Stela egotelo

Stela egotelo (Aegotheles tatei) aŭ brileta strigo-kaprimulgo estas malgranda ĝis mezgranda, sekretema noktula specio de birdoj de la genro Aegotheles en la familio Egoteledoj. Ĝi troviĝas en Nov-Gvineo. Ilia natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj arbaroj de malaltaj teroj. Kiel aliaj membroj de la familio de Egoteledoj, ĝi havas distingan aspekton inter strigoj kaj kaprimulgoj. La specio estas tre malbone konata, registrita nur el kelkaj specimenoj kaj ekvidoj. Pro ĝia pasema naturo, malmulte oni scias pri ĝia vivhistorio, precipe pri reprodukta konduto kaj dieto. Plia studo povus riveli pli pri la specio kaj informi estontajn konservadajn kaj administradajn klopodojn.

 Aspekto 
La stela egotelo estas noktula birdo, kiu longas ĉirkaŭ 25 ĝis 30 cm. Ĝi havas sveltan korpon, brile ruĝecbrunan (rufan) plumaron, kaj mallongan voston kun blankaj dorsaj strioj. La specio estas konata pro sia vertikala sidanta pozicio, kutime vidata ripozante aŭ silenteme sidante meze de altaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝiaj grandaj antaŭen direktitaj okuloj kaj vizaĝdisko donas al ĝi strigosimilan aspekton, kaj ili estas protektataj per franĝo de mallongaj, lipharaj plumoj. Ĝia beko estas mallonga kaj larĝa, adaptita por kapti insektojn dumfluge, kaj ĝiaj kruroj estas mallongaj kaj plumkovritaj. Plenkreskuloj montras tri mallarĝajn blankajn bendojn trans la subaj partoj, elstarajn blankajn brovojn, kaj malgrandajn palajn stelsimilajn makulojn sur la dorso kaj ŝultroj, kio inspiris ĝian ordinaran nomon, "stela". La plumaj "kornoj" de la birdo kurbiĝas iomete super la okuloj kaj mallarĝiĝas ĝis punkto, kio donas al ĝi distingan vizaĝformon. En hela lumo, ĝia plumaro montras malfortajn palajn aŭ frostajn striojn sur la ventro kaj brusto. Junaj birdoj havas pli senmarkan aspekton, sen la palaj strioj kaj "stelhavaj" makuloj troveblaj ĉe plenkreskuloj. Ilia plumaro estas eĉ pli ruĝecbruna ĝenerale.

 Taksonomio 
La Stela egotelo antaŭe estis konsiderata subspecio de la Granda egotelo (Aegotheles insignis). Tamen, filogenetika pruvaro kaj morfologiaj trajtoj subtenis ĝian agnokon kiel aparta specio.

Esploristoj malkovris, ke la Stela egotelo diferencas de la Granda egotelo laŭ pluraj rimarkeblaj manieroj, inkluzive de ĝia pli malgranda totala grandeco, havante almenaŭ sep diferencojn en plumpadronoj, la plej mallongajn krurojn de ĉiuj egoteledoj, pli rigidajn plumojn sur la gorĝo kaj ĉirkaŭ la oreloj, kaj sen la longaj, kurbaj plumpintoj sur la vizaĝo, kiujn havas aliaj egoteloj. En 2008, Frank Lambert registris la unuan teritorian kaj alarman krion de la Stela egotelo. Ĝiaj voĉoj estis malsimilaj al tiuj de la Granda egotelo kaj de ĉiuj aliaj egotelaj specioj.

Alia grava diferenco estas, ke la du specioj estis observitaj okupante tute malsamajn vivejojn. La stela egotelo loĝas en ekstremaj pluvarbaroj de malaltaj teroj (sub 100 m da alteco), dum la granda egotelo troviĝas en montaraj arbaroj de ĉirkaŭ 1140 m ĝis 2800 m da alteco.

 Habitato kaj distribuado 
La Stela egotelo apartenas al la familio Egoteledoj, malgranda grupo de noktulaj birdoj nuntempe limigitaj al la Aŭstralazia regiono. Sep el la dek ekzistantaj specioj troviĝas sur la kontinenta insulo Nov-Gvineo. La Stela egotelo estas endemia de la insulo, kio signifas, ke ĝi troviĝas nenie alie en la mondo. Ĝis nun, ĝi estis registrita en la supraj partoj de la rivero Fly proksime de Kiunga kaj ec la suda duoninsulo enlande de la Amazona Golfo en Papuo-Nov-Gvineo.

La specio estas solema kaj oni scias malmulte pri ĝiaj kutimoj, sed oni supozas, ke ĝi pasigas la plejparton de sia tempo en la supra meza arbaro kaj kanopeo de altaj humidaj arbaroj proksime de riveroj. Kiel aliaj membroj de la familio Egoteledoj, ĝi nestas en arbokavaĵoj kaj truoj. Malgraŭ esti malofte observata, ĝi estis registrita en pluvarbaroj de malaltaj teroj, inkluzive de areoj laŭlonge de la rivero Kali Muyu kaj eĉ en arbaroj, kiuj estis dehakitaj.

 Kutimaro 
Dumtage, ĝi ripozas silente sur ripozejoj kelkajn metrojn super la tero en la meza arbotrunko aŭ kanopeo de alta pluvarbaro, ofte restante senmova kaj malfacile observebla. La specio estas tipe sola, kaj individuoj malofte estas vidataj kune. Kiel aliaj egoteloj, ĝi povas eniri staton de torporo (provizora periodo de reduktita korpotemperaturo kaj metabolo) kiam manĝaĵo estas malabunda aŭ temperaturoj malaltiĝas.

 Voĉo 
La Stela egotelo havas krion similan al tiu de la Granda egotelo, sed ĝi estas iomete pli alta laŭ tonalto. Ĝia ĉefa kanto estas malglata, tri- ĝis kvar-nota serio, ofte priskribita kiel "gju! gok-gak!" kun la unuaj notoj pli malaltaj kaj la lastaj du proksimaj laŭ tono. Ĝia kanto konsistas el kvar mallongaj "ŭor"-notoj sinsekve. Ĝi ankaŭ implikas akran, meztonan "peh!" krion, kiu povas esti aŭdita post kantado aŭ kiel respondo al reludado. La speciokrioj estas strangaj kaj povas esti facile imititaj.

Manĝado
La Stela egotelo estas noktula, aktiva ĉefe nokte kiam ĝi ĉasas insektojn. Ĝia svelta korpoformo kaj plumoj sugestas, ke ĝi povas kapti predon laŭ manieroj iomete malsamaj ol aliaj egoteloj, eble flugante eksteren de ripozejoj por kapti insektojn mezaere anstataŭ salti de branĉo.

Reproduktado
Kvankam la reprodukta procezo de la Stela egotelo kaj aliaj specioj restas preskaŭ tute nekonata, informoj pri la Aŭstralia egotelo sugestas kiel ĉi tiu specio povus reproduktiĝi. La aŭstralia specio nestas en arbokavaĵoj aŭ aliaj naturaj kavaĵoj, ofte kovrante la kavaĵon per folioj. Tipe, la ovaro konsistas el tri ĝis kvar brile blankaj ovoj, kvankam oni raportis ovarojn de ĝis kvin. La kovadon faras ĉefe la ino kaj daŭras ĉirkaŭ 25 ĝis 27 tagojn. Ambaŭ gepatroj nutras la idojn post kiam ili eloviĝas, kaj la idoj kreskas rapide kaj forlasas la neston kaj flugas memstare ĉirkaŭ tri ĝis kvar semajnojn poste. Junuloj povas resti proksime al siaj gepatroj dum pluraj monatoj post forlaso de la nesto. La Stela egotelo povas havi similan reproduktan procezon, konsiderante la saman familion kaj genron, sed pli da esplorado estas necesa por precizaj detaloj.

 Konservostatuso 
La Stela egotelo estas nuntempe listigita kiel Malplej Zorgiga fare de la IUCN ekde 2023, kvankam de 2000 ĝis 2017 ĝi estis konsiderata Datummanka pro limigitaj informoj pri ĝia populacio kaj distribuo. Oni timas, ke ĝia populacia tendenco malrapide malpliiĝos, sed la specio ne atingas la sojlojn por pli alta minackategorio. La populacia grandeco estas nekonata, sed oni ne pensas, ke ĝi estas sufiĉe malgranda por kvalifikiĝi kiel Vundebla. La Stela egotelo loĝas en pluvarbaroj de malaltaj teroj en Nov-Gvineo, plejparto de kiuj restas neĝenataj, kvankam ioma arbohakado kaj viveja senarbarigo okazas malrapide. Tamen, habitatoperdo kaj ekosistema degenero povas eventuale minaci la specion se arbohakaj klopodoj daŭros, ĉar la Stela egotelo estas tre dependa de arbaroj. Ĝenerale, la specio estas konsiderata kiel malaltriska, sed oni rekomendas daŭran monitoradon de ĝiaj vivejo kaj populacio.

Referencoj

 Mayr, Gerald (2002): Osteological evidence for paraphyly of the avian order Caprimulgiformes (nightjars and allies). Journal of Ornithology, 143(1): 82–97.  PDF plena teksto
 Simonetta, A.M. (1967): Cinesi e morfologia del cranio negli Uccelli non passeriformi. Studio su varie tendenze evolutive. Part II – Striges, Caprimulgiformes ed Apodiformes ["Cranial kinesis and morphology of non-passerine birds. Study of various evolutionary tendencies. Part II – Striges, Caprimulgiformes and Apodiformes"]. Archivio Zoologico Italiano 52: 1–35.
 Worthy, Trevor H.; Tennyson, A.J.D.; Jones, C.; McNamara, J.A. & Douglas, B.J. (2007): Miocene waterfowl and other birds from central Otago, New Zealand. Journal of Systematic Palaeontology, 5(1): 1–39.  (HTML resumo)

 Eksteraj ligiloj 

 Explore Species: Stela egotelo ĉe eBird
 Stela egotelo - Aegotheles tatei ĉe DataZone by BirdLife
 Stela egotelo ĉe Birds of the World

Kategorio:Egoteloformaj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo
Kategorio:Birdoj de Oceanio