Ruĝpuga grundokukolo

Ruĝpuga grundokukolo (Neomorphus geoffroyi) estas Vundebla specio de kukolo en la tribo Neomorphini de subfamilio Krotofagenoj. Ĝi troviĝas en Bolivio, Brazilo, Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Nikaragvo, Panamo, kaj Peruo.HBW and BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe:  Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022

Taksonomio kaj sistematiko
Plimulto de taksonomiaj sistemoj atribuas tiujn jenajn ses subspeciojn al la Ruĝpuga grundokukolo:Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society.  Alirita la 24an de Julio, 2022Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el  Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021

N. g. salvini Sclater, P.L., 1866
N. g. aequatorialis Chapman, 1923
N. g. australis Carriker, 1935
N. g. amazonicus Pinto, 1964
N. g. geoffroyi (Temminck, 1820)
N. g. dulcis Snethlage, E., 1927

La verko de la Internacia Ornitologia Komitato nome Handbook of the Birds of the World aldonas sepan, nome N. g. squamiger, kion la aliaj sistemoj traktas kiel aparta specio Skvameca grundokukolo.

Komence de la 20-a jarcento, la subspecio N. g. salvini estis konsiderata de kelkaj aŭtoroj kiel aparta specio, sed tiu traktado ne akiris vastan akcepton.

Aspekto
La ruĝventra grundokukolo estas 45 ĝis 51 cm longa, ĉirkaŭ duono de kiu estas ĝia vosto, kaj pezas ĉirkaŭ 300 ĝis 400 g. Plenkreskuloj havas pezan kurban bekon, kiu estas palgrizecverda ĝis kornokolora ĉe sia bazo kun flava pinto. Ĉiuj subspecioj havas vilan, brile blunigran, erekteblan kreston, brilbluan haŭton ĉirkaŭ la okulo, kaj ruĝventran areon. Ambaŭ seksoj havas similan plumaron. Plenkreskuloj de la nomiga subspecio N. g. geoffroyi havas cinambrunajn frunton, kronon kaj malsupran vizaĝon; bronzajn olivecverdajn suprajn partojn kaj flugilojn; kaj brilpurpuran voston. Iliaj mentono, gorĝo kaj supra brusto estas helflavaj kun nigra bendo trans la brusto. La cetero de iliaj malsupraj partoj estas palflavaj. Iliaj kapo kaj brusto havas pezajn pli palajn duoncirklojn, kiuj donas skvamecan aspekton.Healy, T. P., R. B. Payne, C. J. Sharpe, kaj G. M. Kirwan (2020). Rufous-vented Ground-Cuckoo (Neomorphus geoffroyi), versio 2.0. En Birds of the World (S. M. Billerman, B. K. Keeney, kaj T. S. Schulenberg, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.  Alirita la 23an de Septembro, 2022

Subspecio N. g. salvini havas malhelbronzbrunajn suprajn partojn kun purpura brilo, precipe sur la flugiloj kaj vosto. La supra surfaco de la vosto povas ankaŭ havi iom da verda brilo. Ĝia vizaĝo kaj brusto havas pli malfortajn skvamaĵojn ol la nomiga birdo kaj ĝiaj subaj partoj estas palflavaj ĝis grizecaj. N. g. aequatorialis havas brunajn frunton kaj kronon, bronzverdajn flugilojn kaj suprajn partojn, kaj larĝan nigran brustobendon. La skvamaĵoj sur ĝia brusto estas malfortaj. N. g. australis havas malhelbrunajn frunton kaj kronon kaj palgrizecan gorĝon kaj centran bruston kun tre markitaj flankoj. N. g. amazonicus havas nigran strion sur helaj frunto kaj krono, verdan brilon sur la malantaŭa kolo, flugiloj kaj supraj partoj, kaj malfortan purpuran brilon sur la supra surfaco de la vosto. Ĝiaj subaj partoj estas palgrizaj ĝis blankecaj flavflavaj kun pezaj skvamaĵoj sur la brusto. N. g. dulcis havas malhelbrile bluajn flugilojn kaj suprajn partojn kaj pli malhelajn subajn partojn ol la nomiga birdo kun pezaj skvamaĵoj sur la brusto.

