Sablokolora fiŝgufo

Sablokolora fiŝgufo, Ketupa ketupu, laŭ kio ankaŭ Ketupa gufo aŭ eĉ Ketupo, estas specio de azia gufo en la familio Strigedoj. Ĝi estas indiĝena de Sudorienta Azio kaj vivas ĉefe en tropikaj arbaroj kaj malsekejoj. Pro sia vasta distribuado kaj supozite stabila populacio, ĝi estis listita kiel Malplej Zorgiga en la IUCN Ruĝa Listo ekde 2004.

Taksonomio
Strix ketupu estis la scienca nomo proponita de Thomas Horsfield en 1821 por Sablokolora fiŝgufo kolektita en Javo.
Ketupa estis proponita kiel genronomo fare de René-Primevère Lesson en 1831 por fiŝgufaj specioj el Javo kaj Hindio. En la 19a kaj 20a jarcentoj, oni priskribis kelkajn specimenojn de Sablokoloraj fiŝgufoj:
Ketupa minor de Johann Büttikofer en 1896 estis du malgrandaj fiŝgufoj kolektitaj en la insulo Nias kun enverguro de 29.5-30cm, vosto de 14-14.5cm kaj mallonga beko de 3.5cm.
Bubo ketupu aagaardi de Oscar Neumann en 1935 estis pala fiŝgufa specimeno el Bangnara en Tajlando kun enverguro de 31.5-34.5cm.
Bubo ketupu pageli ankaŭ de Neumann en 1935 estis ruĝeca fiŝgufo el la montoj de nordorienta Borneo kun enverguro de 31-33cm.

Nuntempe oni agnoskas jenajn subspeciojn de Ketupa ketupu:
K. k. ketupu (Horsfield, 1821) - Okcidenta Bengalo, Asamo, suda Tajlando kaj Vjetnamio, la Malaja Duoninsulo ĝis Riau Arkipelago, Sumatro, Belitungo, Javo, Bali kaj multo de Borneo
K. k. pageli (Neumann, 1936) - norda Borneo
K. k. minor Büttikofer, 1966 - endemio de la insulo Nias.

K. k. aagaardi estis kunigita kun K. k. ketupu. Oni sugestis kunigi la genron Ketupa en la genron Bubo baze sur ilia proksima rilato en mitokondria DNA kaj similaĵoj laŭ ĝenerala aspekto. Rezultoj de analizo pri filogenetiko de naŭ specioj de gufoj indikis, ke Ketupa specioj formas monofiletikan grupon.

Aspekto
La sablokolora fiŝgufo estas sablokolore bruna kun pli malhelbrunaj plumoj sur la dorso. Ĝia vizaĝo estas pli pala kaj havas helbrunajn brovojn. Kun plenkreska grandeco de 40 ĝis 48 cm kaj pezo de 1 028 ĝis 2 100 g, ĝi estas la plej malgranda specio de fiŝgufo.

Kiel ĉiuj fiŝgufoj, la sablokolora fiŝgufo havas elstarajn oreltufojn ĉe la flankoj de la kapo. Ĝiaj flugilplumoj kaj vosto estas larĝe striecaj flavece kaj malhelbrune. La flugiloj estas klare rondecaj laŭ formo. La subaj partoj estas flavecbrunaj, riĉaj sablokoloraj aŭ flavbrunaj kun larĝaj nigrecaj ŝaftostrioj. Ĝiaj longaj kruroj ne estas plumkovritaj.

La fiŝgufoj havas grandajn, potencajn kaj kurbajn ungegojn kaj longitudan akran kilon sub la meza ungego, ĉiuj havantaj akrajn tranĉrandojn, kiuj estas tre similaj al tiuj de aliaj gufoj. Male al fiŝmanĝantaj tagaj rabobirdoj, ili ne subakvigas iun ajn parton de sia korpo dum ĉasado, preferante nur meti siajn piedojn en la akvon, kvankam fiŝgufoj vadas en la malprofundaĵojn. La plumoj de fiŝgufoj ne estas molaj al la tuŝo kaj mankas la kresto kaj harsimilaj franĝoj al la unuarangaj plumoj, kiuj permesas al aliaj strigoj flugi silente por embuski sian predon. Pro la manko de ĉi tiuj plumspecialiĝoj, la flugilbatoj de fiŝgufoj produktas sonojn.

La manko de profunda vizaĝdisko ĉe fiŝgufoj estas alia indiko pri la negraveco de sono rilate al vidado ĉe ĉi tiuj strigoj, ĉar la profundo de la vizaĝdisko (same kiel la grandeco de la interna orelo) estas rekte rilataj al la graveco de sono por la ĉaskonduto de strigo. Ankaŭ malsama de plej multaj aliaj specoj de gufoj, la beko estas lokita sur la vizaĝo inter la okuloj anstataŭ sub ĝi, kio laŭdire donas al ĉi tiu fiŝgufo "rimarkinde malgajan kaj malbonaŭguran esprimon". Similaj adaptiĝoj, kiel ekzemple malemo subakviĝi preter siaj kruroj kaj manko de son-malfortigaj plumoj, ankaŭ videblas ĉe la afrikaj fiŝkaptaj strigoj, kiuj ne ŝajnas esti rekte parencaj. Pro ilia orda anstataŭigo unu de la alia en sia teritorio, iam la brunetaj kaj sablokoloraj fiŝgufoj estis konsiderataj la sama specio, sed ekzistas kelkaj fizikaj, anatomiaj, vivejaj kaj kondutaj distingoj inter ili.

Distribuado kaj habitato
La Sablokolora fiŝgufo estas distribuata de Bangladeŝo, Birmo, Tajlando, Malajzio kaj Singapuro ĝis Kamboĝo, Laoso, Vjetnamio kaj la Sundaj Insuloj. Sur la Kokosinsuloj, ĝi ne reproduktiĝas. Ĝi loĝas en tropikaj arbaroj kaj nesalakvaj malsekejoj proksime de riveroj, lagoj kaj akvokulturejoj ĝis alteco de 1 600 m. Ĝi ankaŭ vivas en plantejoj kaj kamparaj kaj urbaj ĝardenoj.

Kutimaro kaj ekologio 
Gamo da voĉoj estis atribuita al la sablokolora fiŝgufo. Inter tiuj registritaj estas siblaj sonoj kaj rasla kutuk, ripetata rapide ĉirkaŭ sep fojojn. Ankaŭ registrita estis tintanta, laŭta pof-pof-pof kaj laŭta, akcipitreca hie-e-e-e-e-kiek serio de notoj. La sablokolora fiŝgufo estas sufiĉe brua antaŭ reproduktado, kaj paroj povas partopreni en duetoj dum pluraj minutoj samtempe. Dumtage, ĝi ofte ŝirmiĝas unuope en dense folikovritaj arboj.

 Manĝado 
La sablokolora fiŝgufo manĝas ĉefe fiŝojn, krabojn, ranojn, malgrandajn reptiliojn kaj birdojn. Ĝi ankaŭ manĝas kadavraĵojn. Stomakenhavo trovita en javaj sablokoloraj fiŝgufoj inkluzivis insektojn, flugilhavajn formikojn kaj flugilhavajn termitojn, orfiŝojn (Carassius auratus), orringitajn katserpentojn (Boiga dendrophila), nematurajn falsajn garialojn (Tomistoma schlegelii), ruĝan ĝangalkokon (Gallus gallus), nigran raton (Rattus rattus), kaj fruktvespertojn (Cynopterus).

Oni registris, ke ĝi konsumas restaĵojn de krokodilo kaj de sunda fetormelo (Mydaus javanensis). La sablokolora fiŝgufo ne produktas firmajn vombuletojn kiel faras plej multaj strigoj. Anstataŭe, ostoj, kaj ranaj kaj insektaj restaĵoj estas elĵetitaj en pecoj kaj falas sur la teron sub la ripozejo. Predrestaĵoj estis trovitaj nur ene de la nesto, neniam ĉirkaŭ aŭ sub la nesto, kiel oni ofte registras ĉe aliaj gufoj. La sablokolora fiŝgufo ĉasas ĉefe de la bordo, plonĝante malsupren multe simile al fiŝagloj, sed neniam malsekigante siajn plumojn. Ĝi ankaŭ promenas en malprofundajn riveretojn kaj rojojn, plie prenante manĝaĵon en tiaj lokoj.

 Reproduktado 
Ovoj de sablokoloraj fiŝgufoj estis trovitaj ĉefe de februaro ĝis aprilo en okcidenta Javo, malpli ofte ĝis majo, kaj en la Malaja Duoninsulo ankaŭ de septembro ĝis januaro. La sablokolora fiŝgufo ofte nestas sur granda filiko (Asplenium nidus), sed nestoj estis registritaj ankaŭ en la forko de alta branĉo kovrita de filikoj kaj musko, sur orkideobedoj kaj en arbotruoj. Pli malofte, ŝtonaj lokoj estis uzitaj kiel nestaj lokoj, eĉ malantaŭ akvofaloj. La nesto kutime estas nur skrapaĵo en la surfacon de filiko sen strukturo aŭ tegaĵo, ĉar gufoj ne konstruas nestojn. Forlasitaj birdonestoj konstruitaj de aliaj specioj estis uzitaj, inkluzive de tiuj de la Hinda milvo (Haliastur indus).

Nur unu ovo por reprodukta sezono iam ajn estis registrita en nesto de sablokoloraj fiŝgufoj, donante al ili la plej malgrandan ovodemetadon el ĉiuj ufgoj kune kun la Punktoventra gufo (K. nipalensis) kaj la Sumatra gufo (K. sumatrana), kiuj ankaŭ estis registritaj nur kun unuopa ovodemetado. La ovo estas ronda, ovala kaj senbrile blanka. La averaĝa dimensioj de ovoj en okcidenta Java estis 57,4 mm × 47 mm. La kovado de la ovoj daŭras 28 ĝis 29 tagojn kaj elnestiĝo okazas post ses semajnoj. Ĉi tiu specio ĝenerale bone fartas por granda rabobirdo kaj estis preterintence helpita de komercaj fiŝkaptejoj kaj ornamaj lagetoj, kiujn ili vizitas nokte por ĉasi. Foje, ili altiras persekutadon de posedantoj de tiaj lagetoj por protekto de la fiŝostokoj.

 Referencoj 

 Mlíkovský, Jiří (2002): Cenozoic Birds of the World, Part 1: Europe. Ninox Press, Prague. ISBN 80-901105-3-8 PDF plena teksto
 Mourer-Chauviré, Cécile (2004): [Review of Cenozoic Birds of the World, Part 1: Europe]. Auk 121 (2): 623–627.  HTML plena teksto

 Eksteraj ligiloj 

Fotoj, sono kaj filmeto de Sablokolora fiŝgufo el la Biblioteko Macaulay de la Cornell Lab of Ornithology

Kategorio:Strigoformaj
Kategorio:Birdoj de Azio