Maiatzaren 29

Maiatzaren 29a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta berrogeita bederatzigarren eguna da, 150garrena bisurteetan. 216 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1997 – Donibane Lohizunen eraikitzen ari ziren McDonalds-en aurkako lehergailua eztandarazi zuen goizaldean Iparretarrak erakunde armatuak. 
 2008 – Irizar enpresak Mondragon kooperatiba taldetik ateratzea erabaki zuen.

 Mundua 
 1453 – Otomandarrek Konstantinopla hiria bereganatu zuten, Bizantziar Inperioari amaiera emanez.
 1724 – Vincenzo Orsini, Beneventoko artzapezpikua hautatu zuten aitasantu. 245.a izan zen postu horretan, Benedikto XIII.a izenarekin.
 1952 – Emakumeek Grezian bozkatzeko eskubidea lortu zuten.
 1985 – Liverpool FCko hooliganek eragindako Heyselgo hondamenean 39 hildako izan ziren.
 1990 – Boris Jeltsin Errusiako presidente aukeratu zuten.

 Arte eta kultura 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 1963 – Nicholas Ray estatubatuar zinema zuzendariaren 55 Days at Peking filma estreinatu zen.
 2010 – 19 urtetako Lena Meyer-Landrut alemaniar abeslariak 2010eko Eurovision Abesti Txapelketa irabazi zuen.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 
 1998 – Pedro Etxenikek Asturiasko printzearen zientzia saria jaso zuen.

 Mundua 

 Kirolak 

 Euskal Herria 
 2016ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusiaren finala: Irribarria aramarrak Urrutikoetxea zaratamoztarrari 22-13 irabazi zion.
 2016: Alavés Euskal Herriko futbol taldeak Mendizorrotza estadioan Numanciari 2-0 irabazita Lehen Mailarako igoera lortu zuen.

 Mundua 
 1953 – Edmund Hillary eta Tenzing Norgay xerpa Everestera igotzen lehenak izan ziren.

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1421 – Karlos IV.a Nafarroakoa, Nafarroako Erresumako erregegaia (h. 1461).
 1874 – Jean-Maximin Palay, biarnes idazle eta hiztegigilea (h. 1965).
 1887 – Fernando Asuero, donostiar medikua, asueroterapia polemikoaren sortzailea (h. 1942).
 1890 – Juan Basurko, euskal idazlea (h. 1957).
 1893 – Marga Andurain, lapurtar espioia eta abenturazalea (h. 1948).
 1906 – Max Cosyns, belgikar zientzialari eta esploratzailea, euskal espeleologiaren aintzindarietako bat, Schaerbeeken (h. 1998).
 1909 – Rufino Arrola, Andrakako Errementaria, bizkaitar trikitilaria (h. 1996).
 1915 – Isaac Oceja, bizkaitar futbolari eta entrenatzailea, Escalanten (h. 2000).
 1916 –
 Jose Manuel Estonba, euskal idazlea (h. 1982).
 Miren Maortua, bizkaitar idazlea eta irakaslea (h. 1971).
 1922 – Jose Alberdi Elorza, Burruntxali, gipuzkoar eskultorea (h. 2008).
 1930 – Maria Azeo Ezkerra, Maitxo segalaria, gipuzkoar etxekoandre-baserritarra, emakume aitzindaria sega apostuko jardunean (h. 2002).
 1935 – Xabier Añua, arabar saskibaloi entrenatzaile eta abokatua (h. 2025).
 1946 – Fernando Buesa, euskal herritar politikaria (h. 2000).
 1961 – Iñaki Fernández Arnaiz, Glutamato Ye-Yé taldeko abeslaria (h. 2025).
 1963 – Lucía Artazcoz Lazcano, gipuzkoar medikua, osasun arloko doktorea eta bertan ematen diren ezberdinkeria sozialen ikerlaria eta dibulgatzailea.
 1965 – Maribel Salas, bizkaitar antzezlea.
 1967 – Iñaki Otxoa de Olza, 12 zortzimilako igo zituen iruindar mendizale eta alpinista (h. 2008).
 1975 –
 Maria Avizanda, nafar kazetaria eta telebista-aurkezlea.
 Denis Itxaso, PSE-EE alderdiko donostiar politikaria.
 1983 –
 Jesús Castro, gipuzkoar saskibaloi jokalaria.
 Ibai González, gipuzkoar futbolaria.
 1992 –
 Manuela Lareo, arabar futbolaria.
 Marta Luna, nafar futbolaria.
 1994 – Iratxe Etxeandia, bizkaitar argazkilaria.
 2001 – Pau Etxaniz, gipuzkoar piraguista.

 Mundua 
 187 – Cao Pi, txinatar poeta eta enperadorea (h. 226).
 1439 – Pio III.a, aita santua (h. 1503).
 1568 – Virginia Medici, italiar noblea (h. 1615)
 1630 – Karlos II.a Ingalaterrakoa eta Eskoziakoa, Ingalaterra, Eskozia eta Irlandako erregea (h. 1685).
 1673 – Cornelius van Bynkershoek, herbeheretar aholkulari juridiko, epaile eta legelaria, Nazioarteko zuzenbideari ekarpen handiak egindakoa (h. 1743).
 1683 – Antoine  Pesne, frantziar margolaria (h. 1757).
 1767 – Philippe Lebon, frantziar zientzialaria, zur-gasa lortzeko eta erabilera industrializatzeko ikerketa egin zuena (h. 1804).
 1819 – Jurgi V.a Hannoverkoa, azken Hannoverko erregea (h. 1878).
 1830 – Louise Michel, frantziar anarkista (h. 1905).
 1841 – Hugo Gylden, finlandiar-suediar astronomoa (h. 1896).
 1860 – Isaac Albeniz, kataluniar konpositorea (h. 1909).
 1880 – Oswald Spengler, alemaniar filosofoa (h. 1936).
 1874 – Gilbert Keith Chesterton, britainiar idazlea (h. 1936).
 1879 – Eric Marshall, britainiar zirujaua, kartografoa eta Antartikako esploratzailea (h. 1963).
 1887 – Louis Leon Thurstone, estatubatuar psikologoa, psikometria arloan berritzailea (h. 1955).
 1889 – Camilo Alonso Vega, espainiar militarra (h. 1971).
 1892 – Alfonsina Storni, argentinar postmodernismoko poeta eta idazlea (h. 1938).
 1894 – Josef von Sternberg, austriar-estatubatuar zinema zuzendaria (h. 1960).
 1897 – Erich Wolfgang Korngold, austriar-estatubatuar musikagilea (h. 1957).
 1901 – Junzo Sakakura, japoniar arkitektoa (h. 1969).
 1902 – Eva May, austriar aktorea (h. 1924).
 1903 – Bob Hope, estatubatuar aktorea (h. 2003).
 1906 – T. H. White, ingeles eleberrigilea (h. 1964).
 1909 – Anna-Eva Bergman, norvegiar margolari espresionista abstraktua (h. 1987).
 1911 – Samuel Herrick, estatubatuar astronomoa (h. 1974).
 1914 – Tenzing Norgay, nepaldar alpinista eta xerpa, Edmund Hillaryrekin batera, Everestera iritsi zen lehen gizakia (h. 1986).
 1915 – Karl Münchinger, alemaniar orkestra-zuzendaria (h. 1990).
 1917 –
 Antònia Fontanillas Borràs, kataluniar militante anarkosindikalista eta borrokalari antifrankista (h. 2014).
 John Fitzgerald Kennedy, Ameriketako Estatu Batuetako 35. Presidentea (h. 1963).
 1919 – Isabel de Ceballos-Escalera y Contreras, espainiar museo zuzendaria eta kontserbadorea (h. 1990).
 1920 – John Harsanyi, estatubatuar ekonomialaria, 1994ko Ekonomiako Nobel Saria (h. 2000).
 1922 – Iannis Xenakis, errumaniar-greziar musikagilea eta arkitektoa (h. 2001).
 1923 – Bernard Clavel, frantziar idazlea (h. 2010).
 1926 – Abdoulaye Wade, Senegalgo presidentea.
 1929 – Peter Higgs, britainiar fisikaria, 2013ko Fisikako Nobel Saria (h. 2024).
 1932 - Elena Santonja, espainiar telebistako-aurkezlea, margolaria eta noizbehinkako aktorea (h. 2016).
 1933 – William Yorzyk, estatubatuar igerilaria (h. 2020).
 1935 – André Brink, hegoafrikar idazlea, afrikaans hizkuntzaz eta ingelesez idazten zuena (h. 2015).
 1939 – Al Unser, estatubatuar auto-pilotua, Indianapolisko 500 milietan egindako balentriengatik ezaguna (h. 2021).
 1940 – Taihō Kōki, japoniar sumolaria, gerra osteko sumolaririk garrantzitsuena kontsideratua (h. 2013).
 1941 – Doug Scott, britainiar alpinista (h. 2020).
 1943 – 
 Ion Ciubuc, Moldaviako lehen ministroa (h. 2018).
 Irine Melikixvili, georgiar hizkuntzalaria (h. 2013).
 1944 –
 Helmut Berger, austriar aktorea (h. 2023).
 Maurice Bishop, Grenadako lehen ministroa (h. 1983).
 1945 –
 Gary Brooker, ingeles musikari, abeslari eta piano-jotzailea, Procol Harum taldeko sortzailea (h. 2022).
 Manuel Duarte, portugaldar futbolaria (h. 2022).
 1947 –
 Noritaka Hidaka, japoniar futbolari ohia.
 Anatoli Polyvoda, sobietar ukrainar saskibaloi-jokalaria (h. 2024).
 Constantino Romero, espainiar telebista aurkezlea, irrati esataria eta bikoizketa aktorea (h. 2013).
 1953 – Danny Elfman, estatubatuar zinema eta telebista musikagilea.
 1955 – Carme Forcadell, Kataluniako Legebiltzarreko presidentea.
 1956 – 
 Albert Pobor, kroaziar futbolari ohia eta entrenatzailea.
 María Jesús Grados Ventura espainiar abeslari eta musika-interpretea.
 1957 –
 Ted Levine, estatubatuar aktorea.
 Mohsen Makhmalbaf, irandar zinema-zuzendaria.
 Jean-Christophe Yoccoz, frantziar matematikaria (h. 2016).
 1958 – Annette Bening, estatubatuar aktorea.
 1959 –
 Reimund Dietzen, alemaniar txirrindulari ohia.
 Rupert Everett, ingeles aktorea.
 1960 – Lorena Borjas, mexikar-estatubatuar aktibista transgeneroa eta immigrante mexikarren eskubideen defendatzailea (h. 2020).
 1962 – María Jaén, katalanezko idazlea eta telebistako gidoilaria.
 1964 – Christina Rosenvinge, espainiar pop-rock kantautorea.
 1965 – Emilio Sánchez Vicario, espainiar tenis-jokalari ohia.
 1967 –
 Noel Gallagher, britainiar musikari eta abeslaria, Oasis taldeko gitarra-jotzaile eta bigarren abeslaria.
 Mariana Travacio, argentinar idazle eta psikologoa.
 1971 – Mercedes Cebrián, madrildar idazlea eta itzultzailea.
 1972 – Laverne Cox, estatubatuar aktore, telebistako reality-etako izar, telebistako ekoizle eta LGBTen defendatzailea.
 1973 – Alpay Özalan, turkiar futbolari ohia.
 1974 – Stephen Larkham, australiar errugbilari ohi eta entrenatzailea.
 1975 –
 Melanie Brown, ingeles abeslaria, aktorea eta idazlea, Spice Girls musika-boskoteko kideetako bat.
 David Burtka, estatubatuar aktore eta sukaldaria.
 1976 – Egor Titov, errusiar futbolaria.
 1977 – Masaharu Nishi, japoniar futbolari ohia.
 1979 –
 Jéssica Albiach Satorres, kataluniar kazetari, aktibista eta politikaria.
 Juan Fernando Fonseca, kolonbiar abeslari, egile abeslari eta ekoizlea.
 Elena S. Sánchez, espainiar kazetaria eta telebistako aurkezlea.
 1981 – Laura Sánchez López, espainiar modeloa eta aktorea.
 1982 – Palki Sharma Upadhyay, indiar kazetaria.
 1983 – Tayyaba Zafar, pakistandar astronomo eta zientzia komunikatzailea.
 Ada Blackjack, iñupiat esploradorea (j. 1898)
 1984 - Alysson Paradis, frantziar aktorea.
 1986 – Lara Álvarez, espainiar telebistako-kazetari eta aurkezlea.
 Jaslene González, Puerto Ricoko modelo eta aurkezlea.
 1987 – Pearl Mackie, ingeles aktorea.
 1988 – Carmen Martín, espainiar eskubaloi-jokalaria.
 1989 – Aura Garrido, espainiar aktore eta aurkezlea.
 1990 – Thibaut Pinot, frantziar txirrindularia.
 1993 – Richard Carapaz, ekuadortar txirrindularia.
 1994 – Dejan Todorović, serbiar saskibaloi jokalaria.
 1997 – Lidia Cao, galiziar  ilustratzaile eta muralista
 1998 - 
 Lucía Gil, espainiar abeslaria, aktorea eta aurkezlea.
 Hetty van de Wouw, herbeheretar txirrindularia.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 931 – Semero Garzeitz, Iruñeko infante eta erregeordea.
 1837 – Manuel Gurrea, nafar militarra (j. 1790).
 1871 – Jose Matia, euskal enpresari eta filantropoa, Cádizen (j. 1806).
 1886 – Damaso Etxeberria Iturralde, Bordelen jaiotako idazlea, Nafarroako Batzorde Karlistako kide eta Baztango alkatea (j. 1834).
 1965 – Luis Chalbaud Errazkin, euskal herritar soziologo eta legegizona (j. 1873).
 1980 – Manuel Ignacio Galíndez, bizkaitar futbolari eta arkitektoa, arkitektura arrazionalistaren aurrekaria (j. 1892).
 1987 – Jean Delay, lapurtar psikiatra eta idazlea, Parisen (j. 1907).
 1994 - Nicolás Lasarte Arana, Donostiako alkatea frankismo garaian (j. 1917).
 2009 – Ramón Alberdi, gipuzkoar historialari eta apaiza (j. 1929).
 2014 – Rafael Mendiluce, euskal herritar futbolari eta entrenatzailea (j. 1939).
 2021 – Adolfo Eraso, nafar geologo, glaziologo eta hidrologoa, Plasencian (j. 1934).
 2022 – Luis Mari Arantzabe, gipuzkoar esku huskako pilotaria (j. 1949).
 2025 – Juan Manuel Egiagarai, bizkaitar politikari eta ekonomialaria (j. 1945).

 Mundua 
 1259 – Kristobal I.a Danimarkakoa, Danimarkako erregea (j. 1219).
 1311 – Jakue II.a Mallorcakoa, Mallorcako erregea (j. 1243).
 1379 – Henrike II.a Gaztelakoa, Gaztelako erregea (j. 1333).
 1453 – Konstantino XI.a, azken bizantziar enperadorea (j. 1404).
 1500 – Bartolomeu Dias, portugaldar itsasgizona.
 1814 – Josefina de Beauharnais, Josefina Bonaparte, Frantziako enperadorea (j. 1763).
 1829 – Humphry Davy, ingeles kimikari eta fisikaria (j. 1778).
 1857 – Agustina Aragoikoa, Iberiar Penintsulako Gerran Zaragoza defendatu zuen heroia (j. 1786).
 Sofia Federika Austriakoa, Austriako artxidukesa (j. 1855)
 1867 – Friedrich Christian Diez, latin hizkuntzetan espezializatutako alemaniar hizkuntzalaria (j. 1794).
 1892 – Mirzá Husseyn Alí i Nurí, Bahá'u'lláh, Bahaismoaren sortzaile pertsiarra (j. 1817).
 1910 – Mili Alekseievitx Balakirev, errusiar musikagilea (j. 1837).
 1911 – W. S. Gilbert, ingeles antzerkigile, libretista, olerkari eta ilustratzaile (j. 1836).
 1925ean desagertua – Percy Fawcett, britainiar geografo, artilleriako ofizial, kartografo, arkeologo eta Hego Amerikako esploratzailea (j. 1867).
 1927 – Georges Eekhoud, belgikar idazlea (j. 1854).
 1929 – Franca Rame, Italiako aktorea, antzerkigilea, ekintzailea eta politikaria (h. 2013)
 1930 – Joaquima Santamaria i Ventura, kataluniar idazle, folklorista eta itzultzailea (j. 1853).
 1939 – Urtsula Ledóchowska, poloniar moja (j. 1865).
 1942 –
 John Barrymore, estatubatuar aktorea (j. 1882).
 Akiko Yosano, japoniar idazle, poeta, feminista aitzindari, bakezale eta aktibista (j. 1878).
 1951 – Fanny Brice, estatubatuar abeslaria, animatzailea eta aktorea (j. 1891).
 1953 – Morgan Russell, estatubatuar margolaria (j. 1886).
 1955 – Daniël George van Beuningen, holandako enpresaburua eta Rotterdam hiriko gizaseme estimatua (j. 1877).
 1957 – James Whale, britainiar-estatubatuar zinemagilea eta antzerkigilea (j. 1889).
 1958 – Juan Ramon Jimenez, espainiar idazlea, 1956ko Literaturako Nobel Saria (j. 1881).
 1967 – G. W. Pabst, bohemiar jatorriko austriar zinemagilea (j. 1885).
 1972 – Henriette Charasson, inspirazio katolikodun frantziar idazlea (j. 1884).
 1978 – Ali Soilih, Komoreetako 3. presidentea (j. 1937).
 1979 – Mary Pickford, kanadar-estatubatuar aktorea eta United Artists estudioaren fundatzailea (j. 1892)
 1982 – Romy Schneider, austriar aktorea (j. 1938).
 1984 – Kim Sung-gan, hegokorear futbolaria (j. 1912).
 1987 – Charan Singh, Indiako lehen ministroa (j. 1902).
 1988 – Siaka Stevens, Sierra Leonako presidentea (j. 1905).
 1994 – Erich Honecker, Alemaniako Errepublika Demokratikoko estatu burua (j. 1912).
 1995 – Margaret Chase Smith, esttubatuar politikaria (j. 1897)
 1996 – Antonín Mrkos, txekoslovakiar astronomoa (j. 1918).
 1997 – Jeff Buckley, estatubatuar abeslari eta musikagilea, garai guztietako ahotsik ederrenetakotzat hartua (j. 1966).
 1998 – Barry Morris Goldwater, estatubatuar politikaria (j. 1909).
 2003 – Todorka Kondova-Zafirovska, mazedoniar aktore eta zuzendaria (j. 1926).
 2005 – Ángeles Alvariño, galiziar ozeanografoa, itsasontzi ozeanografiko britainiar bateko lehen emakume zientifikoa (j. 1916).
 2010 – Dennis Hopper, estatubatuar aktore eta ekoizlea (j. 1936).
 2011 – Ferenc Mádl, Hungariako presidentea (j. 1931).
 2013 – Franca Rame, Italiako aktorea, antzerkigilea, ekintzailea eta politikaria (j. 1929)
 2017 –
 Konstantinos Mitsotakis, Greziako lehen ministroa (j. 1918).
 Manuel Antonio Noriega, Panamako jenerala eta de facto herrialdeko diktadore militarra (j. 1934).
 2018 – Luciano José Cabral Duarte, brasildar artzapezpiku katolikoa (j. 1925).
 2020 – Abderrahman Jusufi, Marokoko lehen ministroa (j. 1924).
 2021 –
 Joe Lara, estatubatuar aktorea eta abeslaria (j. 1962).
 Gavin MacLeod, estatubatuar aktorea (j. 1931).
 B. J. Thomas, estatubatuar pop, country eta musika kristauko abeslaria (j. 1942).
 2023 – Tove Skutnabb-Kangas, finlandiar hizkuntzalari eta pedagogoa (j. 1940).
 2024 – Anastasia Zavorotniuk, errusiar aktore eta telebista aurkezlea (j. 1971).
 2025 –
 Alf Clausen, estatubatuar musikagilea (j. 1941).
 Ludo Dierckxsens, flandriar txirrindularia (j. 1964).
 Roberto Gomes Guimarães, brasildar apezpiku katolikoa (j. 1936).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Igone/Igokunde eta Lamin/Lamia.
 Bakea Mantentzeko Nazio Batuen Langileen Nazioarteko Eguna

 Kanpo estekak 

Maiatzaren 28 | Urteko egutegi | Maiatzaren 30
Kategoria:Urteko egunak