Tongatapua papago

La Tongatapua papago (Prosopeia tabuensis), konata ankaŭ kiel Tabua papago kaj kaŝtanbruna brilpapago, estas specio de papagoj en la familio Psittaculidae, endemia de la insuloj Taveuni kaj Viti Levu de Fiĝioj. Ĝi ankaŭ estis enkondukita en insuloj de suda Tongo en prahistoriaj tempoj. La specio estis foje konsiderita samspecia kun la Skarlata papago de la insularo Kadavu de Fiĝioj. Iliaj naturaj habitatoj estas subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj arbaroj de malaltaj teroj kaj manglejoj.

Taksonomio
La Tongatapua papago estis formale priskribita en 1788 fare de la germana natursciencisto Johann Friedrich Gmelin en sia reviziita kaj etendita eldono de la verko de Carl Linnaeus nome Systema Naturae. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj papagoj en la genron Psittacus kaj stampis la duvortan nomon Psittacus tabuensis. Gmelin bazis sian priskribon de la Tabua papago, kiun la angla ornitologo John Latham priskribis kaj bildigis en 1781 en sia A General Synopsis of Birds. 

La Tongatapua papago estas nun metita kun du aliaj specioj en la genron Prosopeia, kiun enkondukis en 1854 la franca natursciencisto Charles Lucien Bonaparte. La genronomo devenas el la greka prosōpeion kun la signifo "masko". La specia epiteto tabuensis referencas al Tongatapu, ĉefa insulo de Tongo.

Oni agnoskis du subspeciojn:
 P. t. taviunensis (Layard, EL, 1876) – Taveuni, Qamea kaj Laucala (nordcentraj Fiĝioj, sudokcidenta Polinezio)
 P. t. tabuensis (Gmelin, JF, 1788) – Vanua Levu, Kioa, Koro kaj Gau (nord-centraj Fiĝioj, sudokcidenta Polinezio) kaj ʻEua (Tongo, sudcentra Polinezio)

 Aspekto 
Plenkreskuloj havas varian plumaron; ruĝan/nigran vizaĝon; ceteron de la kapo brunan/ruĝan, pli malhelan sur la malantaŭaj vangoj; subajn partojn malhelbrunajn; malhelbluan kolumon trans la supran dorson, videblan ĉe kelkaj birdoj sed ĉe aliaj mallarĝan kaj preskaŭ forestantan; suprajn partojn kaj voston verdajn, plumojn sur la pugo ĉe kelkaj individuoj borde al kaŝtanbruna. Beko griz/nigra. Malhelgrizaj okulringoj. Irisoj oranĝec/flavaj.

La subspecio P. t. taviunensis diferencas de la nomiga subspecio per tio, ke ĝi ne havas bluon sur la malsupra parto de sia kolo kaj ĉe la parto de la vizaĝo inter la okuloj kaj la beko ĉe la flankoj de sia kapo la koloro ne estas tiel nigra. Krome, ne estas multe da ruĝa aŭ kaŝtanbruna koloro sur la plumaro sur la malantaŭo de la birdo. Ĝi ankaŭ estas pli malgranda laŭ grandeco.

La krio de la kaŝtanbruna brilpapago estas miksaĵo de altatonaj nea-nea kaj arr sonoj, kiuj ekripetiĝas, krom diversaj aliaj kriegoj kaj huadoj. La kaŝtanbruna brilpapago plej ofte krias nokte aŭ kiam ĝi revenas al sia nesto.

En Tongo la kaŝtanbruna brilpapago estas konata kiel Koki pro la sono, kiun ĝi faras. Saafi, Elizabeth Patisepa Kiteau (2002). Ecology and conservation of koki (Prosopeia tabuensis) in Tonga (MSc). Massey University. hdl:10179/12329. Alirita la 1an de Januaro 2022.  La birdo unue estis enkondukita en Tongon per komerco en la dekoka jarcento, sed nun troviĝas nur sur la insulo 'Eua.

Distribuado kaj habitato
La kaŝtanbruna brilpapago estas indiĝena de Fiĝioj kaj Tongo, proksime al arbaroj aŭ sur la insuloj Kadavu kaj Ono. Ĝi ofte troviĝas en maturaj arbaroj same kiel en sekundaraj arbaroj, arbarkovritaj valoj (kie ili reproduktiĝas de junio ĝis januaro), kokosplantejoj, vilaĝaj ĝardenoj, terkultivejoj, manglejoj kaj veprejoj. Ili ofte troviĝas solaj, en grupoj ĝis 40 aŭ en paroj.

Kutimaro kaj ekologio
Manĝado
La kaŝtanbruna brilpapago ĉefe manĝas semojn kaj fruktojn de diversaj arbaraj arboj. Kelkaj el la specifaj arbospecioj, kiujn ili manĝas, inkluzivas la suprajn kanopeojn de mango, gujavo, banano kaj papajo.  Krome, la kaŝtanbruna brilpapago foje manĝas insektajn larvojn aŭ maizon kaj aliajn kultivaĵojn el maizkampoj, kiujn ĝi povas foje rabadi. La forta beko de la kaŝtanbruna brilpapago permesas al ĝi kapti branĉojn kaj moviĝi por trovi kaj atingi manĝaĵon. Ilia beko ankaŭ permesas al ili mordi lignon por atingi insektojn kaj/aŭ iliajn larvojn, kiam tio estas ilia preferata manĝaĵo. Ili tenas sian manĝaĵon en siaj piedoj, por ke ili povu uzi siajn bekojn por akiri pli.

Reproduktado
La Tongatapua papago reproduktiĝas en sia natura vivejo dum la malvarmeta kaj seka sezono. Reproduktado okazas specife de majo ĝis oktobro. Ili faras siajn nestojn kovritajn per putra ligno en kavaĵoj de mortaj arboj aŭ la stumpoj de palmarboj. La averaĝa ovodemetado de tiu papago estas du aŭ tri ovoj, kiuj estas demetitaj en arbaj kavaĵoj. La kreskotempo daŭras ĉirkaŭ 25 ĝis 34 tagojn. La idoj estas manĝigataj tri fojojn tage kaj la kvanto da manĝaĵo, kiun ĉiu ricevas, dependas de la aĝo. Kiam venas la tempo forlasi la neston, la idoj estas en la aĝo de 7 ĝis 9 semajnoj.

 Referencoj 

 Ĉefaj fontoj 
 Forshaw, Joseph M.; Cooper, William T. (1978). Parrots of the World (2a eld.). Melbourne, Victoria: Landsdowne Editions. ISBN 0-7018-0690-7.


Eksteraj ligiloj
 *

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Fiĝioj
Kategorio:Birdoj de Oceanio