Zdenka Sulanová

Zdenka Sulanová, naskiĝinta Zdenka Hrušková (la 18-a de februaro 1920 České Budějovice – la 9-a de aŭgusto 2004 Cerhonice) estis ĉeĥa aktorino kaj kantistino.

Ŝia voĉo fariĝis en la malhelaj tempoj de protektorato la simbolo de espero kaj la filmo nomita Madla zpívá Evropě (Madla kantas al Eŭropo) faris el ŝi la plej brilantan stelon. La sorto de Zdenka Sulanová estas okazo de abrupta supreniro kaj ankoraŭ pli rapida falo. Post la milito ŝi estis forŝovita kaj forgesita.

Vivo
Ŝi estis nur deksesjara, kiam ŝi unuafoje publike prezentiĝis kiel kantistino. Ŝi heredis la muzikan talentemon post sia patro, la sukcesa opera kantisto Adolf Hruška. Jam kiel malgranda knabinjo ŝi prisorĉis per sia voĉo – ni rememoru historieton, kiam ŝi en infantendaro en Jugoslavio kantis tiel bele, ke tio disvastiĝis tra la tuta hotelo kaj la talentema knabinjo poste amuzigis per sia voĉo ankaŭ ceterajn gastojn.

Ŝi havis klare: ŝi volis sur scenejon. La gepatroj ja persistis pri studado en gimnazio, sed Zdenka revis pri opereto. En la deksesa jaro ŝi do aliris en Pragan konservatorion, kie ŝi studis aktoradon. Ĝuste tie ŝi decidiĝis akcepti la artistan pseŭdonimon Sulanová – post sia avino.

Ŝi ne volis profiti el la konata nomo Hrušková, por ke neniu povu antaŭĵeti la protekton tra la ŝia patro. Sed en la konservatorio ili malpermesis severe al la studentoj filmi, do la juna Zdenka per ŝanĝo de sia nomo evitis la lernejan malpermeson pri la publika prezentado.

Ankoraŭ kiel studentino ŝi krom-perlaboris per etaj roloj. En la jaro 1937 ŝi pasaperis en komedio Děvče za výkladem (Knabino malantaŭ montrofenestro). Tio estis nur eta epizodo – ŝi rolis laboristinon produktanta artefaritajn florojn. Por kelke da sekundoj antaŭ kamerao ŝi ricevis siajn unuajn okdek kronojn de honorario.

Ŝi aĉetis por ili grandan koloran ĉokoladan kokon kaj entuziasmiĝinte ŝi alportis ĝin al la panjo kiel prezenton. Jam tiam estis evidente, ke tiu ĉi etula knabinjo kun malkuraĝema rideto kaj belsona soprano havas en si ion malarmigantan.

"Mi petas vin, ne koleriĝu," ŝi onidire respondis al akceptkomisiono, kiam ŝi venis al la ekzameno en la konservatorio sen preparita montraĵo, "mi pensis, ke mi venos ĉi tien kaj vi donos al mi ian taskon... kiel vi poste ekkonus, ĉu mi estas talentema aŭ ne?" Kun tia ĉi aroganta sinceremo kaj talento ne eblis malsukcesi. Zdenka estis akceptita kaj mallonge post tio rimarkis ŝin filmistoj.

Fine de la jaro 1937 venis en la konservatorion la sperta reĝisoro Václav Binovec. Li serĉis konvenan knabinon por ĉefrolo en preparatan melodramon Lízin let do nebe (La flugo en ĉielon de Líza). Zdenka alliĝis en la konkurson prefere pro inciteto – kun sia eta figuro ŝi ŝajniĝis inter siaj kunlernantinoj neokulfrapa kaj ŝi ne pensiĝis, ke ŝi povu sukcesi.

Sed ĝuste la eta, fragile aspektanta knabinjo ekinteresis la reĝisoron. Por la rolo de plenkreskanta orfino Líza ŝi estis ideala. La filmistoj eĉ reguligis la scenarion pro ŝi: devena la heroino devis danci, sed la juna konservatoriistino malsekretigis al Binovec, ke foje ŝi suferis pro la danco hernion – sed kanti ŝi scias kiel najtingalo. Binovec ne hezitis kaj enmetis en la okazintaĵon anstataŭ dancaj numeroj kantojn.

Sur la ekrano tiel unuafoje li kunigis la aktoran elegantecon de Zdenka kun ŝia voĉo. La romantikan okazitaĵon de la orfiĝinta knabineto, kiu estis dank' al sia bona koro kaj bela kantado fariĝos ŝatanto de vilaĝo, la spektantoj tuj enamiĝis. La filmo Lízin let do nebe havis premieron en la jaro 1937 kaj el la nekonata studentino ĝi faris dum la nokto stelon.

La nacio enamiĝis la junetan Sulanová. Ŝi donis interparolojn, ŝi aperis sur titoletoj de gazetoj, ŝi ricevis centojn da leteroj, el kiuj multe enhavis eĉ proponojn al geedziĝo. Komencis periodo de dolĉa gloro, kiu al multaj ascendus en la kapon. Zdenka restis malkuraĝema kaj modesta, kaj ĝuste per tio ŝi prisorĉadis la publikon kaj kolegojn.

La karisma aktoro Rolf Wanka, la tiama idolo de virinoj, kiu sur ŝia flanko ludis en Lízin let do nebe, falis al la ĉarmoj de la juneta Zdenka tiel forte, ke li ne hezitis delogi ŝin spite al tio, ke li havis hejme edzinon. La knabino dece rifuzis lian inkliĝemon. Wanka, la vera ĝentilulo, akceptis tion – eĉ post la jaroj li parolis pri ŝi kun estimo. Tiu ĉi platonika romanco restis neplenigita, kaj malgraŭ la sorĉo ĉirkaŭ Zdenka Sulanová ne malfloris.

La favoro de viroj akompanis ŝin plu. En daŭrigo de la filma furoro Lízino štěstí (La feliĉo de Líza) (1939) ŝia parnero fariĝis la fama aktoro Ladislav Boháč, sed tiu ne alkreskis al ŝia koro. La sortan amon ŝi travivis nur dum filmad, sed ne tiun filman. Zdenka enamiĝis en kolegon Rudolf Hrušínský, nur je kelke da jaroj pli aĝa, kiu rolis en la okazintaĵo ŝian amikon.

En la reala mondo ili komencis iradi komune kaj kelka da jaroj ili kreis junan aktoran geopon. Sed la kunvivo de du aktoroj montriĝis pli komplika ol romantika enplektaĵo en filmo. Rudolf Hrušínský, tiam komencanta talento, estis plena de ambicoj kaj li sopiris en la interrilato havi trankvilan fonon kaj prefere submisiva virino.

Sed Zdenka tiutempe estis pli fama ol li – ŝi estis ŝatanto de publiko, ŝia nomo plenigis kinejojn kaj ĵurnalojn, dum Rudolf staris iom en ŝia ombro. Hejme okazis inter ili ŝtormaj scenoj, la ĵaluziemo kaj streĉo gradiĝis. Hrušínský peze toleris, ke lia knabino estas memstara kaj admirata. Post kelke da jaroj plenaj de interkvereloj ilia interrilato disfalis. La juna virino restis sola, la koro kovrita de cikatroj, sed decidita iri plu tra la propra vojo.

Intertempe ŝia gloro ascendis al zenito. Václav Binovec denove donis al ŝi ĉefrolon en filmo Madla zpívá Evropě (Madla kantas al Eŭropo) (1940). Tio estis verŝajne la plej fama rolo de Zdenka, kiu fariĝis ŝin nemortebla legendo. La okazintaĵo de knabineto kun arĝenta voĉo, kiu akiros la mondon kaj trovos grandan amon, ja ne transpaŝis mem pri si kadron de naiva melodramo, sed la tempo de la protektorato enpremis al ĝi neatenditan forton.

