Abenduaren 23

Abenduaren 23a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta berrogeita hamazazpigarren eguna da, 358.a bisurteetan. 8 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1978 – ETAk, Pedro Garrido Caro enpresaburua erail zuen Donostian.

 Mundua 
 1534 – Basseineko tratatua, Guyarateko sah zen Bahadur sultanak Bassein, Mumbai, Karanja eta Sasette uharteak Portugaleko koroari egiletsi zizkion.
 1972 – Managuako hiria (Nikaragua) lurrikara batek suntsitu zuen, 6.000 hildako baino gehiago utziz.
 1984 - Mafiak burututako Napoli Milan trenaren aurkako atentatua. 16 pertsona hil ziren.
 1998 – GAL aferaren ondorioz espetxeratuta zeuden Rafael Vera eta José Barrionuevo indultatu zituen Jose Maria Aznarren gobernuak.
 2005 – Azerbaijango Baku hirian egondako hegazkin istripu batek 23 hildako eragin zituen.

 Arte eta kultura 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 1954 – 20,000 Leagues Under the Sea ("20.000 Legoa Itsas Azpitik") filma estreinatu zen, Richard Fleischerek zuzendu eta Kirk Douglas, James Mason, Peter Lorre eta Paul Lukas aktoreek antzeztu zutelarik.
 1970 – Little Big Man ("Gizon Txiki Handia") filma estreinatu zen, Arthur Pennek zuzendu eta Dustin Hoffman, Faye Dunaway, Chief Dan George, Martin Balsam, Richard Mulligan eta Cal Bellini aktoreek antzeztu zuten.
 1987 – Good Morning, Vietnam ("Egunon, Vietnam") filma estreinatu zen, Barry Levinsonek zuzendu eta Robin Williams eta Forest Whitaker aktoreek antzeztu zutelarik.
 1992 – Scent of a Woman ("Emakumearen Esentzia") filma estreinatu zen, Martin Brestek zuzendu eta Al Pacino eta Chris O'Donnell aktoreek antzeztu zuten.
 1994 – Legends of the Fall ("Udazken Kondairak") filma estreinatu zen, Edward Zwickek zuzendu eta Brad Pitt, Anthony Hopkins, Aidan Quinn, Julia Ormond eta Henry Thomas aktoreek antzeztu zutelarik.
 2005 – Munich filma estreinatu zen, Steven Spielbergek zuzendu eta Eric Bana, Daniel Craig, Ciarán Hinds, Mathieu Kassovitz, Hanns Zischler eta Geoffrey Rush aktoreek antezeztu zutelarik.
 2009 – Solomon Kane filma estreinatu zen, Michael J. Bassettek zuzendu eta Max von Sydow, James Purefoy, Rachel Hurd-Wood eta Pete Postlethwaite aktoreek antzeztu zuten.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 
 2008 – Gasteizko tranbia inauguratu zen.

 Mundua 

 Kirolak 
 Euskal Herria 

 Mundua 

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1840 – Pedro Jose Elizegi Maiz, Pello Errota, euskal bertsolaria (h. 1919).
 1843 – César del Villar, bizkaitar militar eta politikaria (h. 1917).
 1854 – Victor Txabarri, bizkaitar enpresaburua (h. 1900).
 1867 – Victoria Mallabiabarrena, bizkaitar soprano lirikoa, Madril eta Kubako eszenatokietan aritutakoa (h. 1960).
 1926 – Jose Maria Ormaetxea, Mondragon korporazioaren sortzaileetako bat (h. 2019).
 1944 – Jesús Bueno, nafar ekonomialari eta politikaria (h. 2006).
 1957 – Belen Gonzalez Peñalva, gipuzkoar ETAkidea, erakundearen buruzagi historikoa (h. 2017).
 1958 – Lourdes Herrasti, gipuzkoar historialaria eta antropologoa.
 1959 – Jaione Ugaldebere, gipuzkoar irakaslea, kazetaria, herri ekintzailea, politikaria eta feminista.
 1960 – Iosu Expósito, Eskorbuto punk taldeko gitarra-jotzaile eta abeslaria (h. 1992).
 1963 – Dunixe-Aberri Larralde, lapurtar multikirolaria, bereziki pilotan nabarmendua.
 1964 – Txetx Etxeberri, euskal gizarte ekintzaile ekologista eta bakezalea.
 1970 - Aitor Soroa, EHUko gipuzkoar irakaslea eta Ixa Taldeko kidea.
 1980 –
 Koikili Lertxundi, bizkaitar grekoerromatar borrokalari eta futbolari ohia.
 Laura Pérez, nafar abokatu, irakasle eta Ahal Dugu alderdiko Nafarroako idazkari nagusia.
 1981 – Angelo Kelly, irlandar musikaria, The Kelly Family taldeko kidea, Iruñean.
 1989 – Izaro Zubiria, gipuzkoar albaitaria eta ikertzailea.
 1990 – Josune Ugarte, gipuzkoar arraunlaria.
 1992 – Mario Barco, nafar futbolaria.

 Mundua 
 1173 – Luis I.a, Bavariako dukea (h. 1231).
 1597 – Martin Opitz, alemaniar olerkaria (h. 1639).
 1682 – James Gibbs, eskoziar arkitektoa (h. 1754).
 1699 – Leopoldo Esquilache, Espainiaren zerbitzuan jardun zuen siziliar politikaria (h. 1785).
 1714 – Ranieri de' Calzabigi, italiar olerkari eta libreto egilea (h. 1795).
 1750 – Frederiko Augusto I.a Saxoniakoa, Saxoniako hauteslea eta Saxoniako lehen erregea (h. 1827).
 1777 – Alexandro I.a Errusiakoa, Errusiako enperadorea (h. 1825).
 1790 – Jean-François Champollion, frantziar egiptologoa (h. 1832).
 1799 – Karl Bryullov, errusiar margolaria (h. 1852).
 1800 – Frédéric Soulié, frantziar eleberrigile, antzerkigile, kritikari eta kazetaria (h. 1847).
 1804 – Charles Augustin Sainte-Beuve, frantziar literatur-kritikaria (h. 1869).
 1805 – Joseph Smith, estatubatuar buruzagi erlijiosoa, Azken Egunetako Santuen Mugimenduaren sortzailea (h. 1844).
 1815 – Ildefons Cerda, kataluniar hirigilea (h. 1876).
 1834 – Sina Mesdag-van Houten, herbehereetar margolaria (h. 1909).
 1843 – Gustave Ador, Suitzako Konfederazioko presidentea (h. 1928).
 1856 – James Buchanan Duke, estatubatuar industrialaria, zigarroaren fabrikazio eta marketin modernoa sartu zituena (h. 1925).
 1857 – Helen Abbott Michael, estatubatuar zientzialaria (h. 1904).
 1859 – Klavdia Lukaxevitx, errusiar idazle eta irakaslea (h. 1931).
 1862 – Henri Pirenne, belgikar historialaria, Erdi Aroan aditua (h. 1935).
 1867 – Madam C. J. Walker, asmatzailea, enpresaburu eta filantropoa, Estatu Batuetan aberats bihurtu zen lehen emakume afroamerikarra (h. 1919).
 1868 – Hedwig Bleibtreu, austriar aktorea (h. 1958)
 1870 – Jessie Tarbox Beals, kanadar-estatubatuar argazkilaria, AEBetan argitaratu zuen lehen emakume erreportari grafikoa (h. 1942).
 1881 – Juan Ramon Jimenez, espainiar idazlea, 1956ko Literaturako Nobel Saria (h. 1958).
 1883 – Hubert Pierlot, Belgikako lehen ministroa (h. 1963).
 1887 – Victorio Macho, espainiar eskultorea, espainiar eskultura garaikidearen aitzindaria (h. 1966).
 1896 – Giuseppe Tomasi di Lampedusa, siziliar idazlea (h. 1957).
 1898 - Margit von Shoultz Frankenhaeuser, finlandiar kazetari, idazle eta poeta (h.1990)
 1900 – Jean Lacroix, frantziar filosofo katolikoa (h. 1986).
 1902 –
 Norman Maclean, estatubatuar idazlea (h. 1990).
 Charan Singh, Indiako lehen ministroa (h. 1987).
 1908 – Yousuf Karsh, armeniar-kanadar argazkilaria (h. 2002).
 1910 – María de las Mercedes Borboikoa-Bi Sizilietakoa, Espainiako infanta (h. 2000)
 1911 – Niels Kaj Jerne, daniar inmunologoa, 1984ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1994).
 1913 – William Layton, estatubatuar antzerki-zuzendari eta irakaslea (h. 1995).
 1916 – Dino Risi, italiar zinemagilea (h. 2008).
 1918 – Helmut Schmidt, Alemaniako kantzilerra (h. 2015).
 1919 – Peggy Fortnum, britaniar ilustratzailea (h. 2016).
 1922 –
 María del Carmen Cuesta Rodríguez, La Peque, frankismoak errepresaliatutako ekintzaile errepublikanoa (h. 2010).
 Micheline Ostermeyer, frantziar atleta eta piano-jotzailea (h. 2001).
 1925 –
 Pierre Bérégovoy, Frantziako lehen ministroa (h. 1993).
 Mohammed Mzali, Tunisiako lehen ministroa (h. 2010).
 1929 – Chet Baker, estatubatuar jazz-musikagilea (h. 1988).
 1933 – Akihito, Japoniako enperadorea.
 1935 –
 Isidoro Galán, laneko apaiz eta sindikalista (h. 2025).
