Martxoaren 26

Martxoaren 26a gregoriotar egutegiaren urteko laurogeita bosgarren eguna da, 86.a bisurteetan. 280 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1978 – Francoren diktadura ondorengo lehen Aberri Eguna ospatu zen Hego Euskal Herrian.
 1980 – Txomin Olhagarai eta Ramuntxo Arruiz Iparretarrakeko kideak hil ziren prestatzen ari ziren lehergailuak eztanda eginda. Suprefetaren emaztearen autoari lehergailua jartzen ari zirela gertatu zen, Baionako ospitaleko aparkalekuan.
 1985 – Ramon Basañez Jauregi Ziburun tirokatu zuten.

 Mundua 
 1636 – Utrechteko Unibertsitatea sortu zen, Herbehereetako unibertsitaterik zaharrenetako eta handienetakoa.
 1707 – "Batasunaren Akta" lege bihurtu zen, Ingalaterra eta Eskozia estatu bakarrean batuz.
 2010 – 100 pertsona zeramatzan gerraontzi hegokorearra hondoratu zen Itsaso Horian Ipar Koreako uretatik gertu.
 2024 - Kargaontzi battek Francis Scott Key zubiarekin talka egin eta berau erorrarazi zuen.

 Arte eta kultura 

 Euskal Herria 
 1993 – 8. Korrikari hasiera eman zitzaion Iruñean, apirilaren 4an Bilbon amaitu zelarik.
 1995 – Martxoaren 17an Donibane Garazin hasitako 9. Korrikari amaiera eman zitzaion Gasteizen.
 2009 – 16. Korrikari hasiera eman zitzaion Tuteran, apirilaren 5ean Gasteizen amaitu zelarik.

 Mundua 
 1955 – Captain Lightfoot filma estreinatu zen, Douglas Sirkek zuzendu eta Rock Hudson eta Barbara Rush aktoreek antzeztu zutelarik.
 1997 – The Devil's Own filma estreinatu zen, Alan J. Pakulak zuzendu eta Harrison Ford eta Brad Pitt aktoreek antzeztu zutelarik.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 1954 – C. Walton Lillehei estatubatuar kirurgialariak lehen aldiz pertsona bati bihotza irekita ebakuntza egin zion.
 2008 – Atapuercako aztarnategian Europan inoiz aurkitutako Homo baten hezurrik zaharrenak aurkitu zituzten.
 2015 – Periscope,  transmisioaren bitartez bideoak egiteko softwarea atera zuten iPhonentzako. Androidentzako bertsioa urte bereko maiatzaren 26an atera zen.

 Kirolak 
 Euskal Herria 
 1944 – Frantziako errugbi txapelketaren finala: U.S.A.Perpignan taldeak Aviron Bayonnais 20-5 menderatu zuen.

 Mundua 
 1949ko Bost Nazioen Txapelketa: Irlandak bigarren urtez jarraian txapelketa eskuratu zuen.

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1716 – Dominique Cabarrus, lapurtar bankari eta armadorea (h. 1799).
 1764 – Francisco de Paula Escudero, nafar militar eta politikaria (h. 1831).
 1809 – Jose Juan Santesteban, gipuzkoar musikaria eta konposatzailea (h. 1884).
 1897 – Maria Aizpuru Urkaregi, bizkaitar lehen emakume kartzelaratua, delitu politikoengatik (j. ?)
 1898 – Jose Andia, euskal atleta.
 1903 – Antonio Arrue, euskal idazlea (h. 1976).
 1909 – Paco Bienzobas, euskal herritar futbolaria (h. 1981).
 1925 – Joxe Lasa Apalategi, apaiza, euskal idazlea eta euskaltzalea (h. 1983).
 1933 – Iñaxi Etxabe, gipuzkoar bertsolaria (h. 2020).
 1937 – Roberto Morales, bizkaitar txirrindulari ohia.
 1950 – María José Bozal, UPNko nafar politikaria.
 1954 – Jose Martin Martinikorena, Martinikorena, esku huskako nafar pilotari ohia.
 1959 –
 Juan Mari Atutxa Egiraun, bizkaitar idazlea.
 Patziku Perurena, euskal idazle eta pentsalaria.
 1962 – Luis Maria Lopez Rekarte, gipuzkoar futbolari ohia.
 1967 – Julen Salaberria, nafar pilotari ohia.
 1969 – Xabier Gezuraga, bizkaitar argazkilari eta espeleologoa, zeruko irudietan eta labar-artearen interpretazioan espezializatua.
 1970 –
 Amaia Garbaio, nafar igerilari ohia.
 Juan Vallejo, arabar alpinista eta eskalatzailea, hainbat zortzimilako igo dituena.
 1971 – Leire Arrieta, gipuzkoar historialaria, ikertzailea, unibertsitateko irakaslea eta idazlea.
 1972 – Izaskun Oteo, bizkaitar saskibaloi-jokalari ohia.
 1974 – Mikel Kortina, bizkaitar futbolari ohia.
 1978 – Aitor Zulaika, gipuzkoar futbol entrenatzailea.
 1980 – Iban Fagoaga, nafar futbolaria.
 1981 –
 Naroa Intxausti, bizkaitar sopranoa.
 Xabier Ormazabal, gipuzkoar alpinista (h. 2004).
 1982 – Mikel Arteta, gipuzkoar futbolari ohia.
 1987 – Iker Rodellar, gipuzkoar futbolaria.
 1993 – Aitor Etxebarriazarraga, bizkaitar futbolaria.
 1995 –
 Julen Irizar, gipuzkoar txirrindularia.
 Ibai Llanos, bizkaitar Interneteko-izar, youtuber eta esport-casterra da.
 2004 - Lander Olasagasti, gipuzkoar futbolaria.