La filmo plena de ĉeĥaj popolaj kantoj venis en kinejojn ĝuste en malhelaj jaroj de la nazia okupado kaj ĝi agadis kiel kareson de la animo. Zdenka en popolkostumo kantanta kanton Ty lesovské stráně – tio ne estis nur filma sceno, tio estis la simbolo de espero, Miloj da rigardantoj en plenigitaj ĉambregoj de kinejoj kantis kun ŝi.

"Tiu ĉi kanto tiam diris ion al la popolo, ion, kio prenis ilin je la koro. Ili prenis ĝin patriote kaj mi vere kantis ĝin el absolute kredanta koro, ke iam tio ŝanĝiĝos kaj ni estos denove tie, kie antaŭe," ŝi rememoris post la jaroj. Homoj iradis al Madla zpívá Evropě ripetite kaj inter la linioj ili legis kuraĝemon al la nacia fiereco.

Kiam naziistoj en junio de 1942 forbruligis Lidice, la filma kanto de Zdenka preskaŭ popoliĝis kiel silenta rezisto. La malgranda Madla sur la ekrano por multe da ĉeĥoj fariĝis simbolo de espero, ke foje la malbono ĉesos kaj la vivo estos kiel antaŭe.

Sur la kulmino de ŝia gloro, Zdena Sulanová estis nur dudekjara. Tiutempe neniu diris al ŝi alie ol Madla – por tiom ŝi identiĝis kun sia filma heroino al la koroj de rigarantoj. Sed la postmilita evoluo traŝiriĝis ĉiujn revojn. Post kelka da jaroj neniu rememoris ŝin.

Somere de 1944 ŝi provis reveni al filmo per filmo Bludná pouť (Erarema vojo), denove sub gvidado de Binovec. Sur ŝia flanko ĉifoje staris aktoroj de famaj nomoj Karel Höger kaj Vlasta Fabianová. Sed la filmadon haltigis fino de la milito kaj ĉio, kio restis post la filmo, estis nur fragmentoj. Reĝisoro Václav Binovec troviĝis en malhonoro – oni flustris, ke dum la okupado li kunlaboris kun la naziistoj, eĉ ke li raportis patrioton Karel Hašler al gestapo.

Ili arestis reĝisoron Binovec kaj la popola juĝo pro onira kunlaborado sendis lin por tri jaroj en malliberejon. El la filma viziulo fariĝis malakceptita viro, kiu post tralaso devis perlabori kiel ŝoforo de ŝarĝaŭto. Kaj kun lia falo kunveturigis sin eĉ la sorta aktorino, kiun ŝi malkovris por la filmo. "La nova epoko faris el Sulanová kaj ŝiaj gepatroj klasajn malamikojn," oni skribas en unu kroniko.

Zdenka Sulanová estis akuzita el nenio, neniu riproĉis al ŝi kunlaboron kun la reĝimo – malgraŭ tio post la jaro 1945 ŝi fariĝis nedezirata. Por la nova, komunisma filma industrio ŝi prezentis "kapitalistan stelon" el unuarespublika pasinteco, kiu simple ne taŭgis en la konstruemajn temojn.

Ankoraŭ mallongtempe post la liberigo ŝi povis gastumi en la praga Divadlo 5. května, sed ŝi recevadis aldonitaj nur tendencajn rolojn de sovetaj virinoj-laboristinoj tuneligantaj metroon. Ŝi mem sentis, ke tio estas nenio por ŝi. Kaj baldaŭ ŝi ricevis okazon entute nenian.

La juna stelo falis el kulmino al nura fundo. Sufiĉis kelke da jaroj kaj neniu eĉ ne rememoris ŝin. Kio nun? Zdenka staris antaŭ decido, kion fari kun la resto de la vivo. Oni skribis la jaron 1945 kaj ŝi estis nur dudekkvinjara – la aĝo, kiam aliaj aktorinoj nur komencas maturiĝi por grandaj roloj. Sed ŝi jam neniam ricevis iajn pluan rolon.

Zdenka Sulanová malaperas el filmaj titoletoj kaj serĉas sian novan identecon en tute ordinara mondo. "Ŝi povis gasti en teatro, kie ŝi rolis sole laboristinojn. Anstataŭ kariero tiel venis geedziĝo," atingas tiun rompon laŭtempa presaro. Zdenka edziniĝis en la dudekkvin jaroj al bela slovaka oficiro Janko Babnič, kiu onidire trairis dolorojn de la milito kun ŝia fotografio la tutan tempon kaŝita en poŝo de bluzo.

Ŝi foriris kun li el la nasko-urbo kiel sinjorino Babničová. Por du jaroj la geedzoj eksidis en Prešov. Zdenka tie kun sukceso ludis teatron kaj kantis en radiodisaŭdigo, sed la familia feliĉo restis al ŝi rifuzita – la geedzeco baldaŭ disfalis. Post netutaj du jaroj ŝi staris denove sola.

Ŝi revenis Pragon kaj ankoraŭ la saman jaron ŝi denove edziniĝis. Ŝia dua edzo nomiĝis Novák kaj el la iama stelo Sulanová tiel fariĝis la neokulfrapa sinjorino Zdenka Nováková. Tiutempe ŝi jam sciis, ke la reveno al aktorado estas neebla. Hejme naskiĝis al ŝi filo Aleš kaj la patrineco plenigis ŝin per nova espero.

Ĉiuj nostalgiaj relikvaĵoj al la pasinta gloro malaperis. En unu momento ŝi prenis malnovajn fotografiojn, afiŝojn kaj scenariojn kaj enĵetis ilin nekompateme en fajron. "Mi sentis kiel devon kun la kantado pro la infano fini," ŝi klarigis tiun decidon post la jaroj. Tio estis, kvazaŭ ŝi bruligus sian propran pasintecon. Jam neniajn koncertojn por homamasoj, neniaj aŭtogramiadoj – nun ŝi estos precipe la patrino.

Kaj la reĝimo nur certigis, ke ŝi ne havis alian elekton: la kvindekaj jaroj en Ĉeĥoslovakio ne deziris al homoj kun "burĝa" deveno. Ŝia familio portis stigmon de malamikoj de ŝtato. Sufiĉis, por ke la paĉjo Hruška en plenigita trajno kritikis unu politikan monstrproceson, kaj en plua haltejo prenis lin StB.

La juĝejo fine ja ne punis lin, sed marko de rezistema elemento jam restis. Kun tia ĉi genealogio por Zdenka la filmaj atelieroj kaj teatraj tabuloj restis hermetike fermitaj. Neniu kuraĝis dungi la filinon de "klasa malamiko".

Tio ne estis facila tempo. Ankaŭ la dua geedzeco de Zdenka Nováková baldaŭ frakasiĝis. Ŝi trabatis sin sola kun malgranda filo, kiel tio eblis. Ŝi perlaboris per reskribado de muziknotoj, ŝi kudris vestojn en kudrista kooperativo Moděva, kaj kiam fariĝis disponebla loko de oficistino en Filma entrepreno Praha, ŝi akceptis ĝin.

Ekde la jaro 1967 ŝi laboris sur pozicio de programa referentino: ŝi faris dramaturgion de kinejoj en la centro de Prago. Ŝi estis reen ĉe filmo, sed en alia rolo – nevideble, malantaŭ kancelaria tablo. Ŝi eltenis tiel dek tri jaroj. Poste venis foriro en emeriton. Zdenka lastfoje rerigardiĝis malantaŭ sia vivo en la urbo kaj foriris al provinco serĉi trankvilon.

Ankoraŭ unufoje ŝi provis feliĉon en amo. La trianfojon ŝi edziniĝis – koincide denove al sinjoro Novák. Sed eĉ ne li ŝi trovis la deziritan familian feliĉon. La edzo batis ŝin. Ŝi ne foriris. Ŝi suferis la puŝojn kun nekredebla interna forto, kvazaŭ repaciĝinta kun tio, ke la vivo koncize ne estas fabelo.

"Mi havis la vivon proporcie pezan, sed mi neniam konfidis al iu. Mi mem kapablis ĉion superi," ŝi diris pli poste. La tria edzo fine mortis kaj Zdenka restis definitive sola. Sed ŝi ne veis. Ŝi foriris el Prago en sudbohemian vilaĝeton Cerhonice, kiel ŝi eksidis en malgranda dometo proksime de Blatná.

Ŝi vivis tre simple – sen komforto, ŝi iradis mem por akvo, ŝi kulturis florojn kaj pentris. El viglo de grandurbo kaj mondo de filmo restis nenio. Malgraŭ tio tiu maljuna damo kun vivaj okuloj efikis egaleme.

Mi tre ŝatis Pragon, sed ĉiam mi gravitis al suda Bohemio. Tio faris al mi neniajn problemojn foriri al provinco ... Ne ĝenis min, ke mi ne havis ĉi tie komforton," ŝi rakontis kun rideto. Ĉi tie, inter kampoj kaj arbaroj de sia infanaĝo, ŝi estis vere feliĉa.

Pasis dekoj da jaroj. La nomo de Zdenka Sulanová intertempe fariĝis preskaŭ forgesita konsistero de filma leksikonoj. Ŝi vivis en ombro de pli famaj koleginoj Adina Mandlová, Nataša Gollová aŭ Lída Baarová. Malgraŭ tio en sia tempo ŝi apartenias al la plej brilantaj steloj de la ĉeĥa filmo. Kaj ŝiaj filmoj restis – Lízin let do nebe, Lízino štěstí, Madla zpívá Evropě – ĝis hodiaŭ apartenas al ŝatataj juveloj por memorantoj.

"Tiufoje mi faris tiun laboron vere honeste kaj spektantoj sentis, ke mi estas ‚ilia knabino‘, ‚ilia Madla‘," taksis Sulanová modeste kaŭzon, kial homoj memoras ŝiajn figurojn kaj amas ilin eĉ post generacioj. Ŝi mem aperis sur la ekrano sole unufoje – en eta epizoda rolo de televida filmo Čtrnáctý v řadě (La dekkvara en vico) (1975).

Zdenka Sulanová pasigis sian aŭtunon de sia vivo en fono de la sudbohemia vilaĝo, ĉirkaŭita de ŝatata naturo. De tempo al tempo alveturis al ŝi iu filma entuziasmulo aŭ ĵurnalisto kaj ŝi afable rememoris al la junaĝo. Ŝi neniam sonis amare nek sentimentale.

"Mi havas tian aliron, ke io ajn renkontos vin en la vivo, la bela kaj la malbela, do valoras pro tio vivi," ŝi diris foje silente. En ŝia vizaĝo estis dum tio tramkvilo kaj repaciĝo. Ŝi bedaŭris nenion. "Tio, kion mi travivis en la vivo, do tiajn rolojn mi neniam ricevus sur scenejo," ŝi aldonis kun humido. La sorto donis al ŝi multe pli dramajn rolojn ol kiam ajn ŝi povus korpigi en la filmo – la rolojn de seniluziiĝo, nevenkebla volo kaj malgrandaj ĝojoj.

Kiam post la jaro 1989 falis sociaj barieroj, ŝi apartenis al nemultaj unuarespublikaj steloj, kiuj ĝisvivis la novan ordenon. En la 1990-aj jaroj ŝi akceptis inviton en nostalgiajn televidajn programojn, kie ŝi aperis kiel afabla avino rakontanta pri la malnovaj tempoj.

