Paradiza papago

Paradiza papago (Psephotellus pulcherrimus, laŭ kiu ankaŭ belega papago) estis birdospecio de genro de mezgrandaj papagoj en la familio Psittaculidae. La specio estis endemia de Aŭstralio. En la genro estas kvar specioj, el kiuj tiu ĉi estas nura formortinta en historia epoko. Ĝi estis specio de kolorbunta mezgranda papago indiĝena de herbejaj arbaroj tra limareo inter Kvinslando kaj Novsudkimrio en Orienta Aŭstralio. Iam modere ofta ene de sia sufiĉe limigita teritorio, la lasta vivanta birdo estis vidita en 1927. Ampleksaj kaj daŭraj serĉoj en la jaroj ekde tiam ne produktis iujn ajn fidindajn pruvojn pri ĝi, kaj ĝi estas la sola aŭstralia papago registrita kiel malaperinta kaj supozeble formortinta.

Aspekto
La plumaro estis eksterordinare bunta, eĉ laŭ papagaj normoj, miksaĵo de turkisa, akvokolora, skarlata, nigra kaj bruna. La vosto estis preskaŭ samlonga kiel la korpo, nekutima por birdo kiu, kvankam rapida fluganto, pasigis preskaŭ sian tutan tempon surgrunde.

Taksonomio
La priskribo de la specio unue estis publikigita de John Gould en 1845. Gould uzis la priskribon donitan al li de la kampolaboristo John Gilbert, kaj oni suspektis, ke li kopiis la kamponotojn de Gilbert el letero, kiu perdiĝis. Letero de Gilbert (majo 1844) priskribanta ĉi tiun papagon estis plusendita al Edward Smith-Stanley (Lord Stanley, Grafo de Derby), ŝajne por allogi la entuziasmulon aĉeti specimenojn en la posedo de Gould. Kopio de la letero de Gilbert, verkita de Stanley, kiu aperis el arkivo en Liverpool en 1985, montris korelacion en la vortumado. Du specimenoj, supozeble el la tipa serio uzita en la unua priskribo, estis liveritaj al Stanley kaj ĉi tiuj estas konservataj ĉe la Muzeo de Liverpool. La tipa specimeno troviĝas nun en la Akademio de Naturaj Sciencoj, Filadelfio. Fisher, C.T.; Warr, F.E. (2003). "Museums on paper: Library & manuscript resources". Bulletin of the British Ornithologists' Club. 123A (2003 Conference): 142. ISSN 0007-1595. 

La taglibro de Gilbert registras lian unuan renkonton kun la papago ĉe la rivero Condamine, kie li ankaŭ akiris specimenojn. Li poste renkontis la specion ĉe la rivero Comet norde, dum vojaĝo kun la dua ekspedicio gvidata de Leichhardt, kaj faris sian lastan registritan ekvidon en junio 1845 ĉe la rivero Mitchell, baldaŭ antaŭ ol li estis mortigita.

La specio estas en la genro Psephotellus de la papaga familio Psittaculidae, publikigita de Gregory Mathews en 1913, kaj estas la tipo por tiu priskribo. Mathews, G. (1913). "New generic names, with some notes on others". Austral Avian Record; A Scientific Journal Devoted Primarily to the Study of the Australian Avifauna. 2: 57.  Studo uzanta genoman analizon de muzeospecimenoj konkludis, ke la plej proksima vivanta specio estas Psephotellus chrysopterygius, la alŭalo aŭ orŝultra papago de nordorienta Aŭstralio.

Ekologio
La specio estis observita en paroj aŭ malgrandaj familiaj grupoj, farante siajn nestojn en kavaj termitejoj, Blakers, M.; Davies, S.J.J.F.; Reilly, P.N. (1984). Royal Australasian Ornithologists Union (eld.). The Atlas of Australian Birds (1a eld.). Carlton, Vic.: Melbourne University Press. ISBN 978-0-522-84285-2.  ofte ĉe aŭ proksime de grundnivelo, kaj manĝante, laŭ registroj, preskaŭ ekskluzive herbosemojn. Kelkaj observantoj asertas, ke termitejoj estis okupitaj de la sama reprodukta paro en sinsekvaj jaroj. Malpli certa estas konfirmo de truoj ĉe riverbordoj tunelitaj de ĉi tiu specio. Registrita teritorio de unu paro dum monato estis limigita al areo de du hektaroj. La nestejoj estis foje raportitaj ĉe termitejoj antaŭe okupitaj de la Arbara arbalciono (Todiramphus macleayii) aŭ en trunestoj de Bluflugila kukabarao (Dacelo leachii, North, 1889), aŭ ĉe la bazo de arbo (Campbell, 1901). North, Alfred John (1889). Descriptive catalogue of the nests & eggs of birds found breeding in Australia and Tasmania. [Catalogue no. 12]. Sydney: Australian Museum. p. 261. doi:10.5962/bhl.title.56932. hdl:2027/hvd.32044106223472.  Campbell, Archibald James (1901). Nests and eggs of Australian birds, including the geographical distribution of the species and popular observations thereon, by Archibald James Campbell .... With map, 28 coloured plates and 131 photographic illustrations. Vol. 2. Pawson & Brailsford. pp. 645–46. doi:10.5962/bhl.title.7525. 

La kialoj de la subita malkresko de la paradiza papago restas konjektaj. Eblecoj inkluzivas tropaŝtadon, terenan senarbarigon, ŝanĝitajn fajroreĝimojn, ĉasadon fare de birdokolektantoj, kaj predadon fare de enkondukitaj mamuloj kiel katoj kaj hundoj. Ĝi fariĝis rara direkte al la fino de la 19-a jarcento kaj antaŭ 1915 oni pensis, ke ĝi eble formortis. Severa sekeco en la regiono dum 1902 eble estis faktoro en ĝia malapero, kaj kie la novaj paŝtistaj praktikoj estis enkondukitaj, la bruligado fare de bredistoj por instigi furaĝon por siaj bestoj rezultigis la perdon de laŭsezonaj manĝaĵoj. 

Kiam oni komparas la genetikan diversecon de la Paradiza papago kun la genaroj de endanĝerigitaj birdoj, oni trovas, ke la Paradiza papago estas pli genetike diversa ol tiuj nuntempe listigitaj kiel endanĝerigitaj. Esploroj montris, ke la populacia grandeco de la Paradiza papago draste ŝanĝiĝis kun temperaturo ekde la lasta glacieja ciklo.

 Referencoj 

 Glimpses of Paradise: The Quest for the Beautiful Parakeet, Penny Olsen , Canberra: National Library of Australia, 2007

 Ĉefaj fontoj 
 Forshaw, Joseph M.; Cooper, William T. (1978). Parrots of the World (2a eld.). Melbourne, Victoria: Landsdowne Editions. ISBN 0-7018-0690-7.


Eksteraj ligiloj

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Kategorio:Formortintaj birdoj