La sovaĝa anaso

La sovaĝa anaso (1884, originale norvege: Vildanden) estas teatraĵo en kvin aktoj de Henrik Ibsen. Ĝi estas unu el la plej famaj teatraĵoj de skandinava dramo. La teatraĵo premieris la 9-an de januaro 1885 ĉe la teatro Den Nationale Scene en Bergen.

Kiel en la dramoj "Fantomoj" kaj "Malamiko de la Popolo", la temo de la verko estas la lukto por vero. Ibsen aliras la aferon ĉi tie tute alimaniere ol en siaj pli fruaj verkoj: reformema junulo, Gregers Werle, kiu predikas la bezonon de absoluta kaj senkompata evitado de ĉia malvero, estas preskaŭ misfamigita. La ĉefrolulo estas prezentita ironie, kun nuanco de amara sarkasmo. En ĉi tiu verko, sociaj temoj servas kiel malproksima fono al la portretado de psikologia kaj ideologia konflikto.

La verko estis unuanime laŭdata de kritikistoj kiel unu el la plej interesaj verkoj de la dramisto. Ĝi estas kelkfoje nomata komedio kun tragika fino.

 Intriga resumo 
La ĉefrolulo de la teatraĵo, Gregers Werle, revenas al la domo de siaj gepatroj post jaroj da foresto. Dum longa tempo li tenis sin for de sia patro, la grocisto konsulo Werle. Hejme, li renkontas sian deinfanaĝan amikon Hjalmar Ekdal, kun kiu li ankaŭ perdis kontakton. Kiam li rimarkas, ke lia malnova amiko estas kaptita en reto de mensogoj kaj intrigoj, li volas malfermi siajn okulojn. Alfrontita al la vero, Hjalmar supozeble akiras kuraĝon por pli grandaj aferoj, por ideala estonteco. Sed en realeco, Gregers ne nur detruas la vivon de Hjalmar, kiu ne povas konkuri kun la idealismo de Gregers, sed ankaŭ detruas la vivon de la edzino de Hjalmar, Gina.

 Unua Akto 
Grocvendisto, konsulo Werle, aranĝas vesperfeston por senforma norvega provinca societo. Gregers Werle, lia filo, idealisto kaj veroserĉanto, laboris dum jaroj en la fabriko de sia patro en Høydal. Nun li revenis kaj invitas sian deinfanaĝan amikon Hjalmar Ekdal al la vesperfesto.

Hjalmar, revulo kiu ne kapablas vivi, vivtenas sin kiel fotisto. Li nun estas edziĝinta al Gina Hansen, kiu antaŭe laboris por la Werle-familio. La paro havas filinon, Hedvig, kies edukadon kaj edukadon finance subtenas la konsulo Werle.

Gregers Werle estas konvinkita, ke lia patro havas du kialojn por ĉi tiuj pagoj:

 La konsulo sentas sin kulpa pri la patro de Hjalmar, kiu iam estis lia partnero. Maljuna Ekdal estis kondamnita al malliberejo pro neklarigita afero, en kiu la konsulo ankaŭ estis implikita. Ekde sia liberiĝo, li laboris kiel simpla komizo en la entrepreno. Por maljuna Ekdal mem, nenio estas pli bona ol konjako. "Kiam Ekdal estis liberigita, li estis rompita viro, kiun oni simple ne povis helpi. Ekzistas [...] homoj, kiuj bezonas nur [...] kelkajn buletojn en siaj ŝeloj, poste ili sinkas al la fundo kaj neniam revenas supren."
 Gregers Werle suspektas, ke Hedvig estas la filino de sia patro kaj ke li edzinigis Gina-n al Hjalmar nur por ke la infano havu laŭleĝan patron. Werle ankaŭ ekipis la fotografian studion de Hjalmar por certigi, ke la malgranda familio estu subtenata.

Gregers kverelas kun sia patro kaj translokiĝas al la Ekdal-familio. Li estas decidita diri al Hjalmar la veron: "Ĉar nun mi finfine vidas antaŭ mi taskon, por kiu indas vivi." Li baldaŭ rimarkas, kiu vere estras la fotostudion : Gina. Hjalmar malŝparas sian tempon revante, kaj sekve neglektas sian laboron. Fakte, li ne aparte ĝuas sian fotografian laboron; li uzas ĉiun okazon por malatentigi sin. Publike, li estas mallerta, mankas al li multe da scio aŭ inteligenteco, apenaŭ kapabla eĉ babili.

 Dua Akto 
Dum Gina administras la fotografian studion kaj provas provizi "modestan sed komfortan" hejmon por sia malgranda familio per la malmultaj rimedoj kaj ebloj je ŝia dispono, Hjalmar malŝparas sian tempon per imaga " inventaĵo " kaj iras "ĉasi" kun sia patro en subtegmenta ĉambro, kie li tenas kelkajn malsovaĝajn bestojn inter la velkintaj arboj. Iafoje ili pafas kuniklon kaj imagas, ke ĝi estas urso. Ĉi tiu subtegmenta ĉambro ankaŭ tenas malsovaĝan, senflugilan sovaĝan anason, kiu apartenas nur al Hedvig. De tempo al tempo Hedvig "pruntedonas" la amatan sovaĝan anason al sia patro kaj avo, kiam ili iras "ĉasi".

Por Gregers Werle, la iluzia subtegmenta mondo kaj la sovaĝa anaso, kiu estas ĉasata nur por ŝajno, simbolas la iluzion kaj vivtrompon, en kiu vivas la tuta familio Ekdal. Tial li estas decidita elmeti la veron kaj malkonstrui la konstruaĵon de mensogoj.

 Tria Akto 
La juĝo pri Hjalmar intensiĝas: li estas mallaborema, senforta, kaj uzas ĉiun okazon por distriĝi, trajto kiun li heredis de sia patro. Li delegas sian laboron al Gina kaj Hedvig. Hjalmar: "Mi ĝenerale lasas la daŭrantan laboron al ili; tiel mi povas retiriĝi al la salono kaj pensi pri aferoj pli gravaj," diras Hjalmar, nome lia vivoverko, "restarigi la nomon Ekdal al honoro kaj prestiĝo" per invento kiu transformos la metion de fotografio "en kaj arton kaj sciencon." Tiam la maljuna Ekdal povos denove porti sian uniformon malkaŝe (kaj ne nur sekrete en la subtegmento), ĉar "tio estas tio, al kio celas liaj tutaj pensoj kaj ambicioj."

Maljuna Werle alvenas, volante kunpreni sian filon, sed li tute neas sian kulpon. Gregers volas promenigi Hjalmar kaj rakonti al li ĉion. Gina kaj Relling (la kuracisto) provas lin reteni.

 Kvara Akto 
Gregers rakontas al Hjalmar pri sia suspekto, ke lia patro eble ankaŭ estas la patro de Hedvig. Gregers volas helpi Hjalmar fari freŝan komencon. Sed ĉio, kion li atingas, estas la detruo de la iluzioj de Hjalmar kaj lia supozeble perfekta mondo.

Hjalmar alfrontas Gina-n pri ŝia rilato kun la maljuna Werle. Ŝi konfesas havi amaferon kun li, sed pravigas sian sekretecon kun Hjalmar dirante, ke li ne edziĝus al ŝi se li scius pri la amafero. Tamen, ĉar ŝi amis Hjalmar-on kaj deziris lin, ŝi tenis la amaferon por si. Hjalmar estis sur la malĝusta vojo tiutempe, sed kun la geedziĝo, li fariĝis "bona kaj bonkora viro". La idealisto Gregers esperis, ke la amo inter Gina kaj Hjalmar plifortiĝus kaj solidiĝus post ĉi tiu diskuto.

Sed tiu espero ne plenumiĝas. Liaj idealoj fariĝas realo en loko, kiun li ne atendintus: kun sia patro kaj sinjorino Sørby, al kiu la konsulo proponis geedziĝon. La konsulo ankaŭ decidas, ke maljuna Ekdal ricevu dumvivan pension, kaj ke la mono, post la morto de ŝia avo, estu pagita al Hedvig. Hjalmar vidas tion kiel pruvon, ke Hedvig estas la filino de Werle. Hjalmar volas disiĝi de sia familio kun multe da peno, sed eĉ ne havas la energion por fari tion.

 Kvina Akto 
D-ro Relling malkaŝas sian pasion al Gregers : Li estas kuracisto, kaj lia kuracilo por ĉiuj homoj estas certigi, ke la "malgranda flamo de la mensogoj de la vivo [en homoj] ne estingiĝu." La mensogo de la vivo de maljuna Ekdal estas, fakte, lia subtegmento. "Ne ekzistas pli feliĉa arkpafisto en la tuta mondo ol li [...] kiam li povas rampi inter tiu tuta sentaŭgaĵo. [...] La kunikloj saltantaj trans la plankon estas ursoj, kiujn li persekutas." Kial uzi la fremdan vorton "idealoj" kiam ekzistas loka vorto por ili: "mensogoj".

D-ro Relling ne volas malkaŝi al Gregers kiel li intencas kuraci Hjalmar. Kiam Gregers emfazas kiom grave estas por Hjalmar alfronti la veron, Relling diras: "Tio estus la plej malbona afero, kiu povus okazi al li. Se ili forprenas la mensogon de la vivo de ordinara homo, ili samtempe senigas lin je lia feliĉo."

Hjalmar volas foriri kaj tamen resti, petegante ke liaj aferoj estu pakitaj kaj lito pretigita por li. Fiero kaj la sento de esti perfidita batalas en li kontraŭ la simpla deziro ke ĉio estu kiel ĉiam, ke li povu resti. Hedvig nerimarkite aŭdis la konversacion inter Gregers kaj Hjalmar. Gregers diris ke por pruvi sian amon al sia patro, Hedvig devas fari tion kion ŝi konsideras la plej grandan oferon. Gregers aludis la sovaĝan anason. Sed Hjalmar demandis al si - tre kortuŝe  - ĉu Hedvig estus preta oferi sian propran vivon por li. Li jam ne kredas je ŝia amo por li.

Kiam pafo sonoras, Gregers kredas, ke li scias la kialon: Hedvig oferis la plej valoran aferon en sia vivo, la sovaĝan anason, por sia amo. Sed kiam la du viroj rapidas al la subtegmento, ili trovas Hedvig mortintan sur la planko. D-ro Relling komprenas, ke Hjalmar ne povas vivi sen vivo de mensogoj. Tio ankaŭ evidentiĝos en lia funebro por Hedvig: "Antaŭ ol jaro finiĝos, la eta Hedvig estos por li nenio pli ol agrabla okazo indulgi sin per kortuŝaj frazoj pri ŝi. [...] Tiam ili aŭdos lin deliri pri 'la infano tro frue ŝirita el la koro de ŝia patro.' Tiam ili vidos, kiel li marinas sin en emocio, mem-admiro kaj mem-kompato. [...]"

 Stilaj aparatoj 
La tuta teatraĵo funkcias laŭ dueca normo. Ibsen uzas la jenan psikologian efikon: kiam oni aŭdas du diametre kontraŭajn, tamen logike solidajn faktojn en rapida sinsekvo, oni emas kredi la unuan aserton vera, dum aŭ neas aŭ ignoras la duan. Ekzemplo estas la jena ĉeno de asociaĵoj :

 La vidkapablo de konsulo Werle pli kaj pli malboniĝas.
 Werle kaj ne Hjalmar laŭdire estas la patro de Hedvig.
 La okuloj de Hedvig fariĝas pli kaj pli malbonaj.

Ekzistas logika ĉeno de faktoj ĉi tie. La fakto, ke la patrino de Hjalmar ankaŭ havis malbonan vidkapablon, kaj ke la miopeco de Hedvig tial ankaŭ povus esti klarigita kiel heredaĵo de ŝia patroflanka avino, estas malpli grava, ĉar la alia logika klarigo menciita supre jam estis donita. Tiel Ibsen metas malveran spuron, kiun plue plifortigas la tro homa deziro al sensacio. La demando pri kiu efektive estas la biologia patro de Hedvig estas lasita nerespondita de la aŭtoro ĉe la fino. Tamen, la vero, aŭ pli ĝuste la intenco de la teatraĵo, estas ĉiuokaze alia - ĝi malkaŝiĝas en la kvina akto, kiam la liberala kuracisto Relling sugestas, ke la socio estas tenata kune nur per reto de mensogoj.

Ibsen ankaŭ brile ekspluatas alian trukon, kiun nia cerbo povas ludi kontraŭ ni. Kun antaŭa scio pri certaj ligoj, novaj aferoj povas aperi en tute malsama lumo simple ĉar la cerbo projekcias ĉi tiun antaŭan scion sur la novajn faktojn. Ĉi tio estas klare videbla en la patro-fila konversacio ĉe la fino de la unua akto, el kiu oni ŝajnas kolekti aferojn, kiuj eĉ ne estas menciitaj.

Alia tipe homa trajto estas ĉiam voli vidi la homojn, kiujn vi amas, en pozitiva lumo. Ibsen distordas ĉi tiun trajton ĝis la punkto de groteskaĵo : Por konservi pozitivan bildon pri sia edzo, Gina plurfoje trovas klarigon pri kial li ne laboras tiel, kiel oni atendus. Ekzemple: "Ne necesas diri, ke Ekdal estas malsama ol via averaĝa fotisto."

 Roluloj 

 Verle, granda komercisto, fabrikanto, ktp.
 Gregers Werle, lia filo.
 Maljunulo Ekdal.
 Hjalmar Ekdal, la filo de la maljunulo, fotisto.
 Gina Ekdal, edzino de Hjalmar.
 Hedwig, ilia filino, dek kvar jarojn aĝa.
 S-ino Bertha Serby, administranto de la bieno ĉe Werle.
 Relling, doktoro.
 Molvik, iama teologo.
 Groberg, librotenisto.
 Pettersen, la servisto de Werle.
 Jensen, dungita lakeo.
 Grasdika kaj pala sinjoro.
 Kalva sinjoro.
 Miopema sinjoro.
 Ses aliaj sinjoroj, gastoj de Werle.
 Pluraj dungitaj lakeoj.

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

Kategorio:Teatraĵoj de Henrik Ibsen