Latinoamerika

Latinoamerika gaztelania, portugesa eta frantsesa eta  hitz egiten den Amerikako herrialdeen multzoa da, hau da, antzina Espainia, Portugal eta Frantziaren kolonia izandakoena. Herrialde horien guztiek antzekotasun handiak dituzte, latinetiko hizkuntza, erlijioa, legedi oinarria eta abar, Espainiaren menpe egon ziren estatuen artean batez ere. Quebec aldean frantsesa hitz egiten bada ere, gehienek ez dute Latinoamerikaren barnean sartzen. Izan ere, Quebeceko historia, kultura, ekonomia eta Britainiar moldeko erakunde politikoak Kanadako gainerakoari oso estu lotuta daude.Leslie Bethell (argitaratzailea) (1984): The Cambridge History of Latin America, 1. liburukia, XIV. orrialdea. Cambridge University Press. .

Lurralde hartako biztanleak latinoamerikarrak dira.

 Banaketa politikoa 
300px|eskuinera|thumb|Latinoamerikako estatuak.
Hauek dira Latinoamerika osatzen duten estatu burujabeak:
 Argentina
 Bolivia
 Brasil
 Costa Rica
 Dominikar Errepublika
 Ekuador
 El Salvador
 Guatemala Haiti
 Honduras
 Kolonbia
 Kuba
 Mexiko
 Nikaragua
 Panama Paraguai
 Peru
 Txile
 Uruguai
 Venezuela

Eta ondorengo dependentziek:

Frantziarenak:
 Guyana Frantsesa
 Guadalupe
 Martinika
 Clipperton
 Saint Barthélemy
 Saint Martin

AEBenak:
 Puerto Rico

 Historia 
220px|thumb|Latinoamerikako herrialdeek independentzia lortutako urteak.

 1438an Inka Inperioa ezarri zuten izen bereko etniakoek gaur egungo Ekuadorretik Txileraino kostalde pazifikoan, kolonaurreko Amerikako inperio zabalena izan zena.

 1492an, Kristobal Kolon gaur egungo Bahamasetara iritsi zen, Espainiar Inperioa Latinoamerikan 300 urtez ezartzeari bidea emanez.

 1500ean Pedro Álvares Cabral gaur egungo Brasilera heldu zen: Portugaldar Inperioa bertara ere hedatu zen hiru mendean zehar.

 1813an Simon Bolivarri "Askatzailea" titulua eman zioten; izan ere, Venezuela, Kolonbia, Ekuador, Bolivia, Peru eta Panamako independentzia prozesuetan paper nagusia izan zuen.

 1914ko abuztuaren 15ean Panamako kanala inauguratu zuten, merkataritza balio handia duena Ozeano Barea eta Atlantikoa lotuz.

 1945ean Juan Domingo Perón agintari argentinarrak abiatu zuen peronismoa izeneko masa-mugimendua. Urte hartan bertan Gabriela Mistral idazle txiletarra Nobel Saria lortzen lehen egile latinoamerikarra izan zen.

 1959an Kubako Iraultza amaitu zen, Fulgencio Batista boteretik kenduta Fidel Castrok nagusiki gidatutako prozesuan. Kuba Latinoamerika osoko gerrillen base izan zen, eta bere gudarosteak Afrikan ere (Angolan eta Etiopian) esku hartu zuen. Bost urte lehenago, AEBek lehen esku hartze esanguratsua egin zuen zonaldean, komunismoaren aurka Guatemalako kontra-iraultzaileak lagunduz.

 1971n Gustavo Gutiérrezek "Teología de la Liberación: Historia, Política y Salvación" liburua aurkeztu zuen, Askapenaren Teologiari hasiera emanez.

 Bi urte geroago, 1973an, Augusto Pinochet jeneralak Salvador Allende erregimen demokratiko txiletarra ezabatu zuen: Latinoameriketako zenbait herrialdek (Bolivia, Uruguai, Argentina eta Brasil) aintzat hartu zuten eredua eta diktadurak eta desagertuen tragedia eragin.

 1991an Mercosur merkataritza arloko erakundea osatu zuten Argentinak, Brasilek, Paraguaik eta Uruguaik.

 Ekonomia 

 Estatua  Nazio Errenta Osoa  Per capita errenta  BPG per capita   BPG  Berdintasun eza"Gini">Human Development Report Programme 2006 335. orr. United Nations  Giza Garapen Indizea USD milioiak  USDUSDUSD milioiakGini indizea   173.020  4.470  13.920  558.755  52,8  0,863   9.271  1.010   2.740  26.225  60,1  0,692   644.133  3.460  8.230  1.576.728 58  0,792   19.867  4.590  9.680  43.207  49,9  0,841   21.080  2.370  7.150  67.410  51,7  0,751   34.759  2.630  4.070  56.509  43,7  0,765   16.832  2.450  5.120  36.478  52,4  0,729   30.259  2.400 4.410  56.295  55,1  0,673   3.876  450  1.840  15.65759,2  0,482   8.586  1.190  2.900  20.091  53,8  0,683   104.520 2.290  7.420  354.265  58,6  0,790 Munduko Bankuak ez du Kubari buruzko daturik ematen. CIA Factbook-ren arabera, berriz, Kubaren BPG estimatua 40.060 milioi USDkoa eta per capita BPGa 3.500 USDkoa da. -  -  -  -  -  0,826   753.394  7.310   10.030  1.052.443  49,5  0,821   4.968  910  3.650  20.189  43,1  0,.698   14.951  4.630  7.310  25.478 56,4  0,809   7.854  1.180  4.970  30.547 57,8  0,757   73.045  2.610  5.830  174.144 54,6  0,767   95.584  5.870  14.470  205.884  57,1  0,859   15.096  4.360  9.810  35.185  44,9  0,851   127,799  4,810  6,440  173,583 44,1  0,784

 Kultura 

 Latinoamerikako hizkuntzak 

Latinoamerikako hizkuntza ofizialak erromantze hizkuntzak dira (bakarrak ez badira ere), hots, gaztelania, portugesa eta frantsesa. Hala ere, lurraldeotan askoz ere hizkuntza gehiago mintzatzen dira, onartuak izan edo ez. Haietako batzuk ondokoak dira:

 Ketxua
 Aimara
 Nahuatla
 Maia
 Guaraniera
 Tainoa
 Mapudunguna

 Erreferentziak 

 Ikus, gainera 
 Hispanoamerika
 Hego Amerika
 Erdialdeko Amerika
 Karibe
 Lusofonia
 Frankofonia

 Kanpo estekak