Abanto

Abanto (edo —Aragoiko Abanto herritik bereizi behar denean— Abanto Bizkaia;Euskaltzaindia: 145. araua: Bizkaiko herrien izendegia. ofizialki Abanto y Ciérvana-Abanto Zierbena) Bizkaiko Meatzaldea eskualdeko udalerri bat da,  biztanle zituena . urtean. Burdin esplotazio ugari eduki zituen. Hirigunea Gallarta auzoan kokatuta dago. 1995. urtean Zierbenako portua Abantotik banandu zen. Zaragoza probintzian jadanik ofizialki Abanto izena zuen herria bazegoenez, eta Espainiako legeek Estatu horren barruan izen bereko bi herri izatea galarazten dutenez, herriaren izen ofiziala Abanto Zierbena da oraindik ere.

 Geografia 
 Inguru naturala 
Abantoren inguruko herriak honakoak dira: mendebaldean Muskiz; iparraldean Zierbena eta Santurtzi; eta ekialdean Ortuella. Abanto Serantes eta Triano mendien artean dago. Trianoko mendiek, udalerriaren hegoaldean kokaturik, Abantoren historian zehar garrantzi handia izan dute, bertan daude herria aberastu zuten meategiak. Euren artean, Bodovalle meategia da aipagarria, Euskal Herriko sakonena baita. Izan ere, meategiaren erdigunea 100 metrora dago itsasoaren mailaren azpitik.

 Auzoak 
Udalerriak herrigunetik kanpoko auzo asko dauzka. Erdigunea Gallarta da eta bertan udaletxea dago. Gallartan Euskal Herriko Meatzaritzaren Museoa dago, eskualdeko jarduera tradizionalaren historia biltzen duen museoa.

Hona hemen auzoen zerrenda eta biztanleria 2007ko erroldaren arabera:

 Goiko Abanto
 Abanto: 59 biztanle.
 Campillo: 32 biztanle.
 Gallarta: 5.107 biztanle (udalerriko auzoburua).
 Balastera: 68 biztanle.
 Florida: 9 biztanle.
 Las Calizas: 44 biztanle.
 Picón: 21 biztanle.
 Santa Juliana: 146 biztanle.
 Triano: 52 biztanle.
 Beheko Abanto.
 Cotorrio: 154 biztanle.
 Las Carreras: 1.814 biztanle.
 Las Cortes: 7 biztanle.
 El Once: 3 biztanle.
 Olabarrieta: 55 biztanle.
 Murrieta: 51 biztanle.
 Putxeta: 269 biztanle.
 San Pedro Abanto: 46 biztanle.
 Sanfuentes: 1.675 biztanle.

 Demografia 
1996an Zierbenak independentzia lortu zuen; beraz, hortik aurrerako datuek ez dute Zierbenako biztanleria kontuan hartzen

 Politika 
 Udal hauteskundeak 
2015eko maiatzaren 24ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Maite Etxebarria Azpiolea (EAJ) hautatu zuten Abantoko alkatea, aurreko agintaldiko alkatetza berrituta; izan ere, 2013tik da udalerriko alkate. Etxebarriak alkatetza berritu zuen bere taldearen baiezko botoei esker, gehiengo osoz.

2019ko udal hauteskundeen ondoren ere, Etxebarriak alkatetzan jarraitu zuen.

 Endoreak, hautetsiak edo izendatuak, 1842. urtetik 
 1842ko urtarrila – 1843ko urtarrila: Andres Jose San Martin
 1843ko urtarrila - 1843ko uztaila: Emeterio del Alisal
 1843ko uztaila - 1844ko martxoa: Benigno Ruiz Murga
 1844ko martxoa – 1846/01/01: Jose Mª Aretxabaleta
 1846/01/01 – 1847/01/03 Juan Francisco del Merro
 1847/01/03 – 1850/01/01 Miguel Eskutza
 1850/01/01 – 1854/01/01 Pablo de los Heros
 1854/01/01 – 1854/10/02 Francisco Robledo
 1854/10/02 – 1857/03/12 Jose Gonzalez El Cerro
 1857/03/12 – 1859/01/01 Cosme Allende
 1859/01/01 – 1861/01/01 Miguel Eskutza
 1861/01/01 – 1865/01/01 Jose Aranguren
 1865/01/01 – 1867/01/01 Ruperto Lexartza
 1867/01/01 – 1869/01/01 Manuel Garai Laza
 1869/01/01 - 1872/03: Agapito Sasia
 1872/03 – 1873/09: Antonio Hurtado
 1873/09 – 1874/01: Agustin Iarto
 1874/01 – 1875/01/01 Antonio Eskutza (errejidorea)
 1875/01/01 – 1876/01/01 Maximino Uriarte
 1876/01/01 – 1876/03/07 Manuel Chave (behin-behinekoa)
 1876/03/07 – 1876/04/11 Juan Angel Allende
 1876/04/11 – 1877/04/01 Jose Antonio Eskutza
 1877/04/01 – 1879/07/01 Mamerto Bermeosolo
 1879/07/01 – 1881/07/01 Juan Angel Allende
 1881/07/01 – 1885/07/01 Mariano Olabarria
 1885/07/01 – 1890/01/01 Calisto Lopez
 1890/01/01 – 1891/07/01 Eugenio Solano
 1891/07/01 – 1894/01/01 Agustin Iza Errementeria
 1894/01/01 - 1900/10: Calisto Lopez
 1900/11/03 – 1904/01/01: Agustin Iza Errementeria
 1904/01/01 – 1906/01/01: Agustin Garmendia
 1906/01/01 – 1910/01/01: Bernardo Ruiz Elizondo
 1910/01/01 - 1912/01: Alejo Eguzkitzaga Bilbao
 1912/01 - 1914/01: Manuel Asla
 1914/01 – 1916/01/01 Jose Salcedo Zubaran
 1916/01/01 – 1918/01/01 Luis Sanjines
 1918/01/01 – 1920/01/01 Fabriciano Torrontegi
 1920/01/01 – 1923/10/01 Antonio Pujana Meabe
 1923/10/01 – 1924/03/26 Dionisio Ureta Balparda
 1924/03/26 – 1930/03/12 Tomas Quintana Martin
 1930/03/12 – 1931/01/31 Dionisio Ureta Balparda
 1931/01/31 – 1931/04/15 Francisco Uribe Urioste
 1931/04/15 – 1931/04/28 Nemesio Merodio Ramos (behin-behinekoa)
 1931/04/28 – 1934/11/14 Antonio Pujana Meabe
 1934/11/14 – 1936/02/23 Jose Colon Laza
 1936/02/23 – 1937/07/02 Antonio Pujana Meabe
 1937/07/02 – 1938/02/09 Luis Sanjines Renovales
 1938/02/09 – 1952/05/03 Jose Colon Laza
 1952/05/03 – 1955/08/29 Eugenio Mendikote Mardones
 1955/08/29 – 1959/12/05 Juan Ramón Sanchez-Serrano Mugika
 1959/12/05 – 1964/08/26 Francisco Garaigordobil Barrutia
 1964/08/26 – 1969/12/14 Tomas Alonso Garcia
 1969/12/14 – 1974/09/10 Jose Antonio Romero Onaindia
 1974/09/10 – 1979/04/19: Luis Andres Merodio Garcia
 1979/04/19 – 1983/05/23: Francisco Puerto Balmisa
 1983/05/23 - 1987/07: Luis Mª Vallejo Lopez
 1987/07 – 1991/06/15: Francisco Puerto Balmisa
 1991/06/15 - 1995: Luis Mª Vallejo Lopez
 1995 - 2003: Juan Jose Mezkorta Puertollano 
 2003 - 2013: Manuel Tejada Lanbarri 
 2013 - (karguan): Maite Etxebarria Azpiolea

 Azpiegiturak 
 Garraioa 
 Errepideak 
   E-70 : Kantauriko Autobidea 
 : Irun - Santiago Compostelakoa

 Trena 
Bilboko Renfe Aldirien C-2 lineak bi geltoki ditu herrian:
 Gallartako geltokia
 Putxetako geltokia

Astelehenetik ostiralera 20 minutuko maiztasunaz ibiltzen da trena ordu gorietan, eta 30 minutukoaz egunaren gainontzeko orduetan. Larunbat eta igandeetan maiztasuna 30 minutukoa da. Horrez gain, ostiral eta larunbat gauetan gau jaia gaueko zerbitzuak eskaintzen dira.

 Autobusa 
Bizkaibus hiri-arteko zerbitzuko hurrengo lineak udalerria zeharkatzen dute:

 A3333 Santurtzi - Gallarta
 A3334 Santurtzi - Balmaseda
 A3335 Sestao - Muskiz 
 A3336 Bilbo - Muskiz (Ortuellatik)
 A3337 Bilbo - Muskiz (N-634 errepidetik)
 A3338 Muskiz - Barakaldo - Areeta
Encartaciones S.A.
 A3345 Bilbo - Castro Urdiales (N-634 errepidetik)
La Unión-La Burundesa
 A3718 Gallarta - Gasteiz

 Ondasun nabarmenak 
Hona hemen udalerriaren monumentuak"Eraikin interesgarriak", Abanto-Zierbenako udala."Abanto-Zierbena", Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistema.:
 Abanto-Zierbenako udaletxea.
 San Pedro eliza (Las Carreras).
 San Pedro eliza (San Pedro Abanto).
 Abantoko Santa Juliana eliza (XV. mendea baino lehenagokoa, Abanto).
 Santa Luzia eliza (Sanfuentes).
 Barco familiaren dorretxea (XVII. mendea, Sanfuentes).
 San Lorenzo baserria (pizkundetarra).
 Matiena etxea (XIX. mendea, Las Carreras).
 Villa Casuso (Las Carreras).
 Ambrosio de los Heros 14 eraikina (Las Carreras).
 Udal hiltegia (Gallarta), gaur egun Euskal Herriko Meatzaritzaren Museoa.

 Argazki galeria 

 Abantar ospetsuak 
 Amalia González Astobiza (1882-1976) Las Carreraseko eskolako maistra, Askartza-Isusi eskola ondoko parkeak bere izena jaso zuen
 Dolores Ibarruri (1895-1989), politikari komunista.
 Isaac Puente (1896-1936), mediku eta teorilari anarkista.
 Manuel Sarabia (1957), futbolaria eta entrenatzailea.
 Asier del Horno (1981), futbolaria.
Margarita Bilbao opera abeslaria.

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Abantoko Udalaren webgunea.
 Euskal Herriko Meatzaritzaren museoa 
 Abantoko euskarari buruzko erreportajea, Argia, 2009-02-22.