Flama kolibro

La Flama kolibro (Topaza pyra) estas specio de kolibro en la familio Trokiledoj. Ĝi havas brilan irizecan plumaron kaj vivas en norda Sudameriko, kie ĝi konsumas nektaron kaj insektojn.

 Taksonomio kaj sistematiko 
La genro Topaza kaj ĝia fratina genro Florisuga formas la topazan grupon, kiu kune kun la ermitkolibroj estas la plej antikva branĉo ene de la familio Trokiledoj. La Topaza grupo enhavas kelkajn el la plej grandaj kolibroj en la familio, plenkreskaj maskloj estas ĝis 23 cm longaj kaj pezas ĝis 12 g. Oni taksas, ke topazoj kiel grupo diverĝis kiel aparta genlinio de ĉiuj aliaj kolibroj antaŭ ĉirkaŭ 21.5 milionoj da jaroj, dum la plej lastatempa komuna praulo de Topaza kaj Florisuga vivis antaŭ proksimume 19 milionoj da jaroj.

Du morfospecioj estas agnoskitaj ene de Topaza: T. pyra, kaj la Topaza kolibro, T. pella. La specistatuso de T. pyra estis kontestita de kelkaj aŭtoroj, kiuj konsideras ĉi tiun genron monotipa. Argumentoj por kaj kontraŭ la distingo inter la du fokusiĝis al la grado de simileco de la du taksonoj kaj iliaj geografiaj distribuoj. Kvankam ili estas klare proksime parencaj, subtenantoj de T. pyra kiel propra specio atentigas pri la evidentaj diferencoj inter la du taksonoj rilate al koloraro kaj morfometriaj karakterizaĵoj de ambaŭ seksoj, diferencoj kiuj estas koheraj tra iliaj geografiaj arealoj. Nek mezaj formoj nek hibridoj estis raportitaj, kaj neniuj specimenoj estis trovitaj, kiuj montris ian kombinaĵon de la karakterizaĵoj de la du taksonoj. La rivero Amazono ŝajne ludas rolon en konservado de la genlinioj apartaj, inhibiciante genfluon kaj antaŭenigante la speciiĝon.

Subspecioj estas jenaj:Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, D. Roberson, T. A. Fredericks, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood (2017) The eBird/Clements checklist of birds of the world: Versio de 2017  Alirita en 2019-04-27

 Topaza pyra pyra – el sudorienta Kolombio ĝis orienta Ekvadoro, nordorienta Peruo kaj suda Venezuelo
 Topaza pyra amaruni – okcidentaj partoj de Amazonio en Peruo kaj Ekvadoro (rivero Napo kaj rivero Corrientes)
 Topaza pyra pamprepta – orienta Ekvadoro (rivero Napo kaj rivero Suno)

Aspekto
Topaza pyra povas atingi korpolongon de ĉirkaŭ 19 cm. Ekzistas forta seksa dimorfismo inter maskloj kaj inoj. Ambaŭ havas malhelbrunajn irisojn, sed maskloj estas averaĝe pli grandaj ol inoj.

Maskloj de ĉi tiuj brilaj kolibroj havas dorson, malsupran bruston, suprajn flugilkovrilojn, kaj eksterajn retojn de la plej internaj du vostoplumoj, kiuj brilas oranĝruĝe, fariĝante pli oranĝkoloraj sur la ventro, pli malhele super la pugo en la flavverdaj/verdaj supraj vostkovriloj. La supro kaj flankoj de la kapo estas velurnigraj, kun iriza verda kaj oranĝruĝa gorĝo kaj dika, kurba kaj sufiĉe mallonga beko (ĉirkaŭ 25 mm). Ili havas du karakterajn longformajn centrajn vostoplumojn (ĉirkaŭ 64 mm). La beko de la masklo estas nigra, kaj ĝi havas grizajn piedojn.

Inoj estas brilverdaj supre, kun kuproruĝa gorĝo borde de mallarĝa oranĝflavverda bendo. La cetero de la kapo estas meze ĝis bluetverda, kun la brusto malpli blueta. La vosto estas purpurruĝa.Neotropical Birds – The Cornel Lab of OrnithologySteven Leon Hilty, William Leroy Brown A guide to the birds of Colombia Princeton University Press, Princeton 1986,  La bekoj de inoj estas nigraj kiel tiuj de la masklo, sed iliaj piedoj estas oranĝ/karnokoloraj. La supraj kaj subvostaj kovriloj havas oranĝajn nuancojn ĉe la maskloj, kontraste al bluetverdaj ĉe la inoj, kaj estas iom pli longaj kaj loze retumitaj.
alt=An illustration of a male and female Fiery Topaz, the female on the nest and the male flying, bringing a branch to her.|thumb|Ilustraĵo de masklo kaj ino de T. pyra el la verko de John Gould nome A monograph of the Trochilidae, or family of humming-birds, Volume 2, 1861.

Tiu specio estas tre simila al la Topaza kolibro.John Gould: twenty new species of Trochilidae or Humming Birds Proceedings of the Zoological Society of London. Bd. 14, Nr. 164, 1846, S. 85-90 Topaza pyra distingiĝas de la proksime rilata Topaza pella per iliaj pli mallongaj bekoj, pli longaj flugiloj, pli longa vosto kaj pli maldikaj vostoplumoj.

