Elgeta

Elgeta Gipuzkoako mendebaldeko udalerri bat da, Debagoiena eskualdekoa, Bizkaiko mugan kokatua.  biztanle zituen . urtean.

2009tik Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko (UEMA) partaide da.

 Izena 
Herriaren izenaren oinarri etimologikoan elge/elke osagaia dago (lur landua edo alorra esan nahi du), beste zenbait toponimo euskaldunetan ere agertzen dena: Elgea (Araba), Elketa (Urnietako baserri bat), Elkano (Nafarroako herria), Elkarte (Nafarroako Erresuma zaharreko terminoa).

Bertakoen eta inguruko herrietako euskaldunen ahoskeran Élgeta esan ohi da, entonazioa lehen silaban indarturik. Kontraste egiten du gaztelerazko Elgueta formarekin, zeinak indarra bigarren silaban duen.

 Geografia 
 Mugakideak 
Mugakide hauek ditu: Iparraldean Eibar eta Zaldibar (Bizkaia), hegoaldean eta ekialdean Bergara eta mendebaldean Zaldibar eta Elorrio (Bizkaia).

 Inguru naturala 
Gipuzkoako herri altuenetariko bat da Elgeta, itsas mailatik 462 metrotara kokatuta, lehen esan bezala bi herrialdeen artean administratiboki, eta hidrologikoki bi isurialdeen banalerroan ere bai, alde batetik Deba ibaia eta bestetik Ibaizabal. Halaber, Ibur, Ubegi, Ubera eta Angiozar errekek udalerria zeharkatzen dute.

Bestela, udalerri honen lurraldean Intxorta, Intxortatxiki (Mendratxo), Gazteluatx, Eguarbitza, Goikomendi, Azkonabieta eta Galdaramuño mendiak daude, larreekin tartekatuta eta pago eta haritz bakan batzuk oraindik ere badaudela. zuhaitz mota nagusiena, berriz, Intsinis pinua da.

 Auzuneak 
Herriguneaz gain, Ariola (Aixola), Goimendi, Egotxeaga zeharra, Larragibel zeharra, Arantzeta zeharra, Uriburualdea, Uriarte, Antsoategi, Izuziaga zeharra, Arroeta eta Asentzio landa-auzuneek udalerria osatzen dute.

 Zerbitzuak 

 Gizarte zerbitzuak 

 Eguneko zentroa
 Egoitza

 Kultura 

 Liburutegia
 Espaloia Kafe Antzokia

 Kirola 

 Kiroldegia

 Historia 
 Erdi Arokoak dira lurralde honetako lehenengo biztanleak, gaurko Olaegi eta Jaolatza baserrien inguruan, Uberan. Zonalde horretan ere Uriarteko Andra Mariren santutegia dago, eskualdeko lehendabiziko aztarna kristaua dena, XIV. mendekoa. Garai hartan ere, zehazki 1335eko irailaren 13an, Gaztelako Alfontso XI.a erregeak Elgetako hiribildua fundatu zuen eta Gasteizko forua eman zion.
 Elgeta inguruan nagusi izan zen Jaolatza leinuak banderizoen gerretan parte zuen 15. mendean, ganboatarren aldean, geroago Jalotza deitu izan den dorretxean euren gotorlekua zutelarik.
 1924ko maiatzaren 18an bertan sortu zuten http://www.emf-fvm.com/index.aspx ("Federación Vasco Navarra de Alpinismo") elkartea.
 1928 arte Angiozar eta Ubera auzoak elgetarrak izan ziren. Urte hartatik aurrera Bergararen barruan gelditu ziren.
 1936ko irailetik 1937ko apirilera arte Espainiako Gerra Zibilaren frontea herrian egon zen, 7 hilabeteko erresistentzia egin zuten han. Intxorta mendiak izan ziren gudarien gotorlekua Intxortetako guduan.

 Ekonomia 
Lehen sektore ekonomikoa nagusia izan da tradizionalki Elgetan, beste euskal herrietan bezala, abeltzaintza eta basogintza nagusiki. Industria inguruko herrietan baino beranduago sartu zen, burdinolak eta errotak jarduera zaharrak ordezko moduan bazeudela.

1965 inguruan industrializazioa hasi zen, eta gaur egun hartzen du herriko jarduera osoaren erdia.

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak: lehen sektorea BEGaren %1,5. Bigarren sektorea %74,2. Hirugarren sektorea %23,8. Eraikuntza %0,5.

 Demografia 
2019an 1.139 biztanle zituen. Horietatik %17,3k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak %8,17 ziren.

 Politika 

 2023-2027 legegintzaldia 

 Alkateak 

Hauek izan dira Elgetako azken alkateak:

AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia Patxi Basauri Elkoro 1979 1983 Independenteak Patxi Basauri Elkoro 1983 1987 Independenteak Patxi Basauri Elkoro 1987 1991 Independenteak Patxi Basauri Elkoro 1991 1995 Euzko Alderdi Jeltzalea Patxi Basauri Elkoro 1995 1999 Euzko Alderdi Jeltzalea Patxi Basauri Elkoro 1999 2003 Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna Patxi Basauri Elkoro 2003 2007 Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna Oxel Erostarbe Tubilla 2007 2011 Aralar Oxel Erostarbe Tubilla 2011 2015 Aralar Iraitz Lazkano Garitaonaindia 2015 2019 Euskal Herria Bildu Iraitz Lazkano Garitaonaindia 2019 2023 Euskal Herria Bildu Ibon Unzetabarrenetxea Gallego 2023 Jardunean Euskal Herria Bildu

 Kultura 
 Euskara 
alt=Mutilekin dantza egiteagatik, zigortuta|thumb|Elgetako Felisa Basauriren testigantza, mutilekin dantza egiteagatik neskak zigortzen zituztela kontatzen duenekoa. Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.
Mendebaleko euskararen aldaera bat da herriko jatorrizko euskalkia,  sortaldeko azpieuskalkiari dagokion debaerdiko euskara hain zuzen. Gaur egun ere herritarren %85 inguru euskal hiztunak dira.

Elgetarrek ÉL-ge-ta ahoskatzen dute beren herriaren izena, entonazio argi batean lehen silaban jarriz indarra. Kontraste bizia egiten du horrek gaztelaniazko Elgueta entonatzen den moduarekin.
 Kafe Antzokia 
Espaloia Kafe Antzokia kulturgunea 2004ko ekainean zabaldu zuten, eskualdeko erreferentea dena. Gaur egun, itxita dago egunerokotasunean eta ekitaldi eta kultur jardueretarako zabaltzen dute (2016).

 Ondasun nabarmenak 
 Andra Mari Jasokundearen parrokia. 1377koa. XVI. mendean handitu egin zuten.
 Urrupain dorretxea edo Abidrio Etxea (1564). 
 Diputazio Etxea (1868). 
 Uriarteko baseliza. 
 Antsoategi Erdikoa baserria (XVII. mendekoa).
 San Salbatore baseliza. 
 San Roke Deuna kaleko 6. eta 36. zenbakiko etxeak (XVI. mendekoak).
 Ostatu Txikia.
 Torrezar ostatua.

 Elgetar ospetsuak 
 Joaquin Iturbe "Santua" (1758-1799), XVIII. mendearen amaieran ezaguna izan zen bidelapurra.  
 Pedro Antonio Olañeta (1770-1825), militarra. Espainiar Inperioaren alde borrokatutakoa Ameriketan.
 Maria Angela Telleria (1799-1864), gerrillaria. Espainiaren Independentziaren Gerra nabarmendu zen.
 Zoila Askasibar (1877 - ??), inprimatzailea, editorea. Errepublikaren aldekoa.
Lorenzo Ascasibar, eskultorea.thumb|Elgetako Andre Maria eliza
 Martin Fulgencio Elortza Legaristi (1899-1966), Moyobambako (Peru) artzapezpikua.
 Nikolas Aranzabal, industrialaria. "Aguirre y Aranzábal" (AYA) enpresaren ko-sortzailea.
 Felix Aranzabal (1919-2006), soinujolea.
 Jose Luis Elkoro (1935-), politikaria. Bergarako alkatea izandakoa. Trantsizio garaian nabarmendu zen. 
 José Ignacio Askasibar (1943-), txirrindularia. 
 Jon Markaide (1950-), astrofisikaria.
 Beatriz Zabalondo (1961-), irakaslea.
 Aitor Elkoro (1967-), pilotaria.
 Rebeka Ubera (1972-), politikaria.
 Iban Arantzabal (1975-), filologo, blogari eta kazetaria.
 Ainhoa Agirreazaldegi (1978-), bertsolaria.thumb|Salbatore baseliza
 Oxel Erostarbe (1979-), politikaria. Herriko alkatea izandakoa.
 Oihana Kortazar (1984-), mendi-lasterkaria.
 Josu Etxaniz (1985-), futbolaria.
 Iñaki Olartua (1993-), futbolaria.
 Haritz Gallastegi (-), irrati-esataria eta kirol-kazetaria.
 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

  Elgetako udala
  Goiena.net atarian Elgetako albisteak
  Intxorta 1937 Kultur Elkartea
Elgetako historiari buruzko orria

Kategoria:Elgeta
Kategoria:Gipuzkoako hiribilduak