Ekainaren 30

Ekainaren 30a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta laurogeita batgarren eguna da, 182.a bisurteetan. 184 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1521 – Noaingo gudua egin zuten Getzen. Nafarroako armada eta Espainiako armada inperialaren arteko gudu honen ondorioz Nafarroako Erresuma berreskuratzeko azken ahalegina zapuztuta geratu zen.
 1522 – San Martzialeko guduan Irungo miliziek Gaztelako Erresumaren interesak defendatu zituzten, Nafarroako Erresumaren erresistentziaren aurka.
 1834 – 1834ko Gipuzkoako uholdeak: Gipuzkoa mendebaldean 39 pertsona hil ziren uholdeen eraginez.
 1931 – Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ezkio herrian zazpi eta hamaika urteko bi neska-mutikoei Ama Birjinaren ustezko agerpena jazo zitzaien.
 1984 – Istilu oso gogorrak izan ziren Donostian manifestarien eta Espainiako Poliziaren artean. Debekatuta izan zen preso eta errefuxiatuen aldeko mobilizazioa deitua zuten Amnistiaren Aldeko Batzordeek.
 1995 – Rosa Zarra donostiarra hil zen, 58 urterekin, Ertzaintzaren gomazko pilota batek jo eta zortzi egunera. Epaileak soilik bertsio ofiziala hartu zuen aintzat.
 1997 – Irungo alardean emakumez eta gizonez osatutako konpainia batek lehen aldiz hartu zuen parte. Batzarrak hala onartuta, konpainia misto bat osatu ahal izan zen. Konpainia mistoak irain artean egin zuen bidea.
 1998 – PSE-EE alderdiak Eusko Jaurlaritza utzi eta 1994ean osaturiko EAJ eta EArekin baterako gobernatzeko akordioa bertan behera geratu zen.
 2011 – BBK, Kutxa eta Vitalek bat egitea erabaki eta 2012ko urtarrilean Kutxa Bank elkarte anonimoa abiatu nahi zuten.

 Mundua 
 1908 – Tunguskako gertakaria: Meteorito edo kometa bat lehertu zen Tunguska gainean (Siberian) 20 megatoiko indarrez, 2000 km2 baso suntsituz.
 1934 – Adolf Hitlerrek arerio politikoak bortsaz kanporatu zituen Laban luzeen gaua deiturikoan.
 1952 – Marshall Planaren diru-laguntzak amaitu ziren.
 2000 – Zortzi pertsona hil ziren Danimarkako Roskilde hirian egiten ari zen Pearl Jam taldearen kontzertu batean.
 2005 – Espainiako Kongresuak sexu berekoen arteko ezkontzak legeztatu zituen.
 2009 – 153 pertsona hil ziren Yemendik Komore Uharteetara zihoan hegazkin batek istripua izan ostean.

 Arte eta kultura 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 1976 – The Outlaw Josey Wales ("Josey Wales Legekanpokoa") filma estreinatu zen, Clint Eastwoodek zuzendu eta antzeztu zuelarik.
 1993 – The Firm ("Estalkia") filma estreinatu zen, Sydney Pollackek zuzendu eta Tom Cruise, Jeanne Tripplehorn, Gene Hackman, Ed Harris, Holly Hunter, Hal Holbrook eta David Strathairn aktoreek antzeztu zutelarik.
 1995 – Apolo 13 filma estreinatu zen, Ron Howardek zuzendu eta Tom Hanks, Kevin Bacon, Bill Paxton, Gary Sinise eta Ed Harris aktoreek antzeztu zutelarik.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 1905 – Albert Einsteinek erlatibitate berezia garatzen duen paperak argitaratu zituen

 Kirolak 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 2002 – Brasilek Munduko Futbol Txapelketa lortu zuen Alemaniari 2-0 irabazita.

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1533 – Martin Arradakoa, nafar misiolaria (h. 1578).
 1875 –
 Jose Borboi-Parmakoa, Parmako dukegaia (h. 1950).
 Fernando Ybarra, euskal noble, politikari, legelari eta enpresaburua, Santanderren (h. 1936).
 1901 – Pablo Rada, Espainiako Aireko Armadako nafar hegazkinlaria, Espainiako Gerra Zibilean Errepublikaren alde borrokatu zena (h. 1969).
 1905 – Asunción García Asarta, bilbotar artista (h. 1986).
 1914 – Xabier Peña, euskal idazlea eta frankismo garaiko etxe eskolaren mugimenduaren ekintzailea (h. 1980).
 1916 – Manuel Oñatibia, gipuzkoar idazlea (h. 1997).
 1929 – Juan Ignacio Uria, gipuzkoar politikaria, Azkoitiako alkatea (h. 2015).
 1935 – Antton Lafont, euskal enpresaburua eta aholkularia (h. 2024).
 1938 – Pedro Olea, bizkaitar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigilea.
 1940 – Victor Erize, bizkaitar zinema zuzendaria eta gidoigilea.
 1946 – Jose Ramon Esnaola, gipuzkoar futbolari eta entrenatzaile ohia.
 1947 –
 Alberto Antzizu, nafar pilotari ohia.
 Xarles Bidegain, lapurtar euskaltzain eta ikertzailea.
 1969 – Yogurinha Borova, arabar aktore, show woman eta kabaretaria.
 1976 – Raúl García Fernández, gipuzkoar futbolari ohia.
 1980 – Julen Urbano, bizkaitar txirrindulari ohia.
 1984 – Hodei Collazo, gipuzkoar surflaria.
 1988 – Zuriñe Rodríguez Lara, arabar kazetaria eta ikerlari feminista.
 1989 – Ane Aldalur, gipuzkoar saskibaloi jokalaria.
 1999 – Aritz Pascual, bizkaitar futbolaria.
 2000 – Ainhoa Larrañaga, gipuzkoar aktore eta abeslaria.
 2004 – Luken Beitia, gipuzkoar futbolaria.

 Mundua 
 1470 – Karlos VIII.a Frantziakoa, Frantziako erregea (h. 1498).
 1685 – John Gay, ingeles olerkari eta antzerkigilea (h. 1732).
 1724 – Johann Julius Walbaum, alemaniar mediku, naturalista, zoologo eta taxonomista (h. 1799).
 1755 – Paul Barras, frantziar politikaria, Direktorioko kidea (h. 1829).
 1768 – Elizabeth Kortright Monroe, Ameriketako Estatu Batuetako Lehen dama (h. 1849).
 1775 – William Thompson, irlandar ekonomialaria (h. 1833).
 1789 – Horace Vernet, frantziar margolaria (h. 1863).
 1808 – Urbano Rattazzi, Italiako lehen ministroa (h. 1873).
 1814 – Franz von Dingelstedt, alemaniar idazlea (h. 1881).
 1817 – Joseph Dalton Hooker, britainiar botanikari eta esploratzailea (h. 1911).
 1819 – William A. Wheeler, Ameriketako Estatu Batuetako 19. presidenteordea (h. 1887).
 1868 – Lauri Ingman, Finlandiako lehen ministroa (h. 1934).
 1878 – Maurice Legendre, frantziar intelektual katoliko eta hispanista (h. 1955).
 1884 – Georges Duhamel, frantziar idazlea (h. 1966).
 1893 –
 Harold Laski, ingeles politikaria (h. 1950).
 Walter Ulbricht, alemaniar politikaria, Alemaniako Alderdi Komunistaren sortzaileetako bat (h. 1973).
 1899 –
 Jón Helgason, islandiar hizkuntzalari eta poeta (h. 1986).
 Alfred Pose, bearnotar bankari eta politikaria, Donibane Lohizuneko auzapeza (h. 1969).
 1906 –
 Anthony Mann, estatubatuar zinema zuzendari eta aktorea (h. 1967).
 Tribhuvan Nepalgoa, Nepalgo erregea (h. 1955).
 1909 – Juan Bosch, Dominikar Errepublikako presidentea eta dominikar literaturako idazle gailenetako bat (h. 2001).
 1911 –
 Czesław Miłosz, poloniar idazlea, 1980ko Literaturako Nobel Saria (h. 2004).
 Saalumarada Thimmakka, indiar ekologista eta ekintzailea (h. 2025).
 1913 – Alfonso López Michelsen, Kolonbiako presidentea (h. 2007).
 1914 – Francisco da Costa Gomes, Portugalgo presidentea (h. 2001).
 1917 –
 Susan Hayward, estatubatuar aktorea (h. 1975).
 Lena Horne, estatubatuar abeslari, aktore, dantzari eta eskubide zibilen mugimenduko aktibista (h. 2010).
 1921 – Oswaldo López Arellano, Hondurasko presidente eta diktadorea (h. 2010).
 1925 – Philippe Jaccottet, suitzar poeta, prosagile eta itzultzailea (h. 2021).
 1926 – Paul Berg, estatubatuar biokimikaria, 1980ko Kimikako Nobel Saria (h. 2023).
 1927 – Shirley Fry, estatubatuar tenislaria (h. 2021).
 1930 –
 Elena Espejo, espainiar aktore, errealizadore eta antzerki- eta zinema-ekoizlea.
 Joaquín Sanz Gadea, espainiar sendagilea (h. 2019).
 Nabeesa Ummal, indiar irakasle eta politikaria (h. 2023).
 1932 – Mongo Beti, frantsesezko kamerundar idazlea (h. 2001).
 1933 –
 Lea Massari, italiar aktorea (h. 2025).
 Mauricio Rosencof, uruguaitar idazlea.
 1935 – Lola Herrera, espainiar aktorea.
 1936 – Assia Djebar, frantsesezko idazle, zinemagile, antzerki-zuzendari eta historialari aljeriarra (h. 2015).
 1938 – Arturo Azuela, mexikar idazlea (h. 2012).
 1939 – José Emilio Pacheco, mexikar poeta, eleberrigile, ipuingile, itzultzaile eta kritikaria (h. 2014).
 1941 - Rosina Gomez Baeza, asturiar kultura-kudeatzailea, irakaslea eta itzultzailea.
 1945 – Sean Scully, irlandar margolaria.
 1949 – Alain Finkielkraut, frantziar filosofoa.
 1951 – Pōhiva Tuʻiʻonetoa, Tongako lehen ministroa (h. 2023).
 1954 – Serge Sargsian, Armeniako lehen ministroa.
 1955 – Egils Levits, Letoniako presidentea.
 1958 – Esa-Pekka Salonen, finlandiar orkestra-zuzendari eta musikagilea.
 1959 – Vincent D'Onofrio, estatubatuar aktorea.
 1963 – 
 Yngwie Malmsteen, suediar gitarra elektriko-jotzaile, kantautore, konpotsatzaile eta taldeburua.
 Olga Brizgina, errusiar-ukrainar atleta ohia, abiadura-lasterkaria.
 1964 – 
 Martin Weinek, austriar antzezle, protagonista, ardo ekoizlea eta artista.
 Tania Dangalakova, bulgariar igerilaria.
 1965 – José Mota, espainiar umorista, aktore, imitatzaile eta gidoilaria.
 1966 – Mike Tyson, estatubatuar boxeolaria.
 1967 – 
 Victoria Kaspi, estatubatuar-kanadar astrofisikaria.
 Silke Renk, alemaniar atleta, xabalina jaurtitzailea.
 1970 – Leonardo Sbaraglia, argentinar aktorea.
 1972 –
 Lindita Arapi, albaniar idazlea eta kazetaria.
 Ramon Menezes, brasildar futbolari ohi eta entrenatzailea.
 1978 –  Laura Ramos, kubatar aktorea.
 1979 – Matisyahu, estatubatuar reggae abeslari judua.
 1981 –
 Àlex Casademunt, kataluniar abeslaria, aktorea eta aurkezlea (h. 2021).
 Barbora Špotáková, txekiar kirolaria, xabalina jaurtiketan espezializatua.
 1983 – Cheryl, ingeles abeslaria eta dantzaria.
 1984 –
 Ivan Koljević, montenegroar saskibaloi jokalaria.
 Johnny Leoni, suitzar futbolaria.
 1985 – Michael Phelps, estatubatuar igerilaria, munduko hainbat errekorren jabe.
 1986 - Maya Zankoul, libanoar idazlea, artista bisuala, blogaria eta telebistako pertsonalitatea.
 1989 – Bruno Fratus, brasildar igerilaria.
 2000 – Joana Marcús, espainiar idazlea.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1522 – Joanes Erramiritz de Bakedano, nafar buruzagi militarra.
 1609 – Matias Mares, frantziar inprimatzailea, Iruñean.
 1766 – Inazio Ibero, gipuzkoar arkitektoa (j. 1684).
 1931 – Léon Pradet-Balade, baxenafar politikaria (j. 1863).
 1972 – Francisco Madina, gipuzkoar apaiz eta musikagilea (j. 1907).
 1979 – Jon Oñatibia, euskal idazle eta gipuzkoar txistularia (j. 1911).
 1986 – Fernando Ansola, euskal herritar futbolaria (j. 1940).
 1993 – German Barkin, bizkaitar arrantzalea eta traineru estropadetako patroia (j. 1903).
 1995 – Rosa Zarra, donostiar emakumea, Ertzaintzak gomazko pilotaz eragindako zaurien ondorioz.
 1998 – Yon Etxaide, donostiar idazle oparoa (j. 1920).
 2007 – Jose Maria Orue, euskal herritar futbolaria, 18 urtez Athleticen jokatu zuena (j. 1931).
 2015 – Felisa Arribaltzaga, bizkaitar panderojolea (j. 1922).
 2018 – Jose Antonio Zaldua, nafar futbolaria (j. 1941).
 2020 –
 José Llanos, gipuzkoar artista plastikoa, Esteponan (j. 1948).
 Eladia Zubizarreta, Ermua II, bizkaitar erraketista, Sevillan (j. 1923).
 2025 – Mirentxu Agirre Aristizabal, nafar aktibista (j. 1936)

 Mundua 
 350 – Nepotiano, Konstantinotar dinastiaren partaidea.
 1522 – Johannes Reuchlin, alemaniar humanista eta exegeta (j. 1455).
 1607 – Caesar Baronius, italiar kardinal eta historialaria (j. 1538).
 1649 – Simon Vouet, frantziar margolaria (j. 1590).
 1734 – Pierre Guillaume de La Vieuxville, frantziar apaiz katolikoa, Baionako apezpikua izandakoa (j. 1683).
 1812 – Josefa Bayeu, Josefa Bayeu (j. 1747)
 1817 – Abraham Werner, alemaniar biologoa eta geologoa, mineralogiaren aitzindaria (j. 1749).
 1826 – Clément Joseph Tissot, frantziar mediku militarra, gimnastikaren aitzindarietako bat (j. 1747).
 1857 – Alcide d'Orbigny, frantziar (edo bretainiar) naturalista (j. 1802).
 1908 – Thomas Hill, estatubatuar margolaria (j. 1829).
 1913 – Henri Rochefort, frantziar kazetaria, idazlea eta politikaria (j. 1831).
 1917 – Dadabhai Naoroji, indiar politikari, merkatari eta idazlea (j. 1825).
 1919 –
 Gaston Maspero, frantziar egiptologoa (j. 1846).
 John William Strutt, Rayleigheko 3. baroia, britainiar fisikaria (j. 1842).
 1926 – Eva Gore-Booth, irlandar idazle eta aktibista (j. 1870).
 1934 –
 Gustav von Kahr, bavariar politikaria (j. 1862).
 Kurt von Schleicher, Alemaniako kantzilerra (j. 1882).
 Gregor Strasser, alemaniar politikari nazia (j. 1892).
 1942 – Léon Daudet, frantziar kazetari eta idazlea (j. 1867).
 1952 – Mauno Pekkala, Finlandiako lehen ministroa (j. 1890).
 1953 –
 Elsa Beskow, haurrentzako liburuen idazle eta ilustratzaile suediarra (j. 1874).
 Vsevolod Pudovkin, sobietar antzerki eta zinema zuzendaria (j. 1893).
 1961 – Lee de Forest, estatubatuar asmatzailea (j. 1873).
 1966 – Giuseppe Farina, italiar auto-gidaria eta 1 Formula lehen munduko txapelduna (j. 1906).
 1971 –
 Georgi Dobrovolski, sobietar pilotu eta kosmonauta, Soiuz 11 espazio misioan (j. 1928).
 Herbert Biberman, estatubatuar gidoilaria eta zinema-zuzendaria (j. 1900).
 1973 – Nancy Mitford, ingeles eleberrigile, biografo eta kazetaria (j. 1904).
 1978 – Roxana Stinchfield Ferris, estatubatuar botanikaria, landare biltzailea, taxonomoa eta idazlea (j. 1895).
 1980 – Eduardo Cadenas, espainiar politikari falangista, Arabako gobernadore zibila (j. c. 1903).
 1984 – Lillian Hellman, estatubatuar antzerkigile eta zinema gidoilaria (j. 1906).
 1989 – Hilmar Baunsgaard, Danimarkako lehen ministroa (j. 1920).
 1997 – Alcira Soust Scaffo, uruguaitar idazlea, poeta eta maistra (j. 1924).
 1999 – Édouard Boubat, Frantziako gerra-ondorengo argazkilari eta argazki-berriemale ospetsua (j. 1923).
 2003 – Buddy Hackett, estatubatuar aktore eta umorista (j. 1924).
 2005 – Christopher Fry, ingeles antzerkigilea (j. 1907).
 2008 – Rose Dieng-Kuntz, senegaldar ordenagailu-zientzialaria, adimen artifizialean espezializatua (j. 1956).
 2009 –
 Pina Bausch, alemaniar dantzari modernoa, koreografoa, dantza irakaslea eta ballet zuzendaria (j. 1940).
 Gloria Gordon Bolotsky, estatubatuar informatikaria, ENIAC konputagailuaren lehen programatzaileetako bat (j. 1921).
 2012 – Yitzhak Shamir, Israelgo lehen ministroa (j. 1915).
 2014 –
 Pèire Bèc, frantziar hizkuntzalaria eta idazlea, Ozkitaniako literaturan espezialista eta gaskoierazko idazlea (j. 1921).
 Paul Mazursky, estatubatuar zinema zuzendari, gidoigile eta aktorea (j. 1930).
 2017 – 
 Rhona Ottolina, venezuelar politikaria (j. 1954).
 Simone Veil, frantziar politikaria, Europako Parlamentuko lehen emakume lehendakaria (j. 1927).
 2019 – 
 Momir Bulatović, Jugoslaviako lehen ministroa eta desegitearen ondoren lehendabiziko Montenegroko presidentea (j. 1956).
 V. Koteswaramma, indiar idazle eta irakaslea (j. 1925).
 2020 – Ida Haendel, judu jatorriko poloniar biolinista (j. 1928).
 2021 – Abbas Bonfoh, Togoko presidentea (j. 1948).
 2023 – Vahidin Musemić, bosniar futbolaria (j. 1946).
 2024 – 
 Gilbert Desmet, belgikar txirrindularia (j. 1931).
 Maria Rosaria Omaggio, italiar aktore eta idazlea (j. 1954).
 2025 – Kenneth Colley, ingeles aktorea (j. 1937).
 Nydia Quintero Turbay, Kolonbiako lehen dama, filantropoa eta lider zibikoa (j. 1931)

 Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Martxial/Guda/Gudane eta Getze.
 Jaiegunak: San Martzial (Irun), Irungo alardea.

 Kanpo estekak 

Ekainaren 29 | Urteko egutegi | Uztailaren 1
Kategoria:Urteko egunak