Kalokorto

La kalokortoj estas genro kun 70-74 specioj en la familio liliacoj. Ili estas bulbaj, plurjaraj herboj. La kalokortoj kreskas en la okcidenta parto de Norda Ameriko, de sudokcidenta Kanado ĝis norda Gvatemalo kaj de Kalifornio ĝis Nord-Dakoto kaj Sud-Dakoto.Dale, Nancy; Flowering Plants of the Santa Monica Mountains, Capra Press, 1986; p. 28 Ili inkludas "papilililiojn" kun malfermitaj kojnformaj petaloj, "globliliojn" aŭ "lanternoflorojn" kun globaj floroj, kaj "katorelflorojn" kaj "steltulipojn" kun suprenstaraj akrapintaj petaloj. La scienca nomo estas Calochortus, de la malnovgrekaj vortoj kalos "bela" kaj khortos "furaĝo".

Sistematiko
La genro Calochortus estis nomita de Frederick Traugott Pursh en 1814 en Flaŭro de Norda Ameriko, volumo 1, p. 240  . Ĝia tipa specio estas Calochortus elegans Pursh,   trovita de la ekspedicio de Lewis kaj Clark. La scienca nomo Calochortus venas de la antikvaj grekaj vortoj kalos "bela" kaj khortos "furaĝherbo". P. L. Fiedler, R. K. Zebell: Calochortus. 119, En: Flora of North America Editorial Committee (red.): Flora of North America North of Mexico. Volume 26: Magnoliophyta: Liliidae: Liliales and Orchidales, Oxford University Press, New York und Oxford, 2002. ISBN 0-19-515208-5  Calochortus Pursh havas sinonimojn Cyclobothra D.Don kaj Mariposa (Alph.Wood) Hoover.Plants of the World Online Pluraj aliaj specioj aldoniĝis en la 19-a jarcento, sed fuŝa aplikado de reguloj pri sciencaj nomoj kaŭzis multe da konfuzo kaj bremsis esploradon. 

 Ekstera klasifiko 
La kalokortoj estas la sola genro de la subfamilio Calochortoideae ene de la familio Liliaceae (liliacoj), la ordo Liliales, kaj la klaso Monocotyledoneae (unukotiledonaj plantoj).Lu, Rui-Sen, k. al. 2021. "Comparative plastome genomics and phylogenetic
analyses of Liliaceae". Botanical Journal of the Linnean Society 196: 279–293. Ili malsimilas de aliaj liliacoj je pluraj karakteroj: stiluso mankas aŭ mallongegas, sepalaro kaj petalaro distingeblas, la frukto estas septodehiska kapsulo, kaj la embrisako estas poligoneca.Dahlgreen R. M. T., Clifford H. T. and Yeo P. F., 1985, The families of the monocotyledons: structure, evolution and taxonomy. Springer Verl., Stuttgart Ownbey, M. 1940. A monograph of the genus Calochortus. Ann. Missouri Bot. Gard. 27: 371–560. Tial ili foje klasifikiĝis en aparta familio Calochortaceae kun Prosartes, Scoliopus, Streptopus kaj Tricyrtis, kiuj tiam konsideriĝis kiel proksime parencaj al Calochortus.McDonald, H.P. A review of Calochortus. Herbertia 55:34-51; 2000 Patterson, T. B., and Givnish, T. J., 2002, Phylogeny, concerted convergence, and phylogenetic niche conservatism in the core Liliales: Insights from rbcL and ndhF sequence data: Evolution, v. 56, p. 233–252. Tamen nuntempaj klasifikoj kiel  inkludas Calochortus en Liliaceae.Stevens, ekde 2001. Angiosperm Phylogeny Website. 

 Interna klasifiko 
Tradiciaj sekcioj
En 1940, Francis Marion Ownbey verkis tutgenran monografion pri Calochortus surbaze de morfologio, geografia disvastiĝo, kaj citologio. Li proponis dividon de Calochortus en tri sekciojn, nome Calochortus, Mariposa kaj Cyclobothra. Tiu klasifiko estis konfirmita de J. M. Beal kaj fariĝis la norma klasifiko.Bryan D. Ness. Seed Morphology and Taxonomic Relationships in Calochortus (Liliaceae). Systematic Botany, Vol. 14, No. 4 (Oct. - Dec., 1989), pp. 495-505

 Sekcio Calochortus estas relative unuforma. Ĝi havas mallongajn kapsulojn kun tri aloj, membranecajn bulbohaŭtojn, okulfrapajn kaj daŭrajn bazajn foliojn, kaj semojn de la kalokorteca tipo. La baza kromosomnombro estas x=10, kun du okazoj de kvarploido. La centro de diversiĝo de ĉi tiu sekcio estas la nordokcidenta marbordo apud la Pacifiko, kaj ĝi troviĝas en la tuta okcidenta parto de Usono. 
 Subsekcio Pulchellii
 Subsekcio Elegantes
 Subsekcio Nudi
 Subsekcio Nitidi

 Mariposa troviĝas tra la sama arealo kiel sekcio Calochortus, sed la centro de diversiĝo estas en centra kaj suda Kalifornio. La folioj forfalas antaŭ florado, la bulbohaŭtoj estas membranecaj, la frukto estas linieca ĝis oblonga kapsulo kun tri anguloj, kaj la semoj estas de la maripozeca tipo. La baza kromosomnombro diversas, de x=6 ĝis x=10. 
 Subsekcio Gunnisoniani
 Subsekcio Macrocarpi
 Subsekcio Nuttalliani
 Subsekcio Venusti

 Cyclobothra troviĝas en Meksiko, kun centro de diversiĝo en la norda parto de la lando. La bulbohaŭtoj estas fibroretaj, la bazaj folioj povas esti daŭraj aŭ forfalaj, kaj la semoj povas esti kalokortecaj aŭ maripozecaj. La baza kromosomnombro estas x=9.
 Subsekcio Barbati
 Subsekcio Ghiesbreghtiani
 Subsekcio Purpurei
 Subsekcio Weediani

Nova klasifiko
En 1999, Thomas B. Patterson proponis molekulan filogenezon surbaze de  (specife la sinsekvoj rbcL kaj ndhF) kiu dividis Calochortus en sep grandajn kladojn asocieblajn kun geografiaj regionoj.Patterson, TB. 1999. Phylogeny, biogeography, and evolutionary trends in the core Liliales and Calochortus (Calochortaceae): Insights from DNA sequenced data (Ph.D.). United States -- Wisconsin: The University of Wisconsin - Madison. La filogenezo reviziiĝis de Patterson kaj Thomas J. Givnish en 2003; ili rimarkigis ke la sekcio Calochortus estas monofiletika, Mariposa estas parafiletika, kaj Cyclobothra estas polifiletika. Teamo inkludanta Givnish kaj Nisa Karimi denove reviziis la klasifikon en 2024 surbaze de ĉelkerna DNA kaj malpliigis la nombron da "grandaj kladoj" ĝis ses.Karimi, Nisa, k. al. 2024. "Chromosomal evolution, environmental heterogeneity, and migration drive spatial patterns of species richness in Calochortus (Liliaceae). PNAS 121(10): e2305228121.  La kladoj ne estas formale nomitaj, kaj en praktiko la klasifiko de Ownbey daŭre uziĝas. Jen la kladoj de Karimi k. al.:

 "Transversa-duoninsula klado"
 "Golfarea klado"
 "Pacifik-nordokcidenta klado"
 "Rokmontara-grandabasena klado"
 "Kalifornia klado"
 "Meksika klado"

Specioj
Karakteroj ofte uzeblaj por distingi la speciojn estas la speco de bulbohaŭto, la havo de nektarioj, kaj la haroj de la petaloj. Totale estas 70-74 specioj..

Referencoj

Kategorio:Liliacoj
Kategorio:Ĝardenplantoj