Distribuado kaj habitato
La subspecioj de Ruĝpuga grundokukolo troviĝas jene:

N. g. salvini, el Nikaragvo suden tra Kostariko kaj Panamo kaj malsupren ĝis la marbordo de Pacifiko de Kolombio
N. g. aequatorialis, sudorienta Kolombio suden ĝis orienta Ekvadoro kaj ĝis norda Peruo
N. g. australis, sudorienta Peruo kaj nordokcidenta Bolivio
N. g. amazonicus, Amazonia Brazilo sude de la rivero Amazono inter la rivero Madeira kaj la ŝtato Maranhão 
N. g. geoffroyi, ŝtato Bahia de orienta Brazilo
N. g. dulcis, sudorienta Brazilo el Espírito Santo suden ĝis la ŝtato Rio de Janeiro

La specio ĝenerale loĝas en maturaj neĝenataj ĉiamverdaj arbaroj. Ĝi ankaŭ troveblas en riverbordaj arbaroj, laŭsezone inunditaj arbaroj, kaj foje en sekaj arbaroj, kanejoj kaj arbustaroj. En Centrameriko ĝi varias laŭ alteco de marnivelo ĝis 1 450 m. En Sudameriko ĝi varias de marnivelo en Brazilo ĝis 1 650 m en Bolivio.

Kutimaro
Movoj
La Ruĝpuga grundkukolo estas tutjara loĝanto tra sia tuta teritorio.

Movoj
La Ruĝpuga grundokukolo estas preskaŭ ekskluzive surgrundema, kvankam ĝi povas flugi malalte al la tero aŭ en arbon por eskapi predanton. Ĝi plejparte marŝas aŭ kuras sur la arbara grundo kaj faras potencajn saltojn por kapti predon.

Manĝado
La dieto de la Ruĝpuga grundkukolo estas plejparte insektoj. Ĝi ankaŭ inkluzivas signifajn kvantojn de aliaj artropodoj; malgrandaj vertebruloj kiel lacertoj, amfibioj kaj eĉ malgrandaj birdoj; kaj foje falintaj fruktoj. Ĝi ofte sekvas armeformikajn svarmojn, pekariojn kaj simiajn grupojn por kapti predon fuĝantan de ili. 

Reproduktado
La reprodukta sezono de la Ruĝpuga grundokukolo varias laŭ latitudo, en Centrameriko ĝi nestas en la norda somero kaj en plejparto de Sudameriko en la aŭstrala somero. Ĝi konstruas fortikan neston el grandaj bastonetoj kun plata taso da seka herbo kaj freŝaj folioj. Ĝi estas kutime metita en la forkon de arbo aŭ arbusto ĉirkaŭ 2 ĝis 3 m super la grundo. Ĉiuj dokumentitaj nestoj enhavis unuopan ovon. Oni kredas, ke la kovado estas farata de ambaŭ gepatroj, sed la kovoperiodo kaj tempo ĝis elnestiĝo ne estas konataj. Ĉi-lasta supozeble similas al la 20-taga periodo de aliaj Neomorphus-kukoloj.

Statuso
La IUCN taksis la ruĝpugan grundokukolon kiel Vundeblan. Ĝia populacio estas ĉirkaŭkalkulata je inter 63 000 kaj 127 000 maturaj individuoj kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas. Ĝi havas larĝan sed disigitan teritorion. La ĉefa minaco estas viveja fragmentiĝo, ĉar la specio postulas grandan neĝenatan arbaron. BirdLife International (2021). "Rufous-vented Ground-cuckoo Neomorphus geoffroyi". IUCN Red List of Threatened Species. 2021 e.T62144610A197316167. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T62144610A197316167.en. Alirita la 23an de Septembro 2022.  Ĝi "ofte estas unu el la unuaj specioj, kiuj malaperas kiam antaŭe taŭga vivejo estas fragmentita."

 Referencoj 

 The Illustrated Encyclopedia of BIRDS eldonita de Dr. Christopher M. Perrins ISBN 0-13-083635-4
 Grzimek's Animal Life Encyclopedia eldonita de Michael Hutchins ISBN 0-7876-5785-9
 Handbook of Birds of the World eldonita de Josep del Hoyo et al. ISBN 84-87334-22-9
 Smithsonian: Birds of North America de Fred J. Alsop III ISBN 0-7894-8001-8

Eksteraj ligiloj

Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko