Roberto de Chester

Roberto de Chester estis angla arabisto kaj aŭtoro de libroj pri matematiko, astronomio kaj alkemio. Kune kun Ĝeraldo de Kremono, ili estis la unuaj kiuj tradukis la traktaĵojn pri algebro de la granda persa matematikisto kaj astronomo Al-Khwarizmi en 1145.

Alĥemio
Roberto de Chester estis la unua, kiu tradukis alkemian tekston el la araba en la latinan. Li estas meritigita pro la traduko de la "Liber Morieni" en 1144. La libro titoliĝas "Liber de compositione alchimiae quam edidit Morienus Romanus Calid regi Aegyptiorum quem Robertus Castrensis de arabico in latinum transtulit (en Bibliotheca chimica curiosa, t. I, p. 509): "Libro pri la komponado de alĥemio, eldonita de Morieno la Romano por Kalido, reĝo de la Egiptoj, kiun Roberto de Kastrensis tradukis el la araba en la latinan". La verko estis redaktita kaj tradukita en la anglan de la eldonisto kaj tradukisto Lee Stavenhagen en 1974. La verko prezentas sin kiel dialogo inter la kalifo Khalid kaj Morienus. Ĉi-lasta, Morienus, estis egipta kristana monaĥo, kiu instruis Khalid ibn Yazîd (Calid filius Yazichi), junan princon de la Umajida dinastio, kiu estis elpelita el la kaliflando en 685 kaj mortis en 704, laŭ grekaj aŭ koptaj alkemiaj tekstoj.

La dato (11-a de februaro 1144) markas la naskiĝon de la latin-eŭropa alĥemio. Ĝuste en ĉi tiu teksto aperas nova latina vorto *alchemia*, fonetika derivaĵo de la araba *al-kîmiyâ* (kiu ĝiavice estis pruntita el la mezepoka greka "χημεια khêmeia"). Li precizigas en la antaŭparolo, ke ĉi tiu vorto rilatas ne al nova fako, sed al la Ŝtono de la saĝuloj:

«"Kaj ĉar vi latinuloj ankoraŭ ne scias, kio estas alĥemio kaj kia estas ĝia komponado ("Et quoniam quid sit alchymia et quae sit sua compositio nondum vestra cognovit latinitas"), mi klarigos ĝin al vi en ĉi tiu parolado. Mi uzis ĉi tiun vorton, kvankam ĝi estas nekonata kaj miriga, por ke ĝia signifo estu klarigita per ĝia difino (...). Alĥemio estas korpa substanco, konsistanta el ununura afero aŭ pro ununura afero, farigita pli valora pro la kuniĝo de proksimeco kaj efiko — natura kuniĝo, kiu nature determinas superan efikecon."»

La Mondmapo
Jean-Daniel Baltassat, en sia libro "Le Valet de Peinture" ("La ĉambristo de la pentraĵo"), dediĉita al la pentristo Johannes Van Eyck, skribas ĉi tion (paĝoj 69 kaj 70) pri la Mappa Mundi: "La teknikaj malfacilaĵoj, la eraroj pro la misaj kalkuloj de Ambrogio Lorentti, la korektoj faritaj danke al tiuj de Roberto de Chester, kiuj permesis, laŭlonge de la tempo, la disvolviĝon de la astronomiaj tabeloj bazitaj sur la Londona meridiano. Ne menciante la kalkuladon de la lokigo de la nacioj, riveroj, vojoj, havenoj, montoj kaj urboj laŭ la enketoj de la geografo Muhammad al-Idrisi, kiu, antaŭ tricent jaroj, kolektis lokojn tiom malproksime kiom Ĉinio kaj la fora sudo de la mondo. (...) Aplikante la regulojn de la traktaĵo de la Majstro Roberto pri la astrolabo. En ĝi, li provizas la algebrajn tabelojn de la arabo Al-Ĥuarazmi, kiu inventis la djajbon (t. e., kordon de cirkla arko aŭ sinuso por la plano kaj duoblan kordon de arkoj de unu sfero - (mi aldonis ĝin) de distancoj ekvivalentaj al..." la realeco.

Laŭ la menciita arko, la postulato de Chester estus deklarita jene:

Por akiri sferon, Nord-Suda kordo, ĝia Nord-Suda arko nomata la "nula aŭ origina meridiano", kaj ĝia ekvatoro estas necesaj kaj sufiĉaj.

Kiam du cirklaj arkoj intersekcas perpendikulare ĉe ilia mezpunkto, kreiĝas punkto, identigebla per ĝia Nord-Suda longitudo kaj latitudo. La mondmapo fariĝas konceptebla.Ĉi-artikolo estis tradukita el la franca samnoma Vikipedio.

 Referencoj 

Kategorio:Naskiĝintoj en 1110
Kategorio:Mortintoj en 1165
Kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 12-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Anglio
Kategorio:Mortintoj en Anglio
Kategorio:Anglaj tradukistoj
Kategorio:Anglaj matematikistoj
Kategorio:Anglaj latinistoj
Kategorio:Anglaj arabistoj