Villa Commedia (Lierna)

Villa Comoedia estis romia vilao, kiu apartenis al Plinio la Juna, situanta sur roka deklivo ĉe Lierna, super la bordo de Lago de Como en Norda Italio. Plinio posedis plurajn romiajn vilaojn ĉirkaŭ la Lago de Como; tamen li skribis al sia amiko Voconius Romanus, ke la Villa Comoedia en Lierna, hereditita de lia patrino, estis al li la plej kara. Hodiaŭ la vilao estas detruita.  

En letero al Voconius Romanus Plinio menciis, ke la Villa Tragoedia troviĝis sur monteto super la lago, dum la Villa Comoedia estis ĝuste ĉe la akvo. La historiisto Paolo Giovio (1483–1552) en la 16a jarcento priskribis la Villa Comoedia kiel lokitan proksime al la akvo de la lago, en pli alta loko. En 1876 romia mozaika planko kaj multaj romiaj moneroj estis trovitaj en Lierna, antikva vilaĝo ĉe la Lago de Como, kiu antaŭe apartenis al Varenna, sed poste iĝis sendependa. Multaj kredas, ke tiu mozaika planko estis parto de la komplekso ligita al la Villa Comoedia.Goretti, Aurelio (2001). Lierna: un paese tra lago e monti. Eltiro  el Lierna.net, 25a de novembro 2017. Élisée Reclus ankaŭ lokis la Villa Comoedia en Lierna, unue uzata de romia legio kiel vintra garnizono, poste pro sia beleco transformita en feriejon por la romia aristokrataro. Laŭ tradicio, la nomo Li Erna (“sur la roko”) devenas de vilao ĉizita en la rokon; tial Lierna estas foje nomata “La Rocca”.  

Plinio la Juna ankaŭ skribis pri alia romia vilao en letero al sia amiko Caninius Rufus.Italy; Documents and Notes, Vol. 32, Issue 3, p. 105.  

Plinio heredis grandan bienon de sia patrino ĉirkaŭ la Lago de Como (praedia materna), kiun li akiris ĉe plenaĝo, al kiu li estis forte ligita kaj kiun li defendis per ĉiuj rimedoj.Pl. Le Jeune et ses héritieres, 3 vol. Parizo, 1901–1902: vol. 1, p. 16–19.W. Otto, Zur Lebensgeschichle des jung. Plinius, Munkeno, 1919, p. 98: 1) Ep. 2,1,8; 2) Per Pl. Il Natural. Vd. Ep. 6,16; 6,20; 3) Vd. Allain, op. cit. vol. 1, p. 66; 4) Ep. 5,15,2; 7,11,5; 5) E. Allain, op. cit. vol. 1, p. 69 . Plinio ricevis ankaŭ heredaĵon de sia patro kaj poste de pluraj amikoj kaj admirantoj, kiel atestas liaj leteroj.Pl. Min. M. Schuster, 2a eld., Lepsiko, 1952. Ĉe la Lago de Como li estas memorata ĉefe pro siaj du vilaoj: Tragoedia, situanta sur monto, kaj Comoedia, sur roko apud la bordo kun terasoj, de kie oni povis mallevi longan stangon por fiŝkapti.Ep. 9,7,3 ff.: tie estas menciite, ke la vilaoj de Plinio estis konstruitaj "More Baiano", en la golfo Sinus Puteolanus, kie la montetoj disponigis terasojn kaj vidojn. En antikveco la romia aristokrataro neniam loĝis rekte ĉe lagobordo pro inundoj kaj humideco. La Villa Comoedia en Lierna estis identigita de Santo Monti kaj ankaŭ tie lokita de Sigismondo Boldoni. En Lierna la historia kvartalo nomiĝas "Villa", ĉar tie staris la Villa Comoedia, ĉirkaŭita – kiel estis kutime en romiaj vilaoj – de altaj laŭroarbustoj.Allain, op. cit. vol. III, p. IX–XX, n-ro 5.  

 Villa Commedia kaj la domo de Don Abbondio 

«Staris vilaĝo kun longa verdflanka aleo, kaj per dolĉa kurbo ĝi havis vidon super unu golfo (tiu ĉe la flanko de Varenna)… Ĉe la bazo de la vilaĝo la pasejo por ĉaretoj etendiĝis rekte longa segmento al la plaĝo; kaj sub ĝi, de sia ĉambro, foje eĉ de sia lito, oni povis ĵeti longan fiŝhokon, kiel de boato.»

La priskribo de Villa Commedia, situanta ĉe la lago de Como, probable inspiris Alessandro Manzonin por krei la domon de Don Abbondio en I Promessi Sposi.  
Manzoni ne celas ĝin kiel realan lokon, sed kiel literaturan medion por konkretigi la internan staton de la persono: trankvila kaj ĉiutaga spaco, spegulo de lia milda kaj timema naturo, kontraŭe al la streĉoj kaj konfliktoj kiuj sekvos.

En la 1-a ĉapitro de la romano, la aŭtoro malfermas la konatan priskribon de la «branĉo de la Lago de Como» kaj tuj poste, inspirite de tiu pejzaĝo, enkondukas la domon de Don Abbondio.  
Temas ne pri reala loko, sed pri literatura medio kiu vidas la internan staton de la rolulo: trankvila, ĉiutaga medio, reflektanta lian paceman kaj timeman karakteron, kontraste al la konfliktoj kaj timoj de la rakonto.

Pli detala priskribo ŝajnas rilati al la domo de la vilaĝa gardisto:
«Staris malgranda domo, aŭ pli ĝuste, vilao, kun malgranda korto antaŭe kaj ĝardeno flanke, situanta ĝuste meze de la deklivo, kie la vojo komencis turni, kun monto unuflanke kaj klifo la aliaflanke. [...]  
La domo rigardis sude, kaj troviĝis loko de kiu malfermiĝis vido al parto de la lago, ĉe la fino fermita de du montoj, kiuj ŝajnis proksimiĝi unu al la alia, lasante videblan trairejon al la alia bordo, malproksima, nebula, preskaŭ suspendita en la aero.»

 La loko sur deklivo, iom kaŝita kaj protektita sed ankaŭ malfermita, reflektas la karakteron de Don Abbondio: homo kiu serĉas sekurecon sed neniam povas tute eskapi de la premoj de la mondo.  
 La vido al la lago enkondukas estetikan kaj kontemplan dimension tipan por la pejzaĝo de Manzoni, kontraste al la timo kaj malforto de la protagonisto.

 Geografia loko kaj inspiracio 
Manzoni priskribas: «malgranda domo… kun vido super parto de la lago, ĉe la fino du montoj ŝajnis proksimiĝi unu al la alia, lasante fenestron al la alia bordo, malproksima…».  
Tiu vidaĵo kongruas tre bone kun la geografio de Lierna, ĉe la orienta branĉo de Lago de Como:

 La vilaĝo situas fronte al Varenna;  
 Ĝi havas deklivon kun vido al la golfo;  
 De tie oni vidas la alian marbordon, «ŝajnas proksimiĝi», kiel en la teksto de Manzoni.

Multaj modernaj kaj lokaj akademiuloj konsideras Lierna la plej geografike koheran lokon por la domo de Don Abbondio, sugestante ke Manzoni eble ricevis inspiron de ĉi tiuj lokoj por la enkonduka medio de la romano.

 Ligiloj 
 Villa Pini (Comer See)

 Referencoj 

Kategorio:Romiaj vilaoj  
Kategorio:Lierna  
Kategorio:Lago de Como  
Kategorio:Plinio la Juna  
Kategorio:Romia historio en Lombardio  
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en la provinco Lecco