Teritorio Havajo

La Havaja Teritorio (en la havaja lingvo: Panalāʻau o Hawaiʻi) estis historia teritorio de Usono, ekzistanta de la 7-a de julio 1898 ĝis la 21-a de aŭgusto 1959. Post tiu tempo, la teritorio estis akceptita en la Union kiel la 50-a subŝtato, nomita Havajo.

La 4-an de julio 1898, la Usona Kongreso aprobis la Rezolucion Newlands, kiu rajtigis la aneksadon de la Respubliko Havajo fare de Usono, kaj kvin semajnojn poste, la 12-an de aŭgusto, Havajo fariĝis teritorio de Usono. En aprilo 1900, la Kongreso aprobis la Havajan Organikan Leĝon, kiu organizis la teritorion. La Publika Leĝo de Usono 103-150, adoptita en 1993 (neformale konata kiel la Rezolucio pri Pardonpeto), agnoskis, ke "la renverso de la Regno Havajo okazis kun la aktiva partopreno de agentoj kaj civitanoj de Usono" kaj ankaŭ "ke la indiĝenaj havajanoj neniam rekte rezignis al Usono siajn postulojn pri sia eneca suvereneco kiel popolo super siaj naciaj teroj, ĉu per la Regno Havajo, ĉu per referendumo aŭ popola elekto." 

La teritoria historio de Havajo inkluzivas periodon inter 1941 kaj 1944, kiam la insuloj estis sub militjuro. La civila registaro estis dissolvita kaj milita guberniestro estis nomumita.

 Historio 
En 1893, puĉo renversis lasta havajan reĝinon Liliuokalani, kaj la Komitato de Sekureco, gvidata de Lorrin Thurston, establis la Provizoran Registaron de Havajo por regi la insulojn ĝis ilia atendata aneksado fare de Usono.
La Reĝino Liliʻuokalani abdikis kondiĉe ke Usono, anstataŭ la ribela registaro gvidata de ĉefministro Sanford Dole, prenu la potencon. Tamen, la ribeluloj prenis la potencon kaj tenis ĝin dum tri jaroj, ĝis usona interveno. La 7-an de julio 1898, la lando estis armee okupita de Usono, kaj la 12-an de aŭgusto, ĝi fariĝis akompananta teritorio.
La unuaj proponoj pri aneksado komenciĝis kiam la demokrato Grover Cleveland fariĝis prezidanto. Cleveland estis kontraŭimperiisma kaj forte kontraŭis aneksadon. Li retiris la aneksan traktaton el konsidero post kiam oni petis lin fari tion kaj rekomendis, ke la reĝino estu detronigita. Plia konsidero en la Kongreso kondukis al la Morgan-Raporto, kiu determinis, ke usonaj trupoj estis tute neŭtralaj kaj senkulpigis Usonon de ĉiuj akuzoj pri kunkulpeco en la detronigo de la reĝino. 

La provizora registaro kunvokis konstitucian asembleon por establi la Respublikon Havajo. Thurston estis kuraĝigita iĝi la unua prezidanto de la nacio, sed li maltrankviliĝis, ke lia personeco damaĝus aneksadon. La pli konservativa Sanford B. Dole, iama juĝisto de la Supera Kortumo kaj amiko de Reĝino Liliʻuokalani, estis elektita kiel la unua kaj sola prezidanto de la nova reĝimo. 

La strategia loko de Havajo dum la Hispana-Usona Milito en Filipinoj estis aparte grava por usonaj interesoj, argumentis mararmea strategiisto Alfred Thayer Mahan. 

La 4-an de julio 1898, la Usona Kongreso aprobis la Rezolucion de Newlands (nomitan laŭ kongresano Francis Newlands), oficiale aneksante Havajon. Ĝi estis subskribita kiel leĝo de prezidanto McKinley la 7-an de julio 1898, kaj ekvalidis la 12-an de aŭgusto 1898. Formala ceremonio okazis sur la ŝtupoj de la reĝa Iolani Palaco en Honolulu, kiam la havaja flago estis mallevita kaj la usona "Steloj kaj Strioj " estis levita la 12-an de aŭgusto. Eksprezidanto Sanford B. Dole estis nomumita la unua Guberniestro de Havajo.

En marto 1959, ambaŭ ĉambroj de la Kongreso aprobis la Havajan Akcepto-Leĝon, kaj la subskribo de prezidanto Dwight D. Eisenhower igis ĝin leĝo (la leĝo ankaŭ ekskludis Palmyran Atolon, antaŭe parton de kaj la Regno Havajo kaj la Teritorio Havajo). La 27-an de junio, havajanoj voĉdonis en referendumo por iĝi ŝtato de Usono. Havajo estis deklarita usona ŝtato la 21-an de aŭgusto 1959.

En 1993, la Usona Kongreso aprobis H.R. 103-150, konatan kiel la "Apologetika Rezolucio", kiu agnoskis, ke la renverso de la Regno Havajo estis kontraŭleĝa, okazis kun la aktiva partopreno de usonaj civitanoj, kaj ke indiĝenaj havajanoj neniam rezignis sian suverenecon per prezidenta aŭ referenduma voĉdonado. La Kongreso pardonpetis al la havaja popolo pro la malobservo de ilia rajto je memdetermino. 

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Havaja Armea Muzea Societo
 Morgan Raporto

 Congressional Debates On Hawaiian Organic Act ... Matters Concerning the Hawaiian Islands in the 56th Congress, First Session, December 4, 1899 – June 7, 1900. Photostatic Reproductions from the Congressional Record, Vol. 33, Parts 1–8.

Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1898
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1959
Kategorio:Eksaj kolonioj en Oceanio