Jean Gebser

Jean GEBSER [ˈɡeːpsɐ] (naskita kiel Hans Karl Rudolf Hermann Gebser la 20-an de aŭgusto 1905 en Posen ; mortis la 14-an de majo 1973 en Berno) estis german-svisa filozofo, verkisto kaj tradukisto. Li estas konsiderata unu el la unuaj kulture orientitaj konsciesploristoj, kiuj establis strukturan modelon de la historio de homa konscio.

 Pensado 
Gebser hodiaŭ estas plejparte asociita kun la historio de konscio, al kiu la unua volumo de Origin and Present (titolita The Foundations of the Aperspectival World. Contribution to a History of Becoming Conscious) estas dediĉita.

La metodo de Gebser estas la kultur-fenomenologia ekzameno de restaĵoj el pasintaj tempoj (bildoj, statuoj, skribaj dokumentoj) kaj la esplorado de vortoj kaj iliaj radikoj (etimologio). Li kredas, ke oni povas identigi kvar strukturojn de konscio, kiuj konsistigas la nuntempan eŭropan homaron kaj kiuj aperis sinsekve en ĝia kultura historio. Li nomas ĉi tiujn strukturojn de konscio la arkaika, la magia, la mita kaj la mensa. Laŭ lia opinio, nia tempo atestas "la trarompon de nova, integra nivelo de konscio, kies fundamenta temo estas la superado (malprojekcio) de la pure mensa (lineara) alligiteco al spaco kaj tempo per la konkretigo de tempo (kiel sentempa, spertita kvalito de holisme realigita ĉeesto)."

La strukturoj de konscio estas foje nomataj "fazoj de konscio". Tio povas krei la impreson, ke la strukturoj de konscio sinsekvas unu la alian, kie unu strukturo anstataŭigas la alian. Tamen, ĉiu strukturo restas efika, eĉ post kiam nova strukturo "mutaciis" el ĝi. Tial, Gebser parolas pri strukturoj de konscio, ne pri "fazoj". Li ankaŭ evitas la spacan terminon "niveloj de konscio", ĉar la strukturoj de konscio "ne estas nur spacaj strukturoj", sed povas "ĉefe esti strukturoj de spactempa, eĉ spactempa, naturo." 

Plue, Gebser kredas, ke konscio ne "disvolviĝis" kontinue, sed prefere ke okazis subitaj, malkontinuaj ŝanĝoj en ĝiaj strukturoj: tuj kiam unu strukturo fariĝas "manka", tio estas, tuj kiam ĝi elĉerpiĝas kaj komencas havi detruan efikon, aperas alia strukturo de konscio, kiu ne estas kontinua daŭrigo de la malnova strukturo de konscio, sed io tute nova. Gebser esprimas la subitan, malkontinuan naturon de la transformo de konscio parolante pri "mutacioj de konscio". 

Pensuloj kiel Hegelo, Comte kaj Herbert Spencer kredis, ke ili povas identigi progreseman evoluon en la historio de homa konscio, dum kiu pli fruaj formoj de konscio estis rekonitaj kiel "eraroj" kaj anstataŭigitaj per novaj, "pli bonaj" formoj de konscio. Gebser, aliflanke, kredis, ke neniu nova strukturo estis "pli bona" ​​ol la malnova, el kiu ĝi evoluis. Ĉiu vekiĝo al konscio estis kaj gajno kaj perdo. Ĝi estis perdo, tiom kiom ĝi apartigis homojn de la tuto. Tamen, ĝi estis gajno, tiom kiom ĝi ofertis la ŝancon por kreskanta distanco de spaco kaj tempo, kaj tiel por superi spacon kaj tempon, por atingi liberecon de spaco kaj tempo - kio denove tuŝis la fundamentan ideon de Gebser.

 Influo 
Gebser havis multajn amikojn kaj admirantojn, inkluzive de la psikologo Carl Gustav Jung, la biologo Adolf Portmann, la fizikistoj Werner Heisenberg kaj Carl Friedrich von Weizsäcker, kaj ankaŭ la tibetologo kaj spirita gvidanto Lama Anagarika Govinda.

Lia verkado formis la bazon de aliaj gravaj studoj, precipe Up from Eden de Ken Wilber, Logik der Rettung de Rudolf Bahro, Living in the New consciousness de Hugo Enomiya-Lassalle, Revisioning Environmental Ethics de Daniel Kealey, Wholeness or Transcendence de Georg Feuerstein, Coming into Being de William Irwin Thompson, kaj Modern/Postmodern: Off the Beaten Path of Antimodernism de Eric Mark Kramer.

 Verkaro 

 Gesamtausgabe. Kompletaj verkoj de Jean Gebser en ok volumoj (plus unu volumo de indeksoj). Redaktis Rudolf Hämmerli, Novalis, Ŝafhaŭzo, 1975–1981. Nova eldono 1986, 2-a eldono 1999, 3-a eldono 2011.
 Rilke und Spanien, 1936-1939
 Der grammatischer Spiegel, 1944
 Ursprung und Gegenwart, 1949-1953
 Einbruch der Zeit, 1995

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 

 perspektivo (filozofio)
 spirala dinamiko
 integra teorio

 Eksteraj ligiloj 

 La Jean Gebser Societo
 Gebser Enreta
 Superrigardo de la verkaro de Jean Gebser
 Steven Swanson, "La Havenda kaj la Spirita en Ken Wilber kaj Jean Gebser". La Revuo de Jogo, septembro 2002 (pdf)
 Aaron Cheak, "De Poezio al Kulturphilosofio: Filozofia Biografio de Jean Gebser kun kritikaj tradukoj"

Kategorio:Svisaj filozofoj
Kategorio:Svisaj lingvistoj