Ziritza

Ziritza ([s̻iɾits̻a]) Nafarroako erdialdean dagoen udalerri txikia da, Iruñerrian kokatutakoa. Iruñeko merindadeko herri honek  biztanle zituen . urteko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 16 kilometrora dago.

Iruñerriko Mankomunitatea, zaborra bildu, ura hornitu eta bestelako zerbitzuak eskaintzeaz arduratzen da, Iruñean inguruko gune metropolitarreko beste hainbat herritan bezala.

 Geografia 
 Inguru naturala eta kokapena 
300px|thumb|Udalerriaren urrutiko ikuspegia.
Herria Nafarroa erdialdean kokatzen da, Iruñeko merindadearen hego-mendebaldean eta Lizarrako merindadearekin mugan.

Ziritzak Etxaurirekin egiten du muga iparraldean eta ekialdean, Etxarri eta Zabaltzarekin hegoaldean, eta Gesalatz ibarrarekin mendebaldean.

 Historia 
Erdi Aroko jaurerria, Iruñeko katedralak eta San Joan Ospitaleko ordenak hainbat jabetza izan zituzten Ziritzan. 1388an Karlos III.a erregeak Beltran Enriquez Lakarrari eman zion Ziritzako petxaren gaineko eskubidea.

Etxauri ibarra zeharkatzen duen NA-7010 errepidea Andelos eta Argiñaritz elkartzen zituen galtzada erromatarra izan zela uste da. 1453an Vianako Karlosek jabetza guztiak bereganatu zituen berriro ere. 1630ean jaurerriaren jabea Juan Ziritza zen, Montehermosoko markesa. Ziritzaz gain Etxarriko jaurerriarekin jabe ere bazen. Herria alkate batek zuzentzen zuen, eta lege zibila betetzearen ardura zeukan. Elizako bikarioa Orreagako kabildoak izendatzen zuen.

XIX. mendearen erdialdera arte, Ziritza Etxauri ibarreko herria izan zen, nahiz eta Nafarroako beste jaurerriek baino autonomia handiagoa izan. Hasiera batean eginiko eraberritze administratiboan Otazuko auzoa izan bazen ere, 1846an udalerri independente bihurtu zen.

1850ean herriko eskolako maisuak 416 erreal jasotzen zituen urtero soldata moduan.

 Demografia 

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko bost etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %4,90 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Nafarroako Foru Erkidegoko 1986ko Euskararen Legearen arabera, eremu mistoan dago.

 Azpiegitura eta garraioak 
La Pamplonesa autobus konpainiak Ziritza Iruñearekin batzen du. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:

 Bidaurreta - Etxarri - Ziritza - Etxauri - Ibero - Ororbia - Aratzuri - Orkoien eta Iruñea

 Politika 

 Udaletxea 
Udaletxea XIX. mendean eraikitako elizatik gertu dagoen eraikuntza da. 1982an kanpoaldea eta barrualdea berriztu ziren. Eraikuntzak beheko solairua eta horren gainean harlankaitzezko lehen solairua dauzka. Antzina udaletxearen eraikinean eskola zegoen. Udala alkateak eta lau zinegotzik osatzen dute.

Ziritzako idazkaria Bidaurreta, Etxarri eta Etxauriko idazkari ere bada.

 HELBIDEA: San Migel kalea, 9
 Udal hauteskundeak 
Azken agintaldietan Ziritzako alkatea Txapardia herri kandidaturako (CPT) kide bat izan da. 2007an Rafael Gorostidi Urnieta aukeratu zuten eta haren taldeak udaleko bost ordezkariak lortu zituen. Baliogabeko botoak sei izan ziren (emandako boto guztien %10,71) eta boto zuriak hamabi izan ziren (%11,00). Abstentzioa %48,15ekoa izan zen.

+Ziritzako Udala (2007) Alderdia  Botoak  Aukeratua? Rafael Gorostidi Urnieta  31  Bai Jose Maria Oñati Perez  28  Bai Juan Carlos Asnaritz Untzu  26  Bai Maria Isabel Sainz de la Higuera Garcia  22  Bai Jose Javier Goia Aribe  13  Bai

2011n ere Txapardia izan zen aurkeztutako zerrenda bakarra; María Cristina Porrón Goñi hautatu zuten alkate.

 Alkateak 
Hauek izan dira Ziritzako azken alkateak:
AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia 1979 1983 1983 1987 1987 1991 1991 1995 1995 1999 1999 2003 Fernando Jose Perez Lastra 2003 2007 Independenteak Rafael Gorostidi Urnieta 2007 2011 Candidatura Popular Txapardia Maria Cristina Porron Goñi 2011 2015 Candidatura Popular Txapardia 2015 2019 Maria Cristina Porron Goñi 2019 JarduneanCandidatura Arriluze

 Jaiak eta ospakizunak 
Ziritzako jaiak irailaren 29an ospatzen dira.

 Ondasun nabarmenak 
San Migel eliza, Erdi Aroko jatorria duen eraikina da. XVI. mendearen lehen erdian berreraiki zuten. Egiturak, nabe bakarra dauka, eta gurutzadura moduan osaturiko bi kapera txiki, eta poligono itxurako aurrealdea. XVII. mendeko erretaula nagusi erromanista du.

Aipagarriak dira baita ere Etxauriko talaiaren gainean den Ama Birjinako ermita, XVI. mendeko Cabo de Armeria jauregia eta XVIII. mendeko etxe armarridunak.

 Ziritzar ospetsuak 

 María Puy Uitzi (1915-2008), irakasle eta historialaria.

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Nafarroako udalerrien zerrenda
Iruñerria
Iruñeko merindadea

 Kanpo estekak 

  Ziritzako argazkiak.
  Ziritzari buruzko informazioa Nafarroako Gobernuaren webgunean.
 Ziritzarako errepidearen ikuspegia Google Street View-n.