maria Lugones, argentinar filosofo feminista, aktibista, abeslari eta irakaslea (h. 2020).
 1945 –
 John Henry Coates, australiar matematikaria (h. 2022).
 Barbara Kruger, estatubatuar artista kontzeptuala.
 Jacqueline du Pré, britainiar biolontxelo-jotzailea (h. 1987).
 Jeremy Rifkin, estatubatuar soziologo, ekonomista, idazle eta aholkularia.
 Roser Gonzàlez Duarte, kataluniar genetikalaria (h. 2025).
 1946 – Michel Delpech, frantziar kantautorea (h. 2016).
 1947 –
 Patrick Dewaere, frantziar aktorea (h. 1982).
 Michel Sardou, frantziar abeslaria.
 1948 – Alda Facio Montejo, kazetaria eta Costa Ricako legelari feminista.
 1950 – Jörg Haider, austriar politikaria (h. 2008).
 1951 –
 Jarmila Kratochvílová, txekoslovakiar atleta ohia.
 Steven Levy, estatubatuar kazetaria, segurtasun informatiko eta pribatutasunari buruzko liburuen idazlea.
 1953 –
 Anders Fogh Rasmussen, Danimarkako 24. lehen ministro eta NATOko 12. idazkari orokorra.
 Lucinda Williams, estatubatuar rock, folk eta country musikako egile abeslaria.
 1954 – Carlos Diarte, Lobo Diarte, paraguaiar futbolari eta entrenatzailea (h. 2011).
 1955 –
 Lucía Méndez, mexikar aktorea, abeslaria eta enpresaburua.
 Eddie Van Halen, herbeheretar-estatubatuar rock gitarra-jotzailea, Van Halen taldearen sortzaileetako bat (h. 2020).
 1957 – Rosemary Wyse, eskoziar astronomoa eta Johns Hopkins Unibertsitateko irakaslea.
 1958 – Ellen DeGeneres, estatubatuar aktore eta umorista.
 1959 – Cecilia Aguayo, txiletar teklatu jotzailea, musikaria eta medikua.
 1960 – Montserrat Boix, kataluniar kazetaria, ziber-feminismo eta hacktibismo feminista kontzeptuen sortzailea.
 1961 – Wayne Gretzky, kanadar izotz hockey jokalari ohia, garai guztietako izotz hockey jokalari onenatzat hartua.
 1963 –
 Marie-Castille Mention-Schaar, frantziar zuzendari, ekoizle, idazle eta kazetari ohia.
 José Mourinho, Mou, portugaldar futbolari ohia eta entrenatzailea.
 1966 – Conny Aerts, belgikar astrofisika irakaslea da, astrosismologian aditua.
 1970 – Bjiarni Benediktsson, Islandiako lehen ministroa.
 1971 –
 Clara Grima Ruiz, espainiar matematikako-irakasle eta Matematika Zientzietako dibulgatzailea.
 Màxim Huerta, espainiar kazetari eta idazlea.
 1975 – Ruth Díaz, espainiar aktorea.
 1977 –
 Luján Argüelles, espainiar irrati-esatari eta telebista aurkezlea.
 Ēriks Ešenvalds, letoniar musikagilea.
 1982 – Tomoko Suzuki, japoniar futbolari ohia.
 1984 – Volha Kavalkova, bielorrusiar ekintzaile politikoa.
 1987 –
 Gojko Kačar, serbiar futbolaria.
 Rigoberto Urán, kolonbiar txirrindularia.
 1990 – Peter Sagan, eslovakiar txirrindularia.
 1993 – Sonja Sajzor, serbiar artista bisual transgeneroa eta transfeminista.
 1995 – Wu Xuanyi, txinatar abeslaria eta aktorea.
 1996 – María Pedraza, espainiar aktorea.
 1997 – Elliot Lee, estatubatuar abeslari, kantautore eta musika-ekoizlea.
 2000 – Ester Expósito, espainiar aktorea.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1576 – Juan Ortiz de Zarate, euskal militar eta esploratzailea (j. 1510).
 1753 – Antonio Jose Mazarredo Morgan, bizkaitar itsasgizon eta politikaria eta Bilboko alkatea (j. 1705).