 Esther Phillips, estatubatuar R&B abeslaria (h. 1984).
 1936 – Frederic Forrest, estatubatuar aktorea (h. 2023).
 1937 – Venus Khoury-Ghata, libanoar-frantziar idazlea (h. 2026).
 1938 – Lagumot Harris, Nauruko presidente (h. 1999).
 1940 – Mamnoon Hussain, Pakistango presidentea (h. 2021).
 1941 –
 Ron Bushy, estatubatuar bateria-jotzailea, Iron Butterfly taldeko kidea (h. 2021).
 Jean Gachassin, frantziar errugbilari ohia.
 1943 – Silvia Suediakoa, Suediako erregina ezkontidea.
 1945 –
 Mercedes Ateca, espainiar txirrindularia (h. 2021).
 Adli Mansur, Egiptoko presidentea.
 1946 – Edita Gruberová, eslovakiar opera abeslaria (h. 2021).
 1950 –
 Cristina Buarque, brasildar abeslari eta musikagilea (h. 2025).
 Soumana Sacko, Maliko lehen ministroa (h. 2025).
 1955 – Carol-Ann Duffy, britaniar poeta, poesia-kritikaria, dramagilea, abestigilea eta irakaslea.
 1956 – Michele Alboreto, italiar 1 Formulako gidaria (h. 2001).
 1959 – Victoire Tomegah-Dogbé, Togoko lehen ministroa.
 1960 – Zindzi Mandela, hegoafrikar diplomazialari eta poeta (h. 2020).
 1962 – Stefan Hell, errumaniar-alemaniar fisikaria, 2014ko Kimikako Nobel Saria.
 1963 –
 María de Jesús Patricio Martínez, medikuntza tradizionaleko sendagilea eta giza eskubideen aldeko borrokalari mexikarra.
 Donna Tartt, estatubatuar idazlea.
 1964 – Eddie Vedder, estatubatuar musikari, abeslari eta kantautorea, Pearl Jam taldeko abeslaria.
 1967 – Carla Bruni, italiar-frantziar modelo ohi eta abeslaria, Frantziako lehen dama.
 1974 – Cuca Gamarra, Alderdi Popularreko espainiar politikaria.
 1975 – Yasmin Levy, israeldar ladino egile-abeslaria.
 1976 – Aleksandra Arkhipova, errusiar antropologo, folklorista eta irakaslea.
 1979 – Paul Pen, espainiar idazle eta telebista-gidoigilea.
 1981 – Beth, kataluniar abeslaria eta aktorea.
 1982 – Beatriz Luengo, espainiar abeslari, dantzari eta aktorea.
 1983 - 
 Lisa Dobriskey, britainiar atleta, 1.500 metroko proban aditua.
 Macarena Valdés, ekintzaile maputxe eraila (h. 2016)
 1984 – Han Ye-ri, hegokorear aktorea.
 1985 – Camila Gutiérrez, txiletar idazlea, gidoilaria eta kazetaria.
 1991 – Kyren Wilson, ingeles snooker jokalaria.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1230 – Berengela Nafarroakoa, Rikardo Lehoi Bihotzaren emaztea eta Ingalaterrako erregina ezkontidea, Le Mansen.
 1681 – Antonio Fernández del Campo, bizkaitar apaiza, Jaén, Coria eta Tui elizbarrutietako gotzaina, Jaénen (j. 1619).
 1707 – Manuel Joaquín Álvarez de Toledo, Oropesako kondea, nafar noble eta politikaria, Bartzelonan (j. 1641).
 1861 – Blas Domingo López, arabar politikaria, Gasteizko alkatea (j. 1781).
 1901 – Charles Abbadia-Ürrüstoi, baxenafar politikaria, Tolosa Okzitanian (j. 1821).
 1973 – José Zuazola, Donostiako udaleko Herri-lan Ingeniari nagusia, hiriak izandako ingeniaririk famatuenetakoa (j. 1913).
 1990 – Nikolas Martínez Ortiz de Zarate, bizkaitar pintorea, kartel-egile eta grabatzailea, Madrilen (j. 1907).
 2006 – Milagros Bidegain, gipuzkoar irakaslea, liburuzaina, hizkuntzalaria eta artxibozaina (j. 1922).
 2010 – José Antonio Momeñe, euskal txirrindularia (j. 1940).
 2017 – Ibon Urrengoetxea, bizkaitar futbolaria, eraila (j. 1974).
 2018- Francisco Pérez Luzarreta, nafar EAE alderdiko kidea (j. 1922).
 2022 – Txetxu Rojo, Athleticeko futbolaria (j. 1947).
 2023 - Arantxa Gurmendi, gipuzkoar aktorea (j. 1944).

 Mundua 
 679 – Dagoberto II.a, Austrasiako saliar frankoen erregea.
 918 – Konrado I.a Alemaniakoa, Germaniako erregea.
 1575 – Akiyama Nobutomo, japoniar komandantea (j. 1531).
 1588 – Henrike I.a Guisekoa, Guiseko dukea eta Joinvilleko printzea (j. 1550).
 1631 – Michael Drayton, ingeles poeta (j. 1563).
 1638 – Barbara Longhi, pizkundeko italiar emakume margolaria (j. 1552).
 1646 – François Maynard, frantziar olerkaria (j. 1582).
 1722 – Pierre Varignon, frantziar matematikaria (j. 1654).
 1783 – Johann Adolf Hasse, alemaniar musikagilea (j. 1699).
 1805 – Geneviève Thiroux d'Arconville, Geneviève Thiroux d'Arconville (j. 1720)
 1814 – María de la Consolación Azlor, kataluniar-aragoiar noblea (j. 1775).
 1831 – Emilia Plater, poloniar iraultzailea, Errusia inperialaren aurkako Azaroko altxamenduan heroitzat hartua (j. 1806).
 1857 –
 Concepción Argüello, Nikolai Rezanov ekin izan zuen maitasunezko historia tragikoaren ondorioz ezaguna (j. 1791).
 Achille Devéria, frantziar margolaria (j. 1800).
 1872 – George Catlin, estatubatuar abenturazale, esploratzaile, bidaiari, abukatu, idazle eta margolaria (j. 1796).
 1873 – Sarah Moore Grimké, estatubatuar abolizionista, idazle eta sufragista (j. 1792).
 1878 – Johann Jakob Scherer, Suitzako Konfederazioko presidentea (j. 1825).
 1898 – Elena Sanz, Castellóko opera abeslaria eta Alfontso XII.aren maitalea (j. 1844)
 1889 – Constance Naden, ingeles idazle, poeta eta filosofoa (j. 1858).
 1897 – Effie Gray, eskoziar modeloa eta margolaria (j. 1828)
 1907 – Jules Janssen, frantziar astronomoa (j. 1824).
 1912 – Édouard Detaille, frantziar margolaria (j. 1848).
 1930 – Marie Fillunger, austriar soprano abeslaria eta ahots-irakaslea (j. 1850).
 1942 – Konstantin Balmont, errusiar olerkaria (j. 1867).
 1944 – Charles Dana Gibson, estatubatuar marrazkilaria (j. 1867).
 1948 –
 Kōki Hirota, Japoniako lehen ministroa (j. 1878).
 Hideki Tōjō, Japoniako lehen ministroa eta militarra (j. 1884).
 1951 – Enrique Santos Discépolo, argentinar musikagile, musikari, antzerkigile eta zinemagilea (j. 1901).
 1952 – Eli Heckscher, suediar ekonomista (j. 1879).
 1953 –
 Lavrenti Beria, sobietar buruzagi komunista, polizia eta zerbitzu sekretuko (NKVD) zuzendaria (j. 1899).
 Pierre Dupong, Luxenburgoko lehen ministroa (j. 1885).
 1956 – Josep Puig i Cadafalch, kataluniar arkitektoa, arte historialaria eta politikaria (j. 1867).
 1957 – Christiane Dosne de Pasqualini, Argentinako mediku frantsesa (j. 1920)
 1962 – José Giral, espainiar kimikari eta politikari errepublizalea (j. 1879).
 1966 – Heimito von Doderer, austriar idazlea (j. 1896).
 1969 – Virxinia Pereira Renda, galiziar idazlea (j. 1884).
 1972 – Andrei Tupolev, errusiar hegazkin ingeniaria (j. 1888).
 1973 – Gerard Peter Kuiper, holandar astronomoa (j. 1905).
 1977 – Philipp Etter, Suitzako Konfederazioko presidentea (j. 1891).
 1978 – Misao Tamai, japoniar futbolaria (j. 1903).
 1979 –
 Peggy Guggenheim, estatubatuar bildumazale eta mezenasa (j. 1898).
 Ernest B. Schoedsack, estatubatuar zinema zuzendari, argazkilari eta ekoizlea (j. 1893).
 Dirk Stikker, herbeheretar diplomazialari eta politikaria, NATOren 3. Idazkari orokorra (j. 1897).
 1984 – Joan Lindsay, australiar idazlea (j. 1896).
 1988 – Anatoli Ribakov, ukrainar eta sobietar idazlea (j. 1911).

