Teodoro la 1-a Laskaro

Teodoro la 1-a Laskaris aŭ Θεόδωρος Α΄ Λάσκαρης estis bizanca imperiestro. Li estis basileus de la Romanoj de la 19-a de marto 1205 ĝis sia morto.
Biografio
Originoj
Teodoro Laskaro naskiĝis je nespecifita dato ĉirkaŭ 1174 (Nikeforo Gregora skribis, ke li estis ĉirkaŭ 30-jaraĝa kiam li supreniris la tronon en 1205) en nobla sed ordinara familio el Malgranda Azio, ligita al la imperia familio de la Komnenoj kaj pluraj aliaj domoj kiel la Anĝeloj kaj la Fokasoj. Li estis filo de Manuelo Laskaro (1140-1221) kaj lia patrino nomiĝis Johana Karacajna (1148-1186), kaj estas atestite, ke li havis ne malpli ol kvar fratojn: Konstanteno (1170-1205), Georgo (1171-1236), Aleksio (1178-1224), Izaako, kaj du duonfratojn, Manuelo (1169-1256) kaj Mikaelo Camanturo (1183-1261).

eta|maldekstre|300px|Krucmilistoj sieĝantaj Konstantinopolon en 1204.

eta|maldekstre|250px|Regno de Teodoro la 1-a ĉirkaŭ 1205.

eta|dekstre|300px|Ruinaĵoj el la Murego de Nikaja.

eta|maldekstre|300px|La Latina kaj Bizancaj Imperioj, sukcedantaj ŝtatoj de Niceo, Trebizondo kaj Epiro.

eta|dekstre|300px|La  Trebizonda Imperio ĉirkaŭ 1265.

eta|maldekstre|250px|Enirado de la krucomilististoj en Konstantinopolon, ilustraĵo de Gustave Doré.

eta|dekstre|300px|La Latina Imperio kaj ĝiaj vasaloj ĉirkaŭ 1204.

eta|maldekstre|300px|Filadelfio sur mapo de la baseno de la Egea Maro dum la 12-a jarcento.

eta|dekstre|250px|Mapo de Epiro, historia regiono.

eta|maldekstre|250px|La Imperio de Niceo dum la regado de Teodoro la 1-a (1205).

eta|dekstre|300px|Lokigo de Heraklea Pontika.

eta|maldekstre|300px|La Latina imperio dum la Kvara krucmilito.

eta|dekstre|300px|Lokigo de la Imperio de Niceo.

eta|maldekstre|300px|La Bizanca Imperio post la Kvara krucmilito. La Latina imperio, la Nicea imperio, la Trebizonda imperio, kaj la Despotatlando de Epiro. La limoj estas proksimumaj.

eta|dekstre|250px|Lokigo de Troado.

Danke al Georgo Akropolito, oni ankaŭ scias, ke li ne estis tre alta, havis malhelajn harojn, kaj, direkte al la fino de sia vivo, li portis densan, dividitan barbon. Lia samtempulo Niketo Koniato skribis, ke li estis kuraĝa kaj fiera soldato.

Frua vivo
Nenio estas konata pri lia vivo antaŭ ol li supreniris la tronon krom ke li havis la titolojn de sebastos ("Aŭgusto") kaj protovestiariosProtovestiario:Honora titolo donita al altrangaj oficistoj kaj estontaj imperiestroj de la bizanca imperio. La protovestiario origine respondecis pri la imperia vestogardado, sed en la 9a-11a jarcentoj la posedantoj de la titolo povis komandi armeon aŭ fari intertraktadojn kun eksterlandaj ŝtatoj.: la unua titolo estis kortega titolo rezervita por parencoj de la imperiestro, la dua implikis komandon de unuo de gardistaj kadetoj ĉe la Palaco de Blakerno.

Lia pozicio ĉe la kortego pliboniĝis signife kun la surtronigo de Aleksio la 3-a. ​​Mankante iujn ajn virajn heredantojn, li provis solvi la sinsekvoproblemon edzinigante sian plej aĝan filinon, Irenan Laskarinan (1167-1208), al Aleksio la 3-a Palajologo (1161-1201), donante al li la titolon de Despoto (kiu portis la rajton je sinsekvo al la imperiestro mem), kaj sian duan filinon, Annan Komnenan (1176-1212), al Teodoro Laskario. Post la morto de Palajologo, Teodoro ricevis la titolon kiel Despoto.

Rolo dum la Kvara Krucomilito
Ĉe la alveno de la krucomilitistoj kaj la venecianoj, sekvante la tronpostulanton Aleksio la 4-a Anĝelo, filo de imperiestro Izaako la 2-a (detronigita kaj blindigita en 1195 de lia frato Aleksio la 3-a), Teodoro gvidis plurajn atakojn kontraŭ la malamiko. Tamen, kiam Konstantinopolo estis sieĝita, li restis en la imperiestra palaco ĝis la fina falo de la urbo, en la nokto de la 17-a ĝis la 18-a de julio 1203.

Male al sia bopatro, kiu sukcesis eskapi el la ĉefurbo kun sia plej aĝa filino, la imperiaj insignoj kaj konsiderinda parto de la trezoro, Teodoro estis kaptita de la krucomilitistoj. Li restis en malliberejo ĝis septembro de la sama jaro, kiam, "armita nur per praktika saĝo kaj kuraĝa spirito" (kiel skribis Niketo Koniato), li sukcesis eskapi kaj kaŝi sin, por mallonga tempo, en preĝejo dediĉita al Sankta Mikaelo.

Timante reprezaliojn de Aleksio la 4-a, la familio de Teodoro, inkluzive de lia edzino kaj filinoj, translokiĝis al Niceo, dum li mem devis moviĝi de urbo al urbo, evitante eblajn provojn kapti aŭ murdi lin.

Sub ĉi tiuj cirkonstancoj, Teodoro restis plejparte nekonscia pri la provita kontraŭ-krucomilita reago gvidata de Aleksio la 5-a Dukas kaj la eventoj, kiuj poste kondukus al la mallonga regado de Konstanteno Laskaro, al la prirabado de Konstantinopolo (1204) kaj al la fondo de la Latina imperio.

Rezisto en Malgranda Azio
Dum la alveno de Teodoro, Malgranda Azio estis la scenejo de ribeloj kontraŭ la imperia regado: la nobelo Teodoro Mangafo (f. 1188-1205) tenis Filadelfion, Saba Asideno (f. 1204-1216) la urbon Prieno, Ionio, kaj Nikeforo KontostefanoByzantium and the Turks in the Thirteenth Century dominis la Valo de la Meandro.

Post la falo de la ĉefurbo, Teodoro agis kiel reprezentanto de sia bopatro Aleksio la 3-a kaj gajnis la lojalecon de Bitinio kaj ĝia ĉefurbo, Burso. En tiu rolo, li entreprenis multajn vojaĝojn por instigi reziston kontraŭ la krucomilitistoj, akiris kontrolon de la impostoj, kaj ofertis subvenciojn al la sultano de Rumo por kolektiĝi kontraŭ la latinuloj.

En la divido de la bizancaj teritorioj, la krucomilitistoj aljuĝis la Duklandon de Nikajo al Ludoviko la 1-a de Blois kaj la Duklandon de Filadelfio al 
Stefano de Perŝe. Profitante la ofensivon lanĉitan de Aleksio la 1-a (1182-1222) kaj Davido la 1-a Komneno (1184-1212), imperiestroj de Trebizondo, ili venkis Teodoron ĉe Pomanenum, Mizio la 6-an de decembro kaj konkeris plurajn fortikaĵojn en Bitinio.

Post kaptado kaj ekzekutado de Aleksio la 4-a kaj devigado de Aleksio la 3-a transdoni la imperiajn insignojn, la latinuloj konkeris Trakion, Tesalion kaj nordan Grekion antaŭ decembro 1204. En Epiro, Mikaelo Dukas (1170-1215), kuzo de la antaŭaj imperiestroj, estis devigita ĵuri fidelecon al papo Inocento la 3-a.

Lasita esence sola, Teodoro estis devigita elteni renovigitan ofensivon de la latinuloj, gvidataj de Henriko de Flandrio (1178-1216), kiu kaŭzis severan malvenkon al la kombinita armeo de la Laskaroj kaj Teodoro Mangafa ĉe Adramitio (1205).

Malgraŭ ilia venko, tamen, la latinuloj ne povis daŭrigi sian ofensivon ĉar imperiestro Baldueno la 1-a (1171-1205), provante deteni bulgaran invadon, estis peze venkita ĉe Adrianopolo, la 14-an de aprilo 1205.

Danke al Adrianopolo, Teodoro sukcesis, sen rezisto de la malfortaj latinaj garnizonoj, rekonkeri la perditajn teritoriojn kaj plifirmigi sian regadon super Malgranda Azio per absorbado de la posedaĵoj de Mangafa kaj Asideno, danke ankaŭ al la helpo kaj subteno de grekaj rifuĝintoj kiuj eskapis el la latinaj regadoj en Eŭropo. Dum ĉi tiu periodo, li ankaŭ movis sian ĉefurbon de Burso al Niceo.

Regado
Kronado
Post forpuŝado de konkerprovo de Davido Komneno kaj ekspedicio de la [[Ruma sultanlando|Sultano de Ikonio, Teodoro formale alprenis la titolon Basileus, malkaŝe spite al la Latina Imperiestro de Konstantinopolo. La imperia postulo de Teodoro, tamen, ne estis agnoskita de multaj grekoj ĉar la Patriarko de Konstantinopolo, Johano la 10-a Kamatero, tiam ekzilita en Trakio, rifuzis vojaĝi al Niceo por formale konsekri lin.

Post formala postulado de la imperia titolo, Teodoro bonvenigis multajn bizancajn nobelajn familiojn, kiuj estis perdintaj siajn terposedaĵojn en Trakio, Tesalio kaj Peloponezo. Li rekonstruis administran sistemon laŭ la modelo de la imperio, donante gravajn postenojn al iamaj bizancaj oficistoj, inkluzive de la onklo de sia edzino, Bazilo Dukas Kamatero (1135-1205), antaŭe logoteto tou dromou. Li ankaŭ rekonstruis malgrandan floton, konfidante ĝian komandon al la kalabra pirato Johano Stejriono.

Li tenis siajn fratojn en la plej alta estimo, rekompencante ilin per gravaj civilaj kaj militaj titoloj kaj oficoj: li donis la titolon de "despoto" al Konstanteno (1173-1205), kaj la titolon kiel "sebastokrator" (aŭ "dia reganto") al Georgo (1171-1236), Aleksio (1178-1224) kaj Izaako (1180-1225).

Post la morto de la patriarko Johano Kamatero en junio 1206, la Ortodoksa Eklezio de Konstantinopolo petis la rajtigon de la papo Inocento la 3-a nomumi novan patriarkon. Tamen, la latinaj aŭtoritatoj, reprezentitaj de la nova imperiestro Henriko de Flandrio, ne nur kontraŭstaris la planon, sed ankaŭ decidis alianciĝi kun Davido Komneno kontraŭ Teodoro Laskaro.

Timante kuniĝon inter la latinuloj kaj la Komnenoj, Teodoro decidis lanĉi preventan atakon kontraŭ Heraklea Pontika, sed la Latinuloj atakis la ariergardon de la armeo de Laskaro, devigante Teodoron forlasi la ekspedicion kaj turni sian atenton al la Latinuloj. Post mallonga kampanjo, Henriko de Flandrio konkeris Nikomedion kaj Ĉizikon, sed Teodoro sukcesis deteni la ofensivon alianciĝante kun la bulgara imperiestro. Post kelkaj interfrapiĝoj proksime de Nikomedio, dujara armistico estis interkonsentita.

Post kiam ĉiuj provoj persvadi Papon Inocenton permesi la elekton de nova patriarko kaj rekoni la Nicean registaron kiel la supera aŭtoritateco de la ortodoksa komunumo malsukcesis, Teodoro kunvokis Koncilio en Niceo dum la Sankta Semajno en 1208, kiu elektis novan Ekumenan Patriarkon en la persono de Mikaelo Aŭtorejano (1173-1212). La nova patriarko, kiel sia unua ago, kronis kaj konsekris Teodoron kiel Imperiestron kaj Aŭtokraton de la Romanoj je Pasko 1208.

Militoj
El la ruinoj de la Bizanca Imperio ekestis kvar ŝtatoj: la Trebizonda imperio sub Aleksio kaj Davido Komneno; la Latina imperio sub Henriko de Flandrio, kiu inkluzivis Trakion kaj grandan parton de Grekio; la Despotatlando de Epiro sub Mikaelo la 1-a Dukas, kaj la Imperio de Niceo en Malgranda Azio.

La ekvilibro inter ĉi tiuj ŝtatoj tamen restis malstabila, ĉar la monarkoj ĉiuj estis rivaloj kaj ĉiam pretaj formi aliancojn kaj koaliciojn por kontraŭstari siajn najbarojn. Ekzemple, Henriko de Flandrio formis aliancon kun la Sultano de Ikonio, Kaikusraŭo la 1-a, kontraŭ Teodoro Laskaro, dum ĉi-lasta alianciĝis kun la Bulgara Imperio. Mikaelo la 1-a Dukas, kiel vasalo de la latinuloj, konsentis pagi la elaĉeton por Aleksio la 3-a Anĝelo, permesante al li vojaĝi al la kortego de la sultano por kolektigi armeon kaj subteni sian pretendon al la trono.

Ĉar kaj la bulgaroj kaj la epiranoj avidis la urbon Tesalonikon, Henriko estis devigita viziti la urbon regule. Sciante ĉi tiun detalon, Teodoro sendis floton kontraŭ Konstantinopolon printempe de 1211 sed estis devigita reveni al sia ĉefurbo Niceo kiam lia bopatro, la antaŭa bazileo Aleksio la 3-a, invadis Malgrandan Azion kune kun la Sultanlando de Ikonio, Kaikusraŭo la 1-a.

La du armeoj renkontiĝis fine de printempo ĉe Antioĥio apud la Meandro. Komence, la turkaj trupoj venkis, sed Teodoro poste sukcesis mortigi sultanon Kaikusraŭo en duelo. Post la morto de la sultano, la trupoj perdis impeton kaj estis devigitaj retiriĝi, suferante grandajn perdojn. La sukceso de Teodoro estis kompleta: li sukcesis kapti sian bopatron, tiel neŭtraligante la postulojn de la rivalo, kaj sukcesis konkludi favoran packontrakton kun la Sultanlando de Ikonio.

Post la Batalo de Antioĥio apud la Meandro, Teodoro sendis leterojn al la grekoj informante ilin pri la venko kaj incitante ilin ribeli kontraŭ la latinuloj, sed vane. En la somero de 1211, Henriko de Flandrio transiris la Bosporon kaj en oktobro de la sama jaro, proksime al la rivero Rindako, li gajnis venkon kontraŭ la niceaj trupoj, ankaŭ sukcesante konkeri la gravan urbon Nimfeo. La venko tamen ne estis kompleta, ĉar, mankante rimedojn, li estis devigita retiriĝi al Konstantinopolo.

La Paco de Nimfeo do estis subskribita (iam inter 1212 kaj 1214), per kiu la latinuloj akiris la Troadon, la urbojn Adramitio, Aĥiraozo, Lentiano] kaj Pomaneno.

Post la paco, Teodoro lanĉis intensan konstruprogramon, starigante novajn fortikaĵojn kaj plifortigante la urbomurojn. Li aktive antaŭenigis agrikulturon, donante teron al oficistoj kaj setlantoj.

Ĉiukaze, Teodoro rapide resaniĝis post sia malvenko kontraŭ la latinuloj: en 1214, profitante konflikton inter Serbio kaj la Latina Imperio, li invadis la Trebizondan Imperion, konkerante Paflagonion kaj la strategian urbon Heraclea Pontika ĉe la Nigra maro. Rezulte, la Trebizonda Imperio perdis ĉian eblecon interveni en la lukto por Konstantinopolo.

Plifirmigo
La finaj jaroj de la regado de Teodoro estis pacaj kaj dediĉitaj al la starigo de la ŝtato kaj la armeo; La Basileus ankaŭ ricevis ambasadon de Papo Inocento la 3-a celantan la reunuigon de la Eklezio, sed la intertraktadoj estis nekonkludeblaj, precipe post la arestoj de la ortodoksaj klerikoj kaj monaĥoj dum la ordono ferminta plurajn monaĥejojn en la Latina Imperio.

Post la morto de Henriko de Flandrio kaj la mallonga regado de Petro la 2-a de Kurteneo (1165-1217), Jolanda de Flandrio (1175-1219) fariĝis regentino. Ŝi edzinigis sian filinon Maria (1204-1228) al Teodoro Laskaro, tiel plilongigante la packontrakton inter Niceo kaj la Latina Imperio.

Post la morto de Jolanda de Flandrio en oktobro 1219, Teodoro sendis ambasadon al Konstantinopolo, proponante siajn postulojn al la Latina Imperio, kaj ofertante la eblecon ripari la Grandan Skismon per kunvenigado de Sinodo en Niceo kun la partopreno de la Patriarko de Konstantinopolo, Jerusalemo kaj Aleksandrio. La iniciato tamen estis ignorita de la latinaj baronoj, kiuj ignoris la ambasadon, kaj de la Ortodoksa Eklezio, kiu malakceptis la unuigon.

En aŭgusto 1219, laŭ peto de Jakobo Tiepolo (1170-1249), Bajlo de Venecio ("diplomato") en Konstantinopolo, Teodoro publikigis oran buleon ("oficialan dokumenton") agnoskante la rajton de la venecianoj komerci libere ene de la Imperio de Niceo, sen impostpagoj. La sekvan jaron, la Bazileo denove provis konkeri Konstantinopolon per forto, sed estis forpuŝita, kaj la armistico inter la latinuloj kaj Niceo denove estis restarigita.

Morto kaj heredaĵo
Teodoro mortis en novembro 1221. Ne havinte gefilojn, li nomumis sian bofilon, Johanon Dukas-on Vatatzon, la edzon de lia plej aĝa filino, Irene Laskarina (1194-1240), kiel sian heredanton. La nomumado tamen estis kontestita de la fratoj de la forpasinta imperiestro, Aleksio kaj Izaako, kiuj ekziliĝis en Konstantinopolo kaj malsukcese provis repreni la tronon. Li estis entombigita apud sia bopatro kaj sia unua edzino ĉe la Monaĥejo de Sankta Hiacinto en Niceo.

Taksoj
La historia signifo de Teodoro kuŝis sur savado de Malgranda Azio el latina okupado kaj pri lanĉado pri la fundamentoj por solida ŝtato kapabla fariĝi fidela kopio de tiu, kiu falis en 1204. Li restarigis la Ekumenan Patriarkecon, rekonstruis efikan administradon, donis multajn pronoja-jn (terdonaĵoj) al nobeloj ekzilitaj de latinaj regnoj, eldonis monerojn je elektrumo ("alojo de oro kaj arĝento") kaj bilono ("alojo"), kaj sukcesis certigi rekonon de siaj teritorioj fare de la venecianoj kaj la latinuloj mem.

Liaj sukcesoj ŝuldiĝis, grandaparte, al lia personeco kaj iniciatemo: li subtenis vojaĝantan kortegon, kiu iris de urbo al urbo por certigi la subtenon de la loĝantaro kaj nobeloj, allogis latinajn dungosoldatojn ofertante al ili pli altajn salajrojn ol siaj rivaloj, kaj ne malestimis persone komandi siajn proprajn armeojn.

Familio
El lia unua edzino
 Anna Komnena Angelina (1176-1212), edziniĝinta en 1199, Teodoro havis tri filinojn kaj du filojn, kiuj mortis junaj:
 Nikolao Laskaro (1198-1212) mortis juna
 Johano Laskaro (1199-1212) mortis juna
 Irena Laskarina (1194-1239), kiu unue edziniĝis al la bizanca generalo Androniko Palajologo kaj post lia morto al Johano la 3-a Vatatzo;
 Maria Laskarina (1206-1270), kiu edziniĝis al reĝo Bela la 4-a de Hungario;
 Eŭdokja Laskarina (1210-1247), fianĉiniĝinta al Roberto de Kurteneo (1201-1228), kiu edziniĝis (antaŭ 1230) al Ansoo de Kajeo, guberniestro de Anatolio.

Post la morto de Anĝelina, Teodoro edziĝis en 1214 kun Filipa de Armenio] (1183-1219), filino de Rubeno la 3-a (1145-1187) de Armenio. La geedziĝo estis nuligita pro religiaj kialoj en 1216. Tamen, la paro havis unu filon:

 Konstanteno Laskaro (1214-1249), kiu fariĝis Duko de Trakio.

Teodoro edziĝis trianupte, en 1219, kun

 Maria de Kurteneo (1204-1222), filino de la latina imperiestro Petro la 2-a de Kurteneo (1155-1219) kaj Jolanda de Flandrio (1175-1219), sed ili ne havis infanojn.Itala Vikipedio

 Referencoj 

Kategorio:Mortintoj la 13-an de aprilo
Kategorio:Naskiĝintoj en 1175
Kategorio:Mortintoj en 1221
Kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 13-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Konstantinopolo
Kategorio:Mortintoj en Konstantinopolo
Kategorio:Bizancaj regantoj
Kategorio:Bizancaj militistoj
Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Kategorio:Historio de Romo