Sardina

Sardina (Sardina pilchardus; Walbaum, 1792) itsasoko espezie pelagiko txikien multzoko arraina dahttps://arrainak.eus/arrainak/sardina.
erdian|frameless|Sardina pilchardus, Pasaiako lonjan ateratako argazkitik editatua (E. Bachiller, 2022; www.arrainak.eus)]

 Euskal izendegia 
Sardina izendatzeko modu ezberdinak daude Euskal Herriko herri ezberdinetan:
+IzenaErabilera-eremua (udalerria)sardiñaAranzadi Unamuno, T. (1933) Nombres de peces en Euskera. Don Fernando de Buen; Boletín de la Sociedad Española de Historia Natural. Revista Internacional de los Estudios Vascos (24), 386-397.Eneko Barrutia Etxebarria (2000) ‘Arrainen izenak mendebaldean’ in ‘Mendebaldeko berbetearen formalizazinoa’. Mendebalde Euskal Kultur Elkartea; Bilbo.Santurtzi, Armintza, Bermeo, Mundaka, Elantxobe, Lekeitio, OndarroaparrotxaSardina gazteari: Santurtzi, Armintza, Bermeo, Mundaka, Elantxobe, Lekeitio, Ondarroa, Getariaparrotxa txikerraParrotxa baina txikiagoari: SanturtzitxardiñaHondarribiko 'Done Pedro' Itxas Gizonen Kofradiako hiztegia (2019-2020)Hondarribiaxardiñaxardiñie

 Ezaugarriak 
 Ezaugarri fisikoak 
Sardina arrain txikia da, helduek batezbeste 20 zm neurtzen dutelarik. Inoiz 27 zm-tik gorako sardinak ere topatu izan dira. Sabela zilar kolorekoa du, eta bizkarraldea berriz, urdinxka. Gorputz fusiformea du, antxoena baina zabalagoa, eta luzera osoan lerro longitudinal urdin dizdiratsu bat bereizten zaio, batzuetan, orbain ilun txikiekin. Gorputza biltzen duten ezkata handiak ere bereizgarriak dira. Muturra puntaduna du, eta aho txikia, bestelako klupeidoen (hala nola, antxoen) aldean. Aleta dortsala gorputzaren erdiko gunetik zertxobait aurrerago hasten da, eta dortsalaren erdialdeko alturan baina alde bentralean, aleta anal bifidoa dute.

 Nutrizio-ezaugarriak 
Sardina arrain urdina da, bere haragiak duen gantza zati jangarriaren %8ra iritsi daitekelarik. Hala ere, gantz kopuru hau aldakorra izaten da, sasoiaren eta sardinaren tamainaren araberaCaponio, F., Summo, C., Bilancia, M.T., Delcuratolo, D., Lestingi, A., Laudadio, V. (2004) Nutritional value of the lipid fraction of sardines (Sardina pilchardus W.) as a function of total length and fishing period. Industrie Alimentari 43 (442): 1295-1301. . Bere baitan duen omega-3 kantitateari erreparatuz gero, ano bakar batek populazioarentzat gomendatutako eguneko behar nutrizionalen %100 betetzen du, eta proteina nahiz bitamina (B12, B6, E eta D) portzentaia ere oso altua dahttps://web.archive.org/web/20221014193634/https://www.mapa.gob.es/es/ministerio/servicios/informacion/sardina_tcm30-102530.pdf. Haragiak duen mineral nagusia fosforoa da, eta kasu honetarako ere, ano batek eguneko behar nutrizionalak bete ditzake; gainera, beste hainbat mineraletan ere aberatsa da, hala nola, selenio, iodo, burdin eta magnesio kantitate altuekin.

 Kontsumo-garaia 
Euskal Herrian, sardina urte osoan zehar kontsumitzen da, baina bereziki Martxoa-Apiriletik Urria-Azaroa arte, orduan sardinaren haragiak kualitate organoleptiko hobeak izaten baititu, eta baita gantz kantitate handiagoa ere. Hau dela eta, sardinak preziatuak izaten dira (bereziki uda garaian) gure gastronomian, sarritan udako jaietako parrilatan protagonista direlarik.

 Ekologia 
Sardinen bizi-iraupena normalean 3-5 urtekoa izaten da, nahiz eta 10 urtetik gorako aleak ere topatzen diren, kasu batzuetan. Heldutasun sexuala urtebeteko adinarekin eskuratzen dute.

Sardina Atlantiko ekialde osoan zehar banatzen da, Afrikako ipar-mendebaldetik Norvegiako hegoaldera arte. Honetaz gain, Mediterraneoan ere espezie ugaria da. Sardinak gregarioak dira eta beraz, sardatan pilatzen dira. Udaberri eta uda partean (haien ugalketa garaian) normalean kostaldetik hurbil aurkitzen dira, azarotik martxora arteko garaian ur sakonagoetara mugitzen direlarik. Modu horretan, 150 m inguruko sakoneratan bizi daitezkeen arren, ohikoa da udan zehar sardinak sakonera txikiko uretan pilatzea, 25-50 m inguruko ur-zutabean, eta are azalerago gauean, bertan pilatzen den zooplanktonaz elikatzeko. Izan ere, gainontzeko arrain pelagikoekin batera sare trofikoan paper garrantzitsua jokatzen dute. Batetik, elikadura katean beherago kokatzen diren harrapakinak jaten dituzte (batez ere zooplanktona, bereziki ura etengabe iragaziz irensten dituzten kopepodoak, baina aukera izatekotan, baita aktiboki harrapatzen dituzten krill eta arrainen arraultza kantitate altuak ere, tartean antxoenak); bestetik, harrapari handiagoen bazka garrantzitsua dira, itsaso ezberdinetan (adibidez, izurde eta itsas-hegaztien elikagai nagusi diren heinean).

 Sardinaren arrantza Euskal Herrian 
Arraindegitan urte osoan zehar topatu ditzakegun arren, uda partean, Bizkaiko Golkoan, sardinak sarda handietan bildu ohi dira, sarritan kostaldetik hurbil gainera, eta harrapaketak ohikoak eta handiagoak izaten dira. Euskal baxurako flotan, inguraketa-sareekin harrapatu ohi da, normalean gauez, itsasontzietako argiekin arraina haiengana erakarri ostean. Arraste-arrantzak ere harrapaketa handiak egin ditzake, baina hau ez da ohikoa gure kostaldean.

Sardina kopuruak azken hamarkadan izandako beherakada dela eta, arrantzaleek azken urteotan sardinaren arrantza mugatua eta, garai batzuetan, debekatua eduki dute Kantauriko kostaldean (ez ordea, Frantziako kostaldean).

 Bitxikeriak 
Sardinak duen gantz eta usaina dela eta, sardina sarritan erabili ohi da arrantzarako beita gisa, bai arrantza komertzialean eta baita laket-arrantzan ereLaket-arrantzan Pasaian, Donostian eta Lekeition aritzen diren arrantzaleen ahozko aipamenetan oinarritua (2020-2021)..

Ikerketa batek sardinaren kontsumoak haurdun dauden emakumeen edoskitzaroko ama-esnearen omega-3 kopurua handitu dezakela erakutsi zuen.

 Erreferentziak 

 Argitaratu gabeko erreferentziak 

 Euskal Herriko arrainen gida 

 Kanpo estekak 
 Sardina, Euskal Herriko arrainen gidan

Kategoria:Clupeidae
Kategoria:Euskal Herriko itsas arrainak
Kategoria:1792. urtean deskribatutako taxoiak
Kategoria:Mediterraneoko arrainak