Richard Rorty

Richard McKay RORTY (la 4-a de oktobro 1931 en Novjorko - la 8-a de junio 2007 en Palo Alto, Kalifornio) estis usona filozofo kaj literaturkomparisto. Rorty estas konsiderata reprezentanto de novpragmatismo, strukturismo kaj postmodernismo kaj minimuma liberalismo.

Li publikigis ĵurnalartikolojn kaj studojn pri temoj en la filozofio de lingvo, filozofio de scio (epistemologio), kaj filozofio de menso. Li estas konsiderata grava reprezentanto de nuntempa pragmatismo, Rorty pridubas la rolon de filozofio en moderna okcidenta kulturo kaj kritikas la poziciojn antaŭenigitajn de la malfrua filozofio de Wittgenstein, Russell, Quine kaj Donald Davidson.

Li estis unu el la plej influaj nuntempaj reprezentantoj de la malfrua analiza tradicio en filozofio, kaj ankaŭ Profesoro pri Filozofio ĉe Universitato Princeton, Profesoro pri la Humanismaj Sciencoj ĉe la Universitato de Virginio, kaj Profesoro pri Kompara Literaturo ĉe Universitato Stanford diversfoje. Li estis la fondinto de la filozofia movado konata kiel la filozofio de la estonteco (d:Q60967366).

Inter liaj plej signifaj verkoj estas Philosophy and the Mirror of Nature (1979), kiu estas konsiderata lia plej fama kaj influa, Consequences of Pragmatism (1982) kaj Hazardo, Ironio kaj Solidareco (1989).

Li famiĝis kiel filozofo pro sia malakcepto de la antaŭa filozofia tradicio rilate al scio, laŭ kiu scio estas ĝusta prezento ("spegulo de naturo") de la mondo fare de homa konscio, kie ties ekzisto restas tute sendependa de tiu prezento. Rorty vidis ĉi tiun ideon pri scio kiel "spegulo de naturo" kiel la fonton de la stagnado de okcidenta filozofio. Rorty distingis inter scio-tio kaj scio-kiel; nur lingvouzantoj povas havi scion-tion (epistime validan scion) dum ĉiuj vivoformoj, inkluzive de bakterioj kaj virusoj, povas havi "scion-kiel" (scio-kiel).  Kontraste, li pledis por nova formo de usona pragmatismo, foje nomata novpragmatismo, en kiu sciencaj kaj filozofiaj metodoj formas aron de konvenciaj "vortprovizoj", kiujn homoj fine forĵetas aŭ adoptas laŭ sociaj kondiĉoj kaj praktika utileco. 

Laŭ Rorty, malakcepti la nocion de scio kaj lingvo kiel reprezentado kondukas al mensstato, kiun li proponas nomi "ironismo". Ĉi tiu stato de "ironismo" okazas kiam homoj plene rekonas la eventualaĵon de sia loko en la historio kaj la enhavon de sia filozofia vortprovizo.  Rorty ligis ĉi tion al la koncepto de " socia espero ", kredante, ke en stato de "ironismo", sen metaforoj inter menso kaj mondo, la homa socio kondutos pli pace. 

 Verkaro (elekto) 

 Philosophy and the Mirror of Nature. Princeton: Princeton University Press, 1979.
 Consequences of Pragmatism. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1982. 
 Contingency, Irony, and Solidarity. Cambridge: Cambridge University Press, 1989. ISBN 978-0521353816
 Philosophical Papers vols. I–IV:
 Objectivity, Relativism and Truth: Philosophical Papers I. Cambridge: Cambridge University Press, 1991. ISBN 978-0521353694
 Essays on Heidegger and Others: Philosophical Papers II. Cambridge: Cambridge University Press, 1991.
 Truth and Progress: Philosophical Papers III. Cambridge: Cambridge University Press, 1998.
 Philosophy as Cultural Politics: Philosophical Papers IV. Cambridge: Cambridge University Press, 2007.
 Mind, Language, and Metaphilosophy: Early Philosophical Papers Eds. S. Leach and J. Tartaglia. Cambridge: Cambridge University Press, 2014. ISBN 978-1107612297.
 Achieving Our Country: Leftist Thought in Twentieth Century America. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1998. ISBN 978-0674003118
 Philosophy and Social Hope. New York: Penguin, 2000.
 Against Bosses, Against Oligarchies: A Conversation with Richard Rorty. Chicago: Prickly Paradigm Press, 2002.
 The Future of Religion with Gianni Vattimo Ed. Santiago Zabala. New York: Columbia University Press, 2005. ISBN 978-0231134941
 An Ethics for Today: Finding Common Ground Between Philosophy and Religion. New York: Columbia University Press, 2005. ISBN 978-0231150569
 What's the Use of Truth? with Pascal Engel, transl. by William McCuaig, New York: Columbia University Press, 2007 
 On Philosophy and Philosophers: Unpublished papers 1960-2000, Ed. by W. P. Małecki and Chris Voparil, Cambridge University Press 2020 
 Pragmatism as Anti-Authoritarianism, Ed. E. Mendieta, foreword by Robert B. Brandom, Harvard UP 2021, 
 What Can We Hope For? Essays on Politics, Ed. by W. P. Małecki and Chris Voparil, Princeton University Press 2022 

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 UCIspace @ la Bibliotekoj cifereca kolekto: Richard Rorty ciferecajn dosierojn, 1988–2003
 Interreto Encyclopedia de Filozofia eniro
 Stanford Encyclopedia de Filozofia eniro
 Rorty aŭdio, "Dewey kaj Posner sur Pragmatismo kaj Morala Progreso," Universitato de Chicago Leĝa Lernejo, la 14a de aprilo 2006.


Kategorio:Germanaj usonanoj
Kategorio:Irlandaj usonanoj
Kategorio:Usonaj filozofoj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Filozofoj pri lingvo
Kategorio:Filozofoj de literaturo
Kategorio:Filozofoj de historio
Kategorio:Pragmatistoj
Kategorio:Ontologoj
Kategorio:Teoriistoj de ironio
Kategorio:Humuresploristoj
Kategorio:Usonaj socialdemokratoj
Kategorio:Usonaj ateistoj