Debabarrena

Debabarrena Gipuzkoako ipar-mendebaldeko eta Bizkaiko ipar-ekialdeko eskualdea da, Deba ibaiak zeharkatua. Gehienbat Gipuzkoako lurretan dago, baina Bizkaiko bi udalerri ere hartzen ditu bere baitan: Mallabia eta Ermua.

Eskualdeko biztanleak 72.000 baino gehiago dira eta Eibar da hiririk handiena.

 Mugakideak 
Mugakide ditu mendebaldean Bizkaiko Lea-Artibai eta Durangaldea eskualdeak, ekialdean Gipuzkoako Urola Kosta, hegoaldean Debagoiena, iparraldean eta Bizkaiko golkoa.

 Udalerriak 
 Eibar: 27.378 biztanle*
 Ermua (Bizkaia): 16.196 biztanle*
 Elgoibar: 11.324 biztanle*
 Deba: 5.384 biztanle*
 Mutriku: 5.021 biztanle*
 Soraluze: 4.002 biztanle*
 Mendaro: 1.898 biztanle*
 Mallabia (Bizkaia): 1.182 biztanle*

(Oharra: *2010)

 Demografia 
Eustateko datuen arabera 54775 biztanle zituen Debabarrenak 2023. urtean. Datuei erreparatuta ikus daiteke azken hogei urteotan gipuzkoako biztanleria handitu egin dela, eta zaharkitu egin dela.
alt=2023ko Debabarreneko biztanleria-piramidea (datuak: Eustat)|erdian|thumb|495x495px|2023ko Debabarreneko biztanleria-piramidea (datuak: Eustat)

 Euskara 
Debabarreneko euskalkiari dagokionez, hiru eremu nagusi bereiz daitezke. Ermua, Eibar eta Soraluze inguruan bizkaiera egiten da, Debagoieneko Bergaran eta Elgetan bezalatsu. Deba eta Mendaro aldean, berriz, gipuzkera nagusitu da, zenbait ezaugarri berezirekin. Elgoibarren eta Mutrikun, azkenik, tarteko hizkera egiten da: bizkaieraren eta gipuzkeraren arteko ezaugarriak aurkituko ditugu.

Badihardugu euskara elkartea da Debabarreneko eta Debagoieneko euskaltzaleak biltzen dituen eta tokian tokiko herri hizkerak jasotzen dituen euskara elkartea.

Azkenik, Elgoibarren ikastola eta bertso-eskola bana badaude.

 Inguru naturala 
Aipatzekoa da Soraluze-Elorrio mendigaina, Mazelaegiko kordala. Karakaten hasi eta Hirukuretzatik pasata Elorrioraino iristen den eremu megalitikoa. Euskal Herriko megalito pilaketa nagusia aurki dezakegu mendigain honetan. K.a. II milurteko gizakiaren aztarnak dira.
Aipatzekoa da Deba-Zumaia arteko itsas ingurua.

 Gastronomia 
Famatua da Mendaron egiten den txokolatea.

 Garraiobideak 
Debabarrena eskualdea Euskal Herriaren erdialdean kokatuta dago. Deba ibaia Gipuzkoan hasten da, eta bere adarrik garrantzitsuena, Ego ibaia, Bizkaian. Horren ondorioz, eskualde honek meseta (ordokia) Frantziarekin elkartzen du kostaldeko bidetik, eta Durangaldetik, Bilbo.

AP-8 autobidea, AP-1arekin lotzen da Maltzagan. Paraleloki, badaude beste errepide batzuk, N-634 esaterako.
Trenbide sarea ere trinkoa da. Bilbo-Donostia ibilbidea egiten duen trenak geltokiak ditu Deban, Mendaron, Elgoibarren eta Eibarren. Antzina, 1960ko hamarkada arte, linea hori Gasteiza heltzen zen, Maltzagako geltokitik hegoaldera eginez.

 Autopistak 
Debabarrenean AP-1 eta A-8 autobide ordainpekoak elkartzen dira, Maltzaga parean. A-8 autobideak sarrera-irteerak ditu Eibarren (Ermua/Eibar M (16) eta Eibar E (15-B)), Elgoibarren (14) eta Deban (Itziar 13). AP-1 autopistak (Maltzaga-Gasteiz) ez du sarbiderik Debabarrenean, gertuena Bergarakoa (Bergara I (1)) da.

 Bestelako errepideak 
Debabarreneko errepideek Deba ibaia bera hartzen dute ardatz. Nagusia N-631 errepidea da: Ermuatik hasita Eibar, Maltzaga, Elgoibar, Mendaro eta Deba lotzen ditu. Gero Debatik Itziarra eta Zumaiara jarraitzen du, kostaldeko errepide bihurtuta. Errepide horrek ez du saihesbiderik, Eibarren izan ezik. Debabarreneko beste bide nagusietako bat GI-627 da: Bergara aldetik sartzen da eskualdean, Soraluze gurutzatu eta Maltzagan N-631rekin elkartzen da. Horrela, bertan sortzen da Debabarrenaren eta Debagoienaren arteko komunikazio ardatza. GI-627 errepideari jarraituz, Debagoieneko herri nagusitara iritsiko gara, bai eta Arabako hiriburu Gasteizeraino ere.

 Trenbideak 
Euskotren sareak zeharkatzen ditu Debabarreneko herri guztiak, Soraluze eta Mutriku izan ezik. Trena orduro pasatzen da bai Donostirantz, bai Bilborantz. Gainera Eibar-Ermua artean tranbia zerbitzua dago, eta trenak ordu laurdenero abiatzen dira bi herrien artean. Trenbide sareak trenbide bakarra du tarte ia osoan. Geralekuak hauek dira: Donostia - Bilbo zentzuan: Deba - Deba, Mendaro - Mendaro, (Altzola - Altzola), Elgoibar - Toletxegain, Elgoibar - Elgoibar, Eibar - Eibar, Eibar - Ardantza, Eibar - Unibertsitateak eta Ermua - Ermua.

Aipatzekoa da Soraluzeko kasua. Lehen trena zegoen herrian, baina bai Zumarragarako trena, bai Gasteizkoa kendu zizkioten, Debagoiena guztian kendu zituzten bezala. Lehengo Maltzagako tren geltokiaren garrantzia oraindik ere nabari da bertatik pasatzean, nahiz gaur egun trenak ez diren gelditu ere egiten. Plana dago Arrasatetik Soraluzerainoko tranbia ipintzekoa, horrela Debagoienak eta Soraluzek dituzten garraio arazoak konponduko diren esperantzarekin. Tranbia horrek berreskuratuko luke, neurri txikiago batean noski, Maltzagako geltokiaren garrantzia.

 Autobusak 
Debabarrena eskualdean hainbat autobus konpainia daude, Lurraldebus (Pesa eta Euskotren) eta Bizkaibus. Bizkaibus autobusek Eibar, Ermua eta Mallabia Bizkaiko hainbat herrirekin elkartzen dute. Euskotreneko autobusek aldiz, Mallabiatik irten eta Ondarroarainoko bidea egiten dute, herri guztietan geldituz. Gainera Euskotren autobusek Soraluze-Eibar eta Soraluze-Elgoibar-Mendaro zerbitzuak egiten dituzte. Eibar-Elgeta eta Deba-Itziar ere Euskotrenek egiten ditu. Pesak, ostera, Eibar eta Soraluze Deba Goieneko herriekin lotzen ditu. Gainera Bergara-Donostia lineak Soraluze eta Elgoibar ere hartzen ditu. Eibar-Gasteiz eta Eibar-Iruñea lineek ere Soraluze zeharkatzen dute.

 Hedabideak 

Deba
 Prentsa idatzia: Berriketan

Eibar
 Telebista: KTB
 Prentsa idatzia: Eta kitto!
 Internet: http://www.eibar.es/

Elgoibar
 Prentsa idatzia: Barren
 Internet: elgoibarren.com

Ermua
 Prentsa idatzia: Drogetenitturrri

Mallabia
 Prentsa idatzia: Drogetenitturrri

Mendaro

Mutriku
 Prentsa idatzia: Kalaputxi

Soraluze
 Prentsa idatzia: Pil-Pilean
 Internet: plaentxia.com

 Ondasun nabarmenenak 

 Debaldea
 Deba
 Santa Maria eliza
 Itziargo santutegia
 Sasiolako komentu-ospitale
 Santa Katalina ermita
 Elorriagako San Sebastian ermita
 San Roke ermita
 Agirre jauregia
 Bañez etxea
 Zubia
 Mutriku
 Santa Maria eliza
 Astigarribiako San Andres eliza
 Kalbarioko baseliza
 Galdona etxea
 Olazarra-Mizkia jauregia
 Berriatua dorretxea
 Zabiel jauregia
 Txurrukaren irudia
 Arrietakua jauregia
 Luardo dorretxea
 Montalibet jauregia
 Loja zaharra
 Moilako dorretxea
 Undimotriz zentrala (elektrizitatea sortzeko)
 Elgoibar
 Elgoibar
 Altzola dorretxea
 Olasoko hilerria
 Udaletxea
 San Bartolome parrokia
 Santa Klara komentua
 Zabalatorre baserria
 Idotorbe (San Pedro) auzoko ermita
 Azkue (San Roke ) auzoko ermita
 Sallobente-Ermuaran auzko ermita
 Altzolako Lonja etxea
 Mendaro
 Andre Maria Jasokundearen eliza (Azpilgoeta auzoan)
 Andre maria Sortzez Garbiaren eliza (Garagarza auzoan)
 Trinitateko eliza
 Santanako ermita
 Lasaldeko dorretxea (Garagarza auzoan)
 Ospazeko dorretxea (Azpilgoa auzoan)
 Eibar-Ego
 Eibar
 Udaletxea
 Markeskua jauregia
 Sagaregieta jauregia
 San Andres eliza
 Armeria eskola (Sorkundearen komentua zena)
 Untzueta dorretxea
 Zamakola lantegi-etxea
 Arrate santutegia
 Aldatzeko jauregia
 Azitaingo baseliza
 Soraluze
 Jasokundearen Andre Maria eliza
 Jauregi etxea
 Arregia etxea
 Zupide etxea
 Ezoziako santutegia

 Osasuna 
 Mendaroko Ospitalea

 Erakundeak 
 Debegesa
 Debemen

 Bibliografia 
 "Deba ibarreko euskeria" (Koldo Zuazo, 1999).

 Kanpo estekak 
 Badihardugu Euskara Elkartea
 www.debegesa.com - Debabarreneko Garapen Ekonomikorako Erakundea
 www.debabarrenaturismo.com - Benetako Euskal Herria
 elgoibarren.net orainkaria (Elgoibar)
 Elgoibarko udala
 plaentxia.com orainkaria (Soraluze)
 Soraluzeko udala
 etakitto.com orainkaria (Eibar)
 Eibarko udala
 Debako udala
 Mutrikuko udala
 Mendaroko udala

Kategoria:Debabarrena