Bengala centropo

La Bengala centropo (Centropus bengalensis) estas specio de centropo de la familio Kukoledoj. Ĝi havas grandan teritorion, kiu koincidas kun tiuj de pluraj aliaj similaj specioj. La vivejo, en kiu ĝi troviĝas, ofte estas marĉa tero kun herbo kaj arboj. Ĝi distingiĝas per sia plia malgrandeco, malpli elstara beko, palaj strioj sur la plumoj de la kapo kaj dorso. Ĝi havas multe pli longan ungegon sur sia malantaŭa piedfingro kaj klaran krion. Ĝi ankaŭ estas inter la malmultaj centropoj, kiuj montras sezonajn plumarajn diferencojn, sed kiel ĉe aliaj centropoj, ambaŭ seksoj ne povas esti distingitaj surloke.

Taksonomio
La Bengala centropo estis formale priskribita en 1788 fare de la germana natursciencisto Johann Friedrich Gmelin en lia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de Carl Linnaeus nome Systema Naturae. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj kukoloj en la genron Cuculus kaj stampis la duvortan nomon Cuculus bengalensis. Gmelin bazis sain priskribon sur la "lark-heeled cuckoo" el Bengalio kiu estis priskribita kaj ilustrita en 1776 fare de la angla natursciencisto Peter Brown. 

La Bengala centropo estas nun unu el ĉirkaŭ 30 specioj metitaj en la genron Centropus, kiun enkonduckis en 1811 la germana zoologo Johann Karl Wilhelm Illiger. 

La genronomo kombinas la grekajn vortojn kentron kun la signifo "sprono" aŭ "pikilo" kun pous kun la signifo "piedo".

Oni agnoskis jenajn ses subspeciojn:
 C. b. bengalensis (Gmelin, JF, 1788) – Barato kaj Nepalo ĝis Birmo, Tajlando kaj Hindoĉinio
 C. b. lignator Swinhoe, 1861 – suda, sudorienta Ĉinio, Hainano kaj Tajvano
 C. b. javanensis Dumont, 1818 – Malaja Duoninsulo ĝis Sumatro, Riau kaj Lingga (oriente de centra Sumatro), Bangka kaj Belitungo (oriente de suda Sumatro), Javo, Borneo, Palavan-insuloj kaj Sulua insularo (sudokcidentaj, sudaj Filipinoj)
 C. b. philippinensis Mees, 1971 – Filipinoj (escepte ĉe Palavana kaj Sulua insularoj). Foje inkludita en javanensis.
 C. b. sarasinorum Stresemann, 1912 – Sulaveso, Sangihe kaj Talaud-insuloj (norde de nordorienta Sulaveso) kaj Malgrandaj Sundoj
 C. b. medius Bonaparte, 1850 – Molukoj (escepte Kai-insuloj, sudorientaj Molukoj)

En la pasinteco, ĉi tiu specio estis kunligita kun la madagaskara centropo (Centropus toulou), sed komparo de DNA-sekvencoj sugestas, ke tiu ĉi Bengala centropo estas pli proksime rilata al la nigra centropo (Centropus grillii) kaj al la filipina centropo (Centropus viridis) ol al iuj aliaj parencoj.

Aspekto
Tiu ĉi iomete pli malgranda kaj pli mallongbeka centropo havas tre longan malantaŭan ungon, la plej longan en la genro. La ĝenerala plumaro, kiel ĉe multaj aliaj centropoj, estas de nigreca birdo kun longa vosto kaj ruĝecbrunaj flugiloj. Ili havas du plumarojn, nome reproduktan plumaron, en kiu la kapo kaj supra dorso estas brilaj kun malhelaj ŝaftoj sur la plumo, kaj pli obtuzan nereproduktan plumaron, en kiu la plumoŝaftoj sur la kapo kaj dorso estas blankecaj. Ankaŭ la flugilkovriloj havas palajn ŝaftojn montrantajn kiel blankecaj strioj sur la brunaj plumoj. La centraj supraj vostkovriloj estas striecaj kaj tre longaj. La irisoj estas pli malhelbrunaj kaj ne karmezinruĝaj kiel ĉe la Granda centropo. Junuloj havas nigrajn makulojn, striojn kaj havas pli brunan koloron. La krioj de la Bengala centropo inkluzivas serion de malaltaj duoblaj "ŭu-ŭu" aŭ "kurook" notoj, kiuj pliiĝas en takto kaj malpliiĝas en tonalto. La indonezia nomo "dudut" estas onomatopea.

La specio estas vaste distribuita okcidenten de la Hinda subkontinento (sed ne en Srilanko malgraŭ malnova raporto pri haŭto de dubinda deveno) etendiĝante orienten tra Sudorienta Azio. Malgrandaj diferencoj en grandeco kaj plumaro estas rimarkitaj en malsamaj partoj de ilia teritorio kaj pluraj subspecioj estis nomumitaj. La nomiga formo troviĝas de Barato ĝis Tajlando. Subspecio lignator estas pli granda kaj troviĝas en sudorienta Ĉinio kaj Tajvano. Subspecio javanensis estas pli malgranda kaj troviĝas tra la pli grandaj insuloj laŭlonge de la Malaja Duoninsulo etendiĝante orienten ĝis Filipinoj. Kelkaj insulaj formoj estas pli grandaj kaj ĉi tiuj inkluzivas sarasinorum kaj troviĝas sur Sulaveso, la Sulaj Insuloj, Malgrandaj Sundoj kaj Timoro. La formo sur Molukoj, nome medius, estas la plej granda. Kelkaj aliaj subspecioj kiel philippinensis el Filipinoj kaj chamnongi el Tajlando ne estas ĉiam agnoskitaj kaj oni supozas, ke ili formas aŭ variaĵojn aŭ mezajn plumarojn. La populacio dise distribuita en la Okcidentaj Ghatoj de suda Barato povas konsistigi apartan subspecion.

Kutimaro kaj ekologio
La Bengala centropo troviĝas sola aŭ en paroj malalte en la subkreskaĵaro en marĉaj aŭ herbaj areoj apud arbaroj. Ili ŝajne troviĝas ĉefe en malaltaj teroj. Kiel aliaj centropoj, ili estas kukoloj, kiuj ne parazitas la neston. Ili nestas de majo ĝis septembro, sed ĉefe post la pluvoj en junio en Barato, konstruante kupolon el herbofolioj sur malalta arbo. La kutima ovodemetado estas 3 ovoj en Barato, 2 en Sudorienta Azio kaj 4 en Tajvano. Ambaŭ seksoj kovas la ovojn kaj zorgas pri la idoj.

 Referencoj 

 A Guide to the birds of the Philippines (2000) Robert S. Kennedy, Pedro C. Gonzales, Edward C. Dickinson, Hector C. Miranda, jr. & Timothy H. Fisher

 Eksteraj ligiloj 

 Bengala centropo - Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds.

Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de Azio