Granda egotelo

Granda egotelo (Aegotheles insignis) aŭ Kateca egotelo estas specio de birdoj de la genro Aegotheles en la familio Egoteledoj. Ĝi troviĝas en Nov-Gvineo. Ilia natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj montararbaroj.

Ĝi estas la plej granda strigo-kaprimulgo en Nov-Gvineo. Ĝenerale, ĝi estas ruĝecbruna birdo, kies subaj partoj estas striecaj per tri blankaj bendoj. Ĝi havas elstaran blankan superokulon. Malgraŭ esti la plej granda strigo-kaprimulgo kaj esti konsiderata sufiĉe ofta birdo, la kateca egotelo estas sufiĉe pasema kaj ne ofte vidata. La kateca egotelo estas proksime parenca al la stela egotelo, kvankam ambaŭ estas konsiderataj kiel apartaj specioj. La ĉefa nutraĵfonto por ĉi tiu specio estas insektoj, precipe skaraboj. La specio estas konsiderata kiel malplej zorgiga, laŭ la Internacia Unio por la Konservo de Naturo, kvankam ĝia plej granda minaco estas senarbarigo.

 Taksonomio kaj sistematiko 
La Granda egotelo estas membro de la ordo Aegotheliformes. La latina nomo Aegotheles insignis estis asignita en 1875 de Salvadori. La specio antaŭe estis klasifikita kiel parto de la ordo Kaprimulgoformaj, kune kun la kaprimulgoj, podargoj, niktibioj kaj la guaĉaro, sed lastatempa filogenezo sugestas, ke eble pli precize estus meti la strigo-kaprimulgojn en ilian propran apartan ordon. Malgraŭ tio, multaj libroj kaj artikoloj ankoraŭ nomas la Grandan egotelon parto de la ordo Kaprimulgoformaj. Tial, la taksonomio de la Granda egotelo ankoraŭ estas reviziata kaj eble estos ĝisdatigita estonte. La Granda egotelo estas en la familio Aegothelidae kaj en la genro Aegotheles.

La Granda egotelo estas monotipa taksono; tial, ĝi ne havas subspeciojn. Tamen, Aegotheles insignis pulcher estas ebla subspecio ĉar ĉi tiuj individuoj el orienta Nov-Gvineo ŝajne estas iomete pli grandaj ol tiuj el okcidenta Nov-Gvineo, sed nuntempe A. insignis pulcher ne estas listigita kiel aparta subspecio de A. insignis. Historie, la Granda egotelo estis grupigita en la genron Euaegotheles kun la stela egotelo (Aegotheles tatei) kaj la moluka egotelo (Aegotheles crinifrons). Ĝi poste estis klasifikita kiel la sama specio kiel sia frata grupo, la stela egotelo, en la genro Euaegotheles (ekskludante Aegotheles crinifrons el ĉi tiu genro). Ĉi tiu grupigo estis poste reviziita, tiel ke la du estis levitaj al specikategorio, ĉefe pro iliaj morfologiaj diferencoj kaj la fakto, ke ĉi tiuj specioj ne interreproduktiĝas. Ambaŭ specioj nun estas klasifikitaj kiel proksime parencaj en la genro Aegotheles (kune kun la aliaj egoteloj), ĉar oni trovis, ke la genroj Euaegotheles kaj Aegotheles ne vere diferencas.

Kelkaj el la alternativaj nomoj de la Granda egotelo estas granda strigo-kaprimulgo, ruĝeca strigo-kaprimulgo, ruĝecbruna strigo-podargo kaj ruĝbruna strigo-kaprimulgo.

 Aspekto 
La Granda egotelo estas la plej granda egotelo en Nov-Gvineo, havante longon de 28-30 cm. Ĝi pezas proksimume 59-85 g. La flugiloj de la masklo longas de 159-177 mm kaj tiuj de la ino longas de 168-178 mm. La vosto de la masklo longas de 125-135 mm kaj tiuj de la ino longas de 129-145 mm. La tarso longas de 20-23,5 mm (bazite sur mezuroj de masklaj birdoj) kaj la longo de la buŝaperturo longas de 28,5-33 mm. La generacia daŭro de la specio estas averaĝe 3,69 jaroj.

Ekzistas du apartaj morfoj de la Granda egotelo: la bruna morfo kaj la ruĝecbruna morfo, kvankam ankaŭ ekzistas intermezuloj. La bruna morfo de la Granda egotelo estas ĝenerale priskribita kiel havanta ruĝbrunan aŭ flavec-beĝajn dorson, pugon kaj voston kun tre kaŝtankoloraj supraj partoj. Ĝi havas malgrandajn blankajn aŭ flavec-beĝajn makulojn kun nigraj randoj sur siaj supraj partoj. Ĝi ankaŭ povas havi nigrec-brunajn, ruĝbrunajn striecon kaj makulojn sur siaj flugilkovriloj. Ĝia kapo havas malgrandajn blankajn nuancojn: blankan frunton (kronmarkojn), blankan superokulon (kiu etendiĝas preter la okulo) kaj malgrandan blankan makulon tuj malantaŭ la okulo. La subaj partoj estas striecaj per tri blankaj bendoj, el kiuj du ŝajnas formi malkonektitan V-formon kaj la alia aperas super la V-formo. La Granda egotelo havas ankaŭ longajn, nigrajn harecplumojn sur sia vizaĝo kaj oreloj, ĉi-lastaj ofte estas nuancaj per purpuro. La ruĝbruna formo de la Granda egotelo aspektas tre simila al la bruna formo, sed ĝi estas pli ruĝeca kaj malhavas la samajn makulojn kaj striojn, kiujn havas la bruna formo.

La morfoj ne montriĝis rilataj al la sekso de la birdoj kaj laŭdire ekzistas malforta seksa dimorfismo en la specio. Kiu morfo aperas en la Granda egotelo eble rilatas al aĝo, kvankam ambaŭ aperas en plenkreskaj birdoj, do ne estas klare ĉu tio estas la kazo. Oni sugestis, ke la birdoj verŝajne plumŝanĝas de hela plumaro al pli malhela plumaro. Estis tre malmultaj ekvidoj de nestbirdidoj aŭ junuloj. Unu vidita birdido estis priskribita kiel ruĝbruna morfo; alia studo subtenis tion per deklaro, ke junuloj povas esti de la ruĝbruna morfo, sed sen nigraj ondaj linioj (vermikuleco). La junuloj estis priskribitaj ankaŭ kiel pli senmarkaj ol la plenkreskuloj. Unu studo deklaris pli decide, ke la vostoplumoj de la junaj birdoj estis ruĝecbrunaj kaj ne-vermikulecaj. Ĉi tiuj vostoplumoj estis trovitaj retenitaj en la unua antaŭbaza plumŝanĝo de la juna birdo. 

Sendepende de la morfo kaj la sekso de la birdo, pluraj aliaj partoj de la korpo de la Granda egotelo restas konstantaj. La beko estas malgranda, bruneca kaj hokoforma. La ​​malsupra mandiblo estas blanka kaj la kruroj estas flavec-beĝaj, preskaŭ karnokoloraj. Krome, la irisoj de la birdo estas brunaj kaj la interno de la buŝo de la birdo estas rozkolora (bazite sur maskla individuo, sed verŝajne simila ĉe inaj birdoj). Interese, oni sugestis, ke la irisoj de la birdo povas fariĝi pli malhelaj laŭ aĝo, simile al la ŝanĝoj en la plumaro de la birdo.

La piedfingroj de egoteloj estas en la anizodaktila formo kaj estas sinpelmaj ("havantaj la du ĉefajn fleksorajn tendenojn de la fingroj kunigitajn"). La ​​birdo havas dek unuarangajn flugilplumojn (same kiel spuran dekunuan flugilplumon).

La Granda egotelo povas esti konfuzata kun sia frata grupo, la stela egotelo, ĉar ili estas similaj laŭ grandeco. Tamen, la du specioj malsamas laŭ koloro kaj vivejo. La stela egotelo ankaŭ havas malpli da blankaj markoj sur siaj subaj partoj kaj super siaj okuloj.

 Distribuado kaj habitato 
La Granda egotelo vivas en arbaroj aŭ arbaraj randoj en montoregionoj je 1100-2800 m, sed foje eĉ ĝis 3000 m. Individuoj estis viditaj ankaŭ en sekundaraj arbaroj aŭ riverbordaj arbaroj en malferma tereno. 

La specio estas endemia de Nov-Gvineo kaj havas teritorion de Birdokapa Duoninsulo ĝis la Huon-duoninsulo en la nordorienta parto de la lando kaj ĝis la Owen Stanley-montaro en la sudorienta parto de la lando. Kvankam ĝi ne estis plene studita, oni supozas, ke la Granda egotelo estas tutjara loĝanto en sia teritorio. Ĝi estas tre sekretema birdo, sed ĝi estis rimarkita kiel sufiĉe ofta, kvankam ne tiom ofta kiom aliaj specioj en la genro Aegotheles.

 Kutimaro kaj ekologio 

 Voĉo 

La voĉoj de la Granda egotelo ne estas plene priskribitaj. Unu kanto estas priskribita kiel 4-5 ascendantaj "oŭrr"-notoj, kiuj estas iom trilecaj ĉe la fino, dum alia estas priskribita kiel "ripetaj pepantaj "ki"-notoj" de ĝis 11, kiuj plirapidiĝas dum la birdo krias. Ankaŭ estis raporto pri "foh...foh"-voko produktita de la specio.

 Reproduktado 
Malmulte oni scias pri la specifa reprodukta biologio de la Granda egotelo. Estas probable, ke la nestoj estas en arbaj kavaĵoj (simile al aliaj specioj en la ordo). Reproduktado povas okazi en majo-novembro, kvankam tio ne estis sufiĉe studita. Malmulte oni scias pri la ovoj de ĉi tiu specifa specio. Ĝenerale, egoteloj povas demeti ĝis kvin ovojn. La ovoj estas kutime blankecaj kun dikaj ovoŝeloj kaj povas esti aŭ senmarkaj aŭ nur iomete kunmarkaj. Laŭ unu rakonto, nesto ene de kava stumpo estis trovita enhavanta kvar ovojn. La nesto konsistis el sekigitaj folioj, pecoj de ŝirita ŝelo kaj birdaj fekaĵoj (por teni la neston kunigita).

La birdoj en la ordo Kaprimulgoformaj (proksima parenco de la ordo Egoteloformaj) ŝajne plej ofte estas monogamaj. Ĝenerale, Kaprimulgoformaj kutime havas unuopan kovadon, sed nova ovodemetado povas esti demetita se io malbona okazas al la unua ovodemetado. La eloviĝo ofte okazas nesinkrone, ĉar la gepatro kovas la unuan ovon tuj kiam ĝi estas demetita. Kutime gepatra zorgado ĉe Kaprimulgoformaj ŝajne estas kunfarata de ambaŭ gepatroj.

La kovada periodo por egoteloj estas 25-27 tagoj kaj la elnestiĝoperiodo estas 21 ĝis 35 tagoj. La idoj estas kovritaj per lanugo kiam ili eloviĝas. Estas probable, ke la idoj de egoteloj estas kovritaj per blankaj protoptilaj plumoj (la unuaj naskaj lanugoj), poste anstataŭigitaj per pli malhelaj mezoptilaj plumoj (la duaj naskaj lanugoj). La idoj estas kutime nutrataj per vomado de manĝaĵo fare de la gepatroj.

 Manĝado 
There is very little research about the diet and feeding behaviour of the feline owlet-nightjar. Some studies on stomach content suggest that the bird eats mainly insects. Specifically, feline owlet-nightjars seem to prioritize eating beetles. These insects are either hunted while the bird is in flight or are chased on the ground.

 Konservostatuso 
The feline owlet-nightjar is listed as least concern by the International Union for Conservation of Nature. Despite this and the bird’s fairly common occurrence in New Guinea, the population is currently suspected to be decreasing. This is because the feline owlet-nightjar is highly dependent on tree cover; therefore, one of the main threats to this species is deforestation. It is estimated that the forest habitat in the bird’s range has declined by 1.9% during the last three generations, which could suggest why the population size of this species may have also declined by 1-19% within these same three generations. There are currently no conservation actions in place to protect this species, although some parts of the bird’s range are listed as conservation sites.

Referencoj

 Mayr, Gerald (2002): Osteological evidence for paraphyly of the avian order Caprimulgiformes (nightjars and allies). Journal of Ornithology, 143(1): 82–97.  PDF plena teksto
 Simonetta, A.M. (1967): Cinesi e morfologia del cranio negli Uccelli non passeriformi. Studio su varie tendenze evolutive. Part II – Striges, Caprimulgiformes ed Apodiformes ["Cranial kinesis and morphology of non-passerine birds. Study of various evolutionary tendencies. Part II – Striges, Caprimulgiformes and Apodiformes"]. Archivio Zoologico Italiano 52: 1–35.
 Worthy, Trevor H.; Tennyson, A.J.D.; Jones, C.; McNamara, J.A. & Douglas, B.J. (2007): Miocene waterfowl and other birds from central Otago, New Zealand. Journal of Systematic Palaeontology, 5(1): 1–39.  (HTML resumo)

 Eksteraj ligiloj 

 Feline Owlet-nightjar - Cornell Lab of Ornithology
 Granda egotelo - eBird
 Granda egotelo - IUCN RedList
 Granda egotelo - DataZone ĉe BirdLife

Kategorio:Egoteloformaj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo
Kategorio:Birdoj de Oceanio