La sinjorino el la maro

La sinjorino el la maro () estas teatraĵo en kvin aktoj verkita en 1888 de Henrik Ibsen, inspirita de la balado Agnete og Havmanden.Per Schelde Jacobsen and Barbara Fass Leavy, Ibsen's Forsaken Merman: Folklore in the Late Plays (New York: New York University Press, 1988). La dramo prezentas la rolon de Hilde Wangel, kiu denove estas portretita en la pli posta teatraĵo de Ibsen, Konstruestro Solness.  

Ibsen verkis la teatraĵon post pasigado de 6 monatoj en Saeby. Laŭ Ibsen, la ĉarmo de la maro estas donita de ĝia hipnota povo: "La ĉiopova maro super la mensstatoj." Konsiderata la patro de la teatro de idealoj, Ibsen kreis rolulojn, kiuj vivas preter la limoj truditaj de la realeco. La premiero de la teatraĵo okazis en 1889, sur la scenejo de la Teatro Christiania. 

 Intriga resumo 

D-ro Wangel estas kuracisto en malgranda urbo ĉe la okcidenta marbordo de Norvegio. Li loĝas kun siaj du filinoj el sia unua geedzeco, Bolette kaj Hilde, kaj sia dua edzino, Ellida, kun kiu li edziĝis post la morto de sia unua edzino. Ellida kreskis surmare kiel filino de lumturisto kaj havis filon kun Wangel, kiu mortis kiel bebo. Ellida sentas sin malkomforte en sia geedzeco kun Wangel, ne sukcesas konektiĝi kun liaj filinoj, kaj pli kaj pli indulgas sopiron, kiun ŝi baldaŭ malkaŝas (vidu la sekvan paragrafon). Wangel skribis al la iama tutoro de Bolette, Arnholm, invitante lin viziti, kredante, ke tio farus bonon al Ellida. Arnholm, tamen, miskomprenis la inviton; li venas kredante, ke Bolette atendas lin, kaj ĉe la fino de la teatraĵo, li petas ŝian manon en geedzeco. Bolette konsentas edziniĝi al sia malnova instruistino, vidante tion kiel ŝian solan ŝancon eliri en la mondon.

Antaŭ dek jaroj, Ellida renkontis mariston, kun kiu ŝi havis ian sekretan fianĉiĝon sur la malferma maro. Tamen, la maristo estis devigita fuĝi baldaŭ post murdado de kapitano. Li promesis al Ellida revenon kaj petis ŝin atendi lin. Kvankam Ellida klarigis al la maristo en du leteroj, ke ŝi jam ne volas havi ion ajn rilaton kun li, ĉi tiu stranga viro, kiu ignoris ŝian rompon kun li en siaj respondoj, daŭre penis magian altiron sur ŝin tra la jaroj. La maristo revenas per angla vaporŝipo kaj volas reakiri Ellida. Ellida ne povas decidi; la maristo donas al ŝi la liberan elekton aŭ veni kun li aŭ neniam plu aŭdi de li. Wangel, tamen, alkroĉiĝas al ŝi senŝancele kaj rifuzas lasi ŝin fari sian propran decidon. Fine, Wangel komprenas, ke li devas doni al Ellida la liberan elekton aŭ resti kun li aŭ foriri kun la fremdulo. Wangel dissolvas sian rilaton kun Ellida, tiel donante al ŝi absolutan liberecon decidi. Nun Ellida decidas resti kun sia edzo, ĉar ŝi povis fari siajn proprajn decidojn kaj jam ne estis ligita al io ajn. Ĉe la fino de la teatraĵo, Ellida parolas por la unua fojo pri Hilde, kaj Bollette nun parolas pri siaj propraj infanoj.

 Intrigo 
dekstra|eta|276x276ra|Skizo de sceneja dezajno de Aleksandr Golovin por la produktado de la teatraĵo en 1905
En malgranda feriurbo en Norvegio loĝas la familio de D-ro Vangel: du filinoj el lia unua geedzeco (Boletta estas la pli aĝa fratino, kaj Hilda estas la pli juna), D-ro Vangel mem, kaj lia dua edzino, Ellida. Ne ekzistas kompreno inter la duonpatrino kaj la knabinoj. Ili eĉ preferas pasigi la tagojn aparte: la knabinoj sur la verando, kaj Ellida en sia propra belvedero en la ĝardeno. Ŝi kaj la kuracisto havis kune infanon, kiu mortis antaŭ kelkaj jaroj. Somere, la urbo estas plena de turistoj; kelkaj venas por kuracado, kiel ekzemple Lingstrand, junulo, kiu revas fariĝi skulptisto kaj estas kuracata pro spirmanko. Ĉi tiu entuziasma junulo amikiĝas kun la familio de la kuracisto kaj foje vizitas ilin por konsultoj aŭ por babili kun la sinjorinoj.

Iun tagon, malnova familiamiko, Arnholm, venas viziti la kuracistinon. Li kutimis danci kun Boletta kaj estis altirita al ŝi. Antaŭ dek jaroj, li ankaŭ proponis geedziĝon al Ellida, kiam ŝi ankoraŭ estis juna virino loĝanta apud la maro. Ŝi rifuzis lin, sed ŝi ne donis kialon. Nun, sola kun Arnholm, ŝi rakontas al li, ke ŝi enamiĝis al iu alia. Sed kun kiu, ŝi ne povas malkaŝi. Lingstrand aliĝas al ilia konversacio, rakontante al ili pri sia estonta skulptaĵo. Ĝi estos pri la juna edzino de maristo, kiu trompis lin dum li estis surmare. Li tiam dronis kaj leviĝis el la marfundo por riproĉi ŝin. La rakonto ekscitas la aŭskultantojn, precipe Ellida, kiu demandas de kie la junulo ricevis tiajn ideojn. Lingstrand volonte rakontas historion pri kiel, post la morto de sia patrino, lia patro akiris por li laboron sur ŝipo. Tie, la junulo renkontis la maaton, usonanon, kiu konstante legis malnovajn gazetojn por lerni la norvegan. Iun tagon, ili estis solaj en la kabino, kaj la maato legis en la gazeto, ke lia fianĉino edziniĝis al alia viro. Li tiam ĵuris venĝi sin kontraŭ ŝi, eĉ se li sinkus ĝis la fundo. Okazis, ke la ŝipo pereis dum tiu sama vojaĝo, kaj Lingstrand ne sciis pri la sorto de la maato.

Tiun vesperon, la tuta kompanio promenas en la montoj. Ellida kaj Vangel restas solaj. Ŝi rakontas al sia edzo, kio ronĝas ŝin: antaŭ 10 jaroj, kiam Ellida loĝis apud la lumturo, ŝi enamiĝis al maristo, kiu nomis sin Freeman. Li mortigis la kapitanon de sia ŝipo kaj estis devigita forlasi ŝin baldaŭ poste, sed ne antaŭ ol laĉi iliajn ringojn sur ŝlosilringo kaj ĵeti ilin en la maron, kio fariĝis ilia "fianĉiĝo". Poste li foriris, sed daŭre skribis al ŝi, kaj ŝi jam ne volis esti lia edzino. Sed li ignoris ŝiajn leterojn anoncantajn la dissolvon de ilia kuniĝo. Baldaŭ ili ĉesis. Do Ellida edziniĝis al Vangel kaj naskis lian infanon antaŭ tri jaroj. La bebo havis okulojn, kiuj ŝanĝis koloron depende de la stato de la fjordo . La okuloj de Freeman ŝanĝiĝis same. Tiam ŝi denove sentis sin sub lia povo. Laŭ Lingstrand, estis ĝuste antaŭ tri jaroj, ke okazis la okazaĵo sur la ŝipo. La kuracisto proponis al sia edzino translokiĝi reen al la lumturo, sed ŝi rifuzis.

La sekvan tagon, Boletta parolas kun Arnholm en la ĝardeno kiam Ellida alvenas, ekscitita post boatveturo kun Vangel. Ŝi ne povas trovi lin. En tiu momento, angla ŝipo alvenas en la havenon. Boletta serĉas sian patron, timante ke li iros surŝipen por trinki. Ellida restas sola kiam nekonata civitano alproksimiĝas al ŝi. Li informas ŝin, ke li venis por ŝi, malgraŭ ŝia edziniĝo. Vangel, kiu alvenas baldaŭ poste, provas interveni en la konversacion, sed la fremdulo ignoras lin. Li donas al Ellida ĝis la sekva nokto por doni finan respondon. Li promesas malaperi el ŝia vivo por ĉiam krom se ŝi libervole konsentas foriri kun li ene de 24 horoj. D-ro Vangel rakontas ĉion al Arnholm kaj petas lian konsilon.

Lingstrand parolas al Boletta pri geedzeco kaj petas ŝin pensi pri li kiam li forestas. Li kredas, ke li pli verŝajne sukcesos se li scios, ke knabino loĝas ie kaj pensas pri li.

La sekvan tagon, Ellida petas sian edzon lasi ŝin iri, ĉar ŝi volas liberecon elekti tiun nokton. Vangel promesas lasi ŝin iri, sed nur post kiam la fremdulo foriros. Tiun vesperon, la tuta kompanio iras boati sur la lageto, poste disiĝas duope. Arnholm proponas al Boletta, kaj Lingstrand konfesas al Hilda, ke li petis ŝian fratinon pensi pri li, sed ne intencas edziniĝi al ŝi. Ellida atendas la revenon de la angla ŝipo. La fremdulo aperas, kaj Vangel decidas lasi Ellida iri. La virino, nun libera elekti, decidas resti kun sia edzo. La maristo rapidis al sia ŝipo. Kaj Ellida restis en sia hejmo, kie ŝi decidis trovi komunan bazon kun siaj vicfilinoj.

 Roluloj 

 D-ro Wangel, Distrikta Doktoro
 Ellida, lia dua edzino
 Bolette kaj Hilde, liaj filinoj el lia unua geedzeco
 Arnholm, instruisto
 Lyngstrand
 Ballested
 Stranga viro
 Junuloj el la urbo, turistoj, someraj gastoj

 En Esperanto aperis 

 La sinjorino el la maro: teatraĵo en kvin aktoj / Henrik Ibsen. Trad. Odd Tangerud. - Lier: JEC Scandinavia, [199-?]. - ISBN 82-91707-50-2

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 



Kategorio:Teatraĵoj de Henrik Ibsen