Uztailaren 29

Uztailaren 29a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hamargarren eguna da, 211.a bisurteetan. 155 egun falta dira urtea amaitzeko.

 Gertaerak 

 Euskal Herria 
 1979 – ETAk bi goardia nazional hil zituen Donostiako Herrera auzoan.
 1985 – Eusko Jaurlaritzaren armarritik Nafarroaren ikurra kentzeko agindu zuen Espainiako Konstituzio Auzitegiak.
 2000 – ETAk Gipuzkoako Gobernadore Zibil ohia zen Juan Mari Jauregi hil zuen Tolosan.

 Mundua 
 1848 – Gazte Irlandarren Iraultza hasi zen, garaipena lortu ez zuen britainiarren aurkako matxinada.
 1900 – Italiako Hunberto I.a erregea hil zuen tiroz Gaetano Bresci anarkistak.
 1921 – Adolf Hitler Alderdi naziko presidente izendatu zuten.
 1937 – Japoniak Beijing okupatu zuen.
 1950 – No Gun Ri-ko sarraskia amaitu zuten Korean AEBek.
 1979 – ETA (pm) erakundeak Madrilen hiru bonba eztandarazi zituen.
 1994 – ETAk bonba-auto bat jarri zuen Madrilen eta Defentsa Politikako zuzendari orokorra, Francisco Veguillas teniente jenerala, bere gidaria eta oinezko bat hil zituen.
 2009 – 65 zauritu arin ETAk Burgosen Guardia Zibilaren aurka gauzatutako atentatu batean.

 Arte eta kultura 

 Euskal Herria 
 2011 – Bon Jovi estatubatuar musika taldeak Anoetako estadioan emanaldia eskeini zuen.

 Mundua 
 1836 – Parisko Garaipen Arkua inauguratu zen.
 1970 – Chisum filma estreinatu zen, Andrew V. McLaglenek zuzendu eta Forrest Tucker, Christopher George, Ben Johnson, Glenn Corbett, Geoffrey Deuel, Andrew Prine, Bruce Cabot, Patric Knowles eta Richard Jaeckel aktoreek antzeztu zutelarik.
 1994 – The Mask ("Mozorroa") filma estreinatu zen, Chuck Russellek zuzendu eta Jim Carrey eta Cameron Diaz aktoreek antzeztu zutelarik.

 Zientzia eta teknologia 
 Euskal Herria 

 Mundua 
 1958 – NASA espazio agentzia sortu zen.

 Kirolak 
 Euskal Herria 
 2017ko Donostia Klasikoa: Michał Kwiatkowski poloniarra irabazle; lehenengo euskalduna Mikel Landa (5.a).

 Mundua 
 2001 – Lance Armstrongek hirugarren aldiz irabazi zuen Frantziako Tourra.
 2018ko Frantziako Tourra: Geraint Thomas galestar txirrindularia irabazle.

 Jaiotzak 

 Euskal Herria 
 1874 – Serafin Huder, nafar medikua eta politikaria (h. 1962).
 1910 – Félix Erbiti, nafar apaiz oblatua, Espainiar Sahara eta Ifniko prefektu apostolikoa (h. 2000).
 1925 – Julita Beraza, gipuzkoar erraketista (h. 2020).
 1937 – Victoriano Bilbao, bizkaitar futbolaria, atezaina (h. 2005).
 1939 – Terele Pávez, Bizkaian jaiotako madrildar aktorea (h. 2017).
 1943 – Martin Ibarbia Maiz, gipuzkoar ekoizlea, kultur sustatzailea eta Kilometroak ekimenaren sortzaileetako bat.
 1944 – Eusebio Hernández, nafar apaiz agustindar errekoletoa, Tarazonako apezpikua.
 1945 – Felipe Barandiaran, gipuzkoar aktorea eta bikoiztailea.
 1957 – Iñaki Cerrajería, arabar marrazkilari, komikigile eta margolaria.
 1962 – Tontxu Rodríguez, bizkaitar abokatu eta politikaria.
 1963 – Kiko Jauregi, gipuzkoar aktorea.
 1966 – Natxo González, arabar futbolari ohi eta entrenatzailea.
 1968 – Aitor Iru, bizkaitar futbolari ohia.
 1973 –
 Keu Agirretxea, bizkaitar musikari eta bakarlaria.
 Xole Aire, Urepeleko auzapeza eta artzaina.
 1977 – Idoia Beratarbide, oiartzuar artista eta ilustratzailea. 
 1985 –
 Julen Retegi, Retegi Bi, nafar pilotaria.
 Carlos Txokarro, nafar eskubaloi jokalaria.
 1993 –
 Mathieu Ospital, lapurtar trinketa pilotaria.
 Xavier Ouellet, kanadar izotz hockey jokalaria, Baionan.
 1994 –  Matxalen Bezoz Arketa, nafar irakasle eta idazlea

 Mundua 
 1166 – Henrike II.a Xanpainakoa, Jerusalemgo erregea eta Xanpainako kondea (h. 1197).
 1356 – Martin I.a Aragoikoa, Sardinia, Korsika, Aragoi eta Valentziako errege eta Bartzelonako kondea (h. 1410).
 1646 – Johann Theile, alemaniar musikagilea (h. 1724).
 1793 – Ján Kollár, eslovakiar olerkari, arkeologo, zientzialari, politikari eta paneslavismoaren ideologoa (h. 1852).
 1805 – Alexis de Tocqueville, frantziar pentsalari, legegile, politikari eta historialaria (h. 1859).
 1817 – Ivan Aivazovski, errusiar pintorea (h. 1900).
 1841 – Henri Fayol, frantziar meategi-ingeniaria (h. 1925).
 1846 – Isabel I.a Bragantzakoa, Brasilgo printzesa inperiala eta erregeordea (h. 1921).
 1854 – Georg Kerschensteiner, alemaniar pedagogoa (h. 1932).
 1865 – Jenny Blicher-Clausen, danimarkar idazlea (h. 1907).
 1869 – Booth Tarkington, estatubatuar eleberrigilea eta dramagilea (h. 1946).
 1880 – Sara Beirão, portugaldar idazle, kazetari, filantropo eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea (h. 1974).
 1883 –
 Henry Robertson Bowers, Robert Falcon Scotten laguntzailetako bat zoritxarreko Terra Nova espedizioan (h. 1912).
 Benito Mussolini, Italiako Erresumako lehen ministroa eta Italiako Errepublika Sozialaren ducea (h. 1945).
 Fred Pentland, ingeles futbolari eta entrenatzailea, Athletic Clubeko entrenatzailea (h. 1962).
 1885 – Theda Bara, estatubatuar aktorea (h. 1955).
 1887 – Mamoru Shigemitsu, japoniar diplomatikoa (h. 1957).
 1888 – Vladimir Zworikin, errusiar asmatzailea, ingeniaria eta telebistaren teknologiako aitzindaria (h. 1982).
 1889 – Ernst Reuter, alemaniar politikaria (h. 1953).
 1892 – William Powell, estatubatuar aktorea (h. 1984).
 1896 – William Cameron Menzies, estatubatuar zinema zuzendari, arte zuzendari eta ekoizlea (h. 1957).
 1897 – Neil Ritchie, britainiar jenerala (h. 1983).
 1898 – Isidor Isaac Rabi, estatubatuar fisikaria, 1944ko Fisikako Nobel saria (h. 1988).
 1900 –
 Eyvind Johnson, suediar eleberrigilea, 1974ko Literaturako Nobel Saria (h. 1976).
 Teresa Noce, italiar partisanoa, sindikalista eta politikari antifaxista (h. 1980).
 1905 –
 Dag Hammarskjöld, Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusia (h. 1961).
 Stanley Kunitz, estatubatuar poeta (h. 2006).
 1909 – Chester Himes, estatubatuar idazlea (h. 1984).
 1913 – Johan Kraag, Surinamgo presidentea (h. 1996).
 1914 – Marcel Bich, frantziar enpresa-gizona, Bic Cristal bolalumaren sortzailea (h. 1994).
 1918 – 
 Fili Chillón, espainiar idazle, margolari eta eskultorea (h. 2012).
 Edwin O'Connor, estatubatuar kazetari eta eleberrigile (h. 1968).
 1920 – Rodolfo Acosta, Mexikoko zinemaren Urrezko Aroko aktore mexikarra (h. 1974).
 1921 – Chris Marker, frantziar idazle, argazkilari, film dokumentalen zuzendari, multimedia artista eta zinema saiakeragilea (h. 2012).
 1923 – Jim Marshall, Zarataren aita, gitarra elektrikoen anplifikazioaren aitzindaria (h. 2012).
 1924 – Elizabeth Short, Dalia Beltza, hilketa ikaragarri eta zabaldu baten biktima izan zen estatubatuar emakumea (h. 1947).
 1925 – Mikis Theodorakis, greziar musikagilea eta politikaria (h. 2021).
 1926 – Heitor de Araújo Sales, brasildar artzapezpiku katolikoa.
 1927 – Harry Mulisch, herbeherear idazlea (h. 2010).
 1929 – Alfred Teinitzer, austriar futbolaria (h. 2021).
 1934 – Felix Mantilla, Puerto Ricoko beisbol jokalaria (h. 2025).
 1935 – Morella Muñoz, venezuelar abeslaria, mezzosopranoa (h. 1995)
 1937 –
 Ryutaro Hashimoto, Japoniako Lehen Ministroa (h. 2006).
 Daniel McFadden, estatubatuar ekonomialaria, ekonometrian aditua, 2000ko Ekonomiako Nobel Saria.
 1938 – Enzo G. Castellari, italiar zinema zuzendari, gidoilari, ekoizle eta aktorea.
 1940 - Betty Harris, estatubatuar kimikaria, lehergailuen kimikaren arloan egindako lanagatik ezaguna.
 1941 – David Warner, zinema, antzerki eta telebistako ingeles aktorea (h. 2022).
 1945 – Kwassi Klutse, Togoko lehen ministroa (h. 2024).
 1949 –
 Jamil Mahuad, Ekuadorgo presidente ohia.
 Sergio Martini, italiar alpinista.
 1950 –
 Amadeu Ferreira, portugaldar idazlea, itzultzailea, irakaslea, abokatua eta mirandesaren sustatzailea (h. 2015).
 Jenny Holzer, estatubatuar artista.
 Maricica Puică, errumaniar atleta, 3000 metroko proban aditua.
 1951 – Cristina Narbona, espainiar ekonomialaria, unibertsitateko irakaslea eta politikaria.
 1953 – Dominique Bona, frantziar idazlea.
 1954 – Marja-Sisko Aalto, finlandiar apaiza, Eliza Luterano Ebanjelikoko ministroa, 2008an emakume transgeneroa zela jakinarazi zuena.
 1955 – 
 Dulce, mexikar abeslari eta aktorea (h. 2024).
 Tommy Prim, suediar txirrindulari ohia.
 1956 –
 Chitra Banerjee Divakaruni, indiar idazle eta irakaslea.
 Faustino Rupérez, espainiar txirrindulari ohia.
 1957 – Fumio Kishida, Japoniako lehen ministroa.
 1959 – 
 Sanjay Dutt, Bollywoodeko aktore eta abeslari indiarra.
 Sebastião Mascarenhas, indiar apezpiku katolikoa.
 1960 – J. J. Santos, espainiar kirol kazetaria.
 1962 – Oceano Andrade da Cruz, portugaldar futbolari ohia.
 1966 – Sally Gunnell, britainiar atleta, 400 metroko hesi-lasterketan aditua.
 1968 – Vicente Barrera Simó, espainiar toreatzailea.
 1969 –
 Marta Belenguer, espainiar aktorea.
 Nathalie Handal, palestinar jatorriko frantziar-estatubatuar poeta eta antzerkigilea.
 Eva Valiño, kataluniar soinu teknikaria, zinemagilea eta unibertsitateko irakaslea.
 1973 – Denis Urubko, errusiar mendigoizalea.
 1974 – Mikaela Ingberg, finlandiar atleta ohia, xabalina jaurtiketan aditua.
 1976 –
 Fernando González, Gonzo, espainiar kazetari eta telebistako aurkezle eta erreportaria.
 Federico Mena, mexikar programatzailea, GNOMEn sortzaileetakoa.
 1979 – Sandra Sabatés, kataluniar kazetari eta telebista-aurkezlea.
 1981 – Fernando Alonso, 1 Formulako asturiar pilotua.
 1982 –
 Abdul Azim, bruneitar printze eta zinema ekoizlea (h. 2020).
 Allison Mack, estatubatuar aktorea.
 1984 – Anna Bessonova, ukrainar gimnasta erritmiko ohia.
 1985 –
 Besart Berisha, kosovoar futbolaria.
 Shingo Hyodo, japoniar futbolaria.
 1988 – Haben Girma, estatubatuar abokatua eta pertsona desgaituen eskubideen aldeko ekintzailea.
 1989 – Jean-Dominique Olharan, frantziar zesta-puntalaria.
 1992 – Jessy Trémoulière, frantziar errugbi jokalaria.
 1999 – Pepe Blanco, espainiar futbolaria.

 Heriotzak 

 Euskal Herria 
 1412 – Petri Nafarroakoa, Nafarroako infantea eta Mortaingo kondea (j. 1366).
 1812 – Jose Mazarredo, euskal itsasgizona, Madrilen (j. 1745).
 1973 – Pilar Arechavaleta, bizkaitar moja, Maria Ianua Coeli moja misioilarien kongregazioaren sortzailea, Madrilen (j. 1880).
 1978 – Trinidad Urtasun, nafar bertsolari eta okina, Perpetua Saragueta idazlearen senarra (j. 1894).
 2000 – Juan Mari Jauregi, Gipuzkoako Gobernadore Zibila eta PSE-EEko zinegotzi Tolosako udalean, ETAk eraila (j. 1951).
 2002 – Ion Gabella, euskal antzezlea (j. 1968).
 2015 – Patrick Ezkurra, Ezkurra I.a, lapurtar pilotaria, trinketean aritutakoa.
 2016 – Doris Benegas, euskal herritar abokatua eta ezkerreko militantea, Valladoliden (j. 1951).
 2018 – Jose Mari Larrea, bizkaitar idazlea eta EHUko irakaslea (j. 1954).
 2021 – Matxin Labaien, gipuzkoar margolari eta idazlea, paisaietan espezializatua (j. 1931).
 2025 – Francisco Solabarrieta, bizkaitar futbolaria (j. 1940).

 Mundua 
 238 – Pupieno eta Balbino, aldi bereko erromatar enperadoreak, Pretoriar Guardiak hil zituen.
 1030 – Olaf II.a Norvegiakoa, Norvegiako erregea (j. c. 995).
 1099 – Urbano II.a, aita santua.
 1108 – Filipe I.a Frantziakoa, Kapeto leinuko Frantziako laugarren erregea (j. 1052).
 1377 – Robert de Juilly, Jerusalemgo San Joanen Ordenako 31. maisu handia.
 1566 – Agnes Waterhouse, Ingalaterran sorginkeria leporatuta exekutatutako lehenengo emakumea (j. c. 1503).
 1589 – María Palatinatukoa, alemaniar noblea, Suediako erregina ezkontidea (j. 1561).
 1644 – Urbano VIII.a, aita santua (j. 1568).
 1647 – Frans Rijckhals, holandar margolaria eta diseinatzailea (j. 1600).
 1649 – David Teniers Zaharra, flandriar pintore barrokoa (j. 1582).
 1813 – Andoche Junot, frantziar jenerala (j. 1771).
 1856 –
 Karel Havlíček Borovský, txekiar idazle, olerkari, kritikari, politikari, kazetari eta argitaratzailea (j. 1821).
 Robert Schumann, alemaniar musikagile erromantikoa (j. 1810).
 1857 – Charles Lucien Bonaparte, frantziar naturalista eta ornitologoa (j. 1803).
 1866 – Barbe-Nicole Clicquot-Ponsardin, frantziar enpresaburua eta asmatzailea (j. 1777)
 1885 – Leopolda Gassó y Vidal, espainiar margolari, kazetari eta idazlea (j. 1851).
 1887 – Agostino Depretis, Italiako lehen ministroa (j. 1813).
 1890 – Vincent Van Gogh, herbeheretar margolaria (j.1853).
 1900 – Hunberto I.a Italiakoa, Italiako erregea (j. 1844).
 1913 – Tobias Asser, herbeheretar legelaria, 1911ko Bakearen Nobel Saria (j. 1838).
 1924 – Sotirios Krokidas, Greziako lehen ministroa (j. 1852).
 1934 – Berta Wilhelmi, espainiar enpresaburu, hezitzaile, filantropo eta feminista (j. 1858).
 1938 –
 Pavel Dibenko, erruso-ukrainar marinel boltxebikea (j. 1889).
 Matvei Skobelev, errusiar politikari mentxebikea (j. 1885).
 1943 – María Gay, kataluniar mezzosopranoa (j. 1876).
 1958 – Vera Fokina, errusiar dantzaria (j. 1886).
 1962 –
 Ronald Fisher, ingeles estatistikari eta biologoa (j. 1890).
 Leonardo De Lorenzo, italiar flautista (j. 1875).
 1964 – Wanda Wasilewska, poloniar idazlea, kazetaria eta Alderdi Komunistako militantea (j. 1905).
 1966 – Johnson Aguiyi-Ironsi, Nigeriako presidentea (j. 1924).
 1973 – Henri Charrière, frantziar gaizkile eta idazlea (j. 1906).
 1974 –
 Cass Elliot, Mama Cass, estatubatuar abeslaria, The Mamas & the Papas taldeko kidea (j. 1941).
 Erich Kästner, alemaniar idazlea (j. 1899).
 1979 – Herbert Marcuse, alemaniar filosofoa eta soziologoa (j. 1898).
 1982 – Vladimir Zworikin, errusiar asmatzailea, ingeniaria eta telebistaren teknologiako aitzindaria (j. 1888).
 1983 –
 Luis Buñuel, espainiar zinema zuzendaria (j. 1900).
 David Niven, ingeles aktorea (j. 1910).
 1986 – David Cooper, hegoafrikar psikiatra, anti-psikiatriaren teorikoa (j. 1931).
 1990 – Bruno Kreisky, Austriako kantzilerra (j. 1911).
 1991 –
 Christian de Castries, frantziar jenerala (j. 1902).
 Eli Eduardo de Gortari, mexikar filosofo eta politikaria (j. 1918).
 1994 – Dorothy Crowfoot Hodgkin, britaniar kimikari eta unibertsitateko irakaslea, 1964ko Kimikako Nobel Saria (j. 1910).
 1996 – Aruna Asaf Ali, Delhiko lehen alkatea eta Indiar independentista (j. 1909).
 1998 –
 Jorge Pacheco Areco, Uruguaiko presidentea (j. 1920).
 Jerome Robbins, estatubatuar koreografoa eta antzerki-zuzendaria (j. 1918).
 1999 – Anatoli Solovianenko, sobietar tenorra (j. 1932).
 2001 – Edward Gierek, poloniar politikari komunista (j. 1913).
 2007 – Michel Serrault, frantziar antzezlea (j. 1928).
 2010 – Giancarlo Astrua, italiar txirrindularia (j. 1927).
 2012 – Chris Marker, frantziar idazle, argazkilari, film dokumentalen zuzendari, multimedia artista eta zinema saiakeragilea (j. 1921).
 2014 – María Antonia Iglesias, espainiar kazetaria, idazlea eta telebista zein irratiko solaskidea (j. 1945).
 2017 – Eunice de Souza, indiar poeta, literatura kritikaria eta eleberrigilea (j. 1940)
 2019 – Egil Danielsen, norvegiar atleta, xabalina jaurtiketan aditua (j. 1933).
 2020 – Andy Haden, zeelandaberritar errugbilaria (j. 1950).
 2021 – Pedro Tamen, portugaldar idazle eta literatura itzultzailea (j. 1934).
 2022 – Ulises Eyherabide, argentinar rock musikaria, Rescate rock talde kristauaren liderra (j. 1967).
 2023 – Clive Rowlands, galestar errugbilari eta entrenatzailea (j. 1938).
 2024 – Józef Szmidt, poloniar atleta, jauzi hirukotzean espezializatua (j. 1935).
 2025 –
 Xuan Bello, asturierazko idazlea (j. 1965).
 Paul Day, ingeles abeslaria, Iron Maiden taldeko kidea (j. 1956).

 Jaiak eta urteurrenak 
 Sehaska egutegiko izendegia: Panpi eta Zarika.

 Kanpo estekak 

Uztailaren 28 | Urteko egutegi | Uztailaren 30
Kategoria:Urteko egunak