Ekainaren 14

Ekainaren 14a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta hirurogeita bosgarren eguna da, 166garrena bisurteetan. 200 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1931 – Lizarran alkateen biltzarrak autonomia estatutu bat eskatu zuen Hego Euskal Herriarentzat.
 1937 – Mungia hartu zuten tropa frankistek, hilabete eta erdiz erasoan aritu ostean.
 1979 – EIAren lenenengo kongresua ospatu zen Leioan.
 1985 – Ziburuko Trinkete tabernara metraileta bidezko atentatua. Bertan zeuden Emilie Weiss eta Claude Doer hilik.

 Mundua 
 1648 – Margaret Jones sorginkeriaz akusatu eta urkatu zuten Bostonen.
 1800 – Napoleonek austriar armada garaitu zuen Marengoko guduan
 1905 – Potemkin korazatuaren matxinada hasi zen.
 1907 – Norvegiak emakume sufragioa onartu zuen.
 1982 – Argentinar armadak amore eman zuen Malvinetako Gerra amaituz.
 2010 – Tajikistan hegoaldeko istilu etnikoetan ia 200 hildako egon ziren. Milaka pertsonek Uzbekistanera ihes egin zuten, muga zeharkatuz.

 Arte eta kultura 
 Euskal Herria 
 2013 –  Euskararen interneteko ‘.eus’ domeinua onartu zuen ICANN erakundeak.

 Mundua 
 1967 – To Sir, with Love filma estreinatu zen, James Clavellek zuzendu eta Sidney Poitierek antzeztua.
 1991 – Robin Hood: Prince of Thieves filma estreinatu zen, Kevin Reynoldsek zuzendu eta Kevin Costner, Morgan Freeman, Christian Slater, Alan Rickman eta Mary Elizabeth Mastrantonio aktoreek antzeztu zutelarik.
 1996 – The Cable Guy ("Kablearen Tipoa") filma estreinatu zen, Ben Stillerek zuzendu eta Jim Carrey, Matthew Broderick eta Leslie Mann aktoreek antzeztu zuten.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 
 2013 – Euskarak Interneten bere berezko goi mailako domeinu orokorra lortu zuen: '.eus'.

 Mundua 

 Kirolak 

 Euskal Herria 
 2011 –
 Edurne Pasaban alpinista eta mendizale tolosarrak 2010eko Euskal Herritar Unibertsala Saria jaso zuen.
 Bilbao Basket euskal herritar saskibaloi taldeak FC Barcelona kataluniar taldearen aurka ACB Ligako finala 3-0 emaitzaz galdu zuen.

 Mundua 
 2005 – Asafa Powell jamaikarrak 100m.tako munduko errekor berria lortu zuen, 9,77 segundorekin.

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1851 – Basilio Lacort, nafar kazetari eta militarra (h. 1908).
 1880 – Nikolas Atxukarro, euskal neuropsikiatra (h. 1918).
 1898 - Jose Maria Uharte, nafar historialari eta artxibozaina, heraldikan eta genealogian aditua (h. 1969).
 1900 – Eugenio Imatz, donostiar filosofo eta itzultzaile errepublikazalea (h. 1951).
 1905 – Joaquín Lucarini, euskal eskultorea (h. 1969).
 1910 – Ricardo Irezabal Benguria, bizkaitar enpresaburua (h. 1987).
 1941 – Juan Jose Sagardui, euskal txirrindularia (h. 2010).
 1946 – Sol Panera, bizkaitar galerista.
 1948 – Roland Hureaux, lapurtar politikari eta funtzionarioa, gaullismoaren jarraitzailea.
 1953 – Esther Gorostiza, bizkaitar pediatra
 1956 – Jose Antonio Suso, arabar politikari jeltzalea.
 1969 – Pedro Alberto Cano, bizkaitar futbolaria (h. 2002).
 1975 – Gorka Vázquez, bizkaitar zinema zuzendari eta diseinatzaile grafikoa.
 1980 – Iñaki Urrutia, nafar dantzaria.
 1984 – Ioseba Redondo, arabar saskibaloi jokalari ohi eta entrenatzailea.
 1991 – Iñigo Carro, bizkaitar futbolaria.
 1994 – Ander Romarate, gipuzkoar igerilari paralinpikoa.
 1995 – Óscar Gil, nafar futbolaria.
 1996 – Gaizka Maiza, gipuzkoar saskibaloi jokalaria.
 2002 – Kimetz Renteria, bizkaitar aktorea.

 Mundua 
 1529 – Fernando II.a Austriakoa, Austria Aurrekoko artxiduke eta Tirolgo konde inperiala (h. 1595).
 1649 – Johannes Fatio, suitzar kirurgialari eta obstetrizialaria (h. 1691).
 1730 – Antonio Sacchini, italiar musikagilea (h. 1786).
 1736 – Charles-Augustin de Coulomb, frantziar matematikari, fisikari eta ingeniaria, Coulomb-en legearen garatzailea (h. 1806).
 1798 – František Palacký, txekiar historialaria eta politikaria (h. 1876).
 1811 – Harriet Beecher Stowe, estatubatuar eleberrigilea (h. 1896).
 1816 – Priscilla Cooper Tyler, AEBetako lehen dama (h. 1889).
 1823 – Piotr Lavrov, errusiar iraultzailea eta filosofoa (h. 1900).
 1834 – Emil Stang, Norvegiako lehen ministroa (h. 1912).
 1838 – Yamagata Aritomo, Japoniako Lehen Ministroa (h. 1922).
 1845 – Antonio Maceo, Kubako militarra (h. 1896).
 1856 – Andrei Markov, errusiar matematikaria (h. 1922).
 1858 – Manuel José Othón, mexikar idazlea.
 1864 – Alois Alzheimer, alemaniar neurologoa (h. 1915).
 1868 – Karl Landsteiner, austriar-estatubatuar medikua, 1930eko Medikuntzako Nobel saria (h. 1943).
 1871 – Jesús del Corral, kolonbiar idazle eta politikaria.
 1877 – Jeanne Bathori, frantziar mezzosopranoa.
 1882 – Ion Antonescu, errumaniar militar eta politikaria (h. 1946).
 1894 –
 Maria-Adelaida Luxenburgokoa, Luxenburgoko dukesa-handia (h. 1924).
 José Carlos Mariátegui, Peruko Alderdi Sozialistaren sortzailea (h. 1930).
 1903 – Alonzo Church, estatubatuar logikari eta matematikaria (h. 1995).
 1904 – Margaret Bourke-White, estatubatuar argazkilari eta argazkigintza dokumentalaria (h. 1971).
 1907 – René Char, frantziar poeta, nazien aurkako erresistentzian parte hartze aktiboa izan zuena (h. 1988).
 1908 – Kathleen Raine, britainiar poeta (h. 2003).
 1909 –
 Burl Ives, estatubatuar abeslari, musikari, aktore eta egilea (h. 1995).
 Elisa Garrido, espainiar militante antifaxista libertarioa (h. 1990).
 1913 – Marija Ruljancic, kroaziar-australiar ehun urteduna (h. 2024).
 1916 –
 Dorothy McGuire, estatubatuar aktorea (h. 2001).
 Georg Henrik von Wright, finlandiar filosofo eta idazlea (h. 2003).
 1917 – Atle Selberg, norvegiar matematikaria (h. 2007).
 1919 – June Spencer, ingeles aktorea (h. 2024).
 1920 – Velia Martínez, estatubatuar aktorea, abeslaria eta diskoteka-dantzaria, Mayra Gómez Kempen ama (h. 1993).
 1922 – Kevin Roche, irlandar jatorriko estatubatuar arkitektoa (h. 2019).
 1924 –
 James W. Black, eskoziar sendagile eta farmakologoa, 1988ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 2010).
 Arthur Erickson, kanadar arkitektoa (h. 2009).
 1925 – 
Mercedes Barranco, kataluniar aktorea eta ahots-aktorea (h. 2008).
 Dalton Trevisan, brasildar ipuingilea (h. 2024).
 1926 – Hermann Kant, alemaniar idazlea (h. 2016).
 1927 – Marina Vilalta Fajula, emakume artzain aktiborik zaharrena.
 1928 –
 Carlos Flores López, espainiar arkitektoa.
 Ernesto Guevara Che, argentinar-kubatar iraultzailea (h. 1967).
 1932 –
 Javier Echevarría, Opus Deiko apaiz nagusia.
 Miroslav Hroch, txekiar historialaria.
 1933 – Jerzy Kosinski, poloniar-estatubatuar eleberrigilea (h. 1991).
 1935 –
 Dieter Forte, alemaniar idazlea (h. 2019).
 Vivian Gornick, estatubatuar kazetari, idazle eta aktibista feminista.
 1937 – Jørgen Leth, daniar poeta eta zinema zuzendaria (h. 2025).
 1938 – Julie Felix, estatubatuar-ingeles folk abeslaria (h. 2020).
 1939 – Colin Thubron, britainiar eleberrigile eta idazlea.
 1940 – Zubaida Tharwat, egiptoar zinema, telebista eta antzoki aktorea (h. 2016).
 1941 – Òscar Tusquets, kataluniar arkitektoa.
 1943 – Piet Keizer, herbeheretar futbolaria (h. 2017).
 1945 – Jörg Immendorff, alemaniar margolari eta eskultorea (h. 2007).
 1946 – 
 Zeno Hastenteufel, brasildar apezpiku katolikoa (h. 2025).
 Donald Trump, Ameriketako Estatu Batuetako presidente ohia.
 1949 – Alan White, ingeles bateria-jotzaile eta abeslaria, Yes taldeko kidea (h. 2022).
 1952 – Adèle Anderson, britainiar aktorea eta abeslaria.
 1954 – Muammar Z.A., Indonesiako Qari eta Hafiz seniorra.
 1957 – Mona Simpson, estatubatuar saiakera-idazlea eta nobelagilea.
 1958 – Eric Heiden, estatubatuar kirolaria, izotz gaineko abiadura-patinajean historiako osoenatzat hartua.
 1960 – Marcos Couch, argentinar eskalatzailea.
 1964 – Rosario Zúñiga, mexikar aktorea (h. 2023).
 1965 – Jordi Hereu, Bartzelonako alkate ohia.
 1966 –
 Gilberto Carlos Nascimento, Betinho, brasildar futbolari ohi eta entrenatzailea.
 Eduardo Waghorn, txiletar gitarra-jotzaile, kantari, musikagile eta abokatua.
 1968 – Silvia Lutucuta, angolar kardiologoa, unibertsitateko irakaslea eta Angolako Osasun ministroa.
 1969 – Steffi Graf, alemaniar tenislaria, Golden Slama eskuratzen lehenengo emakumea.
 1970 – Brad Will, estatubatuar dokumentalista independente eta militante anarkista (h. 2006).
 1974 – FannyAnn Eddy, sierraleonar LGBT ekintzailea (h. 2004).
 1978 –
 Diablo Cody, estatubatuar zinema-gidoigilea eta idazlea.
 Nikola Vujčić, kroaziar saskibaloi jokalari ohia.
 1979 – Paradorn Srichaphan, tailandiar tenis jokalaria.
 1980 – Elva Margariti, albaniar arkitekto, hirigile eta politikaria.
 1982 – Lang Lang, txinatar piano-jotzailea.
 1983 – Anahí de Cárdenas, perutar aktorea, abeslara, modeloa eta dantzaria.
 1984 – Joy Esther, franko-espainiar aktore eta abeslaria.
 1986 – Merc Fenn Wolfmoor, estatubatuar idazlea.
 1989 – Lucy Hale, estatubatuar abeslari eta aktorea.
 1992 –
 Ben Halloran, australiar futbolaria.
 Daryl Sabara, estatubatuar aktorea.
 1997 – Fabio Gstrein, austriar eskiatzailea.
 1999 – Tzuyu, taiwandar abeslaria, Twice taldeko kidea.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1516 – Joanes III.a Nafarroakoa, Nafarroako erregea (j. 1469).
 1870 – Charles Korta, lapurtar politikaria, bonapartismoaren aldekoa, En Gomèrren (j. 1805).
 1926 – Enrique Areiltza Arregi, Bilboko mediku ospetsua (j. 1860).
 1937 – Serapio Mendarte, politikari jeltzale, Errenteriako zinegotzi eta Eusko Gudarosteko gudaria, tiroz eraila (j. 1889).
 1963 – Luciano Pérez Platero, nafar elizgizona, Burgosen (j. 1882).
 1981 – Crescente Olariaga, gipuzkoar futbolaria, Bartzelonan (j. 1903).
 1987 – Ricardo Irezabal Benguria, bizkaitar enpresaburua, Madrilen (j. 1910).
 2004 – Juan Mari Musti Mujika, zumarragar futbolaria (j. 1963).
 2012 – Maribel Forcadas, espainiar medikua eta EHUko irakaslea (j. 1949).
 2020 – Jose Mari Arregi Laka, Altzu, bizkaitar bertsolaria (j. 1934).
 2023 –
 Izaskun Rekalde, bizkaitar ekonomialaria, irakaslea, ikertzailea eta euskaltzalea (j. 1977).
 Jabier Salutregi, bizkaitar kazetaria (j. 1950).
 2024 – Julio Eugi, nafar apaiz katolikoa, Opus Deiko Prelaturaren partaidea, idazlea eta eliz epailea, Oviedon (j. 1944).
 2025 – Juan Cruz Labeaga Mendiola, nafar apaiz eta ikertzailea (j. 1939).

 Mundua 
 1260 – Maria Brabantekoa, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperatriz ezkontidea (j. 1190).
 1594 – Orlando di Lasso, flandestar musikagilea (j. c. 1532).
 1642 – Saskia van Uylenburgh, Rembrandt margolariaren emaztea eta honen margo eta marrazki askotarako modeloa (j. 1612).
 1698 – Colin MacLaurin, eskoziar matematikaria (j. 1698).
 1752 – Charles-Antoine Coypel, frantziar margolari, arte-kritikari eta antzerkigilea (j. 1694).
 1800 – Jean-Baptiste Kléber, frantziar jeneral eta arkitektoa (j. 1753).
 1801 – Benedict Arnold, Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerrako estatubatuar militarra (j. 1741).
 1837 –
 José Aznárez Navarro, espainiar politikaria (j. 1759).
 Giacomo Leopardi, italiar idazlea (j. 1798).
 1853 – Zahari Zograf, bulgariar margolaria (j. 1810).
 1868 – Claude Pouillet, frantziar fisikaria (j. 1791).
 1877 – Charles Frederick Henningsen, anglo-estatubatuar idazle eta mertzenarioa (j. 1815).
 1883 – Edward FitzGerald, ingeles idazlea (j. 1809).
 1886 – Aleksandr Ostrovski, errusiar antzerkigilea (j. 1823).
 1895 – Margaret Rebecca Lahee, irlandar idazlea (j. 1831).
 1909 – Witold Wojtkiewicz, poloniar margolaria, sinbolismo mugimendukoa (j. 1879).
 1914 – Adlai Stevenson I.a, AEBetako 23. presidenteordea (j. 1835).
 1920 – Max Weber, alemaniar ekonomilari eta soziologoa (j. 1864).
 1926 – Mary Cassatt, estatubatuar margolaria (j. 1844).
 1927 – Jerome K. Jerome, ingeles idazlea (j. 1859).
 1928 – Emmeline Pankhurst, britainiar aktibista politikoa, mugimendu sufragistaren sortzaileetako bat (j. 1858).
 1933 –
 Alice Elizabeth Doherty, estatubatuar emakume bizarduna (j. 1887).
 Diego Mendoza Pérez, kolonbiar idazle eta politikaria.
 Ada Thilen, finlandiar margolaria (j. 1852)
 1936 –
 Maksim Gorki, errusiar idazlea (j. 1868).
 Gilbert Keith Chesterton, britaniar idazlea (j. 1874).
 Hans Poelzig, alemaniar arkitekto, margolari eta agertokien diseinatzailea (j. 1869).
 1938 – William Wallace Campbell, espektroskopian espezializatutako estatubatuar ingeniari eta astronomoa (j. 1862).
 1942 – Heinrich Vogeler, alemaniar margolari, diseinatzaile eta arkitektoa (j. 1872).
 1946 –
 John Logie Baird, britainiar fisikaria (j. 1888).
 Federigo Enriques, italiar matematikaria (j. 1871).
 1947 – Albert Marquet, frantziar margolaria (j. 1875).
 1952 – Felix Calonder, Suitzako Konfederazioko presidentea (j. 1863).
 1967 – Tudor Arghezi, errumaniako olerkaria (j. 1880).
 1968 – Salvatore Quasimodo, italiar olerkaria eta itzultzailea, 1959ko Literaturako Nobel Saria (j. 1901).
 1973 – Muriel Robertson, eskoziar bakteriologoa (j. 1883)
 1983 – Mar Cabra, espainiar ikerketa kazetaria.
 1986 –
 Jorge Luis Borges, argentinar idazlea (j. 1899).
 Alan Jay Lerner, estatubatuar abesti-idazle, libreto egile eta zinema gidoilaria (j. 1918).
 1987 – Geraldine Page, estatubatuar aktorea (j. 1924).
 1990 – Erna Berger, alemaniar sopranoa (j. 1900).
 1991 – Peggy Ashcroft, britainiar antzezlea (j. 1907).
 1993 – Étienne Borne, frantziar filosofoa (j. 1907).
 1994 –
 Henry Mancini, pelikuletarako musika sortzaile estatubatuarra (j. 1924).
 Marcel Mouloudji, frantziar abeslaria, idazlea eta antzezlea (j. 1922).
 1995 –
 Rory Gallagher, irlandar gitarra-jotzaile, konposatzaile eta produktorea (j. 1948).
 Roger Zelazny, estatubatuar idazlea (j. 1937).
 1996 – Gesualdo Bufalino, italiar idazlea (j. 1920).
 1999 –
 Osvaldo Dragún, argentinar dramagilea (j. 1929).
 La Niña de La Puebla, espainiar abeslaria eta aktorea, flamenko- eta kopla-kantari handienetako bat (j. 1908).
 2001 – Ramón Mendezona Roldán, Radio España Independienteren azken zuzendaria.
 2002 – June Jordan, karibear-estatubatuar poeta, saiakeragile eta aktibista (j. 1936).
 2005 – Carlo Maria Giulini, italiar orkestra eta opera-zuzendaria (j. 1914).
 2006 – Angelina Acuña, guatemaldar prosa eta poesia idazlea (j. 1905).
 2007 – Kurt Waldheim, Austriako presidentea eta Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusia (j. 1918).
 2012 – Marjorie Hyams, estatubatuar jazz-musikari, bibrafonista, pianista, bateria-jole eta musika-moldatzailea (j. 1920).
 Gitta Sereny, hungariar-britainiar kazetaria, historialaria eta biografoa (j. 1921)
 2014 – María Wonenburger, espainiar matematikaria, Fulbright beka jaso zuen lehen espainiar emakumea (j. 1927).
 2020 – Elsa Joubert, hegoafrikar idazlea (j. 1922).
 2021 – Enrique Bolaños, Nikaraguako presidentea (j. 1928).
 2022 – A. B. Yehoshua, israeldar idazlea (j. 1936).
 2024 – Jean Succar Kuri, mexikar enpresaburua (j. 1944).
 2025 –
 Violeta Chamorro, Nikaraguako presidentea, Erdialdeko Amerikan kargu horretara iritsitako lehenbiziko emakumezkoa (j. 1929).
 Teresa Rita Lopes, portugaldar idazlea (j. 1937).
 Joel Shapiro, estatubatuar eskultorea (j. 1941).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Adei/Adeia eta Ortzuri/Orzuri.
 MOE – Odol emailearen eguna
 Estatu Batuak – Banderaren eguna

 Kanpo estekak 

Ekainaren 13 | Urteko egutegi | Ekainaren 15
Kategoria:Urteko egunak