 1990 – Pierre Gripari, frantziar idazlea (j. 1925).
 1991 – José Guerrero, espainiar margolaria (j. 1914).
 1993 –
 Braulia Cánovas, Frantziako Erresistentzian nazien aurka borrokatu zen espainiar errepublikanoa (j. 1920).
 Lauchlin Currie, kanadar-kolonbiar ekonomialaria, Roosevelt AEBetako presidentearen aholkularia (j. 1902).
 2001 – Jelle Zijlstra, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1918).
 2004 –
 P. V. Narasimha Rao, Indiako lehen ministroa (j. 1921).
 Anne Truitt, estatubatuar eskultorea (j. 1921).
 2007 – Oscar Peterson, quebecar piano-jotzailea (j. 1925).
 2009 – 
 Lucas Abadamloora, ghanatar apezpiku katolikoa (j. 1938).
 Kizhakkepat Rukmini Menon, indiar diplomazialaria (j. 1922).
 Edward Schillebeeckx, belgikar teologo katoliko nabarmena, Vatikanoko II. Kontzilioko eragile nagusienetakoa (j. 1914).
 2013 – Mikhail Kalaxnikov, kalibre txikiko armen errusiar diseinatzailea, AK-47 eraso-fusilaren diseinatzailea izateagatik ospetsua (j. 1919).
 2015 – Alfred G. Gilman, estatubatuar sendagile eta biokimikaria, 1994ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1941).
 2016 – Vesna Vulovic, paraxut gabeko erorketa aske altuenaren errekorduna: 10.160 m. (j. 1950).
 2019 – Iphigenia Efunjoke Coker, nigeriar irakaslea (j. 1924).
 2021 – Joan Didion, estatubatuar idazle eta kazetaria (j. 1934).
 2022 –
 George Cohen, ingeles futbolaria (j. 1939).
 Odette Roy Fombrun, haitiar feminista, sufragista, idazlea, irakaslea eta intelektuala (j. 1917).
 2024 – Dési Bouterse, Surinamgo diktadore eta presidentea (j. 1945).
 2025 –
 Anatoli Bondartxuk, sobietar eta ukrainar atleta eta entrenatzailea (j. 1940).
 Imani Dia Smith, estatubatuar aktorea (j. 1999).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Bittori, Garaine, Haira eta Jaira.

 Kanpo estekak 

Abenduaren 22 | Urteko egutegi | Abenduaren 24

Kategoria:Urteko egunak