Griza niktibio

Griza niktibio (Nyctibius griseus), ankaŭ Ordinara niktibio, kakuj aŭ urutau estas specio de niktibioj kaj ĝi estas vaste distribuata tra suda Centra Ameriko kaj ĉefe en Suda Ameriko. Tre simila al strigoj, ĉi tiu specio estas noktula. Ĝi predas grandajn insektojn, kiujn ĝi kaptas per flugosaltoj de altaj ripozejoj. Ĝi elstaras pro sia grando, flavaj okuloj kaj larĝa buŝo. Niktibioj estas noktulaj kaj estas rilataj al kaprimulgoj kaj podargoj. Al ili mankas la karakteraj bridaj harecplumetoj ĉirkaŭ la buŝo, kiujn havas la veraj kaprimulgoj.

Taksonomio
La Grizan niktibion formale priskribis en 1789 la germana natursciencisto Johann Friedrich Gmelin en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de Carl Linnaeus nome Systema Naturae. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj kaprimulgecaj specioj en la genron Caprimulgus kaj stampis la duvortan nomon Caprimulgus griseus. Gmelin bazis sian priskribon sur la "L'engoulevent gris" el Kajeno kiu estis priskribita el konservita specimeno en 1779 fare de la franca polimato Georges-Louis Leclerc, Grafo de Buffon. 

La Griza niktibio estas nun unu el la ses niktibioj metitaj en la genron Nyctibius, kiun enkondukis en 1816 la franca ornitologo Louis Pierre Vieillot. 

La genronomo devenas el grekaj vortoj nuktibios  signife "noktomanĝanta", el nux por "nokto" kaj bios por "vivo". La specia epiteto griseus estas novlatina signife "griza".

La griza niktibio estis iam konsiderata samspecia kun la norda niktibio (Nyctibius jamaicensis). La specioj estis disigitaj de la American Ornithologists' Union en 1995 baze ĉefe sur diferencoj en voĉo.

Oni agnoskis jenajn du subspeciojn:
 N. g. panamensis Ridgway, 1912 – orienta Nikaragvo ĝis okcidenta Panamo, okcidenta Kolombio, kaj okcidenta Ekvadoro
 N. g. griseus (Gmelin, JF, 1789) – norda, centra Sudameriko oriente de Andoj

Aspekto
eta|maldekstre|250ra|Montranta la larĝan buŝgapon kaj flavajn okulojn.
Grizaj niktibioj estas 34–38 cm longaj kun makuleca ruĝbruna, blanka, nigra kaj griza kamufla plumaro. Ĉi tiu interrompa koloraro permesas al la niktibio kamufli en branĉojn. Ambaŭ seksoj aspektas similaj kaj ne povas esti distingitaj per observado. La okuloj povas aperi kiel gigantaj nigraj punktoj kun malgranda flava ringo, aŭ kiel gigantaj flavaj irisoj kun malgrandaj pupiloj pro libervola pupila kuntiriĝo. Tiu ĉi niktibio havas du aŭ tri fendojn en la palpebro, por ke ĝi povu vidi kiam la palpebroj estas fermitaj; ĉi tiuj noĉoj estas ĉiam malfermitaj. La supraj kaj malsupraj palpebroj povas esti movitaj sendepende kaj rotaciitaj super la okulo en la deziratan pozicion, por ke la birdo povu ĝustigi sian vidkampon. La ordinara niktibio havas nekutime larĝan buŝon kun dento en sia supra mandiblo por manĝokapti.

Ĝi havas kortuŝan melankolian kanton, BO-OU, BO-ou, bo-ou, bo-ou, bo-ou, bo-ou, bo-ou, bo-ou, malaltiĝanta kaj laŭ tonon kaj laŭ laŭtecon. Kiam kaptita, ĉi tiu birdo produktas pepantan sonon ne malsimilan al tiu de korvo. Ĉi tiu krio multe diferencas de tiu de multe pli profunda kaj pli drameca norda niktibio.

Distribuado kaj habitato
La nomiga subspecio de la ordinara niktibio troviĝas en Trinidado kaj Tobago kaj en ĉiu kontinenta sudamerika lando escepte Ĉilio, kvankam ĝi estis registrita en tiu lando kiel vaganto. Tie ĝi varias de Andoj ĝis la Atlantika Oceano. N. g. panamensis troviĝas de orienta Nikaragvo suden tra Kostariko kaj Panamo kaj okcidente de Andoj de nordokcidenta Venezuelo tra Kolombio kaj Ekvadoro ĝis nordokcidenta Peruo.

La ordinara niktibio estas loĝanta (nemigranta) reproduktanto en malfermaj arbaroj kaj savanoj. Ĝi evitas pli malvarmajn montajn regionojn; ĝi malofte estas observata super 1 900 m super la meza marnivelo eĉ en la plej varmaj partoj de sia teritorio. Ĝi emas eviti aridajn regionojn sed estis registrita en la seka kariba ebenaĵo de Kolombio en aprilo 1999. Ĝi havas multajn populaciojn en ĉerivera arbaro ĉirkaŭ la urugvaja-brazila limo. Iom pli sude, kie la kvanto de arbaro kontraŭ herbejo estas iom pli malalta, ĝi estas sendube malofta, kaj okcidenten, en la provinco Entre Ríos de Argentino kun ĝia abunda riverborda arbaro, ĝi same ne estas ofta. La birdoj ĉe la suda fino de sia teritorio povas migri mallongajn distancojn norden vintre.

