Traktaĵo Teologia-Politika

La Teologia-Politika Traktaĵo (, mallongigita "TTP") estas polemika verko de la nederlanda filozofo Baruch de Spinoza, presita en la latina lingvo en 1670. La latina teksto de la originala titopaĝo el 1770 formulas la kernan mesaĝon de la verko:"Teologia-politika traktaĵo enhavanta plurajn eseojn, en kiuj estas montrita, ke la libereco filozofi ne nur povas esti donita sen damaĝo al pieco kaj paco en la ŝtato, sed ankaŭ ne povas esti forigita sen samtempe forigi pacon en la ŝtato kaj piecon."La libro estis unu el la plej gravaj kaj polemikaj tekstoj de la frua moderna periodo. Ĝia celo estis "liberigi la individuon de la sklaveco al superstiĉo kaj eklezia aŭtoritato." Smith, Steven B. Spinoza, Liberalism, and the Question of Jewish Identity. New Haven: Yale University Press 1997, 197 En ĝi, Spinoza klarigas siajn vidpunktojn pri nuntempa juda kaj okcidenta kristanismo kaj kritike analizas la Biblion, precipe la Hebrean Biblion.

 Historia kunteksto 
La verko estas foje rigardata kiel politika manifesto praviganta la ekleziajn politikojn de la fratoj Johan (Jan) de Witt kaj Cornelis de Witt, celante defendi pensliberecon, la aŭtonomecon de racio, kaj la superecon de scienco super la dogmoj de juda kaj kristana teologio. En la 17-a jarcento, la Unuiĝintaj Provincoj estis konsiderataj unu el la plej liberalaj ŝtatoj en Eŭropo. Tamen, la ampleksa religia kaj konscia libereco estis minacata de evoluoj en la interna kaj ekstera politiko. Interne, la respubliko estis skuita de la provoj de la kalvinistoj superforti aliajn religiajn komunumojn por akiri pli grandan politikan influon. La streĉa konflikto inter la Domo de Oranje-Nassau kaj la Nederlanda Respubliko pri politika potenco estis plia faktoro kontribuanta al la malfortiĝo de la respubliko. En ekstera politiko, Nederlando, kies prospero baziĝis sur tutmonda mara komerco, plurfoje implikiĝis en armitaj konfliktoj. La ĉiam pli malsukcesa kurso de la eventoj por la Respubliko estis atribuita al la politikoj de Johan de Witt, kondukante al postuloj por la nomumo de Statholder en la persono de Vilhelmo la 3-a de Oranje-Nassau. La eksiĝo de Johan de Witt kaj la nomumo de Vilhelmo la 3-a de Orange-Nassau kiel Statholder fare de la nederlandaj ŝtatoj estis akompanataj de ĝenerala limigo de respublikanaj kaj civitanaj liberecoj.

 Enhavo 
La verko prezentas kritikon de religia maltoleremo kaj pledon por sekularigita socia ordo. Rilate al enhavo, Spinoza traktas du ĉefajn temojn: Ĉapitroj 1 ĝis 15 traktas religian kaj biblian kritikon, dum ĉapitroj 16 ĝis 20 prezentas lian politikan filozofion.

 Ĉapitroj 1 ĝis 15 
Spinoza, mem de juda deveno, submetis ne nur kristanismon sed ankaŭ judismon kaj islamon, la aliajn rivelitajn religiojn, al sistema kritiko, deklarante ke kritika racio, ne blinda fido, devas esti la normo por homa agado kaj penso. Sekve, li forigis profetaĵojn, miraklojn kaj supernaturajn fenomenojn al la sfero de legendo, ĉar ili ne estis realaj. Dio mem ne agis laŭ teleologia principo — tio, li argumentis, estis nur homa supozo naskita de timo — sed prefere laŭ reguloj, kiuj estis konformaj al lia propra naturo kaj tiel ekvivalentaj al naturaj leĝoj.

Por Spinoza, religioj estas finfine nenio pli ol instituciigitaj interpretoj de teologie signifaj tekstoj kaj eventoj fare de apartaj reprezentantoj de tiuj religioj. Tiel, por li, la kvin libroj de Moseo ne estas la verko de la malnovtestamenta figuro Moseo mem, kiel oni ĝis tiam supozis. Per teksta analizo, Spinoza konkludas, ke ĉi tiuj libroj estis kompilitaj dum longa tempodaŭro fare de la juda pastraro.

Li plue kritikas la kredon, ke la judoj estas la elektita popolo de Dio. Li asertas, ke ĉiuj nacioj estas egalaj antaŭ Dio kaj ke Dio ne favoris iun ajn popolon super alia. La koncepto de elektiteco, li argumentas, estas nur konstrukcio de judismo, kiu helpis ĝin konservi sian propran identecon kaj supervivon per izoliteco spite al amasa persekutado fare de nombre multe pli superaj popoloj. En ĉi tiu kunteksto, Spinoza mencias cirkumcidon kiel unu el la difinaj karakterizaĵoj de ĉi tiu juda identeco. La Torao, aliflanke, estas dokumento, kiu reflektas la politikajn kaj religiajn kondiĉojn de frua Izraelo; tial, ĝi jam ne povas esti konsiderata rilata al modernaj tempoj.

 Ĉapitroj 16 ĝis 20 
En la politika sekcio de la Tractatus, Spinoza finfine argumentas por la sendependeco de la ŝtato de religio kaj la penslibereco de civitanoj rilate al la ŝtato. Kvankam li agnoskas, ke demokratio estas la formo de registaro kun la plej granda libereco, li kredas, ke la homamasoj ne kapablas je sana juĝo, kaj tial aristokrataro devas esti la taŭga formo de registaro.

Por tiu celo, Spinoza evoluigis sian politikan filozofion de la natura stato, tra la formado de ŝtatoj kaj la apartigo de ŝtato kaj eklezio, ĝis la pravigo de kial la individuo ne povas rezigni pri certaj naturaj liberecoj eĉ en la regada stato, kaj kial estas eĉ bone por la ŝtato se la individuo publike esprimas sian opinion, kiu povas diferenci de tiu de la ŝtato.

Male al multaj el liaj samtempuloj, kiel ekzemple Thomas Hobbes, Spinoza ne konsideris la naturan staton kiel provizantan normon de justeco aŭ normigajn kriteriojn. La natura rajto de ĉiu individuo etendiĝas al ĉio, kion oni povas fari. Tiel, natura rajto kaj potenco estas egaligitaj. Pro ĉi tiu ekvacio, ne ekzistas "justa" aŭ "maljusta" en la natura stato; ekzistas nur agoj kaj aferoj, super kiuj oni havas la potencon.

 Signifo 
dekstra|eta|(Anonima, Lodewijk Meijer): Philosophia S. Scripturae interpres, "1674". Publikigita en unu libro kune kun la tie ankaŭ anonima verko de Benedictus de Spinoza Tractatus theologico-politicus. Aldonite manskribe: "Benedicto de Spinosâ".
La verko estis karakterizita kiel "unu el la plej signifaj eventoj en eŭropa intelekta historio", metante la fundamenton por ideoj pri liberalismo, sekularismo kaj demokratio. Nadler, Book Forged in Hell, xi Li argumentas, kiaj devus esti la plej bonaj roloj por ŝtato kaj religio, kaj konkludas, ke ia grado da demokratio kaj parollibereco kaj religio funkcias plej bone, kiel en Amsterdamo, dum la ŝtato restas plej grava ene de racia limo. La celo de la ŝtato estas garantii la liberecon de civitanoj. Religiaj gvidantoj ne devus interveni en politikon .

Spinoza interrompis sian verkadon de sia majstroverko, la Etiko, por respondi al la kreskanta maltoleremo en la Nederlanda Respubliko, rekte defiante religiajn aŭtoritatojn kaj ilian potencon super penslibereco. Li publikigis la verkon anonime en la latina, prave anticipante severan kritikon kaj fortajn provojn de religiaj gvidantoj kaj konservativaj laikaj aŭtoritatoj tute subpremi lian verkon, li haltigis la publikigon de nederlanda traduko. Unu anonima kritikisto priskribis ĝin kiel "Forĝita en infero de la apostata judo kunlaboranta kun la diablo".Citita de Nadler, Steven, A Book Forged in Hell: Spinoza's Scandalous Treatise and the Birth of the Secular Age. Princeton: Princeton University Press 2011, 231

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Spinoza kaj du vidoj de Dio ()

Kategorio:Anonimaj verkoj
Kategorio:Baruĥ Spinozo
Kategorio:Libroj aperintaj en 1670-1679
Kategorio:Filozofia literaturo
Kategorio:Juda filozofio