Eusko Jaurlaritza

Eusko Jaurlaritza Euskal Autonomia Erkidegoko gobernua da, hau da, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa herrialdeetan du eskumena. Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusia Arabako hiriburu Gasteizko Lakua auzoan dago; hortik dator maiz Lakuako Gobernua ezizenez ere aipatzea.

Jaurlaritzaren burua lehendakaria da (gaur egun, Imanol Pradales), eta bizileku edo egoitza ofiziala Gasteizko Ajuriaenea jauregian du. Eusko Jaurlaritzaren kontrola daraman erakundea edo parlamentua Eusko Legebiltzarra da, eta orobat lehendakaria aukeratzen duena. Legebiltzarraren egoitza ere Gasteizen dago.

 Historia 

 Lehenbiziko Eusko Jaurlaritza 

Eusko Jaurlaritza 1936an sortu zen, Espainiako Gerra Zibilaren garaian, eta aurreneko lehendakaria Jose Antonio Agirre izan zen. Lehenbiziko Eusko Jaurlaritzaren nahiz Lehendakaritzaren egoitza Bilboko Carlton hotelan egon zen. Eraikin hau 1919an Manuel Maria Smith arkitektoak diseinatu zuen eta Euskal Herriko Historia Garaikidearen gizarte eta kultur gertakizun garrantzitsu ugariren lekuko izan da, gaur egun Bilboko eraikin nabarmenetako bat delarik.

Autonomiak, ordea, ez zuen luze iraun: Francisco Francoren altxamendua nagusitu zenean, bertan behera gelditu ziren Euskadiko eta Kataluniako autonomia estatutuak.

 Lehenengo Eusko Jaurlaritzaren programa 

 Erbestea 
Behin Bilbo eta jada Euskal Herria osoa frankisten esku erorita, Eusko Jaurlaritzak bere egoitza Kataluniako Bartzelona hiriburura lekualdatzea erabaki zuen. Lehenbiziko egoitza, aurretik Eusko Jaurlaritzak Gràcia pasealekuan zuen Euskal Herriko Errefuxiatuen Babesetxea izan zen; ondoren eta behin-behinekoz, Kataluniako Generalitateak eskeinitako Pedralbesko jauregian kokatu zen. Egoera hura frankistek Bartzelona hartu eta Eusko Jaurlaritzak Frantziara ihes egin behar izan zuen arte luzatu zen. «Esta era la situación en la que se produjo la decisión de trasladar la sede del Gobierno vasco a Barcelona, una situación marcada por los esfuerzos de racionalizar y mejorar la asistencia a los refugiados, por la llegada de una nueva oleada de vascos desde Francia y, tras los violentos enfrentamientos de mayo, por una mayor centralización de la política republicana. Como sede se eligió el mismo palacete en el Paseo de Gracia que había albergado a la Delegación, que cesó en sus funciones al ser absorbidos sus departamentos por las carteras correspondientes del gobierno. La presidencia se estableció en el palacio de Pedralbes [...].»Tan lejos, tan cerca. El Gobierno Vasco en Barcelona y las complejas relaciones entre el nacionalismo vasco y catalán. Ludger Mees, EHU.

Erbesteratutako hainbat abertzaleen ekimenari esker Frantziako Paris hiriburuaren erdiguneko Marceau etorbideko 11. zenbakian zegoen jauregi bat baliatu zen, EAJk erosi zuena 1937an, eta bertan erbesteko Eusko Jaurlaritzaren egoitza kokatu zen.Egoitzak. Lehendakaritza.

1940ko maiatzean naziak Parisera sartzearekin batera, egoitza ezeztatu eta ondoren frankistek okupatu eta haien poliziaren egoitza bilakatu zuten. Halere, Ardatzeko potentziek Bigarren Mundu Gerra galtzeak Eusko Jaurlaritza Rue Marceau karrikara itzultzea ahalbideratu zuen.

Egokiera hartan jarraitzea ezinezkoa izan zitzaien. Espainiako Bigarren Errepublikaren jabegoak euren jabetzara iragateko zioen lege frankista bati jaramon eginez, 1951ko ekainaren 28an Frantziako Gobernuak Eusko Jaurlaritzaren egoitza zegoen jauregia husteko agindua eman zuen, horri Espainia frankistak Frantziako Gobernuari eginiko presio indartsuari gehitu zitzaion, ondorioz huste agindua finkoa eta atzerapausorik gabea bihurtu zen. Jose Antonio Agirreren zioenez bere bizipen lazgarrienetako bat jauregi honen desjabetzearena izan zen. Ordu ezkero Espainiako Gobernuak ez dio inoiz Eusko Jaurlaritzari jauregi honen jabetzarik itzuli, eta 1991n Cervantes Institutuaren Parisko egoitza han ipini zuen.

Gero, erbesteko Eusko Jaurlaritza hartako kide batzuek Parisko Rue Singer karrikako 48. zenbakian egoitza berri bat topatu zuten, erbesteko egoitza ofiziala leku segurura aldatzeko asmoz. 1965an etxebizitza berriak eraikitzeko erauziko zuten hiru solairuko etxalde zahar bat zen. 1979ko abenduaren 15eko Eusko Jaurlaritzaren Euskal Herriratze arte Rue Singer kaleko 50. zenbakiko sotoa Jesus Maria Leizaola lehendakariaren exekutiboaren kokalekua izan zen.

 Gaur egun 
Franco hil eta diktadura amaitu zenean, trantsizio garaia ireki zen Espainian, eta handik pixka batera Gernikako Estatutua onartu zen. Ondorioz, 1979an, berriro abian jarri zen Eusko Jaurlaritza, eta Carlos Garaikoetxea lehendakari aukeratu zuten. 1980an Eusko Jaurlaritzaren egoitza Gasteiz hirian ezarri zen. Euskal Autonomia Erkidegoaren izaeraz, 2018ko maiatzean ETA desegiteko unean, Iñigo Urkullu EAEko lehendakariak Jean-René Etxegarairi adierazi zion bera dela "Euskal Herrian dagoen lehendakari bakarra". 2019ko martxoan, Jon Darpon Osasuneko sailburuak dimisioa eman zuen, Osakidetzako krisia zela-eta legebiltzarrak hura gaitzetsi baino lehenago.

 Egoitzak 

1979ko Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutuak agintzen duen bezala, Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusiak Gasteizen daude, EAEko hiriburua delako. Eusko Jaurlaritzak honako egoitzak ditu Gasteizen:

 Egoitza Nagusia 

 Eusko Jaurlaritzaren Egoitza Nagusia (Gasteiz, Araba)

 Legebiltzarra 
 Eusko Legebiltzarraren eraikina (Gasteiz, Araba)

 Lehendakaritza 
 Ajuriaenea (Gasteiz, Araba): Eusko Jaurlaritzako lehendakariaren egoitza eta bizileku ofiziala.
 Lehendakaritza (Gasteiz, Araba): Izen bereko erakundearen egoitza.

 Lurralde ordezkaritzak 
 Eusko Jaurlaritzaren Arabako ordezkaritza (Gasteiz, Araba)
 Eusko Jaurlaritzaren Bizkaiko ordezkaritza (Bilbo, Bizkaia)
 Eusko Jaurlaritzaren Gipuzkoako ordezkaritza (Donostia, Gipuzkoa)

 Bestelakoak 
 Artatza jauregia (Leioa, Bizkaia)
 Bizkaia Plaza eraikina (Bilbo, Bizkaia)

 Gaur egungo gobernua 

 XI. Legealdia (2016ko azaroaren 24tik - gaur egun arte) 

Eusko Jaurlaritzak hamaika sailetan banatuak ditu bere eginkizunak (lehendakaritzaz gain). Sail bakoitzaren buru, sailburu bat dago:

 2016tik 2020rako Eusko Jaurlaritza  Saila  Sailburua  Alderdia  OharrakLehendakaritzaIñigo UrkulluEAJGobernantza Publikoa eta AutogobernuaGobernuko bozeramaileaJosu ErkorekaEAJLana eta JustiziaMaria Jesus San JosePSE-EEEkonomiaren Garapena eta AzpiegiturakArantza Tapia OtaegiEAJSegurtasunaEstefania Beltran de HerediaEAJOgasuna eta EkonomiaPedro AzpiazuEAJOsasunaNekane MurgaIndependenteaJon Darpon Sierra ordezkatu zuenHezkuntzaCristina Uriarte ToledoIndependenteaKultura eta Hizkuntza PolitikaBingen ZupiriaEAJIngurumena, Lurralde Antolaketa eta EtxebizitzaIñaki ArriolaPSE-EEEnplegua eta Gizarte PolitikakBeatriz ArtolazabalEAJTurismoa, Merkataritza eta KontsumoaSonia PérezPSE-EEAlfredo Retortillo ordezkatu zuen

 Garai eta Legealdiak 

 Lehendakariak 

 Legegintzaldia  Lehendakaria  Alderdia  OharrakErrepublika eta Diktadura garaian 1936-1960 Jose Antonio Agirre Lekube EAJ Erbestean 1937-1960 1960-1979 Jesus Maria Leizaola Sanchez  EAJ Erbestean 1979 arteTrantsizio demokratikoa 1978-1979  Ramon Rubial Cavia  PSEEusko Kontseilu Nagusiko presidentea 1979-1980  Carlos Garaikoetxea  EAJEusko Kontseilu Nagusiko presidenteaGernikako Estatutua I. (1980-1984) Carlos Garaikoetxea Urriza  EAJ II. (1984-1985) Carlos Garaikoetxea Urriza  EAJ Kargua utzi zuen EA sortzerakoan
|-
| II. (1985-1986) ||José Antonio Ardanza Garro || EAJ|| 1985ean izendatua|-
| III. (1986-1990) ||José Antonio Ardanza Garro || EAJ||
|-
| IV. (1990-1994) ||José Antonio Ardanza Garro || EAJ||
|-
| V. (1994-1998) ||José Antonio Ardanza Garro || EAJ||
|-
| VI. (1998-2001) ||Juan José Ibarretxe Markuartu || EAJ||1999an izendatua'' VII. (2001-2005) Juan José Ibarretxe Markuartu  EAJ VIII. (2005-2009) Juan José Ibarretxe Markuartu  EAJ IX. (2009-2012) Patxi Lopez Alvarez  PSE-EE X. (2012-2016) Iñigo Urkullu Renteria  EAJ XI. (2016-2020) Iñigo Urkullu Renteria  EAJXII. (2020-2024)Iñigo Urkullu RenteriaEAJ

 Sariak 
Eusko Jaurlaritza ondorengo sariak eta goraipeman ematen ditu:
 Lagun Onari goraipamena
 Lan Onari goraipamena
 Gernikako Arbolaren Gurutzea

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Lehendakaria
 Nafarroako Gobernua
 Euskal Hirigune Elkargoa
 Akitania-Euskadi euroeskualdea
 Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorra
 Akitaniako Eskualde Kontseilua

 Kanpo estekak 

 Eusko Jaurlaritzaren webgunea  

Kategoria:Eusko Jaurlaritza