Arĉbolda kaprimulgo

Arĉbolda kaprimulgo (Eurostopodus archboldi) estas mezgranda, makulecbruna specio de kaprimulgo en la familio Kaprimulgedoj. Ĝi estas endemia de la insulo Nov-Gvineo. Ĝi estas la nura kaprimulga specio kiu loĝas en altaj subtropikaj kaj tropikaj montararbaroj de Nov-Gvineo. Tiu birdospecio estis nomita laŭ la usona esploristo Richard Archbold, kies ekspedicio en Nov-Gvineon en 1933-1934 ebligis la malkovron de la specio.

La Arĉbolda kaprimulgo estas noktula specio, kiu ripozas surgrunde tage kaj emerĝas por manĝi nokte. E. archboldi estas scipova ĉasisto, specialigita pri kaptado de grandaj insektoj dumfluge.

Pro ĝia limigita geografia teritorio kaj sekretema naturo, ĝi ne estas ofte renkontita, kaj tre malmulte estas komprenita pri tiu specio. Aldone, pro la granda diverseco de aliaj birdaj specioj en Nov-Gvineo, mankis laŭcelaj studoj pri noktaj specioj, precipe E. archboldi.

 Taksonomio 
La kaprimulgo de Archbold estas klasita en la ordo de Kaprimulgoformaj, kaj la familio de Kaprimulgedoj sub la genro Eurostopodus kune kun ses aliaj birdospecioj. Antaŭ ĝia reklasifiko en la genron Eurostopodus, la Arĉbolda kaprimulgo estis formale metita sub la genron Lyncornis, kun ĝia tipa loko registrita kiel la Okcidenta deklivo de Monto Tafa je alteco de 2 400 metroj, Nov-Gvineo. Kvankam neniu formala publikigo dokumentas tiun reklasifikadon, la plej frua konata referenco kiu citas la kaprimulgon de Archbold kiel Eurostopodus archboldi aperas en Results of the Archbold Expeditions. n-ro 43. (1942). Tiel, ĉiu posta literaturo publikigita post 1942 nomas la specion Eurostopodus archboldi. La Arĉbolda kaprimulgo estas monotipa, malhavante ajnan agnoskitan subspecion.

Ankaŭ ĝia plej proksima parenco, la Papua kaprimulgo (Eurostopodus papuensis), loĝas en la arbaroj de Nov-Gvineo kaj aspektas morfologie simila al la Arĉbolda kaprimulgo, sed ĝi estas pli malgranda kaj pli malhela kun malpli da makuloj, kaj vivas en pli malaltaj altitudoj.

 Etimologio 
La genronomo Eurostopodus estas derivita de la malnovgrekaj vortoj eurōstos, kun la signifo "forta" aŭ "fortika" kaj podos, kun la signifo "piedo", dum la specia epiteto archboldi honoras la usonan esploriston, Richard Archbold, kiu kondukis serion de ekspedicioj en Nov-Gvineo kiuj kaŭzis la eltrovon de la granda biodiverseco de tiu regiono. Dum sia unua ekspedicio en sudorienta Nov-Gvineo, konata kiel la Unua Ekspedicio de Archbold (1933-1934), Archbold kolektis entute 3 200 birdospecimenojn, inkluzive de E. archboldi.

 Aspekto 
La korpolongo de plenkreskuloj estas ĉirkaŭ 26–30 centimetroj. La flugildistanco de plenkreskuloj estas ~19,6–21,9 centimetroj; vostolongo estas ~13.4-15.7 centimetroj; la bekolongo estas ~1,35–1,61 centimetroj. La malgranda, hokoforma beko de la Arĉbolda kaprimulgo estas nigra, ĝiaj irisoj estas malhelbrunaj, kaj ĝiaj kruroj kaj piedoj estas malhelgrizaj aŭ brunaj kun nigraj ungegoj.

 Plumaro 
La pinto de la kapo de E. archboldi estas malhelbruna kaj strieca sablokolore ruĝeca laŭlonge de la randoj de la plumoj. Flankoj de la krono estas grizbrunaj kun maldikaj nigraj strioj. La tradicio kaj orelkovriloj estas nigraj-malhelbrunaj kaj malpeze makulkoloraj. La malhelbruna gorĝo de E. archboldi estas vivece kovrita de sablokoloraj ruĝecaj makuloj, kun klara blanka makulo ambaŭflanke de la malsupra gorĝo. La mantelo kaj dorso estas nigraj-malhelbrunaj kun fortaj sablokoloraj ruĝecaj makuloj kaj grizaj strioj. Tiu nigrecbruna koloro transiras al iomete pli pala, grizeca koloro sur la pugo kaj la supravostaj kovriloj. La brusto estas malhelbruna kun fortaj, mallongaj sablokoloraj strioj, kaj plumoj iĝas ĉiam pli makulecaj sabloblankaj kiam ili atingas la ventron malsupren ĝis la subvostaj kovriloj. En ripozo, la malhelbruna vosto estas tenita en rigidan "tendo-" formon. La plej internaj vostoplumoj estas malforte striecaj grizblankaj, dum la eksteraj vostoplumoj havas klaran palgrizblankan strion kaj larĝan sablokoloran brunan strion ĉe la randoj de la plumoj. Flugilkovriloj estas nigra-malhelbrunaj kaj makulece ruĝbrunaj, sablokoloraj kaj brunecaj, kun pli granda makuleco sur pli malgrandaj kovriloj. Primaraj kaj sekundaraj estas nigraj-malhelbrunaj, sed sekundaraj estas makulecaj ruĝecbrunaj ĉe la randoj de la plumoj. Ankaŭ triarangaj estas malhelbrunaj, sed makulecaj grizecbrunaj krom la sablokoloraj makuloj.

Masklaj kaj inaj individuoj tre similas unu la alian, kaj kelkaj kampogvidiloj priskribas inojn havantajn pli da cinamo-brunaj makuloj sur siaj dorsaj kaj brustaj plumoj, kaj maldikajn brunflavajn pintojn sur la vostoplumoj anstataŭe de la grizblankaj pintoj trovitaj ĉe maskloj. Juna plumaro diferencas de la plenkreska plumaro. Junuloj estas tute cindrogrizblankaj, kaj posedas malhelan okulareon. Iliaj supraj partoj estas iomete makulecaj nigraj kaj iliaj subaj partoj estas striecaj malhelgrizaj, intermetitaj per kelkaj ruĝecaj plumoj.

 Distribuado kaj habitato 
La Arĉbolda kaprimulgo estas specio endemia de Nov-Gvineo, loĝanta en la altaj teroj de la Centra Kordilero. Ĝi havas disan distribuon, limigitan al montaj arbaroj situantaj proksime de maldensejoj kaj malfermaj erikaj regionoj. Fakte, Arĉbolda kaprimulgo estas la sola altmonta specio de Nov-Gvineo, trovita en altecoj de 1 800 metroj ĝis 3 260 metroj. Registroj indikas ke tiu specio estas sidlokema, elmontrante limigitan laŭsezonan movon.

 Kutimaro 
Tiu sekretema birdo estas noktula kaj krepuskula, emerĝanta nokte kaj elmontrante pintan aktivecon ĉe krepusko kiam ĝi manĝas. Dum la tago, individuoj kutime ripozas surgrunde, sur trunkoj aŭ sur branĉoj. Tiuj ripozejoj estas ĝenerale trovitaj en malgrandaj arbarklarejoj. E. archboldi povas troviĝi sole, en paroj, aŭ eĉ en grupetoj. Fakte, en kelkaj kazoj, 2-3 individuoj povas ripozi kune, ripozante unu apud la alia trans apudaj branĉoj.

 Flugo 
E. archboldi havas ondecan, flugetan flugpadronon konsistantan el rapidaj flugilstrekoj intermetitaj kun longaj balaantaj glitadoj. Dumfluge, la flugiloj ŝajnas longformaj kun malakraj, "fingrohavaj" flugilpintoj, adapto kongrua kun sia lerta glita manovreblo. Bachmann, Thomas Willem (2010). Anatomical, morphometrical and biomechanical studies of barn owls' and pigeons' wings (Thesis). Aachen: Publikationsserver der RWTH Aachen University.  Same kiel aliaj specioj de kaprimulgo, la Arĉbolda kaprimulgo tenas siajn flugilojn supren en "V" formo dum ĝi glitas.

 Manĝado 
Same kiel aliaj membroj de la familio de Kaprimulgedoj, la Arĉbolda kaprimulgo estas ekskluzive insektomanĝanto.
 Ĉe krepusko, oni raportis ke individuoj manĝas akcipitre, kaptante insektojn dumfluge antaŭ tuj reveni al ripozejo sur proksima branĉo aŭ ŝtipo. Stomaka enhavanalizo de kaptitaj specimenoj dokumentis ke E. archboldi preferas manĝi pli grandajn insektajn speciojn. Ofte konsumitaj insektoj estas skaraboj, tineoj, kaj cikadoj. E. archboldi estas lertaj predantoj, flugante rapide kaj ĉasante super herbaj terenoj aŭ en kaj ĉirkaŭ arbaraj maldensejoj, flugante malalte je ~9.1 m super la grundo, sed kelkaj ankaŭ estis observitaj ĉasantaj inter la arbopintoj.

 Reproduktado 
Tra la teritorio de E. archboldi, la reprodukta sezono okazas inter oktobro ĝis frua decembro kun laŭtaksa generaciotempo de 4.56 jaroj. La kaprimulgoj de Archbold ne konstruas nestojn. Ovodemetado konsistas el unuopa ovo, kiu estas demetata rekte sur la teron supre de folirubo. Nestolokoj estas tipe situantaj inter ŝtonoj kaj arbetoj, kaj povas esti kaŝitaj de la ĉirkaŭa vegetaĵaro, permesante al individuoj miksiĝi kun sia medio pro sia kripta koloraro. Ili ŝatas ripozejojn, nestolokoj estas kutime situantaj en arbarklarejoj aŭ arbaraj randoj. Ovoj estas blankaj, kaj male al aliaj kaprimulgaj specioj, mankas makuloj.

 Voĉo 
Oni ne scias multe pri la voĉo de E. archboldi, ĉar ĝi estas relative silentema birdo. Ĝia kanto estas ĉefe aŭdata ĉe krepusko, kaj konsistas el mola gorĝeca voko de 2-3 mallongaj trilitaj tĉrrrt-notoj.

Se minaco estas detektita kaj plenkreskulo estas forigita de sia nesto, ĝi povas produkti tre laŭtan alarmalvokon antaŭ retiriĝi al proksima branĉo. Dumripoze, ĝi restas senmova ĝis la entrudiĝinto foriras kaj povus produkti likvan trilon konsistantan el molaj ŭur-ŭur-ŭur notoj. Alternative, la individuo eble okupiĝas pri montradoj de agresemo konsistantaj flirtantaj movoj kiel rimedo por malatentigi la entrudiĝinton. Se la minaco ne forlasas la nestolokon, plenkreskuloj povas flugi reen kaj provi malinstigi la entrudiĝinton ŝvebante super ili kaj eligante severan siblan alarmalvokon.

 Konservado 
La IUCN ruĝa listo nuntempe vicigas la kaprimulgon de Archbold kiel "Malplej Zorgiga". Kvankam oni scias, ke la specio okupas geografian teritorion kiu ampleksas grandajn terpecojn de neĝenata arbaro, inkluzive de konservejoj super parto de sia teritorio, ĝia ĝenerala populacitendenco supozeble malpliiĝas. IUCN (2024). Eurostopodus archboldi: BirdLife International: The IUCN Red List of Threatened Species 2024: e.T22689680A264111164 (Report). International Union for Conservation of Nature. doi:10.2305/iucn.uk.2024-2.rlts.t22689680a264111164.en.  Malgraŭ ke la grandeco de la populacio ne estas formale taksita, ĝia limigita geografia teritorio elmontras la fortan dependecon de E. archboldi de montararbara vivejo. Kiel tia, konsiderante la redukton de arbarkovraĵo kaŭzita de senarbarigo ene de sia teritorio dum la pasinta jardeko, estas konjektita ke tiu indico de habitatoperdo verŝajne kaŭzis laŭtaksan populacian malkreskon de 5% dum tiu periodo.

Malgraŭ indicoj de populacimalkresko kaj minacoj al la Arĉbolda kaprimulgo, ĝis nun ne estas klaraj konservadaj decidoj efektivigitaj ĉar scio pri tiu evitema specio restas limigita. Krome, la manko de laŭcelaj esplor- kaj monitorad-programoj por tiu specio plue limigas komprenon de ĝia ekologio, populaciodinamiko, kaj eblaj konservadaj bezonoj.

 Referencoj 

Eksteraj ligiloj

 Fotaro en Flickr

Kategorio:Kaprimulgoformaj
Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo