Tepuja cipselo

La Tepuja cipselo aŭ Tepuja apodo, Streptoprocne phelpsi, estas birdo el la familio de apusedoj, kiu enhavas apusojn, apusetojn, cipselojn, ktp. Ĝi estas unu el la specioj de la genro Streptoprocne en la subfamilio Cypseloidinae (Cipseloidenoj). Ĝi troviĝas en Brazilo, Gujano, kaj Venezuelo.HBW and BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe:  Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022

Taksonomio kaj sistematiko
Kio estas nun tepuja cipselo estis unue kolektita en la 19-a jarcento sed ne estis agnoskita kiel aparta specio ĝis 1972. Ĝi estis origine asignita al la genro Cypseloides, sed antaŭ la 2000-aj jaroj ĝi estis reasignita al Streptoprocne. Ĝi kaj la brunkola cipselo (C. rutila) formas superspecion. Ĝia specifa epiteto honoras William H. Phelps Jr..Schulenberg, T. S. kaj G. M. Kirwan (2020). Tepui Swift (Streptoprocne phelpsi), version 1.0. En Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.  Alirita la 2an de Oktobro, 2022Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society.  Alirita la 24an de Julio, 2022

La Tepuja cipselo estas monotipa.

Aspekto
La Tepuja cipselo estas unu el la plej malgrandaj membroj de la genro Streptoprocne. Ĝi estas 14 ĝis 16 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 20 ĝis 24 g. Ĝi havas longan, profunde noĉoforman voston kaj longajn larĝajn flugilojn. La plej evidenta trajto de plenkreskaj maskloj estas la larĝa oranĝ-kaŝtana kolumo, kiu ĉirkaŭas la kolon kaj inkluzivas la supran bruston, mentonon, gorĝon kaj plejparton de la vizaĝo. La cetero de ĝia plumaro estas fulgonigra, kelkfoje kun kelkaj blankaj plumoj sur la brusto sub la kolumo. Plenkreskaj inoj similas al maskloj, kvankam kelkaj havas pli palan bruston kun miksita bruno. Nematuruloj similas al plenkreskuloj kun la aldono de palgrizaj randoj al la plumoj de la subaj partoj.

Distribuado kaj habitato
La tepuja apuso troviĝas en la tepuja areo kie sudorienta Venezuelo, okcidenta Gujano, kaj fora nordokcidenta Brazilo renkontiĝas. Unu individuo estis dokumentita en fora norda Venezuelo; oni ne scias ĉu ĝi estis vaganto aŭ migranto. La specio troviĝas en humidaj montaj kaj malaltateraj arbaroj, montaj herbejoj, kaj ĉirkaŭ klifoj. En alteco ĝi plejparte varias inter 200 kaj 2 200 m, sed troviĝis eĉ ĝis 2 630 m.

Kutimaro
Movoj
Oni supozas, ke la tepuja apuso loĝas tutjare en sia teritorio, sed raportoj el aliloke sugestas la eblecon, ke ĝi estas migranta.

Manĝado
Kiel ĉiuj apusoj, la tepuja estas aera insektomanĝanto, sed malmulte oni scias pri la detaloj de ĝia dieto. Ĝi ofte manĝas en grupoj de 10 ĝis 20 aŭ pli, kiuj foje inkluzivas blankakolajn apusojn (Streptoprocne zonaris).

Reproduktado
La reprodukta biologio de la tepuja apuso ne estas bone konata. Ŝajne ĝi plejparte nestas en la norda hemisfero fine de printempo kaj komence de somero, kvankam nesto kun preskaŭ plenkreskinta nestbirdo estis fotita komence de septembro. Malmultaj nestoj estis trovitaj; ili estis sur klifoj kaj en rokaj grotoj. La nesto komence de septembro estis taso da radiketoj kaj musko sur roka breto en kaverno. Ekzistas iu sugesto, ke la specio nestas en kolonioj.

Voĉo
La tepuja apuso ŝajne havas du flugkriojn, "pepadon sekvatan de trilo kaj mallongaj pepadoj, tititititititi sui, skvi, skvi..." kaj "malrapidan serion de rapidaj aŭ siblantaj tik-notoj".

Statuso
La IUCN taksis la tepujan apuson kiel Malplej Zorgigan, kvankam ĝia populacio estas nekonata kaj supozeble malpliiĝas. Neniu tuja minaco estis identigita. Ĝi estas konsiderata malofta ĝis sufiĉe ofta, kaj "almenaŭ mallongtempe, homa agado verŝajne havas malmultan efikon sur la tepujan apuson, kvankam ĝi povas esti vundebla longtempe al senarbarigo".

Referencoj

 Chantler, Phil & Driessens, Gerald (2000): Swifts : a guide to the swifts and treeswifts of the world. Pica Press, Mountfield, East Sussex. ISBN 1-873403-83-6

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko