Blankagorĝa apuso

La Blankagorĝa apuso  aŭ Blankagorĝa apodo (Aeronautes saxatalis) estas apuso en la subfamilio Apodinae (Apodenoj) de la apusa familio Apodedoj (Apodidae) kaj genro Aeronautes. Ĝi estas indiĝena de okcidenta Nordameriko, suden ĝis montara okcidenta Honduro.Ryan TP, Collins CT. 2000. White-throated Swift (Aeronautes saxatalis). Version 2.0. En: Poole AF, Gill FB, editors. The Birds of North America [Internet]. [cited 2018 Oct 3]; Ithaca (NY): Cornell Lab of Ornithology. . Ĝia marborda teritorio etendiĝas norden ĝis Norda Kalifornio, dum interne ĝi havas migrantajn populaciojn troveblajn tra la regionoj de la Granda Baseno kaj Rokmontaro, etendiĝante norden ĝis suda Brita Kolumbio. Blankgorĝaj apusoj troviĝas en malfermaj areoj proksime de klifoj, rokfacoj aŭ homfaritaj strukturoj, kie ili ripozas. Apusoj estas sociemaj birdoj, kaj grupoj ofte videblas kune ripozantaj kaj manĝantaj fluginsektojn.

 Aspekto 
La blankgorĝa apuso estas mezgranda birdo, kiu estas ĉefe nigra kaj blanka. Ĝia dorso kaj flugiloj estas nigrecbrunaj aŭ nigraj, kaj ĝia brusto, ventro, mentono kaj gorĝo estas blankaj. Ĉe ĵus plumŝanĝitaj plenkreskuloj, la malhelaj plumoj povas havi iometan verdecan brilon, kvankam tio malofte observeblas surloke. Seksoj ne povas esti distingitaj per plumaro. Junula (unua baza) plumaro similas al plenkreskula (definitiva baza) plumaro, sed kun la plumoj sur la kapoj kaj koloj de junuloj aspektantaj pli obtuzaj kaj pli palaj.

Plenkreskuloj ĝenerale longas 15–18 centimetrojn, kaj havas voston kun relative malprofunda 10 milimetrojn profunda noĉo. Plenkreskaj apusoj pezas inter 28 kaj 36 gramojn, kun averaĝa pezo registrita kiel 32.5 gramoj,Collins, C. T. kaj E. V. Johnson. 1982. Further records of White-throated Swifts utilizing man-made structures. Western Birds [Internet]. [cited 2018 Oct 3]; 13: 25–28. kaj ne estas diferenco en grandeco inter maskloj kaj inoj. La blankgorĝa apuso havas enverguron de 35.5 cm. Blankgorĝaj apusoj povas aspekti similaj al nigraj apusoj kaj Vauks-apusoj, kiuj ankaŭ troviĝas en okcidenta Nordameriko, sed ili distingiĝas per siaj blankaj subaj partoj, kiujn ambaŭ aliaj specioj ne havas.

 Taksonomio 
La ordo, en kiu blankgorĝaj apusoj estas lokigitaj, estas diskutata, kaj kelkaj taksonomioj metas ilin en Kaprimulgoformajn, sed aliaj metas ilin en Apodoformajn.Pellegrino I, Cucco M, Harvey JA, Liberatore F, Pavia M, Voelker G, Boana G. 2017. So similar and yet so different: taxonomic status of Pallid Swift Apus pallidus and Common Swift Apus apus. Bird Study [Internet]. [cited 2018 Oct 3]; 64(3): 344–352. . La malfacileco en taksonomia lokigo estas plejparte pro la morfologiaj similecoj inter apusoj, kiuj malfaciligas determini la historion de evolua diverĝo. Je pli malaltaj taksonomiaj niveloj, Blankgorĝaj apusoj apartenas al la familio Apodidae kaj la genro Aeronautes. Aeronautes inkluzivas nur du aliajn speciojn, nome la Andan apuson (Aeronautes andeculus) kaj la Montan apuson (Aeronautes montivagus). Ekzistas du subspecioj: A. s. saxatalis, kaj A. s. nigrior. La subspecio A. s. saxatalis konsistas el birdoj, kiuj travintras en Nordameriko sude ĝis la Istmo de Tehuantepeko en Oaxaca, Meksiko, dum birdoj de la subspecio A. s. nigrior troviĝas travintrantaj malsupre de Oaxaca suden ĝis Honduro. Birdoj de A. s. saxatalis tendencas havi pli elstaran superokulan strion, pli malhelajn suprajn partojn, kaj pli larĝan blankan abdomenan strion ol tiuj de A. s. nigrior.

