Eduard Profittlich

Eduard PROFITTLICH (naskiĝinta la  en Grafschaft-Birresdorf, mortinta la  en Kirov) estis germana jezuita, martiro, apostola administranto por Estonujo kaj titulara episkopo. De la 6-a de septembro 2025 estas li beatulo de la katolika Eklezio.  

 Vivo 

 Ĝis la komenca sacerdoteco 
Eduard Profittlich naskiĝis kiel la oka el dek infanoj de la geedzoj Dorothea, naskiĝinta Seiwert (1850–1913), kaj Markus Profittlich (1846–1920), en tradicia kamparana familio. Post la fino de la popol-lernejo en Leimersdorf, li ekde 1904 estis preparata de la tiea paroĥestro por la kvazaŭgimnazio en Ahrweiler. De tie li transiris je pasko 1909 al la supra klasoŝtupo de la kompleta gimnazio en Linz am Rhein, kie li en 1912 trapasis sian abiturientan ekzamenon. Same kiel lia frato Peter (1878–1915), kiu mortis kiel misiisto en Brazilo, li deziris fariĝi ordena pastro kaj eniri en la Societon de Jesuo. Laŭ la deziro de la gepatroj, kiuj esperis ricevi de li iom da financa subteno kiel dioceza pastro, li tamen eniris la porpastran seminarion en Trier por de tie sekrete fari la akceptekzamenojn al la jezuita ordeno. Je la plurfoja insistado de sia filo, la gepatroj fine konsentis pri lia deziro, tiel ke Eduard Profittlich la 11-an de aprilo 1913 startigis la novicadon ĉe la jezuitoj en ’s-Heerenberg. Ĉar li jam estis plenuminta parton de siaj teologiaj studoj kaj la ordenaj superuloj pro la eksplodinta mondmilito timis interrompon de la kutima ordo, li estis jam la 20-an de septembro 1914 sendita al la jezuita altlernejo en Valkenburg. La 4-an de januaro 1916 li fine ricevis en Katedralo de Trier el la manoj de episkopo Heinrich Döring SJ (1859–1951) la tonsuron. 

Post baza milita trejnado kaj sia militservo kiel flegisto kaj operaci-helpanto en la lazareto de Verviers, Eduard Profittlich post la milito denove daŭrigis siajn filozofiajn kaj teologiajn studojn en Valkenburg kaj tie la 26-an de marto 1922 estis ordinata kiel diakono fare de la kolonja ĉefepiskopo Karl Joseph Schulte. La 27-an de aŭgusto 1922 li ricevis la pastran ordinacion de Laurentius Schrijnen, episkopo de Roermond. La 30-an de aŭgusto 1922 li celebris sian unuan solenan meson en sia hejma paroĥ-preĝejo Sankta Stefano en Leimersdorf.

Post kiam papo Pio la 11-a en septembro 1922 konfidis al la jezuitoj la Papan Orientan Instituton (Pontificio Istituto di Studi Orientali), la nove pastro Eduard Profittlich sin proponis por misio en Rusio kaj pro tio estis sendita al pliaj preparaj studoj al Krakovo, kie li en junio 1923 doktoriĝis pri filozofio kaj en julio 1924 doktoriĝis pri teologio. Dumtempe tamen la Sankta Seĝo opiniis necese entrepreni gravajn paŝojn la komunismo en Sovetunio, kio malebligis lian tienan sendon. Tial li post sia restado en Czechowice-Dziedzice (septembro 1924 ĝis junio 1925) de aŭgusto 1925 ĝis marto 1928 laboris kiel popolmisiisto, spirita ekzercad-gvidanto kaj predikisto en Opole. Tie li eksciis la 9-an de marto 1928 pri sia vokiĝo al Hamburgo, kie li fariĝis kapelano ĉe la preĝejo Sankta Ansgar kun la aparta tasko de pastorala zorgado pollingva. En la hamburga domo de la Societo de Jesuo li faris ankaŭ la 2-an de februaro 1930 la eternan profeson. Pro sia intensa laboro kaj sindediĉo al la homoj, pro kio li en Hamburgo kiel ankaŭ antaŭe en Opole ĝuis apartan estimon, kaj precipe pro siaj spertoj en pola pastorala zorgado (ĉar preskaŭ ĉiuj komunumoj en Estonio estis de pola deveno), Eduard Profittlich estis la 4-an de decembro 1930 vokita kiel paroĥestro al la paroĥo Sanktaj Petro kaj Paŭlo en Talino, fare de la tiama apostola administranto por Estonio, ĉefepiskopo Antonino Zecchini SJ.

 Eklezia kariero en Estonio 
La katolika eklezio de Estonio, preskaŭ plene likvidita sekve de la Reformacio, apartenis ekde la 15-a de aprilo 1783 kun siaj du malgrandaj komunoj en Talino kaj Tartu al la arkidiocezo de Minsk-Mahiljou, ĝis ĝi la 22-an de septembro 1918 estis enigita en la nove fonditan diocezon de Rigo. En la jaro 1921 papo Benedikto la 15-a sendis kun la posta ĉefepiskopo Antonino Zecchini SJ apostolan vizitanton por la komunumoj en Estonio, kiu poste la 25-an de oktobro 1922 estis fare de papo Pio la 11-a nomumita apostola delegito por la tri baltaj ŝtatoj. Per la starigo de la Apostola administrujo por Estonio en novembro 1924, estis fine nomumita la unua Apostola administranto kun sidejo en Rigo.  

Ankaŭ en la kunteksto de la plifortigitaj klopodoj de la Sankta Seĝo pri la ortodoksoj en la landoj, kie katolika kaj ortodoksa eklezioj renkontiĝis spacie, Estonio la 11-an de majo 1931 laŭkanone estis submetita kiel speciala Apostola administradujo al la komisiono Commissio Pro Russia, kaj Eduard Profittlich estis nomumita nova Apostola administranto ad nutum Sanctae Sedis. Kvankam la paŝtista zorgado pro la malgranda nombro da katolikoj, ilia multlingveco kaj ilia disiĝo tra la tuta lando estis malfacila afero, tamen per la nova kanona statuso ekestis eventoplena kaj fruktodona konstruado de la katolika eklezio en Estonio. Tre rapide ankaŭ la ĝenerala publiko ekinteresiĝis pri la laboro de Eduard Profittlich, liaj predikoj estis volonte vizitataj ankaŭ de alikredantoj, kaj la katolika monata gazeto "Kiriku Elu", kiun li baldaŭ ekeldonis, estis precipe ŝatata de la estona intelektularo. Baldaŭ kreiĝis ankaŭ pliaj paroĥoj en Narva, Pärnu, Rakvere, Petseri, Valga kaj Kiviõli, kio precipe kaŭzis kreskon de la nombro de estonaj katolikoj. Tiel jam en 1934 laboris en Estonio dek katolikaj pastroj; krome venis polaj kaj ĉeĥaj monaĥinoj, kiuj prizorgis diversajn infanĝardenojn kaj la administradejon, kaj poste ankaŭ la nunciejon en Talino. Specialan fokuson Eduard Profittlich vidis en la religia eduko de la junularo, organizante regulajn religiajn lecionojn, kiujn li instruis en kvin lingvoj en kvar diversaj lernejoj. Krome li faris unuan provon per infandomo, en kiu, sub gvido de monaĥinoj, kvar knabinoj kaj ses knaboj estis edukataj je kostoj de la paroĥo. Poste li tute restrukturis la infandomon kaj malfermis, konsiderante la bezonon formi indiĝenan klerikaron, knaban konvikton por dek kvin personoj. Ties gvidado tiel grandan agnoskon ricevis, ke eĉ nekatolikaj gepatroj petis la edukadon de siaj infanoj tie. Tiun tempon Eduard Profittlich poste priskribis kiel malfacilan sed ege esperodonan.  

Krom sia ampleksa paŝtista agado, Eduard Profittlich tiuperiode penis ankaŭ tra longdaŭraj intertraktadoj pri la jura sekurigo de la katolikaj komunumoj, kio la 6-an de majo 1932 kondukis al la agnosko de dioceza asocio de Estonio. La 28-an de septembro 1933 papo Pio la 11-a honoris tiun ĉi multflankan engaĝiĝon de Eduard Profittlich por la malfacila starigo de la katolika eklezio en Estonio kaj dum privata aŭdienco nomumis lin apostola protonotario. Krom la konstante kreskanta intereso de la estona loĝantaro pri la katolika eklezio, poste pro pluraj iniciatoj de Eduard Profittlich ankaŭ la diplomatiajn rilatojn inter la Sankta Seĝo kaj la Respubliko Estonio tre pozitive evoluis, kun aparta emfazo pri liaj penoj konkludi konkordaton. Kiam la Sankta Seĝo fine la 12-an de julio 1935 starigis Apostolan nunciejon en Talino, necesis ankaŭ havi episkopon. Tiel la 27-an de novembro 1936 la statuso de la Apostola administrado estis konfirmita kaj Eduard Profittlich estis nomumita Titola ĉefepiskopo de Hadrianopolis en Haemimonto. Lia episkopa konsekro okazis la 27-an de decembro 1936 en la paroĥa preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo en Talino fare de ĉefepiskopo Antonino Arata, la apostola nuncio en Estonio kaj Latvio. Kun-konsekrantoj estis episkopo Jāzeps Rancāns, helpa episkopo en Rigo, kaj episkopo Gulielmus Cobben SCJ, apostola vikario por Finnlando.  

Post pliaj jaroj da fruktodona laboro en Estonio, en septembro 1939 ekis la Dua Mondmilito. Li restis en Talino ankaŭ post la sovetia okupado de Estonio en junio 1940 kaj iris tri fojojn al la germana ambasadejo de Talino por akiri elir-vizojn por kelkaj pastroj kaj katolikaj monaĥinoj, same kiel por la baltgermanoj malliberigitaj de la sovetianoj. Tamen, la situacio de la Eklezio tute malboniĝis, kaj pastroj kaj fideluloj komencis esti persekutataj de la komunistoj. Li priskribis la tutan situacion en letero al la papo. Tiutempe la germana ambasadejo en Talino insistis, ke li reprenu la germanan civitanecon kaj rezignu pri la estona. La ĉefepiskopo ne konsentis.  

 Malliberiĝo kaj morto 
Mallonge post la agreson de la nazioj kontraŭ Sovetunio, la 27-an de junio 1941, monsinjoro Profittlich estis arestita de ok agentoj de la NKVD kaj transdonita al la malliberejo en Kirov, Rusio, sub la akuzo de agitado kaj subteno de antisovetiaj agadoj de eksterlandaj katolikaj ekleziuloj. 

Post pluraj horoj da noktaj pridemandadoj, la 14-an de oktobro 1941 estis ellaborita akuzlisto, laŭ kiu li estis akuzita, ke li faris agitadon kontraŭ Sovetunio uzante la religiajn sentojn de la amasoj por generi malamon kontraŭ Sovetunio kaj la Komunista Partio, kaj ke li faris spionadon favore al Germanujo. Kiel pruvon  oni prezentante donis liajn vizitojn al la ambasadejo en Talino. Post pluaj pridemandadoj, la 17-an de oktobro oni prezentis al li pliajn pruvojn pri antisovetiaj konversacioj kun kunmalliberuloj, sed li ĉiam deklaris sin nekulpa.

La proceso komenciĝis la 25-an de oktobro 1941 kaj finiĝis per kondamno; lian apelacion al la Supera Kortumo de Sovetunio oni malakceptis. Li estis kondamnita al kvin jaroj da malliberejo kaj laboro en la Kirova internigejo, sed la 21-an de novembro 1941 li ricevis mortkondamnon pro antisovetiaj agadoj kaj spionado favore al Nazia Germanio. Li mortis en la malliberejo de Kirov la 22-an de februaro 1942, antaŭ la plenumo de la ekzekuto, en la aĝo de 51 jaroj.

La episkopo Profittlich estis preta akcepti martirecon pro sia kredo. En letero al parencoj kaj konatoj, datite la 8-an de februaro 1941, li skribis, ke la loko de la paŝtisto estas apud sia gregaro, kun kiu li kunhavas ĝojon kaj suferon. Li esprimis, ke estas granda plezuro sperti la ĉeeston de Dio, al kiu li donis ĉion, kaj ke li estas preta doni al Dio sian tutan vivon. Ekde la tago de lia aresto, dum 50 jaroj, la sorto de la ĉefepiskopo restis nekonata. Oni suspektis, ke li estis enkarcerigita en Ufa kaj poste en Kazan, sed eĉ la esploroj de liaj familianoj ne alportis novajn klarigojn. Klarigo pri la sorto de Profittlich eblis nur en 1990, kiam Estonio reakiris la sendependecon. La 12-an de junio 1990 la Supera Kortumo informis la katolikan eklezion pri la sorto de la ĉefepiskopo: la kortumo tute rehabilitis lin. Malfermiĝis ankaŭ la arkivoj, kie estis konservitaj la dokumentoj de la kazo de la ĉefepiskopo.

Kulto
Domoj de la Centro por Katolika Edukado en Tartu estas nomitaj laŭ li, kaj la 11-an de septembro 1990 oni starigis memorŝtonon en la preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo en Talino. La 30-an de januaro 2002 la episkoparo de Rusujobiografioj pri katolikaj martiroj en Rusujo ekinstigis la kanonizan procezon por ĉefepiskopo Profittlich. La 30-an de majo 2003 la Kongregacio por la beatigoj aprobis la tuton kaj la eklezia procezo estis malfermita en Sankt-Peterburgo. La 18-an de decembro 2024 papo Francisko agnoskis lian martirecon.oficiala vatikanurba anonco Li estis beatigita fare de papo Leono la 14-a la 6-an de septembro 2025.  

Tiuj eventoj reprezentas gravan momenton por la Katolika Eklezio en Estonio, kun la unua beatifiko tie okazinta, elstariganta lian fidelecon al la kredo eĉ en tre malfacilaj tempoj.

Eksteraj ligiloj

paĝaro de la episkoplando Talino
"Erzbischof Dr. Eduard Profittlich - ein Opfer des Kommunismus" - ĉe: Der Fels, julio 2023
ligiloj ĉe DDB
Profittlich ene de la eklezia hierarkio

Notoj

kategorio:Romkatolikaj episkopoj
kategorio:Martiroj
kategorio:Viktimoj de Stalinismo
kategorio:Germanaj jezuitoj
kategorio:Naskiĝintoj en 1890
kategorio:Mortintoj en 1942
kategorio:Germanaj beatuloj
kategorio:Katolikismo en Estonujo