Kutimaro kaj ekologio

Kamuflado
La ordinara niktibio celas imiti la ripozejon sur kiu ĝi ripozas, uzante teknikon nomatan kamuflimito. Plenkreskaj kaj junaj niktibioj elektas ripozejojn, kiuj havas diametron similan al siaj propraj korpoj, por ke ili povu pli bone miksiĝi kun la stumpo. Plej multaj niktibioj elektas stumpojn kaj aliajn naturajn materialojn sur kiuj ripozi, sed kelkaj plenkreskuloj estis viditaj ripozantaj sur homfaritaj objektoj. Ĉi tiuj birdoj ĝustigas sian ripozangulon por plej bone imiti la stumpon kie ili estas.

La ordinara niktibio sidas kun malfermitaj okuloj kaj horizontala beko dum vekiĝo, sed se ĝenata, ĝi alprenas atentan "frostan" pozon. Tio implicas levi sian bekon vertikale en la aeron, fermi la palpebrojn (tra kiuj ĝi ankoraŭ povas vidi per fendoj), kaj resti senmova. Se ĝenata de pli grandaj bestoj, kiel ekzemple Blanktufa kalitrikso (Callithrix jacchus), ĝi povas rompi sian kamuflaĵon kaj provi forpeli la minacon.de Lyra-Neves, Rachel M.; Oliveira, Maria A.B.; Telino-Júnior, Wallace R. & dos Santos, Ednilza M. (2007): "Comportamentos interespecíficos entre Callithrix jacchus (Linnaeus) (Primates, Callitrichidae) e algumas aves de Mata Atlântica, Pernambuco, Brasil." Revista Brasileira de Zoologia 24(3): 709–716.  PDF plena teksto. Se ĝenata de homo, ĝia konduto povas esti tre varia - rapida forflugado, timigado per bekomalfermo, aŭ resti senmova eĉ kiam tuŝata.

Manĝado
Tiu ĉi nokta insektomanĝanto ĉasas de ripozejo kiel lanioj aŭ muŝkaptuloj. Ĝi uzas sian larĝan buŝon por kapti insektojn kiel muŝojn kaj tineojn, sed ankaŭ formikojn, aliajn himenopterojn, termitojn, akridojn, saltulojn kaj grilojn. Ĝi havas unikan denton en sia supra mandiblo por helpi en kaptomanĝado sed englutas sian predon tutan.

Reproduktado
La Griza niktibio elektas okupotan stumpon 3–15 m altan por nestumi. Ĝi normale elektas branĉostumpon kiel neston kaj aldonas neniun specon de ornama aŭ izola materialo. Ĝi elĵetas fekaĵojn el sia ripozejo por teni la neston pura. Se reproduktiĝanta, la niktibio elektas stumpon kun malgranda truo, kie ovo povas esti demetita.

Grizaj niktibioj estas monogamaj. Post pariĝado, la ino demetas unuopan blankan ovon kun lilaj makuloj rekte en la kavaĵon en arbobranĉo. Hilty, Steven L.; Brown, Bill (1986). A Guide to the Birds of Colombia. Princeton, NJ, US: Princeton University Press. p. 235. ISBN 978-0-691-08372-8.  Gepatroj normale zorgas pri unu ovo samtempe. La masklo kaj ino alternas kovante la ovon dum la alia serĉas insektojn. Ili kunfaras la kovadon laŭvice.

Niktibioj demetas siajn ovojn en decembro por komenci sian proksimume 51-tagan nestoperiodon, unu el la plej longaj nestoperiodoj por birdoj de ilia grandeco. Junaj niktibioj eloviĝas post proksimume 33 tagoj, uzante sian ovdenton por liberiĝi kaj eliri kiel lanugaj individuoj kun palbrunaj kaj blankaj strioj. La ido estas nutrata per rukto (vomado). Gepatroj iom post iom malpliigas sian ĉeeston en la nesto kun la junulo dum ĝi maturiĝas. Dum la gepatroj estas for de la nesto, la junulo komencas manĝi proksimajn muŝojn kaj purigi sin. Ĉirkaŭ 14 tagojn aĝa, la junulo komencas flugilekzercojn kaj faras laŭgradajn paŝojn por forlasi la neston. Ĝi kuraĝas eliri dum pluraj flugoj, poste revenas al la nesto kun siaj gepatroj, antaŭ ol foriri definitive ĉirkaŭ 25 tagojn post eloviĝo. Junuloj jam montras interrompan kolorigon kiel plenkreskuloj, do ili ankaŭ povas kamufli sin en branĉon.Cott, Hugh (1940). Adaptive Coloration in Animals. Oxford University Press. pp. 352–353 Krom forflugi, la idoj reagas al perturboj simile al plenkreskuloj.

Statuso
La IUCN taksis la Grizan niktibion kiel Malplej Zorgigan. Ĝi havas ekstreme grandan teritorion kaj populacion de almenaŭ 500 000 maturaj individuoj. Tamen, la populacio malkreskas, probable pro vivejodetruo.

Referencoj

 Borerro, J. 1974. "Notes on the structure of upper eyelid of potoos". The Condor, 76: 210–211.
 Holyoak, D.T. (2001): Nightjars and their Allies: the Caprimulgiformes. Oxford University Press, Oxford, New York. 
Clements, James F. (2007) The Clements Checklist of Birds of the World, 6a eld., Cornell University Press, Ithaca, New York.
 Hilty, Steven L. (2003): Birds of Venezuela. Christopher Helm, London. 

 Eksteraj ligiloj 

Filmetoj, fotoj kaj sono ĉe Internet Bird Collection
"Griza niktibio", Fotaro VIREO

Kategorio:Niktibioformaj
Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Brazilo