Predrag Matvejević

Predrag MATVEJEVIĈ (n. la 7an de oktobro 1932 en Mostar, Regno Jugoslavio ; m. la 2an de februaro 2017 en Zagrebo, Kroatio) estis kroata verkisto kaj literatura akademiulo de kroat-ukraina deveno, kiu vivis kaj publikigis en Francio kaj Italio ekde la Jugoslavaj Militoj. 

Honora Vicprezidanto de la Internacia PEN-Centro. Membro de la Akademio de Sciencoj kaj Artoj de Bosnio kaj Hercegovino.

 Vivo 
Lia patro estis rusa, lia patrino kroata. Li diplomiĝis pri romanismaj studoj en la Universitato de Sarajevo kaj doktoriĝis ĉe la Sorbonne en 1967 kun disertacio pri socie engaĝita poezio.  Post la disigo de la Universitato de Parizo en 1970, li laboris ĉe la Universitato de Parizo 3 (Sorbonne-Nouvelle). Ekde la 1970-aj jaroj, li altiris internacian atenton per siaj malfermaj leteroj, en kiuj li pledis por persekutitaj disidentoj en la vere socialismaj landoj. 

Li instruis ĉe la Universitato de Zagrebo dum pli ol tridek jaroj . En 1991, li elmigris al Francio kaj poste ekloĝis en Italio. Ekde 1994, li estis profesoro en la Fako de Slavismaj Studoj ĉe la Universitato de Romo (La Sapienza).   Li publikigis multajn verkojn pri kulturo kaj literaturo, kaj famiĝis pro sia Mediteranea Breviero (unue publikigita en 1987), eseisma rakonto pri la Mediteranea Maro, ĝia historio kaj ĝia jarcenta influo sur la ceteron de la mondo. 

 Verkado 
Li publikigis du librojn de konversacioj kun Miroslav Krleža (1969, 1982). Lia plej konata eseokolekto estas " La Mediteranea Breviero " (1987), kiu estis tradukita en multajn lingvojn kaj ricevis la Eŭropan Premion Charles Veillonne por Eseoj (1992) kaj la premion por la plej bona fremda libro (1993).

Li estis konata pro siaj politikaj agadoj. En 1992, li kandidatiĝis por la kroata parlamento el la por-jugoslava Socialdemokrata Unio. Li estis membro de la faka konsilio de la konata maldekstra revuo Novi Plamen, eldonita en Zagrebo. O Novom Plamenu , noviplamen.org; retrieved October 2008. Li simpatiis kun la Socialista Laborista Partio de Kroatio. Fariĝinte itala civitano, li estis nomumita en la elektoj al la Eŭropa Parlamento el la Partio de Italaj Komunistoj.

 Verkaro (elekto) 

 Sartre (eseo, 1965)
 Razgovori s Krležom (1969, kun pluraj represaĵoj ĝis 1987)
 Prema novom kulturnom stvaralaštvu (1975)
 Književnost i njezina društvena funkcija (1977)
 Te vjetrenjače (1977)
 Jugoslavenstvo danas (Beograd, 1984)
 Otvorena pisma: moralne vjezbe (1985)
 Mediteranski brevijar (Mediteranea breviero, 1987)
 Istočni epistolar (1995)
 Gospodari rata i mira (kun V. Stevanović kaj Z. Dizdarević, 2000)
 Druga Venecija (2002)
 Le monde «ex» - Confessions (Paris, 1996)
 Poésie de circonstance (Doktoreca disertaĵo 1967, Sorbonne)
 Pour une poétique de l'événement (Paris, 1979)
 La Méditerranée et l'Europe - Leçons au College de France (Paris, 1998)
 L'Ile-Méditerranée (Paris, 2000)
 Epistolario dell’altra Europa (Garzanti, Milan 1992)
 De la dissidence (eseo, 1993)
 Sarajevo (Motta, Milan 1995)
 Ex Jugoslavia. Diario di una guerra (Magma, Milan 1995)
 Tra asilo ed esilio (Meltemi, Rome 1998)
 Il Mediterraneo e l’Europa (Garzanti, Milan 1998)
 I signori della guerra (Garazanti, Milan 1999)
 Un’Europa maledetta (Baldini e Castoldi, Milan 2005)

 En Esperanto aperis 
Mediteranea breviero, tradukis el la kroata Tomasz Chmielik. – Bydgoszcz: Skonpres; Svidniko: Libro-Mondo, 2007, 231 paĝoj.

 Recenzo 
Predrag Matvejević, la aŭtoro de Mediteranea breviero estas neordinara persono. Filo de kroatino kaj ruso, li naskiĝis en 1932. En la Zagreba universitato li prelegis pri la franca literaturo. En 1991 li forlasis Jugoslavion kaj dum tri jaroj instruis la komparan literaturon en Sorbono, kie en 1994 li iĝis profesoro. De 1994 Matvejević loĝas en Italio, vojaĝas tra la mondo kaj prelegas en diversaj universitatoj. Predrag Matvejević estas aŭtoro de pluraj verkoj kaj ricevis multajn prestiĝajn premiojn.

En Mediteranea breviero estas menciite, ke “Predrag Matvejević favoras Esperanton kaj ne kaŝas sian ĝojon, ke liaj verkoj aperas en la Zamenhofa lingvo. Li skribis la antaŭparolon por la ĉinlingva eldono de 7000 tagoj en Siberio, aperinta en 2004, okaze de la pekina Universala Kongreso”.

Kiam mi eklegis Mediteranean brevieron, tradukitan en Esperanton de la konata kaj talenta tradukisto kaj esperantisto Tomasz Chmielik, mi estis ravita de la enhavo, de la alloga esprimmaniero kaj de la brila Esperanto-traduko. Komence mi iom miris, kia estas la libro: ĉu historia, geografia, filozofia aŭ ĝi enhavas vojaĝpriskribojn, sed legante plu, mi konstatis, ke ĝi estas poezia. Iuj legantoj certe ne konsentos kun mi, sed kiam ili tralegos la libron, ili konvinkiĝos, ke mi pravis. Predrag Matvejević poezie priskribas la fenomenon Mediteraneo.

Por ni, loĝantoj de Suda Eŭropo, Mediteraneo estas nia domo, kaj la aŭtoro tre trafe emfazas: “La eksterordinareco de la situo, tuteco kaj fermiteco de la spaco impresas tiel, kvazaŭ Mediteraneo estas la mondo por si mem, kaj ankaŭ mondo-centro: la maro ĉirkaŭita de la firma tero, kaj la firma tero ĉirkaŭita de la maro”.

En tiu neordinara poezia libro Matvejević emocie priskribas la homojn mediteraneajn, iliajn tradiciojn kaj kutimojn, vivmanieron, la havenojn, la insulojn, la duoninsulojn, la marajn fluojn…

Pri la mediteraneaj homoj la aŭtoro rimarkis: “La praloĝantoj de la mediteranea spaco pli sentis sin ligitaj kun siaj urboj ol kun ŝtato aŭ nacio (tiel estis ĝis antaŭnelonge)”. La plej grava estas la rilato de la mediteraneanoj al la maro. Por iuj el ili la maro estas la vivo, aliaj timas la maron. Iuj konstruas domojn sur la bordo, aliaj pli malproksime de la maro.

Tre interesaj estas la insuloj de Mediteraneo. Kiel vera poeto Matvejević emfazas: “Al la insuloj oni atribuas homajn trajtojn kaj agordojn: ili povas esti solecaj, pacemaj, soifantaj, nudaj, kalvaj, nekonataj, virgaj, sopirataj, malbenitaj, riĉaj kaj iafoje feliĉaj aŭ beataj”. Gravan rolon ludas la maraj ondoj. Ili havas multajn nomojn kaj en la diversaj golfoj ricevas aliajn nomojn. La aŭtoro direktas sian atenton al la maraj fluoj, en kiuj oni vidas migradojn de la maro. “La mediteraneaj fluoj ne estas fortaj, sed profundaj. Malofte ili kirliĝas, sed ili postlasas spurojn”.

La libro enhavas tri ĉapitrojn: La breviero, Mapoj kaj Glosaro. Tre allogaj estas la meditoj pri la mapoj antikvaj. Iuj versioj de mapoj estis subordigitaj al la mondkoncepto de Eklezio. De Glosaro oni konstatas la profundajn lingvajn konojn de la aŭtoro pri diversaj lingvoj.

Traduki tiun ĉi libron certe estis tre malfacila kaj pena laboro, tamen Tomasz Chmielik bonege plenumis la respondecan taskon. Estas bone, ke la tradukiston helpis seriozaj lingvaj konsultantoj kiel Spomenka Štimec, Elda Doerfler kaj Jean-Pierre Danvy.

Mi, kiel esperantisto, leganto kaj mediteranea loĝanto tre forte rekomendas la libron al la Esperanto-legantoj, ĉar ĝi plivastigos iliajn konojn kaj riĉigos iliajn emociojn. Pere de tiu ĉi bonega libro ili konatiĝos kun talenta aŭtoro, kiu profunde esploris la fenomenon Mediteraneo.

Julian Modest (Bulgario)

La Ondo de Esperanto, 2014, №8–9 (238–239).

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 



Kategorio:Jugoslavaj disidentoj
Kategorio:Kroataj verkistoj
Kategorio:Kroataj eseistoj