Lana (Nafarroa)

Lana ([lana]) Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri eta haran txiki bat da, Lizarrako merindadekoa. 52,6 kilometro koadro ditu. Iruñea hiriburutik 67,4 kilometro mendebaldera dago, eta 

Udalerria 5 kontzejuk osatzen dute: Galbarra, Gastiain, Narkue, Iribarri eta Biloria.

 Toponimoa 
Hipotesi etimologikorik hedatuena, Mikel Belaskok bere Nafarroako Toponimia lanean eginiko lanaren arabera, Lana haranaren izena euskaraz badarabilgu ere zelta jatorrizkoa den landa hitzetik ateratzen da. Hitz hau Penintsulako hizkuntza erromanikoetara zein euskarara transmititu zen. Nafarroako toponimia erromantzean "lur elkorra" erranahia hartu ohi du. 

Honetan landa hitza lana bihurtzen da, erran nahi baita, ND fonema N bihurtzen da, Alfonso Irigoienek nafar-aragoiar erromantzeko fenomeno tipikoa dela dio. Hala ere, Landa forma hipotetikoa ez dago historikoki erregistraturik. Ibarreko lehen aipamen idatzietan harrezkero Lana aipatzen da XII. mendearen hasieran. Halaber, Erdi Aroan Lanarras terminoa bertako biztanleria izendatzeko gentilizio gisa ageri da.

Ez dirudi, Belaskoren ustez, haranaren izena euskarazko lan hitzarekin erlazionaturik dagoenik. 

Neguko eguraldi baldintza gogorrak direla eta, harana "La pequeña Rusia" (Errusia txikia) izenez ezagutzen da eskualdean.

 Sinboloak 

 Armarria 
Lanako armarriak hurrengo blasoia du:

Trae de azur y cuatro fajas doradas y encima de ellas tres arcos también de oro. En las fajas la inscripción: MINICIA AVNIA SE CONTIT. AN III H.S.E. En punta un creciente ranversado de plata y a ambos lados dos flores.

Hilarri erromatar baten inskripzioa irudikatzen du, ibarraren antzinatasuna jasorik uzteko aukeratu zen.

Felipe IV .a erregeak, 1665ean, ibarreko biztanle guziei armarri hau beren etxeetan erabiltzen ahal izatea eman zien, jaio izana edo bertakoak izatea frogatze hutsarekin.

1719an, armarrien erregeak, Juan de Salaberria y Nabarrak, armarri honen ziurtagiria egin zuen, non, akats baten ondorioz, zerrendak urrezko bandatzat definitzen baititu.

 Geografia 
Lana ibarra Lokizko mendilerroaren azpian dago.

 Inguru naturala eta klima 
Galbarra kontzejuan, itsas mailaren gainetik 577 metroko altitudean, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.Nafarroako Meteorologi Agentziaren webgunea. 

 Udalerri mugakideak 
Mugakide ditu Harana ibarra (Araba) eta Larragoa iparraldean; Lokiz mendilerroa ekialdean; Antzin eta Mendaza hegoaldean; eta Zuñiga mendebaldean.

 Herriak 
Bost herri dira udalerriko kide: Biloria, Galbarra (herriburua), Gastiain, Narkue eta Iribarri. 1842ko erroldan bakoitza udalerri independente gisa agertzen da baina 1857rako, guztion batzea dela medio, Lana udalerri berriaren datuak plazaratzen dira estreinakoz.

 Mapa 

 Ekonomia 
Tradizioz nekazaritzara eta abeltzaintzara emana izan da ibar hau. Zuhaiztiak dira mugapeko zatirik handiena (3.659 ha); hurrengoak larreak (943 ha) eta laborantza lurrak (704 ha) dira. Behi, ardi, zaldi, zerri eta ahuntz azienda nagusiak izan dira, mendi larratuan hazita. Gaur egun untxia, hegaztiak eta zerriak nabarmentzen dira.

Ikazkintza industria lan ohikoa izan zen aspalditik eta berriki arte. Mila bat metro kubo zur eta egur ateratzen dituzte urtero.

 Demografia 

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko bi etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %1,02 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren azpitik).

 Biztanleria guneak 
Udalerria biztanle-banako hauetan banatzen da, EINek (Estatistikako Institutu Nazionala) argitaraturiko biztanleria-izendegiaren arabera. Biztanleriaren datuak 2014koak dira
+Biztanleria guneakBiztanleria (2014)Biloria35Galbarra45Gastiain79Iribarri22Narkue19

 Politika 

 Udaletxea 
Lanako gaur egungo udaletxea 1982an eraiki zen eta solairu bakarra dauka. Atari txiki bat dauka eta fatxada porlanez eta harriz egina dago. Antzinako udaletxearen egoitza elizaren ondoan egon zen. Udala alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute. Lanako udaletxeko idazkaria, Piedramillerako, Muesko eta Sorladako idazkari ere bada.

 HELBIDEA: Iturri kalea, z/g

 Udal hauteskundeak 
Azken urteetan Lanako alkatea Eduardo Landa Martinez da. 2007ko udal hauteskundeetan Agrupación Independiente de Lóquiz (AIL) taldearen izenean hautatu zuten; talde horrek udaleko bost ordezkarietatik lau lortu zituen. Ez zen baliogabeko botorik izan eta boto zuriak lau izan ziren (%3,17). Abstentzioa %32,26ekoa izan zen.

+Lanako Udala 2007 Alderdia  Botoak  Aukeratua? Eduardo Lana Martinez (AIL)  56  Bai Monica Martinez Martinez (AIL)  45  Bai Miguel Angel Landa Calletano (AIL)  42  Bai Jose Miguel Lander Sarta (AIL)  40  Bai Pedro Felix Pierola Garcia (AIVL)  39  Bai

2011n ere Eduardo Landa aukeratu zuten alkate baina kasu honetan Agrupación Independiente del Valle de Lana (AIVL, 4 zinegotzi) taldearekin.

 Alkateak 

Hauek izan dira Lanako azken alkateak:

AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia Jose Luis Gil Unamuno 1979 1983 Agrupacion San Saturnino. Jose Ramon Alvarez Ruiz de Galarreta / Jose Ramon Alvarez Ruiz de Larramendi 1983 1987 Agrupacion Electoral Val de Lana. Jose Luis Gil Unamuno 1987 1991 Independenteak Jose Luis Gil Unamuno 1991 1995 Nafar Herriaren Batasuna Jose Luis Gil Unamuno 1995 1999 Nafar Herriaren Batasuna Pedro Felix Pierola Garcia 1999 2003 Nafar Herriaren Batasuna Pedro Felix Pierola Garcia 2003 2007 Nafar Herriaren Batasuna Eduardo Landa Martinez 2007 2011 Agrupacion Independiente de Loquiz Eduardo Landa Martinez 2011 2015 Agrupacion Independiente del Valle de Lana Eduardo Landa Martinez 2015 2019 Independenteak Jose Javier Galdeano Asarta 2019 2023 Agrupacion Independiente San Anton Jose Javier Galdeano Asarta 2023 Jardunean Agrupacion Independiente del Valle de Lana

 Azpiegiturak 
Jurramendi Mankomunitateko eta Lokizko Donibane Mendizerrako Juntako kidea da Lana.

 Kultura 

 Euskara 
Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Lana eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldan, herritarren % 5,56k zekien euskaraz hitz egiten.

 Bitxikeriak 
Montxo Armendariz zinema zuzendariak, 1982an,  ikazkinen bizimodua kontatzen duen Tasio filma egin zuen. Zuñigako semea zen Anastasio Otxoa benetako pertsonaren bizitzan oinarriturik dago.

 Lanar ospetsuak 

 Inocencio Gartzia Asarta (1862-1921), margolaria.
 Asunción García Asarta (1905-1986), artista.
 José Miguel Txasko (?), txirrindularia.

 Erreferentziak 
 Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXIII, Iruñea, 1995. .

 Ikus, gainera 

 Nafarroako udalerrien zerrenda
 Lizarraldea
 Lizarrako merindadea

 Kanpo estekak 

  Lanari buruzko informazioa, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunean.
 Galbarra kontzejuaren ikuspegia, Google Street View zerbitzuan.