 Habitato kaj distribuado 

 Distribuado 
Blankgorĝaj apusoj estas tutjaraj loĝantoj (nemigrantaj) de marborda kaj suda Kalifornio, suda Arizono, suda Nov-Meksiko, okcidenta Teksaso, centra Meksiko, kaj la okcidentaj kaj Sierra Madre Occidental kaj Sierra Madre Oriental. Migrantaj reproduktaj populacioj troveblas de Arizono kaj Nov-Meksiko norden ĝis suda Brita Kolumbio, kaj de centra Kalifornio orienten ĝis orienta Koloradio kaj Vajomingo.Bartholomew GA, Howell TR, Cade TJ. 1957. Torpidity in the White-throated swift, Anna Hummingbird, and Poor-Will. The Condor [Internet]. [cited 2018 Sep 21]; 59(3): 145–155. . . En la suda parto de ĝia migranta areo, birdoj alvenas meze de marto kaj foriras meze de oktobro, dum en la norda parto, ili ne alvenas ĝis meze de aprilo ĝis frua majo kaj foriras fine de aŭgusto ĝis meze de septembro.Small A. 1994. California birds: their status and distribution. Vista (CA): Ibis Publishing Company. Estas du ĉefaj areoj en kiuj ne-reproduktaj travintrantaj populacioj troveblas: la unua inkluzivas sudokcidentan Kalifornion, orientan Arizonon, la Teksasan Patotenilon, dum la dua estas en Salvadoro, Gvatemalo, Honduro, kaj la meksika ŝtato Chiapas.

 Habitato 
Ĉi tiuj apusoj ripozas en klifoj, ravinoj kaj kanjonoj, same kiel homfaritaj strukturoj kiel pontoj, superpasejoj kaj ŝtonminejoj. En naturaj medioj, apusoj formas koloniojn de ĝis 400-500 birdoj en protektitaj kliffendoj, kiuj ĝenerale estas 6-50 metrojn super la tero.Hanna WC. 1909. The White-throated Swift on Slover Mountain. The Condor [Internet]. [cited 2018 Oct 4]; 11(3): 77–81. . . Blankgorĝaj apusoj foje ripozas kaj nestas inter kolonioj de hirundoj, inkluzive de klifhirundoj, violverdaj hirundoj kaj nordaj malglatflugilaj hirundoj.Bent AC. 1940. Life histories of North American cuckoos, goatsuckers, hummingbirds, and their allies. Bulletin of the United States National Museum [Internet]. [cited 2018 Oct 4]; 176: 1–506. .Pitelka FA. 1944. White-throated Swift breeding with Cliff Swallows at Berkeley, California. The Condor. 46: 34–35. Dum manĝado, blankgorĝaj apusoj troviĝas flugantaj super herbejoj, agrikulturaj kampoj kaj malfermaj areoj laŭlonge de la randoj de krestoj kaj montetoj.

 Kutimaro 
Blankgorĝaj apusoj estas rapidaj flugantoj, kiuj malofte surteriĝas krom por ripozi. Apusoj kutime flugas 10–100 metrojn super la tero, kaj oni povas observi ilin profitante de ventofluoj kaj suprenfluoj por akiri rapidon. Blankgorĝaj apusoj kutime forlasas siajn ripozejojn matene, kaj restas flugantaj kaj manĝantaj la tutan tagon ĝis malfrua posttagmezo aŭ vespero.Ryan TP. 1996. Activity Patterns of the White-throated Swift in Southern California [Dissertation]. Long Beach (CA): California State University. Dumfluge, oni foje povas observi apusojn banantajn per batado de la akvosurfaco per sia malsupra flanko, kio estas sekvata de aera plumpurigado. Foje, ili batalas unu kontraŭ la alia dumfluge, kaj povas ĉasi aŭ frapi aliajn blankgorĝajn apusojn aŭ violverdajn hirundojn (Tachycineta thalassina).

 Manĝado kaj predantoj 
Apusoj estas aeraj insektomanĝantoj, kiuj ofte manĝas en areoj de altiĝanta aero laŭlonge de la randoj de kanjonoj, promontoroj aŭ montoj por kapti insektojn. Blankgorĝaj apusoj estis observitaj ankaŭ manĝantaj super agrikulturaj teroj, kaj sekvantaj rikoltomaŝinojn por kapti insektojn ĝenitajn de la ekipaĵo.Alden SM, Mills GS. 1976. White-Throated Swifts Following Farm Machinery. The Wilson Bulletin [Internet]. [cited 2018 Sep 19]; 88(4): 675–675. . Analizo de stomaka enhavo trovis, ke skaraboj, muŝoj, abeloj kaj veraj cimoj (Hemipteroj) konsistigas plimulton de la dieto de la blankgorĝa apuso.Bailey FM. 1907. White-throated Swifts at Capistrano. The Condor [Internet]. [cited 2018 Oct 4]; 9(6): 169–172. .  Plenkreskaj apusoj nutras siajn idojn portante bolon da artikuloj en sia buŝa kavaĵo kaj nutrante ĝin al la idoj. Apusoj derivas la plejparton de sia akvo el sia dieto, sed ankaŭ povas tuŝeti la surfacon de lagetoj por trinki.

