Zenbaki kardinal

A multzo infinitua dela diogu finitua ez bada. 

 Historia 
George Cantorrek, 1874an, zenbaki kardinalaren kontzeptua proposatu eta aurrera eraman zuen. 

Handitu zuen zenbaki infinituetara ez soilik finituetara.

Cantorrek definitu zuen hau, esanez bi multzo finitu kardinal berdina (ekipotenteak) zutela haien elementuen arteko bijekzio bat existitzen bada.

Zenbaki naturalen kardinala izendatu zuen: ℕ: Álef 0

 Kardinalaren propietate batzuk 

 A eta B bi multzo finitu eta disjuntoak baldin badira (), orduan bi multzo horien bilduraren kardinala horrela kalkula daiteke: 
 A multzoa finitua eta azpimultzo propioa baldin bada, orduan B ere finitua izango da eta 
 A eta B bi multzo finitu badira, 

Lehenengoa printzipio batukorraren formarik sinpleena da. Izan ere, honek hurrengoa dio: 

 binaka disjuntoak baldin badira             , orduan multzo guztien bilduraren kardinala multzo bakoitzaren kardinalaren batura izango da:  

Garrantzitsua da multzoak binaka disjuntoak izatea. Adibidez, ,  eta  -ren kasuan, multzo guztien ebakidura hutsa da , baina binaka ez dira hutsak  ,  eta . Beraz,  ez da izango , baizik eta 

Izan ere, orokorrean, A eta B bi multzo finitu direnean inklusio-esklusioaren printzipioa betetzen da: 

 Multzo baten kardinalaren kalkuluaren adibideak 

 Multzo finituak 
A = {2,4,5} kardinal multzo finitua 3 da. Hutsala da funtzio hori injektiboa dela frogatzea: f: {2,4,5} → {1,2,3}:

 Multzo infinituak 

 Zenbaki naturalak 
 multzo infinituaren kardinala zenbaki bikoitiez osatuta  da. Hori frogatzeko, nahikoa da funtzioak definitzea:

   :                                                 :   



Bien injektibotasuna frogatuz, ondorioztatzen dugu f bijektiboa dela. Multzoaren kardinaltasuna  da. Hau frogapena amaitzen da. Emaitza honek intuizioaren kontrakoa irudi dezakeen arren, pareak baino naturalagoak direla pentsa baitaiteke (adibidez, 1) naturala delako eta ez dagoelako pareetan sartuta, multzo horiek ekiahaltsuak direla frogatzen dugu.

Zenbaki arrunten pare ordenatuen (edo, eskuarki, n-tuploen) multzoak  kardinal bat du. Hau zenbaki pareak diagonalaren aurka zenbakituz froga daiteke.  naturalen azpimultzo infinitu batek duen kardinal bera duela frogatzeko beste modu bat da:

 :  

3 eta 2 zenbaki lehenak direnez, x pare bakoitzerako, eta zenbaki desberdina lortuko dugu. Orduan  injektiboa da eta .

 Zenbaki arrazionalak 
 zenbaki arrazionalen multzoak -ren pareko kardinala du. Emaitza horrek intuizioari aurre egiten dio, alde batetik, arrazionalen multzoa "trinkoa" delako -n, zeinak  kardinala baitu. Izan ere, zenbaki errealen topologia pixka bat aztertuz gero, bi zenbaki errealen artean zenbaki arrazional bat dago beti, eta bi arrazionalen artean beti dago erreal irrazional bat. Horrek   eta  elementu kopuruaren arabera alderagarriak direla pentsaraz lezake, baina -k  adina elementu baino ez ditu, eta  elementuen kopurua -ren elementu kopurua baino askoz ere handiagoa da.

 multzoa zenbakigarria dela eta, beraz, naturalek duten kardinal bera duela egiaztatzeko, ikus dezakegu  funtzio injektibo bat dagoela.  zenbaki arrazional bat r/s-ren berdina bada, bi zenbaki lehenen arteko erlatiboak izanik, orduan definitzen dugu:

 :     



Horrek erakusten du , eta  eta naturalak arrazionalen multzo baten parekoak direnez, desberdintasunen katea dugula:

Beraz:

 Kardinalen aritmetika 
 eta  multzoak,  eta  kardinalekin, batuketaren printzipioa eta produktuaren printzipioa definitzen dira, kardinalak batu eta biderkatzeko:

 ,    

Bi multzoak finituak direnean, kardinalen aritmetika zenbaki arrunten aritmetikara mugatzen da. Hala ere, bi multzoetako bat infinitua denean, zenbaki arrunten aritmetikaren hedadura sendoa izaten da. Kardinal transfinituen artean erlazio aritmetiko interesgarri batzuk daude:

 Bi multzoren batasunaren kardinala bat dator kardinal handienarekin: 
 Bi multzotako produktu kartesiarraren kardinala kardinal handienekoa da: 

Kardinalen esponentziazioa bi  eta  multzoen arteko funtzio-multzotik abiatuta definitzen da:

Aurreko definizioekin, berehala egiaztatu behar da:

   ,    

 Kanpo estekak 

Kategoria:Zenbakiak