Brilapuseto

La Brilapuseto, Brila apuseto aŭ Glacea salangano (Collocalia esculenta) estas malgranda apuso de la genro Collocalia kaj unu el 11 specioj de la genro. Ĝi troviĝas en Indonezio (Sulaveso) kaj orienten ĝis Nov-Gvineo, Bismarkoj kaj Salomonoj.

Taksonomio
La Brilapuseton priskribis la sveda natursciencisto Carl Linnaeus en 1758 en la 10a eldono de sia verko nome Systema Naturae per la duvorta nomo Hirundo esculenta. La tipa loko estas la insulo Ambon, unu el la Molukoj de Indonezio. La specia epiteto esculenta devenas el esculentus Latina vorto por "manĝebla".

Estas jenaj 17 agnoskitaj subspecioj:
 C. e. minuta Stresemann, 1925 – insuloj Tanahjampea (Paula Jampea) kaj Kalao (en la Floresa Maro sude de Sulaveso)
 C. e. esculenta (Linnaeus, 1758) – centra kaj suda Sulaveso tra Bangajoj kaj Sula-insuloj ĝis centraj kaj sudaj Molukoj (eble Aru-insuloj)
 C. e. manadensis Salomonsen, 1983 – norda Sulaveso ĝis Sangihe-insuloj kaj Talaudoj
 C. e. spilura Gray, GR, 1866 – nordaj Molukoj
 C. e. amethystina Salomonsen, 1983 – Vaigeo (ĉe nordokcidenta Nov-Gvineo)
 C. e. numforensis Salomonsen, 1983 – insulo Numfor (ĉe nordokcidenta Nov-Gvineo)
 C. e. nitens Ogilvie-Grant, 1914 – Nov-Gvineo, okcidentaj Papuaj insuloj, Japen (en Golfo Sarera) kaj Karkar (ĉe nordorienta marbordo de Papuo-Nov-Gvineo)
 C. e. misimae Salomonsen, 1983 – Ludovik-Insularo, Trobriand-insularo kaj Woodlark, (eble D'Entrecasteaux)
 C. e. tametamele Stresemann, 1921 – Nov-Britio, Long, Vitu kaj Tolokiwa (Bismarkoj)
 C. e. stresemanni Rothschild & Hartert, 1914 – Insuloj Admiralitato
 C. e. heinrothi Neumann, 1919 – Nov-Irlando, Nov-Hanovero kaj Dyaul (centraj Bismarkoj)
 C. e. spilogaster Salomonsen, 1983 – Tabar kaj Lihiroj (nordorientaj Bismarkoj)
 C. e. hypogrammica Salomonsen, 1983 – Nissan (nordokcidente de Insulo Bougainville)
 C. e. lagonoleucos Schodde, Rheindt, & Christidis, 2017 – Buka, Bougainville, Aiu (nordokcidentaj Salomonoj)
 C. e. becki Mayr, 1931 – centraj kaj nordorientaj Salomonoj
 C. e. makirensis Mayr, 1931 – Makira (San Cristóbal) (sudorientaj Salomonoj)
 C. e. desiderata Mayr, 1931 – Insulo Rennell (sudaj Salomonoj)

Sep taksonoj, kiuj nun estas agnoskitaj kiel specioj, antaŭe estis konsiderataj subspecioj de la brila apuseto. Ili estis levitaj al specistatuso surbaze de detala analizo de la apusetoj en la genro Collocalia publikigita en 2017. La promociitaj taksonoj estas jenaj:
 Blankventra apuseto (Collocalia affinis) 
 Grizpuga apuseto (Collocalia marginata)
 Montokresta apuseto (Collocalia isonota)
 Floresa apuseto (Collocalia sumbawae)
 Timora apuseto (Collocalia neglecta)
 Satena apuseto (Collocalia uropygialis)
 Kristnaskinsula apuseto (Collocalia natalis)

Aspekto
Tiu ĉi birdo estas brile nigra-blua supre, inkluzive de sia pugo; foje aspektas nigra kaj kapuĉa. Brusto nigra; ventro ĝis flankoj blankaj kun fajnaj nigraj makuloj ĉe la randoj. Flugilpintoj estas rondetaj; subflugiloj estas nigraj. Vosto rondeta kun malprofunda noĉo kaj malgrandaj blankaj paneloj. Ĝi estas tiel simila al la blankpuga apuseto, tiel ke oni devas vidi kaj ĝiajn suprajn kaj subajn partojn por distingi inter ambaŭ. Ĝi estas 9 ĝis 11,5 cm longa. Ĝia voĉo estas mallaŭta pepado.Simpson, Ken & Day, Nicholas (1999). Birds of Australia, p. 156. Princeton University Press, Princeton, NJ. .

Kutimaro
La brila apuseto nestas ene de kavernoj kaj konstruaĵoj, kreante neston sur vertikala aŭ sub horizontala surfaco per sekrecio de glueca ĝelo kaj alkroĉado de speco de ŝnur-simila herbo al la surfaco. Oni vidas ĝin fluganta super arbaroj, rojoj, riveroj kaj vojoj kaptante insektojn dumfluge.

Brilaj apusetoj estas konsiderataj kiel eblaj vartgepatroj por restarigi la populacion de la endanĝerigita Blanknesta apuseto en la Andamanoj.R. Sankaran (1998), The impact of nest collection on the Edible-nest Swiftlet in the Andaman and Nicobar Islands. Sálim Ali Centre for Ornithology and Natural History, Coimbatore, India.

Distribuado
La brila apuseto estas konata el Indonezio, Timoro, Brunejo, Kristnaskinsulo, Filipinoj, Papuo-Nov-Gvineo, la Salomonoj, Vanuatuo kaj Nov-Kaledonio. Ĝi estas vaganta birdo ĝis Aŭstralio. Ĝi ne estas migranta birdo.

Statuso
La brila apuseto estas registrita kiel abunda en almenaŭ parto de la teritorio. Ĝi ne alfrontas apartajn minacojn, kaj rezulte, la IUCN listigis ĝin kiel "Malplej Zorgigan".

 Referencoj 

 Chantler kaj Driessens, Swifts 
 Chantler, Phil & Driessens, Gerald (2000) Swifts: a Guide to the Swifts and Treeswifts of the World, 2a eld., Pica Press, East Sussex.

Eksteraj ligiloj



Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Indonezio
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo