Blankakola cipselo

La Blankakola cipselo aŭ Blankakola apodo, Streptoprocne zonaris, estas nemigranta birdo el la familio de apusedoj, kiu enhavas apusojn, apusetojn, cipselojn, ktp. Ĝi estas unu el la specioj de la genro Streptoprocne. Ĝi troviĝas en Meksiko, Centrameriko, Grandaj Antiloj kaj Malgrandaj Antiloj, Trinidado, kaj ĉiu kontinenta lando de Sudameriko.HBW and BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe:  Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. Species Lists of Birds for South American Countries and Territories.  Alirita la 24an de Julio, 2022

Taksonomio kaj sistematiko
La blankakola apuso havas jenajn naŭ agnoskitajn subspeciojn:

S. z. mexicana Ridgway, 1910
S. z. bouchellii Wharton Huber, 1923
S. z. pallidifrons (Hartert, 1896)
S. z. minor (Lawrence, 1882)
S. z. albicincta (Cabanis, 1862)
S. z. subtropicalis Parkes, 1994
S. z. altissima Chapman, 1914
S. z. kuenzeli Niethammer, 1953
S. z. zonaris (Shaw, 1796)

Aspekto
La Blankakola cipselo estas la plej granda specio de apuso en sia teritorio krom en nordokcidenta Meksiko, kie ĝi kaj la iome pli granda blanknuka apodo (S. semicollaris) estas simpatriaj. La blankakola cipselo estas 20 ĝis 21.5 cm longa kaj pezas 90 ĝis 125 g. Ĝi havas enverguron de 45 ĝis 55 cm. Ĝi havas tre iomete forkoforman voston kaj ambaŭ seksoj havas la saman plumaron. Plenkreskuloj havas blankan kolumon, kiu ĉirkaŭas la kolon kaj estas plej larĝa sur la brusto. Ilia frunto estas fulga, plejparto de la kapo malhele fulgonigra, la vosto grizecnigra, kaj la cetero de la plumaro nigra. La dorso, pugo kaj supravostaj kovriloj havas iometan bluan brilon. Junuloj estas pli senbrilaj kaj fulgaj ol plenkreskuloj kaj havas grizecblankajn ĝis blankajn pintojn sur plejparto de siaj korpoplumoj. Estas malgrandaj diferencoj inter la subspecioj rilate al la larĝo de la blanka kolumo, la nuancoj de nigra sur la korpo kaj vosto, kaj la kvanto de blankaj franĝoj ĉe la junuloj.Roper, E. M. (2020). White-collared Swift (Streptoprocne zonaris), version 1.0. En Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.  Alirita la 2an de Oktobro, 2022

Distribuado kaj habitato
La subspecioj de la Blankakola cipselo troviĝas jene:

S. z. mexicana, el Guerrero kaj Veracruz en suda Meksiko suden ĝis Gvatemalo kaj Belizo
S. z. bouchellii, el Honduro kaj Salvadoro tra Nikaragvo kaj Kostariko ĝis Panamo
S. z. pallidifrons, Grandaj kaj Malgrandaj Antiloj
S. z. minor, Venezuela Marborda Montaro; Trinidado; vaganta ĝis Tobago 
S. z. albicincta, interna Venezuelo kaj Gujanoj 
S. z. subtropicalis, el okcidenta Venezuelo en Andoj tra Kolombio kaj Ekvadoro ĝis Peruo
S. z. altissima, altaj Andoj de Kolombio kaj Ekvadoro
S. z. kuenzeli, altaj Andoj de Argentino, Bolivio, kaj Ĉilio
S. z. zonaris, Bolivio, suda Brazilo, kaj Paragvajo; vaganta ĝis Urugvajo

La specio estis notita kiel vaganto ankaŭ sur Arubo, sed kiu subspecio ne estas konata. Pli norde ĝi troviĝis ankaŭ kiel dokumentita vaganto en Teksaso kaj Florido, kaj ekzistas vidaj registroj el Kalifornio, Miĉigano kaj pluraj lokoj en norda Meksiko.

La blankakola apuso loĝas en granda vario de pejzaĝoj. Ĝi estas plej ofta super montaj kaj submontaj ĉiamverdaj arbaroj, kaj troviĝas ankaŭ super ĉiamverdaj arbaroj de malaltaj teroj, sekundaraj arbaroj, kaj pli malfermaj vivejoj kiel veprejoj. Laŭ alteco, ĝi varias de malaltaj teroj ĝis 3 600 m.

Predado
La sola dokumentita predado de blankakolaj apusoj estis farita de virginiaj didelfoj, kiuj rabas kaj manĝas la idojn en nestoj, kaj migrofalkoj, kiuj atendas proksime de koloniaj enirejoj por kapti birdojn kiam ili eniras aŭ eliras.Whitacre, D. (1989) Conditional use of nest structures by White-naped and White-collared Swifts. The Condor, vol. 91, no. 4, pp. 813–825

Kutimaro
Movoj
La blankakola apuso estas kutime konsiderata kiel loĝanta (nemigranta) tra sia tuta teritorio. Tamen, ĝi estis multfoje dokumentita preter sia kutima norda limo kaj ankaŭ faras signifajn movojn al pli malaltaj altitudoj por eskapi malbonan veteron.

Manĝado
Kiel ĉiuj apusoj, la blankakola cipselo estas aera insektomanĝanto. Detaloj pri ĝia dieto mankas, sed paro da specimenoj el suda Meksiko nutriĝis preskaŭ ekskluzive el flugantaj formikoj. Ĝi ofte manĝas en grupoj de 200 aŭ pli, kiuj foje inkluzivas aliajn apusospeciojn. Ĝi havas potencan, rapidan kaj rektan flugon, kaj supreniras termikojn al grandaj altoj. Blankkolaj apusoj atingas aŭ superas flugrapidojn de 70 ĝis 100 km/h.Marín A., M., kaj F. G. Stiles. 1992. On the biology of five species of swifts (Apodidae, Cypseloidinae) in Costa Rica. Proceedings of the Western Foundation of Vertebrate Zoology 4: 287–351.Rowley, J. S. kaj Orr, R. T. (1965) Nesting and Feeding Habits of the White-Collared Swift. The Condor, vol. 67, no. 6, pp. 449 – 456

Reproduktado
La nesta sezono de la blankkola apuso en suda Meksiko kaj Kostariko inkluzivas almenaŭ aprilon kaj majon; ĝi ne estis dokumentita aliloke. Ĝi nestas en kolonioj ene de kavernoj, kiuj ofte enhavas rivereton aŭ estas malantaŭ akvofalo. Ĝi konstruas sian neston sur kornico aŭ alia elstaraĵo aŭ en niĉo, foje malantaŭ akvofalo. Nestoj estas plataj cirkloj faritaj el iom aŭ ĉio el koto, musko kaj insektokitino kovritaj per folioj aŭ filikfrondoj; la uzitaj materialoj povas diferenci inter kolonioj. En du studoj ili mezuris 120 ĝis 170 mm en diametro kun profundoj de 30 ĝis 90 mm. La ovodemetado estas de du ovoj. La kovoperiodo kaj tempo ĝis elnestiĝo ne estas konataj; nestuloj fariĝas sendependaj 45 ĝis 55 tagojn post eloviĝo.

Voĉaj kaj nevoĉaj sonoj
La voĉoj de la blankakola apuso estas priskribitaj kiel "naza pepado de ĉi ĉi ĉi, ŝŝŝŝ" kaj "skrapantaj sed ne stridaj notoj de cit, tĉi, kaj ĉirio". Aranoj povas voki unuvoĉe. Grupo faras "imponan susuantan ekblovon de aero" kiam rapide malsupreniras, kvazaŭ laŭ valo.Hilty, S. L. (2003) Birds of Venezuela. Dua eldono. Princeton University Press, Princeton, New Jersey.

Statuso
La IUCN taksis la blankakolan apuson kiel Malplej Zorgigan. Ĝi havas tre grandan teritorion kaj ĉirkaŭkalkulitan populacion de almenaŭ kvin milionoj da maturaj individuoj, kvankam oni kredas, ke la populacio malpliiĝas. Neniu tuja minaco estis identigita. "Oni ne scias, ĉu la populacioj estas trafitaj de homoj."

Referencoj

 Chantler, Phil & Driessens, Gerald (2000): Swifts : a guide to the swifts and treeswifts of the world. Pica Press, Mountfield, East Sussex. ISBN 1-873403-83-6
 ffrench, Richard; O'Neill, John Patton & Eckelberry, Don R. (1991): A guide to the birds of Trinidad and Tobago (2nd edition). Comstock Publishing, Ithaca, N.Y.. ISBN 0-8014-9792-2
 Hilty, Steven L. (2003): Birds of Venezuela. Christopher Helm, London. ISBN 0-7136-6418-5
 Fjeldsa, J. kaj Krabbe, N. (1990) Birds of the high Andes: a Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America. Apollo Books, Kopenhago, Danio
 Stiles kaj Skutch,  A Guide to the Birds of Costa Rica  

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko