Movado por bestaj rajtoj

La movado por bestaj rajtoj, aŭ movado por besta liberigo, estas socia movado, kiu provas fini la moralan kaj juran apartigon inter bestoj kaj homoj, fini la percepton de bestoj kiel homa posedaĵo, kaj fini la uzon de bestoj en esplorado, manĝaĵoj kaj vestaĵoj, kaj la distra industrio.

Temas pri internacia socia movado, kiu originis en Usono kaj aliaj okcidentaj landoj en la 1960-aj  kaj 1970-aj jaroj, manifestante sin en la formo de filozofiaj debatoj, leĝdona disvolviĝo kaj rekta agado, foje de kontraŭleĝa naturo. Partoprenantoj de la movado celas fini la profundajn moralajn kaj jurajn distingojn inter homoj kaj nehomaj estaĵoj. La movado estas unu el la malmultaj ekzemploj de sociaj movadoj, kiuj ekestis sub la forta influo de okcidentaj filozofoj de la dua duono de la 20-a jarcento. Kelkaj reprezentantoj de la movado povas aliĝi al la filozofiaj ideoj de biocentrismo (d:Q864922) kaj/aŭ ekocentrismo (d:Q2011994).

 Pensado 
Ĉiuj aktivuloj por bestaj rajtoj kredas, ke la interesoj de nehomaj bestoj devus esti agnoskitaj kaj protektataj, sed malgraŭ tio, la movado povas esti dividita en du ĉefajn grupojn:

La unua grupo kredas, ke ĉi tiuj bazaj interesoj devus doni al bestoj certajn moralajn kaj jurajn rajtojn; ekzemplo de bestaj-rajtoj-aktivulo, kiu subtenas ĉi tiun vidpunkton, estas Tom Regan. Aliflanke, ekzistas bestaj-rajtoj-aktivuloj, kiuj ne kredas, ke bestoj havas moralajn rajtojn, sed argumentas, ke laŭ la utilisma vidpunkto, oni devus agi por atingi la plej grandan feliĉon por la plej granda nombro, ĉar bestoj havas la kapablon suferi, ilia sufero devus esti konsiderata en iu ajn morala filozofio ; laŭ ili, ekskludi bestojn el ĉi tiu ekvacio estas formo de diskriminacio, kiun ili nomas speciismo. Ekzemplo de subtenanto de ĉi tiu vidpunkto estas demonstrita en la verko Besta Liberigo de Peter Singer.Taylor, Angus. Animals and Ethics. Broadview Press, 2003, pp. 153 ff.

Preskaŭ ĉiuj aktivuloj dividas vegetaran kaj, en multaj kazoj, veganan dieton kaj vivstilon. Ekzistas ankaŭ larĝa konsento pri la malakcepto de tradicia besta bonfarto. Dum bestaj-rajtaj aktivuloj kutime supozas, ke homoj rajtas uzi bestojn ene de certaj limoj, bestaj-rajtaj aktivuloj principe malakceptas ĉi tiun neegalan traktadon inter homoj kaj aliaj specioj, same kiel la kategoriigon kiel farmbestojn aŭ dorlotbestojn. Dum romantika besta bonfarto origine venis de la burĝa, konservativa segmento de la loĝantaro, la plej multaj bestaj-rajtaj aktivuloj konsideras sin "maldekstraj" kaj "progresemaj". Tiel, kelkaj el ĝiaj ĉefaj pensuloj metas la movadon en la saman kategorion kiel historiaj liberigaj movadoj kiel la kontraŭsklaveca (aboliciisma) movado aŭ la virina emancipiĝa movado. 

 Organizoj 
Ekzistas organizaĵoj, kiuj kontraŭas la ekspluatadon kaj buĉadon de ĉiuj bestoj por viando, felo kaj ledo, por sciencaj eksperimentoj, kaj por distro (ĉasado, cirkoj, batalado, ktp.). La plej konataj el ĉi tiuj estas People for the Ethical Treatment of Animals (PETA), gvidata de Ingrid Newkirk en Usono, Vegetarians International Voice for Animals (VIVA!) en Britio, la internacia Straight Edge movado, same kiel tiuj specialiĝantaj pri specifaj areoj de bestaj rajtoj, kiel ekzemple Stop Huntingdon Animal Cruelty (SHAC, d:Q2301192, kontraŭ bestaj eksperimentoj), la International Anti-Fur Coalition (kontraŭ felo), kaj aliaj.

Kelkaj organizaĵoj por bestaj rajtoj, kiel ekzemple la Projekto Grandaj Homsimio (d:Q1329386), pledas por partan aŭ kompletan juran egalecon inter bestoj kaj homoj. Reprezentantoj de kelkaj el ĉi tiuj organizaĵoj okupiĝas pri rekta agado, kiel ekzemple atakado de sciencaj laboratorioj por liberigi laboratoriajn bestojn.

 Bildaro 

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 

 Vegetarismo
 Veganismo
 Eko-anarkiismo
 Verda Timigo (Q1544640)
 Sentience Institute (Q85800357)