Eĉ en la jaro 2002 ŝi prezentiĝis sur podio dum donado de rigardantulaj prezoj TýTý kaj al la kortuŝita publiko ŝi transdonis unu el la prezoj – ili eble ne antaŭsentis, ke tiu eta okdekdujara maljunulino kaŝas en si Madlon, en kiu foje enamiĝis la tuta lando.

Zdenka Sulanová mortis la 9-an de aŭgusto 2004 en Cerhonice. Estis al ŝi 84 jaroj. "Mi havis frenezan feliĉon kaj frenezan malbonŝancon... La feliĉon en tio, ke mi filmis filmojn, el kiuj homoj memoris min kaj amis min. Domaĝe, ke mi ne povis filmi post la milito," ŝi taksis foje sian vivon per unu frazo. La sorto ne estis afabla al ŝi, sed ŝi eĉ tiel perceptis ĝin kiel donacon.

 Filmografio 
 1945 Bludná pouť
 1940 Madla zpívá Evropě
 1939 Lízino štěstí
 1938 Bláhové děvče
 1938 Malí velcí podvodníci
 1937 Děvče za výkladem
 1937 Lízin let do nebe

 Biografio 
 Aleš Cibulka, Zdenka Sulanová – sekretigita stelo, , (2005)

En Youtube
 https://www.youtube.com/watch?v=aKU0cfLzejE&list=RDaKU0cfLzejE&start_radio=1 kanto Ty lesovské stráně el filmo Madla kantas al Eŭropo
 https://www.youtube.com/watch?v=RlZZCqMpXCU&list=RDRlZZCqMpXCU&start_radio=1

 Ligiloj 

 Literaturo 
 Stanislav Motl: Mraky nad Barrandovem, vyd. Rybka Publishers, Praha, 2006, str. 7, 162, 164, 166, 193, 256, 
 Marie Valtrová: Kronika rodu Hrušínských, Odeon, Praha, 1994, str. 146–7, 

 Eksteraj ligiloj 

https://www.idnes.cz/kultura/film-televize/zemrela-herecka-zdena-sulanova.A040810_123155_filmvideo_dpi

https://archiv.hn.cz/c1-14744540-zemrela-dalsi-mezivalecna-hvezda-madla-zdenka-sulanova

https://prozeny.blesk.cz/clanek/pro-zeny-laska-a-vztahy/488133/zdenka-sulanova-hvezda-ktera-rychle-vystrelila-ale-dlouho-nezarila.html

https://www.databazeknih.cz/knihy/zdenka-sulanova-utajena-hvezda-33468

https://www.stoplusjednicka.cz/prilis-kratka-kariera-proc-sekla-zdenka-sulanova-s-herectvim

https://dvojka.rozhlas.cz/lizin-pad-na-dno-proc-zboznovana-herecka-od-roku-1940-netocila-pribehy-slavnych-7448654

https://budejovice.rozhlas.cz/rodacka-z-budejovic-coby-madla-zpivala-evrope-pak-ale-zila-skromne-na-male-7050887

https://zivotopis.osobnosti.cz/zdenka-sulanova.php

https://www.csfd.cz/tvurce/24525-zdenka-sulanova/biografie/

https://www.ctidoma.cz/clanek/osobnosti/zdenka-sulanova-hvezda-protektoratniho-ceskoslovenskeho-filmu-by-oslavila-sto-let-57462

https://www.vlasta.cz/clanek/zdenka-sulanova-zazila-slavu-i-rychly-pad-presto-se-stala-legendou-20250525.html

https://www.kinobox.cz/osobnosti/21980-zdenka-sulanova

Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj
Kategorio:Ĉeĥaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 18-an de februaro
Kategorio:Mortintoj la 9-an de aŭgusto
Kategorio:Unuarespublikaj aktoroj de Ĉeĥoslovakio