 Distribuado kaj habitato 
Topazkolibroj kiel grupo estas endemiaj al la amazonia pluvarbaro. Ĉi tiu specio havas tre larĝan teritorion. T. pyra troveblas en Brazilo, Kolombio, Ekvadoro, Peruo kaj Venezuelo. Ĝia natura vivejo estas subtropika aŭ tropika humida arbaro de malaltaj teroj, je alteco ĝis 500 metroj super marnivelo. Ili troviĝas alte en la kanopeo kaj preferas la randojn de arbaroj kaj maldensejojn proksime de akvo, kaj ofte videblas proksime al riverbordoj.

 Kutimaro kaj ekologio 
Malmulto estas konata pri la konduto de ĉi tiuj birdoj, ĉar malmultaj observaĵoj estis faritaj pri ili en la naturo, sed oni observis ilin manĝantajn kaj interagantajn unu kun la alia super rokaj riveretoj en la promontoroj de sia teritorio. Oni konis ilin ankaŭ nestantaj en malgrandaj liken-kovritaj tasoj malalte super la akvo, kiel aliaj kolibroj. La maskloj estas sufiĉe teritoriemaj, kaj kutime forpuŝas entrudiĝintojn ĉirkaŭ florantaj areoj.thumb|230px|right|Kanto de Flama kolibro

Manĝado
Kiel ĉe por ilia konduto, ankaŭ pri manĝado pliaj observaj studoj pri ĉi tiuj birdoj estas necesaj. Tamen, oni scias, ke ĉi tiu specio estas ĉefe nektarovora, kaj manĝas ĉe floroj, vitoj kaj epifitoj de okulnivelo ĝis alte en la kanopeo, preferante alte florantajn vitojn. Ili manĝas ankaŭ insektojn.

 Statuso 
Topaza pyra estas kategoriigita kiel Malplej Zorgiga, pro sia granda teritorio, sed kun malkreskanta populacio. La populacio estas nekonata, sed taksita je pli granda ol la sojlo por Vundeblaj, kaj la rapideco de populacimalkresko supozeble ne estas sufiĉe rapida por klasifiki ĝin kiel Vundeblan.

 Referencoj 

 del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). Handbook of the Birds of the World. Volume 5: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
 Restall, R., C. Rodner, & M. Lentino (2006). Birds of Northern South America. Christopher Helm, London.  (vol. 1),  (vol. 2).
 Da-Shih Hu, Leo Joseph, David Agro:  Distribution, Variation, and Taxonomy of Topaza Hummingbirds (Aves: Trochilidae). En: Ornitologia Neotropical. Bd. 11, Nr. 2, 2000, S. 123–142
 Harry Church Oberholser: Catalogue of a collection of hummingbirds from Ecuador and Colombia. En: Proceedings of the United States National Museum. Bd. 24, 1902, S. 309–342 
 George Robert Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. Compiled from various sources. Richard and John E. Taylor, London 1840.
 James A. Jobling: Helm Dictionary of Scientific Bird Names. Christopher Helm, London 2010, .
 Rolf Grantsau: Die Kolibris Brasiliens. Expressão e Cultura, Rio de Janeiro 1988, .
 Robert Sterling Ridgely, Paul J. Greenfield: Birds of Ecuador Field Guide: Field Guide. Bd. 2, Princeton University Press, Princeton 2001, .
Stotz, D.F., Fitzpatrick, J.W., Parker, T.A. kaj Moskovits, D.K. 1996. Neotropical Birds: Ecology and Conservation. University of Chicago Press, Chicago.
B. Davis & S. Olmstead: Aves, Apodiformes, Trochilidae, Topaza pella (Linnaeus, 1758): a range reinforcement in Amazonian Brazil. Check List. 2016.
D. Willard et al: The birds of Cerro de la Neblina, Territorio Federal Amazonas, Venezuela. Fieldiana, Zoology. Field Museum of Natural History, 1991.
Tobias Andermann, Alexandre M Fernandes, Urban Olsson, Mats Töpel, Bernard Pfeil, Bengt Oxelman, Alexandre Aleixo, Brant C Faircloth, Alexandre Antonelli. Allele Phasing Greatly Improves the Phylogenetic Utility of Ultraconserved Elements. Systematic Biology. The Society of Systematic Biologists, 2019.
A. Schmitz-Ornés, M. Haase: Adapting generalized frequency coding to use colour spectra in the determination of phylogenetic relationships: an example with hummingbirds. Journal of Zoological Systematics & Evolutionary Research. Wiley-Blackwell, 2009.
Mike & Seeholzer Harvey, Glenn & Cáceres A., Daniel & Winger, Benjamin & Tello, Jose & Hernandez, Flor & Aponte Justiniano, Miguel & Judy, Caroline & Ramirez, Sheila & Terrill, Ryan & Brown, Clare & León, Luis & Bravo, Gustavo & Combe, Mariela & Custodio, Omar & Zumaeta, Alessandra & Tello, Abraham & Garcia-Bravo, Antonio & Savit, Aaron & Barden, Olivier: The avian biogeography of an Amazonian headwater: The Upper Ucayali River, Peru. The Wilson Journal of Ornithology. The Wilson Ornithological Society, 2014.
Steven L. Hilty, Guy Tudor, John A. Gwynne: Birds of Venezuela. Princeton University Press, 2003.

Eksteraj ligiloj

Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko