Bruna fiŝgufo

Bruna fiŝgufo, Ketupa zeylonensis, laŭ kio ankaŭ Cejlona gufo, estas specio de azia gufo en la familio Strigedoj. Ĝi estas indiĝena de Turkio ĝis Suda kaj Sudorienta Azio. Pro sia vasta distribuado ĝi estis listita kiel Malplej Zorgiga en la IUCN Ruĝa Listo. Ĝi vivas en arbaroj kaj arbaraj malsekejoj. El la kvar vivantaj specioj de fiŝgufoj, ĝi estas la plej vaste distribuata, plej ofta kaj plej bone studita. Ĝi okupas teritorion de ĉirkaŭ 7000 km.

Taksonomio
La brunan fiŝgufon formale priskribis en 1788 la germana natursciencisto Johann Friedrich Gmelin en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de Carl Linnaeus nome Systema Naturae. Li metis ĝin kun aliaj gufoj en la genron Strix kaj stampis la duvortan nomon Strix zeylonensis. Gmelin bazis sian priskribon sur la "Great Ceylonese horned owl", kiun priskribis kaj bildigis la natursciencisto Peter Brown en sia libro New Illustrations of Zoology. Joan Gideon Loten, administristo en la Nederlanda Orient-hinda Kompanio havigis al Brown pentraĵon de la gufo kiun pentris la cejlona artisto Pieter Cornelis de Bevere. 

La bruna fiŝgufo estas nun metita en la genron Ketupa, kiun enkondukis en 1830 la franca natursciencisto René Lesson. Published in 8 livraisons between 1830 and 1831. For the publication date see:  

Oni agnoskis kvar subspeciojn:
 K. z. semenowi Zarudnij, 1905 – sudorienta Turkio, Mezoriento ĝis nordokcidenta Barato
 K. z. leschenaulti (Temminck, 1820) – Barato tra Birmo ĝis okcidenta Tajlando
 K. z. zeylonensis (Gmelin, JF, 1788) – Srilanko
 K. z. orientalis Delacour, 1926 – nordorienta Birmo ĝis sudorienta Ĉinio, Hindoĉinio kaj la Malajzia Duoninsulo

Rezultoj de analizoj pri filogenetiko de naŭ specioj de gufoj indikis, ke la specioj de Ketupa formas monofiletikan grupon.

Aspekto
La bruna fiŝgufo havas elstarajn oreltufojn kaj ruĝecbrunajn suprajn partojn, kiuj estas forte striecaj per nigra aŭ malhelbruna koloroj. Ĝiaj subaj partoj estas flavecbrunaj ĝis blankecaj, kun ondecaj malhelbrunaj strioj kaj pli fajna bruna strieco. Ĝia gorĝo estas blanka kaj okulfrape ŝvela. Ĝia vizaĝdisko estas malklara, la beko malhela kaj la irisoj orflavaj. Ĝiaj senplumaj piedoj estas flavaj. Dujaraj brunaj fiŝgufoj estas iom pli palaj ol plenkreskuloj. Ino kaj masklo iomete diferencas laŭ grando.

Laŭ korpogrando, ĝi varias de 48 ĝis 61 cm kun enverguro de 125 ĝis 140 cm. Ĝia pezo varias konsiderinde, variante de 1,1 ĝis 2,5 kg. Iom de la ŝanĝiĝemo atribuiĝas al la gamo de grandecoj tra la subspecio. Ankaŭ, inoj estas kutime almenaŭ iom pli grandaj ol maskloj kaj la stato de birdoj estas varia. Ĝi estas iomete pli granda ol la Sablokolora fiŝgufo, Ketupa ketupu, kun pli malhelbruna nuanco.

Subspecioj
 La srilanka bruna fiŝgufo (K. zeylonensis zeylonensis) estas la plej malgranda kaj plej malhela subspecio kun enverguro de 355 ĝis 405 mm, tarso de 85 ĝis 90 mm, vosto de 177 ĝis 206 mm, kaj beko de 42 ĝis 48 mm. La enverguro averaĝe estas 92% pli mallonga ol ĉe nordaj subspecioj. Unu masklo pezis 1 100 g.
 La ordinara bruna fiŝgufo (K. z. leschenaultii) troviĝas de la Hinda subkontinento ĝis Birmo kaj Tajlando. Ĝi havas mezan nuancon kun pli helaj markoj ol la nomiga subspecio. Ĝi havas enverguron de 370 ĝis 430 mm, voston de 186 ĝis 210 mm, tarson de 71 ĝis 90 mm kaj bekon de 49 ĝis 52 mm. La enverguro de 16 maskloj en Hindujo averaĝis 402 mm kaj iliaj bekoj averaĝis 49 mm, dum 15 inoj averaĝis 395 mm en enverguro kaj 51.5 mm en beklongo. Masklo pezis 1,105 g kaj ino pezis 1,308 g.
 La okcidenta bruna fiŝgufo (K. z. semenowi) troveblas de suda Turkio tra Irano kaj Pakistano ĝis Nordorienta Barato. Ĝi estas pli pala kaj iomete pli granda ol la ordinara bruna fiŝgufo kun iom bruneta nuanco. Ĝia enverguro estas 396 ĝis 434 mm kun tarso de 74 ĝis 90 mm, vosto de 197 ĝis 214 mm kaj beko de 49 ĝis 54 mm.
 La orienta bruna fiŝgufo (K. z. orientalis) troviĝas en nordorienta Birmo, Vjetnamio kaj sudorienta Ĉinio kaj la insulo Hajnano. Ĝi estas iom pli malhela ol la ordinara bruna fiŝgufo kun pli granda tarso. Ĝia enverguro estas 365 ĝis 457 mm, kun vosto de 195 ĝis 210 mm kaj tarso de 67 ĝis 70 mm.

Distribuado kaj habitato
La Bruna fiŝgufo estas tutjara loĝanto tra plej multaj tropikaj kaj subtropikaj partoj de la Hinda subkontinento ĝis Sudorienta Azio kaj apudaj regionoj. Okcidente de sia ĉefa teritorio, ĝi estas malofte distribuita al Levantenio (eble formortinta) kaj suda Malgranda Azio (ĵus retrovita). La tipa vivejo de brunaj fiŝgufoj estas densa arbaro kaj maldensa arbaro limantaj al riveretoj, lagoj aŭ rizkampoj. Ĝi loĝas ĉefe en malaltaj teroj, de malferma arbaro ĝis densa arbaro same kiel en plantejoj; en la antaŭmontoj de Himalajo ĝi etendiĝas en submontan arbaron ĝis 1 500 m super la meza marnivelo aŭ tiel, sed ne pli alte. Ĝi ofte pasigas la tagon en bambuaj aŭ aliaj grandaj ombraj arboj. Ili troviĝas ĉirkaŭ akvorezervujoj, laŭlonge de kanaloj, ĉe la randoj de vilaĝoj kaj laŭlonge de marbordoj. Okcidentaj birdoj troviĝas en duonaridaj pejzaĝoj kaj povas reproduktiĝi en oazoj en aridaj regionoj. Sendepende de la vivejo, ĝi malofte devagas malproksime de pli grandaj akvejoj kiel riveroj kaj lagoj. Estante granda predbirdo, la bruna fiŝgufo nur malofte troviĝas ĉe alta loĝdenso, escepto estas Srilanko, kie la adaptiĝkapablo de ĉi tiu aparta strigo al ŝanĝoj en homa vivejo estis utila en daŭraj altaj nombroj.

Kutimaro kaj ekologio
La krioj de la Bruna fiŝgufo estas priskribitaj kiel profunda zumo bum-uh-bum, hup hup hu kaj laŭta huhuhuhuhuhu. Trisilaba tu-hu-hu estas ŝajne la teritoria kanto elsendita antaŭ reproduktado. Ĝia krio estis priskribita kiel komparebla al tiu de malproksima Granda botaŭro (Botaurus stellaris).

La Bruna fiŝgufo estas noktema, sed ofte troveblas per la malgrandaj birdoj, kiuj ĉikanas ĝin dum ĝi ripozas en arbo. Tamen, en iuj areoj ĝi povas esti duontaga kaj estis vidita ĉasi dumtage, precipe en nuba vetero. Bruna fiŝgufo ĉefe ĉasas per starigado sur roka elpendaĵo aŭ pendanta alkroĉiĝejo super akvo, aŭ per vadado en malprofundajn akvojn. Ĝi kaptas manĝaĵon per glitado super la akvo, preskaŭ tuŝante ĝin per siaj piedoj kaj kaptante sian predon per rapida etendo de siaj longaj kruroj. Ĝi manĝas ĉefe fiŝojn, ranojn kaj akvajn krustacojn, precipe Potamom-krabojn.


 Reproduktado 
Brunaj fiŝgufoj reproduktiĝas de novembro ĝis aprilo, kun aktiveco tendencanta kulmini iom pli frue en la nordo de ilia reprodukta areo kaj iom pli malfrue en la pli tropika sudo de ilia reprodukta areo. La reprodukta sezono samtempas kun la seka sezono, kiu havas la avantaĝon de malaltaj akvoniveloj kaj tial kraboj kaj fiŝoj estas pli facile atingeblaj. Tamen, plej multaj aliaj strigoj kaj tagaj rabobirdoj ankaŭ ĉefe reproduktiĝas en la seka sezono. Ĉar gufoj ne konstruas nestojn, brunaj fiŝgufoj estas iom oportunismaj rilate al nestejoj. Brunaj fiŝgufoj ofte nestas en ombraj lokoj kiel ekzemple malnovkreskaj mangarboj (Mangifera ssp.), figarboj, kiel Ficus religiosa kaj Ficus benghalensis, Shorea robusta kaj aliaj grandaj arboj en malaltebenaĵaj arbaroj.

 Referencoj 

 Mlíkovský, Jiří (2002): Cenozoic Birds of the World, Part 1: Europe. Ninox Press, Prague. ISBN 80-901105-3-8 PDF plena teksto
 Mourer-Chauviré, Cécile (2004): [Review of Cenozoic Birds of the World, Part 1: Europe]. Auk 121 (2): 623–627.  HTML plena teksto
 Olsen, Jery; Wink, Michael; Sauer-Gürth, Heidi & Trost, Susan (2002): A new Ninox owl from Sumba, Indonesia. Emu 102 (3): 223–231.  PDF plena teksto
 Pavia, Marco (1999): Un cranio di Bubo insularis Mourer-Chauviré & Weesie, 1986 (Aves, Strigidae) nelle brecce ossifere del Pleistocene di Capo Figari (Sardegna, Italia) ["A cranium of B. insularis from the Pleistocene ossiferous breccia of Cape Figari (Sardinia, Italy)"]. Atti della Accademia delle Scienze di Torino, Classe di Scienze fisiche, matematiche e naturali 133: 1–10. PDF fulltext
 van den Berg, Arnoud B.; Bekir, Soner; de Knijff, Peter & The Sound Approach (2010): Rediscovery, biology, vocalisations and taxonomy of fish owls in Turkey. Dutch Birding 32: 287–298. PDF plena teksto

 Eksteraj ligiloj 

Kategorio:Strigoformaj
Kategorio:Birdoj de Azio