 Mundua 
 1516 – Conrad Gessner, suitzar sendagile, naturalista, bibliografo eta filologoa (h. 1565).
 1575 – Johann Carolus, historiako lehen egunkariaren editorea (h. 1634).
 1794 – Julius Schnorr von Carolsfeld, alemaniar margolaria (h. 1872).
 1824 – Julie-Victoire Daubié, frantziar kazetaria, frantziar unibertsitateetan lizentziatura lortzen lehen emakumea (h. 1874).
 1826 – Isabel Saxonia-Altenburgekoa, saxoniar printzesa, (h.1896)
 1847 – Annie Foore, herbeheretar idazlea (h. 1890).
 1853 – Anne Cobden-Sanderson, britainiar sufragista, begetarianoa (j. 1926).
 1854 – Eleanor Greatorex, estatubatuar margolari eta irudigilea (h. 1917).
 1856 – William Massey, Zeelanda Berriko 19. lehen ministroa (h. 1925).
 1859 – Alfred Edward Housman, ingeles aditu klasiko eta olerkaria (h. 1936).
 1866 – Théodore Tissier, frantziar legelari eta politikaria (h. 1944).
 1868 – Fuad I.a Egiptokoa, Egiptoko erregea (h. 1936).
 1871 – Theodora Bean, estatubatuar kazetaria eta sufragista (j. 1926).
 1874 –
 Elisabeth Altmann-Gottheiner, Hochschule edo goi mailako eskola batean klasea eman zuen lehen emakume irakasle alemana (h. 1930).
 Robert Frost, estatubatuar olerkaria (h. 1963).
 1875 – Syngman Rhee, Hego Koreako lehendabiziko presidentea (h. 1965).
 1876 – Gilen Wiedekoa, Albaniako Printzerriko monarka (h. 1945).
 1883 – Ethel Léontine Gabain, frantziar-ingeles artista (h. 1950).
 1884 –
 Florence Ethel Johnson, australiar feminista, sindikalista eta hezitzailea (h. 1934).
 Augusta Van Buren, estatubatuar moto bidaiari aitzindaria (h. 1959).
 1888 – María Bernaldo de Quirós, Espainiako lehen emakumea aeroplanoko nazioarteko pilotu titulua lortzen (h. 1983).
 1891 – Thomas Roch Agniswami, indiar apezpiku katolikoa (h. 1974).
 1893 – Palmiro Togliatti, italiar politikaria (h. 1964).
 1894 – Viorica Ursuleac, errumaniar opera kantaria (h. 1985).
 1898 – Rudolf Dassler, alemaniar kirol oinetakogilea, Puma kirol ekipamendu enpresaren sortzailea (h. 1974).
 1902 – Marion Cameron Gray, eskoziar matematikaria (h. 1979)
 1904 – Emilio Fernández, El Indio, mexikar zinema zuzendari eta aktorea (h. 1986).
 1905 – Victor Emil Frankl, austriar psikoanalista, logoterapiako psikoanalisi eskolaren sortzailea (h. 1997).
 1907 – Louis Saguer, alemaniar-frantziar musikagilea (h. 1991).
 1908 – Samuel Bronston, besarabiar jatorrizko estatubatuar zinema ekoizlea (h. 1994).
 1909 – Irene González, galiziar futbolaria, Espainiako eta Galiziako futboleko lehen jokalaritzat hartua (h. 1928).
 1911 –
 J. L. Austin, ingeles filosofoa (h. 1960).
 Bernard Katz, Alemanian jaioa britainiar sendagile eta biofisikaria, 1970eko Medikuntzako Nobel Saria (h. 2003).
 Tennessee Williams, estatubatuar antzerkigilea (h. 1983).
 1913 –
 Paul Erdős, hungariar matematikaria (h. 1996).
 Jacqueline de Romilly, frantziar humanista, helenista, itzultzaile, saiakeragile eta akademikoa (h. 2010).
 1914 – Roque Esteban Scarpa, txiletar idazlea (h. 1995).
 1915 – Seán Ó hEinirí, uste denez irlanderazko azken hiztun elebakarra (h. 1998).
 1916 –
 Christian Boehmer Anfinsen, estatubatuar biokimikaria, 1972ko Kimikako Nobel Saria (h. 1995).
 Sterling Hayden, estatubatuar aktore eta idazlea (h. 1986).
 1925 – Pierre Boulez, frantziar musikagile eta orkestra-zuzendaria (h. 2016).
 1926 – Magdalena Mouján, argentinar matematikaria (h. 2005).
 1930 –
 Sandra Day O'Connor, estatubatuar epaile eta legelaria (h. 2023).
 Lolita Torres, argentinar aktorea eta kantaria (h. 2002).
 1931 – Leonard Nimoy, estatubatuar aktore eta zinema-zuzendaria, Star Trek telesailean Mr. Spock pertsonaia antzezteagatik ezaguna (h. 2015).
 1934 – Alan Arkin, estatubatuar aktore, zinema zuzendari, musikari eta abeslaria.
 1935 – Mahmoud Abbas, Palestinako presidentea.
 1938 – Anthony James Leggett, britainiar fisikaria, 2003ko Fisikako Nobel Saria.
 1940 –
 James Caan, estatubatuar aktorea (h. 2022).
 Nancy Pelosi, estatubatuar politikaria.
 1941 –
 Richard Dawkins, britainiar idazle, biologo ebolutibo, dibulgatzaile eta etologoa.
 Lella Lombardi, italiar auto-pilotua, 1 Formulan parte hartu duten bost emakumeetako bat (h. 1992).
 1942 – Erica Jong, estatubatuar idazle eta poeta, emakumeen sexualitateari buruzko liburuengatik ezaguna.
 1943 – 
 Bob Woodward, estatubatuar ikerketa-kazetaria.
 Sanmao, taiwandar idazlea, autobiografoa, eleberrigilea, itzultzailea, gidoilaria eta letragilea (h. 1991)
 1944 – Diana Ross, estatubatuar aktore eta abeslaria, The Supremes taldeko abeslaria.
 1948 –
 Steven Tyler, estatubatuar abeslari, musikari eta konposatzailea, Aerosmith taldeko liderra.
 Richard Tandy, ingeles teklatu-jotzailea, Electric Light Orchestra taldeko kidea (h. 2024).
 1949 – Patrick Süskind, alemaniar eleberrigile, antzerkigile, saiogile eta gidoigilea.
 1950 – Martin Short, kanadar-estatubatuar aktore, umorista, abeslari, gidoigile, idazle eta ekoizlea.
 1951 – Carl Wieman, estatubatuar fisikaria, 2001eko Fisikako Nobel Saria.
 1952 –
 Didier Pironi, frantziar 1 Formulako gidaria (h. 1987).
 Pedro J. Ramírez, espainiar kazetari eta idazlea.
 Gary Ruvkun, estatubatuar biologoa, 2024ko Medikuntzako Nobel Saria.
 1953 – Elaine Chao, Estatu Batuetako Garraioko idazkaria.
 1954 – Zdravko Zemunović, serbiar futbolari ohia eta entrenatzailea.
 1956 – Park Won-soon, Seulgo alkatea (h. 2020).
 1957 - Shirin Neshat, irandar-estatubatuar bideo-artista eta argazkilaria.
 Leeza Gibbons, estatubatuar telebista aurkezlea.
 Farida Ahmadi, Afganistan - norwegiar idazlea, hizlaria eta aktibista
 1958 –
 Elio de Angelis, italiar 1 Formulako gidaria (h. 1986).
 Alar Karis, Estoniako presidentea.
 1960 – Isabel Mozún, espainiar atleta ohia, altuera-jauzian aditua.
 1961 – Amanda Simpson, estatubatuar politikaria.
 1962 –
 Juri Gidzenko, ukrainar jatorriko errusiar kosmonauta.
 John Stockton, NBAko estatubatuar saskibaloi jokalari ohia.
 1963 –
 Amparo Larrañaga, espainiar aktorea.
 Berta Piñan, asturiar idazlea.
 1969 – Almir de Souza Fraga, brasildar futbolari ohia.
 1970 –
 Martin McDonagh, irlandar-ingeles antzerkigile, zinema gidoilari eta zuzendaria.
 Araceli Segarra, kataluniar alpinista, mendigoizale eta modeloa, Everest mendia igo zuen Espainiar Estatuko lehenbiziko emakumea.
 1972 – Mar Sodupe, espainiar aktorea eta zuzendari laguntzailea.
 1973 – Larry Page, Google bilatzailearen sortzaileetako bat.
 1976 – Amy Smart, estatubatuar aktorea.
 1979 –  Hiromi Uehara, japoniar jazz konpositorea eta piano-jotzailea.
 1980 – Miguel Urbán, espainiar ekintzaile eta politikaria, Podemos-Ahal Dugu alderdiaren fundatzaileetakoa.
 1983 –
 Toni Elías, kataluniar motoziklismoko pilotua.
 Karina Maruyama, japoniar futbolari ohia.
 1984 – Aderounmu Adejumoke, nigeriar aktorea (h. 2024).
 1985 –
 Jonathan Groff, estatubatuar aktore eta abeslaria.
 Keira Knightley, ingeles aktorea.
 1986 – Rüzgar Erkoçlar, turkiar aktore, disk jockey eta modelo ohia.
 1987 – Borja Viguera, espainiar futbolaria.
 1990 – Shiho Tomari, japoniar futbolaria.
 1991 – Laia Soler, kataluniar gazte literaturako eta errealismo magikoko idazlea.
 1992 – Stoffel Vandoorne, 1 Formulako belgikar pilotua.
 1994 –
 Michael Olunga, kenyar futbolaria.
 Paige VanZant, estatubatuar arte martzial mistoetako borrokalaria, wrestling borrokalaria eta modeloa.
 1996 – Ailen Valente, argentinar gimnasta artistikoa.
 2002 - Inma Rubiales, espainiar idazlea.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 752 – Eztebe II.a, aukeratutako aita santua.
 1324 – Maria Luxenburgokoa, Frantzia eta Nafarroako erregina ezkontidea (j. 1304).
 1774 – Juan Manuel Urbina, arabar militarra (j. 1715).
 1904 – Ramos Azkarate, euskal idazlea (j. 1847).
 1947 – Ignacio Tabuyo, gipuzkoar baritonoa (j. 1863).
 1960 – José Iruretagoyena, nafar militarra (j. 1879).
 1980an, Baionako suprefetaren autoaren azpian lehergailu bat jartzen ari zirela:
 Ramuntxo Arruiz, Iparretarrak erakunde armatuko nafar kidea (j. 1958).
 Txomin Olhagarai, Iparretarrak erakunde armatuko lapurtar kidea (j. 1958).
 1986 – Perpetua Saragueta, euskal idazlea (j. 1905).
 2010 – Enrique Villar, arabar politikari eta ingeniari agronomoa, Logroñon (j. 1939).
 2018 – Xabier Erro, nafar mendigoizalea (j. 1946).
 2019 – Javier Miranda, nafar enpresari eta Osasunako presidentea (j. 1954).

 Mundua 
 922 – Mansur al-Hallaj, persiar poeta eta sufismoaren irakaslea (j. c. 858).
 1091 – Wallada, andalustar poeta (j. 994).
 1130 – Sigurd I.a Norvegiakoa, Norvegiako erregea (j. 1089).
 1211 – Antso I.a Portugalgoa, Portugalgo erregea (j. 1154).
 1350 – Alfontso XI.a Gaztelakoa, Gaztela eta Leongo erregea (j. 1311).
 1566 – Antonio de Cabezón, espainiar musikagile eta organo-jotzailea (j. 1510).
 1625 – Giambattista Marino, italiar olerkari barrokoa (j. 1569).
 1726 – John Vanbrugh, ingeles arkitektoa eta idazlea (j. 1664).
 1783 – Anna Rosina de Gasc, alemaniar erretratugilea (j. 1713).
 1797 – James Hutton, britaniar geologoa (j. 1726).
 1814 – Joseph Ignace Guillotin, frantziar mediku eta politikaria (j. 1738).
 1827 – Ludwig van Beethoven, alemaniar musikagilea (j. 1770).
 1892 – Walt Whitman, estatubatuar idazlea (j. 1819).
 1896 – Rafaela Rimbau, espainiar aktorea (j. 1819).
 1900 – Joaquín Fernández Aiarragarai, espainiar arkitektoa (j. 1821).
 1902 – Cecil Rhodes, britainiar enpresaburua (j. 1853).
 1915 – Konstantin Ivanov, poeta txuvaxa (j. 1890).
 1920 – Samuel Colman, estatubatuar margolaria, Hudson Ibaiaren Eskolako kidea (j. 1832).
 1923 – Sarah Bernhardt, frantziar antzerki eta film-aktorea (j. 1844).
 1924 – Widad Hamdi, egiptoar aktorea, 600 pelikula baino gehiagotan protagonista izandakoa (j. 1924).
 1926 – Constantin Fehrenbach, Alemaniako kantzilerra (j. 1852).
 1931 – Fra' Galeas von Thun und Hohenstein, Maltako Ordenako 75. Printze eta Maisu Nagusia (j. 1850).
 1940 – Spiridon Louis, greziar urketari eta korrikalaria, lehenengo Olinpiar Joko modernoen maratoiaren irabazlea (j. 1873).
 1943 – Leonard Darwin, britainiar politikari, militar eta ekonomialaria, eugenesiaren defendatzailea (j. 1850).
 1945 –
 Tadamichi Kuribayashi, japoniar jenerala (j. 1891).
 David Lloyd George, britainiar politikaria, Erresuma Batuko Lehen Ministroa (j. 1863).
 1957 – Édouard Herriot, Frantziako lehen ministroa (j. 1872).
 1959 –
 Raymond Chandler, estatubatuar eleberrigilea (j. 1888).
 Carl Enckell, finlandiar politikari eta diplomazialaria (j. 1876).
 1962 – 
 Cyrillus Kreek, estoniar musikagilea (j. 1889).
 Augusta Savage, estatubatuar eskultorea (j. 1892).
 1969 – 
 John Kennedy Toole, estatubatuar idazlea (j. 1937).
 Simona Gay, Rosellongo frantziar poeta eta akuarelista katalana (j. 1898)
 1971 – Ana Adamuz, espainiar aktorea (j. 1886)
 1973 – Noël Coward, ingeles antzerkigile, musikagile, zinema eta antzeki zuzendari, aktore eta abeslaria (j. 1899).
 1979 – Jean Stafford, estatubatuar eleberrigile eta ipuingilea (j. 1915).
 1980 – Roland Barthes, Euskal Herriarekin lotura handia izan zuen frantziar idazle, filosofo, literatura-kritikari eta semiologoa (j. 1915).
 1983 – Anthony Blunt, britainiar artearen historialaria eta espioia, Cambridge bostetako bat (j. 1907).
 1984 – Ahmed Sékou Touré, lehendabiziko Gineako presidentea (j. 1922).
 1987 – Eugen Jochum, alemaniar orkestra-zuzendaria (j. 1902).
 1991 – Henri Lhote, frantziar etnologo eta esploratzailea (j. 1903).
 1992 – Rihei Sano, japoniar futbolaria (j. 1912).
 1994 – Whina Cooper, zeelandaberritar irakasle, historialari eta ekintzailea (j. 1895).
 1995 – Ko Takamoro, japoniar futbolaria (j. 1907).
 2001 – Brenda Helser, estatubatuar igerilaria (j. 1924).
 2002 – Odile Schweisguth, frantziar sendagilea, Europan onkologia pediatrikoaren aitzindaritzat hartua (j. 1913).
 2004 – Takeshi Kamo, japoniar futbolaria (j. 1915).
 2005 – James Callaghan, Erresuma Batuko lehen ministroa (j. 1912).
 2008 – Manuel Marulanda, Tirofijo, urte luzez FARCeko buru izandako gerrillaria, mundu osoan egon den gerrilaririk zaharrena (j. 1930).
 2011 – Diana Wynne Jones, britainiar idazlea (j. 1934).
 2015 – Tomas Tranströmer, suediar idazle, olerkari eta itzultzailea, 2011ko Literaturako Nobel Saria (j. 1931).
 2020 – Michel Hidalgo, frantziar futbolari eta entrenatzailea (j. 1933).
 2021 – Ursula Happe, alemaniar igerilaria (j. 1926).
 2023 –
María Kodama, argentinar idazle, itzultzaile eta literatura-irakaslea (j. 1937).
 Virginia Norwood, estatubatuar fisikari, militar eta ingeniaria (j. 1927).
 2024 –
 Gisela Birkemeyer, alemaniar atleta (j. 1931).
 Richard Serra, estatubatuar eskultore minimalista (j. 1938).
 2025 – 
 Manuel Hilario de Céspedes, kubatar apezpiku katolikoa (j. 1944).
 Katia Gysling, txiletar farmakologoa (j. 1950).
 Settimio Todisco, italiar artzapezpiku katolikoa (j. 1924).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Seaska egutegiko izendegia: Brauli, Goiko/Goikone eta Sara.

 Kanpo estekak 

Martxoaren 25 | Urteko egutegi | Martxoaren 27
Kategoria:Urteko egunak