Nyckelharpa

La Nyckelharpa (laŭvorta traduko "klava harpo") estas tradicia svedia arĉinstrumento, kutima ekde la 17-a jarcento. Ekde 2023, la nyckelharpa kaj ĝia muziko estas enskribitaj en la Reprezenta listo pri la nemateria kultura heredaĵo de la homaro de UNESKO.Nyckelharpa network, an innovative dissemination of a music and instrument-building tradition with roots in Sweden ("Nyckelharpa reto, noviga disvastigo de muzika kaj instrument-konstrua tradicio kun radikoj en Svedio") en la oficiala retejo ich.unesco.org pri la Nemateria Kultura Heredaĵo de UNESKO, 2023 ()

 Konstruo 
La kordoj de la "klava harpo" estas vibrigataj per mallonga arĉo. La tonalto de la kordoj estas determinita per premado de klavoj - simile al gurdo. La flagetoj sur la klavoj, kiuj frapas la kordojn, nomiĝas "tangentoj".

Ekzistas multaj malsamaj tipoj de "klava harpo". Moderna, kromata instrumento havas kvar ludkordojn. Depende de la klavardezajno, varia nombro (kutime tri aŭ ĉiuj kvar) de ĉi tiuj ludkordoj povas esti mallongigita per tangentoj, tiel ŝanĝante ilian tonalton. Kordoj sen klavarvico ofte estas uzataj kiel "borduno", malalta konstanta tono por la akompanado de melodio.

Krome, kutime estas dek du resonancaj kordoj. Ĉi tiuj resonancaj kordoj kuŝas sub la melodiaj kordoj kaj ne estas arĉitaj, sed simple kunvibras en resonanco pro la luditaj notoj kaj iliaj suprotonoj. La resonancaj kordoj kreas la impreson de resonado. Ne estas klare kiam la unuaj "klavaj harpoj" estis ekipitaj per resonancaj kordoj.

 Historio 
eta|maldekstre|200ra|
eta|dekstre|300ra|
Antaŭuloj de la moderna nyckelharpa ekzistis ekde la Mezepoko. Historiaj indikoj de tiaj instrumentoj nun ankoraŭ troveblas ĉefe en Svedio, sed ankaŭ en Danio, Germanio, Aŭstrio kaj Italio. Unu el la plej malnovaj konataj bildigoj de nyckelharpa troviĝas sur ŝtona reliefo ĉe la portalo de la preĝejo en Källunge sur Gotlando, Svedio, datiĝanta de ĉirkaŭ 1350. La prezentita instrumento proksime similas fruan formon de la nyckelharpa, konata hodiaŭ kiel la "Mora harpa". 

En Germanio de la 16-a kaj 17-a jarcentoj, la "klava harpo" estis evidente konata, ĉar ĝi estas prezentita en primuzikaj kaj priinstrumentaj libroj interalie de 1511, 1529 kaj 1619. En 1989, la sveda instrumentesploristo Per-Ulf Allmo malkovris ornamaĵon kun kvin puttoj sur la fasado de la Buĉista Gildohalo (konstruita en 1529) en Hildesheim, unu el kiuj klare ludas klavan harpon. Bildo de anĝelo en fresko de Taddeo di Bartolo, 1408 en Sieno, Italio, bildigata dekstre, ankaŭ prezentas instrumenton de la sama tipo kiel la klava harpo. 

En sia libro de 2004, "Den gäckande nyckelharpan" ("La ordinara klava harpo"), Per-Ulf Allmo publikigis novajn trovojn pri la originoj de la nyckelharpa. Bazite sur pli malnovaj bildigoj, li trovis pruvojn, ke la ideo pri la klava harpo origine migris de kontinenta Eŭropo al Svedio.

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 

 Vjelo

Kategorio:Arĉinstrumentoj