Donamaria

Donamaria ([donamaɾia]) Nafarroa Garaiko iparraldeko udalerri bat da, Malerrekako ibarrekoa, Iruñeko merindadekoa. Iruñea hiriburutik 56 kilometro iparraldera dago, eta Donostiatik 55 km hego-ekialdera. 

Donamariak  biztanle zituen . urtean, eta 446 pertsona 2025ean. Malerrekako 13 herrietatik, bosgarren populatuena da. 

Bestela, Udalerri Euskaldunen Mankomunitatean sartu zen 2025eko ekainean."" (Berria, 2025/06/14).

 Geografia 
 Ingurune naturala eta klima 
Garmendia (1.059 m) eta Txaruta (1.081 m) inguruko tontor aipagarriak dira, Belateko mendatearen mendebaldean kokatuta daudenak. Herria 174 metroko altueran dago, abiapuntu moduan. 

Hidrografiari dagokionez, Txaruta eta Ezpeloko errekek bat egiten dute herriaren inguruan, eta iparralderantz jarraitzen dute, Ameztia errekaren urak jasoz eta, azkenik, Ezkurra ibaiarekin batuz Donezteben.

Donamariak klima ozeaniko epela dauka, euri ugari eta erregularrekin. Horrez gain, aldaketa termikoa txikia da eta uda garaian ez da hilabete idorrik izaten (ezta abuztuan ere). Urteko batez besteko tenperatura 12 eta 15 gradu artekoa eta prezipitazioak 1.800 eta 2.000mm bitartekoak izaten dira. Urteroko egun euritsuak 170 edo gehiago izan daitezke.

Herriaren inguruko basoetan, hosto erorkorreko espezieak nagusitzen dira, batez ere pagoa (800 hektarea). Horren atzetik haritza (250 hektarea), gaztainondoa (200 hektarea), lizarra, intsinis pinua eta bestelako espezieak datoz. Donamarian, landaturiko larizio pinu ugari dago, batez ere Korsikatik ekarria. Landaketak XIX. mendean hasi ziren.

 Udalerri mugakideak 
Donamariak mugakide ditu Doneztebe eta Bertizarana iparraldean; Baztan eta Bertizarana, ekialdean; Oiz, mendebaldean; eta Ultzama, hegoaldean.

 Auzoak 
Donamaria udalerria bi herrik osatzen dute: Donamariak eta Gazteluk. Horretaz gain, Donamariako auzoak lau dira: Uxarrea edo Donamaria (elizaren inguruan sortutako auzoa), Artze, Askarraga eta Igurin. Badira ere auzo izatera iritsisten ez diren etxaguneak, hala nola Bentak, Ola, Igunsoro eta Berrau.

 Historia 
Udalerria Ibargoiara ibarrari loturik egon zen 1845. urtea arte. Urte hartan, Azkarraga, Artze, Donamaria, Gaztelu (azken hau 1842ko erroldan udalerri independente gisa agertzen da) eta Igurin herriguneari elkartu zitzaizkion eta Donamaria udalerria osatu zuten, hiriburua Donamaria harturik.

Espainiako Gerra Zibilean, nabarmentzekoa da Sagardia Goñi familiaren sarraskia.

 Demografia 

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko bost etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %1,19 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

 Politika 
 Udaletxea 
Udaletxea plaza nagusian dago. Eraikinak lau solairu dauzka eta 2019. urtean zaharberritua izan zen. Ostatu bat, herriko liburutegia eta etxebizitzak ere ditu. Udala alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute. Donamariako udaleko idazkaria Oizko, Urrozko eta Beintza-Labaiengo idazkari ere bada.

 HELBIDEA: Uxarrea auzoa 39, Behea

 Udal hauteskundeak 
2007an ez zen udal hauteskunderik izan Donamarian, ez zelako inongo talderik aurkeztu. Noticias de Navarra egunkariko albistea. 2011n egoera bera izan zenez, 2003tik Ricardo Sagasetak jarduneko alkate jarraitu zuen. 2015. urteko udal hauteskundeetan Maite Urroz, hautagai bakarra, izendatu zuten alkate. 2019. urtean bi talde aurkeztu ziren, Herriarengatik eta Denongatik. Lehen aukerak irabazi zituen hauteskundeak, jasotako botuen %74,75 jasoz, eta Natalia Rekarte Oteiza alkate izendatua izan zen.  

 Alkateak 
 2007-2011  Ricardo Sagaseta Andiarena
 2011-2015  Ricardo Sagaseta Andiarena
 2015-2019  Maite Urroz
 2019-  Natalia Rekalde Oteiza

 Azpiegiturak 
Udalerria Malerrekako Zerbitzuen Mankomunitateko kidea da.

 Garraioak 
Mariano Vertiz autobus konpainiak Doneztebe eta Labaiengo linea ustiatzen du, norabide bakoitzean bidaia bakarra egiten duena. Lineak ibilbide hau egiten du:

 Labaien - Urroz - Oiz - Donamaria eta Doneztebe

 Bestak 
Donamariako bestak abuztuaren 15ean egiten dira, Andre Mariaren Jasokundea ospatzen den egunean.

Gazteluko bestak abuztuaren 4an ospatzen dira, Santo Domingo egunean.

 Ondasun nabarmenak 
Udalerriaren sarreran dagoen Jauregia dorretxea edo Jauregizar Nafarroa Garaiko ondare historikotzat sailkatuta dago, eta XV. mendekoa da. 

 Jasokundearen Ama Birjinaren elizak, berriz, dorre biribila dauka eta kono itxurako teilatua. Elizak, gurutze latindar formako oinarria dauka.

 Karmeldar seroren etxea: Klausurako komentua da, 1960ko apirilaren 20an bertara iritsi ziren moja karmeldarrek osatuta."60 urte bete dituzte moja karmeldarrek Donamarian" (Erran, 2020/04/24). Bertzela, eraikina 1718koa da.

 Legarreko leizea: Espainiako Gerra Zibileko hobi komuna da, gaur egun memoria gunea.

 Donamariako Benta. Gaur egun jatetxe eta ostatu bihurturik. 

 Etxeei dagokienez, honakoak nabarmentzen dira:
 Apezenea etxea
 Xabatenea etxea
 Aranibar dorrea

 Ikus, gainera 
 Nafarroa Garaiko udalerrien zerrenda

 Erreferentziak 

 Kanpo estekak 

 Donamariako Udalaren webgunea
 Ttipi-ttapa, eskualdeko hedabide euskarazkoa.
 «Bentarik benta Donamariara», Argia aldizkariko artikulua.
  Donamariari buruzko informazioa, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunean.

Kategoria:Donamaria