 1822 – Juan Antonio Olabarrieta Clara-Rosa, euskal polemista antiklerikala, Cádizen (j. 1763).
 1839 – Azantza, lapurtar pilotaria (j. 1760).
 1916 – Manuel Diaz de Arkaia, arabar idazlea (j. 1841).
 1922 – Jean-Baptiste Constantin, euskal idazlea (j. 1847).
 1933 – Cesarea Garbuno Arizmendi, gipuzkoar enpresaburua, Espainiako lehen petrolio-findegiko enpresaburua (j. 1846).
 1952 – Fernando Gartzia Alegría, bizkaitar margolaria (j. 1896).
 1957 – Albert Constantin, baxenabartar idazle eta politikari euskaltzalea (j. 1873).
 1958 – Pedro Biritxinaga, bizkaitar kirol masaje-emailea (j. 1898).
 1962 –
 Antonio Artetxe, euskal herritar abokatu eta politikari liberala (j. 1880).
 Migel Etxebeste, nafar organista eta musikagilea (j. 1893).
 2011 – Robert Baulon, lapurtar errugbilaria (j. 1930).
 2013 – Imanol Elias, gipuzkoar idazlea eta politikaria eta Azpeitiko alkatea (j. 1936).
 2023 –
 Rodolfo Ares, PSE-EEko bizkaitar politikaria (j. 1954).
 Idoia Azurmendi, gipuzkoar musikagilea, abeslaria eta abesbatza-zuzendaria (j. 1971).

 Mundua 
 946 – Eadgyth, ingalaterrako printzesa (j. 910).
 1572 – Pietro del Monte, Maltako Ordenako 50. Printze eta Maisu Nagusia (j. 1499).
 1631 – Henry Briggs, ingeles matematikaria (j. 1561).
 1752 – Jean-François de Troy, frantziar rokoko margolari, marrazkilari eta tapizen diseinatzailea (j. 1679).
 1779 – Thomas Hudson, ingeles margolari erretratugilea (j. 1701).
 1812 – Kirkpatrick Macmillan, eskoziar errementaria, orokorrean pedaldun bizikletaren asmatzailetzat hartua (j. 1812).
 1823 – Edward Jenner, ingeles medikua, immunologiaren aitatzat hartua (j. 1749).
 1824 – Théodore Géricault, frantziar margolari erromantikoa (j. 1791).
 1855 – Gérard de Nerval, frantziar idazlea (j. 1808).
 1879 – Julia Margaret Cameron, britainiar argazkilaria (j. 1815).
 1885 – Charles George Gordon, britainiar militar eta administratzaile koloniala (j. 1833).
 1891 – Nikolaus Otto, alemaniar ingeniaria, barne-errekuntzako motorraren sortzaileetako bat (j. 1832).
 1895 – Arthur Cayley, ingeles matematikaria (j. 1821).
 1913 – Sara Pfeiffer, suediar idazlea (j. 1829).
 1920 – Jeanne Hébuterne, frantziar margolaria eta modeloa (j. 1898)
 1926 – Joseph Sarsfield Glass, estatubatuar elizgizona (j. 1874).
 1931 – Salomé Núñez Topete, espainiar idazle eta kazetaria (j. ).
 1938 – Zitkala-Ša, siux herriko emakume idazle, argitaratzaile, biolinista eta ekintzailea (j. 1876).
 1939 – 
 Matilde Montoya, mexikar emagina eta doktore gradu akademikoa lortu zuen lehengo emakumea (j. 1859).
 Yamashita Rin, japoniar ikono-margolari ortodoxoa (j. 1857).
 1942 –
 Felix Hausdorff, alemaniar matematikari judua, topologia modernoaren aitzindaria (j. 1868).
 Amelia Villa, boliviar idazlea eta Boliviako lehen emakume medikua (j. 1900).
 1957 – Mamoru Shigemitsu, japoniar diplomatikoa (j. 1887).
 1960 – Teresita Silva,  espainiar vedettea, abeslaria eta aktorea (j. 1911).
 1962 – Lucky Luciano, italiar-estatubatuar mafiosoa, antolatutako krimen modernoaren sortzailetzat jotzen den gansterra (j. 1897).
 1963 – Maurice Hankey, Biarritzen jaiotako ingeles funtzionarioa (j. 1877).
 1965 – Hassan Ali Mansur, Irango lehen ministroa (j. 1923).
 1973 – Edward G. Robinson, errumaniar-estatubatuar aktorea (j. 1893).
 1975 – Lyubov Orlova, sovietar zinemako lehen izar handia, antzerki aktorea eta abeslaria (j. 1902).
 1979 –
 Ahti Hammar, Finlandiako udalerrietako hainbat armarri marraztu zituen gizona (j. 1911).
 Nelson Rockefeller, AEBetako 41. presidenteordea (j. 1908).
 1980 – Justas Paleckis, lituaniar politikaria (j. 1899).
 1983 – Georges Bidault, Frantziako Behin Behineko Gobernuko presidentea (j. 1899).
 1985 – Kenny Clarke, estatubatuar perkusionista (j. 1914).
 1990 – Lewis Mumford, estatubatuar historialari, soziologo, teknologiaren filosofo eta literatura kritikaria (j. 1895).
 1992 – José Ferrer, puertoricoar aktorea (j. 1912).
 1993 – Robert Jacobsen, danimarkar eskultore eta margolaria (j. 1912).
 1998 –
 Emilio Alarcos Llorach, espainiar hizkuntzalaria (j. 1922).
 Shinichi Suzuki, japoniar pedagogoa, biolin-ikaskuntzarako Suzuki metodoaren sortzailea (j. 1898).
 1999 - Matilde Landeta, mexikar zinema zuzendari eta gidoilaria , Mexikon zinemagile gisa aritu zen lehen emakumeetako bat (j. 1910).
 2000 –
 Teresa Eguibar, espainiar eskultorea (j. 1940).
 A. E. van Vogt, kanadar-estatubatuar zientzia-fikziozko idazlea (j. 1912).
 2003 –
 Valeri Brumel, errusiar gorako jauzilaria (j. 1942).
 Hugh Trevor-Roper, ingeles historialaria (j. 1914).
 2006 – Jean-Christophe Lafaille, frantziar alpinista eta mendi-gidaria (j. 1965).
 2008 – George Habash, Palestinaren Askapenerako Herri Frontearen sortzailea (j. 1926).
 2010 –
 Louis Auchincloss, estatubatuar idazle eta historialaria (j. 1917).
 Juliusz Bardach, poloniar historialaria (j. 1914).
 2014 –
 José Emilio Pacheco, mexikar poeta, eleberrigile, ipuingile, itzultzaile eta kritikaria (j. 1939).
 Dona Tututa, caboverdetar piano-jotzailea (j. 1919).
 2018 – Elizabeth Hawley, estatubatuar kazetari eta Himalaietako espedizioen kronikaria (j. 1923).
 2019 – Michel Legrand, frantziar konpositore, zuzendari, eta jazz piano-jotzailea (j. 1932).
 2020 – Kobe Bryant, estatubatuar saskibaloi jokalaria, NBAko inoizko hoberenatakoa (j. 1978).
 2021 –
 Alan Ashcroft, ingeles errugbilaria (j. 1930).
 Margitta Gummel, alemaniar atleta, pisu jaurtiketan espezialitatua (j. 1941).
 María Teresa Linares, kubatar musikologo, ikertzaile eta pedagogoa (j. 1920).
 Jozef Vengloš, eslovakiar futbolari eta entrenatzailea (j. 1936).
 Osamu Yamaji, japoniar futbolartista (j. 1929).
 2024 – Aleksandr Suvorov, errusiar-sobietar psikologo eta irakaslea (j. 1953).
 2025 – 
 Lidia Catalano, argentinar aktorea (j. 1945).
 César Lombera, galiziar eskultorea (j. 1953).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Seaska egutegiko izendegia: Margarita eta Sabin/Sabine.
 Australiaren eguna.

 Kanpo estekak 

Urtarrilaren 25 | Urteko egutegi | Urtarrilaren 27
Kategoria:Urteko egunak