Konataj predantoj de Blankgorĝaj apusoj estas migrofalkoj, prerifalkoj kaj amerikaj turfalkoj.Arnold LW. 1942. The aerial capture of a White-throated Swift by a pair of falcons. The Condor [Internet]. [cited 2018 Oct 4]; 44(2): 280.Boyce DA. 1985. Prairie Falcon prey in the Mojave Desert, California. Raptor Research [Internet]. [cited by 2018 Oct 4]; 19(4): 128–134.Johanson CA, White CM. 1995. An American Kestrel captures a White-throated Swift in flight. Journal of Raptor Research [Internet]. [cited 2018 Oct 4]; 29(4): 284. Kiam predantoj estas detektitaj, apusoj rapide malaltigas sian altitudon kaj flugas ĝuste super la vegetaĵaro. Ne ekzistas datumoj haveblaj pri la niveloj de nestopredado.

 Voĉo 
Blankgorĝaj apusoj faras voĉojn en la aero, kiuj estas priskribitaj kiel "stakata babilado", kaj povas ankaŭ fari akran unu- aŭ du-notan vokon aŭ stridan longedaŭran "pepadan" vokon.Chantler P, Driessens G. 1995. Swifts: a guide to the swifts and treeswifts of the world. Sussex (UK): Pica Press. Matene kaj vespere, "pepadaj" sonoj povas esti faritaj ĉe iliaj ripozejoj. Krome, junuloj povas fari petegajn sonojn, kiuj estas pli altatonaj versioj de la strida pepado de plenkreskulo.

 Reproduktado 
Dum la pariĝa sezono, blankgorĝaj apusoj povas fari glisajn montrojn kaj plonĝantajn pariĝajn falojn antaŭ ol formi monogamajn parojn. Post kiam paro establiĝas, nestoj faritaj el plantmaterialo kaj plumoj kuntenitaj per salivo estas konstruitaj sur rokaj klifofacoj aŭ homfaritaj strukturoj.Collins CT. 2009. Notes on the breeding biology of the white-throated swift in southern California. Southern California Academy of Sciences [Internet]. [cited 2018 Sep 17]; 109(2): 23–36. . Ĉi tiuj nestoj kutime estas 8-10 centimetrojn larĝaj kaj 2,5-2,8 centimetrojn profundaj, kaj povas esti uzataj dum pluraj jaroj sinsekve. Averaĝe 4-5 blankaj senbrilaj ovoj estas demetitaj dum 4-6 tagoj, kaj kovado ĝenerale komenciĝas nur post kiam la lasta ovo estas demetita. En sudaj partoj de ilia teritorio, ovdemetado okazas en aprilo, sed en pli nordaj areoj, ovaroj kutime estas demetitaj dum majo, kun mediana unuaova dato de la 13-a de majo. La kovoperiodo daŭras averaĝe 24 tagojn, kaj apusoj pezas ĉirkaŭ 2 gramojn post eloviĝo. Ambaŭ gepatroj nutras la idojn, kaj antaŭ elnestiĝo, apusoj povas pezi ĝis 46 gramojn. Ne ekzistas dokumentitaj kazoj de apusoj provantaj duan idaron se la unua nesto malsukcesas.

 Konservostatuso 
Tra Nordameriko, la populacioj de blankgorĝaj apusoj malkreskis je 2.8% de 1966–1998, kio estas konsiderata grava malkresko. Tiaj malkreskoj povus esti rilataj al perdo de ripozejoj kaj nestolokoj pro ŝtonminado, minado kaj malkonstruado de pli malnovaj konstruaĵoj, same kiel redukto de nutraĵprovizo pro pesticida uzo. Tamen, en kelkaj areoj la populacioj de apusoj ŝajnas havi kreskantajn tendencojn, kaj la plej multaj populacioj ŝajnas stabilaj. La neregula distribuado de ĉi tiu specio malfaciligas la interpretadon de ĉi tiuj datumoj, sed la ŝajna ĝenerala malkresko estas zorgiga konsiderante la samtempajn malkreskojn de aliaj aeraj insektomanĝantoj.

 Referencoj 

Eksteraj ligiloj

 White-throated Swift– Cornell Lab of Ornithology
 IUCN White-throated Swift– IUCN Red List
 White-throated Swift– Audubon Guide to North American Birds
 The White-throated Swift in British Columbia– British Columbia Breeding Bird Atlas
 White-throated Swift Status– Government of Canada Status of Birds in Canada

 White-throated swift – Aeronautes saxatalis  – USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
 White-throated swift Species Account – Cornell Lab of Ornithology

 White-throated swift at Bird of North America Online

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko