Aŭstralia bubuko

Aŭstralia bubuko (Ninox boobook, laŭ kio ankaŭ Bubuko), konata ankaŭ kiel Aŭstralia strigo, estas specio de strigo en la familio Strigedoj. Ĝi estas specio de strigo indiĝena de kontinenta Aŭstralio, suda Nov-Gvineo, la insuloj Timoro kaj Sundoj. Priskribita de John Latham en 1801, ĝi estis ĝenerale konsiderata sama specio kiel la Ruruo de Nov-Zelando ĝis 1999. La nomo Bubuko deriviĝis el ĝia dutona alvoko bu-buk. Ok subspecioj de la aŭstralia bubuklo estas agnoskitaj, kaj tri pliaj subspecioj estas reklasifikitaj kiel apartaj specioj en 2019 pro siaj distingaj krioj kaj genetiko.

La plej malgranda strigo sur la aŭstralia kontinento, la aŭstralia bububo, estas 27 ĝis 36 cm longa, kun ĉefe malhelbruna plumaro kun elstaraj palaj makuloj. Ĝi havas grizverdajn aŭ flavecverdajn okulojn. Ĝi estas ĝenerale noktema, kvankam foje ĝi estas aktiva ĉe tagiĝo kaj krepusko, retiriĝante por ripozi en izolitaj lokoj en la foliaro de arboj. La aŭstralia bububo manĝas insektojn kaj malgrandajn vertebrulojn, ĉasante per saltado sur ilin de arbaj ripozejoj. Reproduktado okazas de malfrua vintro ĝis frua somero, uzante arbajn kavaĵojn kiel nestejojn. La Internacia Unio por la Konservo de Naturo taksis la aŭstralian bububon kiel malplej zorgigan pro ĝia larĝa teritorio kaj ŝajne stabila populacio.

Taksonomio

Angla ornitologo John Latham priskribis la bubukon kiel Strix boobook en 1801, verkante pri ĝi en angla, antaŭ havigi la sciencan nomon, kaj prenante la specian epiteton el loka Dharug-a vorto por la birdo. Troy, Jakelin (1992). "The Sydney Language Notebooks and responses to language contact in early colonial NSW" (PDF). Australian Journal of Linguistics. 12: 145–70. doi:10.1080/07268609208599474. Arkivita el (PDF) el originalo en 2018-11-05. Alirita en 2017-11-28.  La specipriskribo estis bazita sur pentraĵo de Thomas Watling pri birdo (holotipo) el la distrikto de Sidnejo en la 1790-aj jaroj. 

John Gould priskribis Athene marmorata en 1846 el specimeno el Suda Aŭstralio. Tio estas nun konsiderata kiel sinonimo. 

La germana natursciencisto Johann Jakob Kaup klasigis ambaŭ taksonojn en la subgenron Spiloglaux de nova genro Ieraglaux en 1852, kaj alinomis S. boobook al Ieraglaux (Spiloglaux) bubuk. 

En sia verko de 1865 Handbook to the Birds of Australia, Gould agnoskis tri speciojn, ĉiujn el kiuj li metis en la genron Spiloglaux: S. marmoratus el Suda Aŭstralio, S. boobook, kiu estas disvastigita tra la Aŭstralia kontinento kaj Tasmanio, kaj S. maculatus el sudorienta Aŭstralio kaj Tasmanio. Dume, en Hindio, la angla natursciencisto Brian Houghton Hodgson establis la genron Ninox en 1837, kaj lia samlandano Edward Blyth metis la Aŭstralian bubukon en la novan genron en 1849.

Australian boobook estis aprobita kiel oficiala nomo fare de la International Ornithological Committee, kaj ŝanĝiĝis el "southern boobook" en 2019 je la apartigo de kelkaj indoneziaj subspecioj.Gill, F. kaj D. Donsker, eld. (2020). IOC World Bird List (v 10.1). , www.worldbirdnames.org  La ordinara nomo devenas el la dutona alvoko de la birdo, kaj estis transskribita ankaŭ kiel "mopoke". Gray, Jeannie; Fraser, Ian (2013). Australian Bird Names: A Complete Guide. CSIRO Publishing. p. 151. ISBN 978-0-643-10471-6.  

La nederlanda natursciencisto Gerlof Mees kaj la germana prievolucia biologo Ernst Mayr rigardis la taksonomion de la komplekso de strigoj kiel ekstreme malfacila, ĉi-lasta rimarkante en 1943, ke ĝi estis "unu el la plej malfacilaj problemoj, kiujn mi iam ajn renkontis".  En sia recenzo de aŭstraliaj strigoj en 1964, Mees traktis aŭstraliajn kaj novzelandajn strigojn, kune kun pluraj taksonoj el Indonezio kaj Papuo-Nov-Gvineo, kiel unu specion — Ninox novaeseelandiae — kun 16 subspecioj. En sia libro Nightwatchmen of the Bush and Plain de 1968, la aŭstralia naturalisto David Fleay observis, ke la strigoj el Tasmanio pli similis tiujn de Nov-Zelando ol tiujn el kontinenta Aŭstralio, kvankam li sekvis Mees traktante ilin kiel unuopan specion. La aŭstralia buobook estis apartigita de la tasmania buobook kaj morepork en volumo 5 de la Handbook of the Birds of the World en 1999, kvankam pluraj aŭtoroj, inkluzive de aŭstraliaj ornitologoj Les Christidis kaj Walter Boles, daŭre traktis la tri taksonojn (aŭstraliajn plus tasmaniajn bubukojn kaj ruruojn) kiel unuopan specion.

Subspecioj
Oni agnoskis sep subspeciojn de Ninox boobook en la versio 12.1 de la IOC World Bird List, publikigita en Januaro 2022:IOC World Bird List 12.1 
N. b. boobook, la nomiga subspecio, troviĝanta en la Aŭstralia kontinento, el suda Kvinslando, tra Novsudkimrio kaj Viktorio ĝis Suda Aŭstralio. Port Augusta markas ĝian plej okcidentan teritorian limon, kaj la subspecio N. b. ocellata troviĝas pli okcidenten. La limo inter tiuj du taksonoj estas neklara.
N. b. cinnamomina troviĝas en la insuloj Tepa kaj Babar en orientaj Malgrandaj Sundoj. Ĝi havas cinamokolorajn suprajn partojn, brunecan kronon kaj cinamo-striecajn malsuprajn partojn. Iliaj pli ruĝeca koloro kaj malgrando kondukis la germanan naturscienciston Ernst Hartert priskribi ĝin kiel aparta taksono en 1906. La alvoko estas simila al tiuj de la aŭstraliaj subspecioj.
N. b. halmaturina troviĝas en la Kanguru-Insulo. Ĝi estis priskribita de aŭstralia amatora ornitologo Gregory Mathews en 1912 surbaze de pli malhela kaj pli ruĝeca plumaro ol aliaj subspecioj. Ĝi estas foje inkludita en la nomiga subspecio. Ĝi havas malhelbrunajn subpartojn kun ruĝecbrunaj anstataŭ blankaj markoj. Kelkaj individuoj de subspecio boobook de la kontinento ja havas similan koloron, sed estas klare pli grandaj.
N. b. lurida, konata ankaŭ kiel ruĝa bubuko, estas distinga subspecio el norda Kvinslando. La angla naturalisto Charles Walter De Vis malkovris ĝin en 1887, priskribante ĝin el du specimenoj kolektitaj en la ĉirkaŭaĵo de Cardwell. Analizo de ĝia DNA kaj krio malmulte diferencas de aliaj subspecioj de la aŭstralia kontinento. Gwee, Chyi Yin; Christidis, Leslie; Eaton, James A.; Norman, Janette A.; Trainor, Colin R.; Verbelen, Phillippe; Rheindt, Frank E. (2017). "Bioacoustic and multi-locus DNA data of Ninox owls support high incidence of extinction and recolonisation on small, low-lying islands across Wallacea". Molecular Phylogenetics and Evolution. 109: 246–58. Bibcode:2017MolPE.109..246G. doi:10.1016/j.ympev.2016.12.024. PMID 28017857.  Ĝi estas malgranda kaj malhela kompare kun aliaj subspecioj, kun ruĝeca nuanco kaj malmultaj makuloj sur siaj supraj partoj, kaj multaj makuloj sur siaj subaj partoj. Ĝi ankaŭ havas multe pli maldikajn kaj malpli evidentajn blankajn brovojn ol aliaj subspecioj.
N. b. moae troviĝas en la insuloj Moa, Leti kaj Romang en la Malgrandaj Sundoj. Ĝi estas pli malhela ol la subspecio boobook. Ĝi estis priskribita de Mayr en 1943 el specimeno kolektita de iu H. Kühn en 1902 sur Moa. Mayr notis, ke ĝi havis malhelruĝecajn suprajn partojn kun okulfrapa strieco sur flugiloj kaj vosto, pli grandajn blankajn makulojn sur la skapularoj kaj flavecbrunajn striojn sur la nuko. La voko similas al tiuj de la aŭstraliaj subspecioj.
N. b. ocellata troviĝas tra norda Aŭstralio, Okcidenta Aŭstralio kaj okcidenta Sudaŭstralio, same kiel Savu apud Timoro. Ĝi estis priskribita kiel Athene ocellata fare de la franca biologo Charles Lucien Bonaparte en 1850, el specimeno de Golfeto Raffles ĉe la Koburga Duoninsulo. Australian Biological Resources Study (23a de Oktobro 2013). "Subspecies Ninox (Ninox) novaeseelandiae ocellata (Bonaparte, 1850)". Australian Faunal Directory. Canberra, Australian Capital Territory: Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts, Australian Government. Retrieved 28 November 2017.  Ĝi estas ĝenerale pli hela ol aliaj kontinentaj birdoj, kvankam oni vidas fojajn malhelplumarajn individuojn. La vizaĝo, aparte, estas pala kun plumoj de la frunto kaj bridoj blankaj kun nigraj ŝaftoj. Birdoj de insulo Melville estas malgrandaj kaj ĝenerale malhelaj kaj antaŭe estis klasifikitaj kiel aparta subspecio melvillensis fare de Mathews en 1912. Birdoj de sudokcidenta Aŭstralio norde ĝis Tantabiddy sur la Kabo Nordokcidento kaj Glenflorrie ĉe la Rivero Ashburton estas relative malhelaj kun pli unuformaj ruĝecbrunaj subpartoj. Mees klasifikis ilin kiel apartan subspecion rufigaster. Mayr klasifikis la plej helajn birdojn de norda Aŭstralio kiel arida, meztonajn birdojn kiel mixta kaj pli malhelajn macgillivrayi. Ĉiuj ĉi tiuj taksonoj nun estas konsiderataj kiel ocellata. Ĝia krio similas al tiu de la nomiga subspecio.
N. b. pusilla estas el la sudaj malaltebenaĵoj de Nov-Gvineo, laŭlonge de la riveroj Oriomo kaj Wassi Kusa, okcidente de la rivero Fly. Priskribita de Mayr kaj la kanada zoologo Austin L. Rand en 1935 el specimeno kolektita en Dogwa,  ĝi similas al subspecio ocellata sed estas pli malgranda.
Tri iamaj subspecioj de Ninox boobook estis klasitaj kiel apartaj specioj ekde 2017: nome, Rote-insula bubuko (Ninox rotiensis), Timora bubuko (N. fusca), kaj Alor-insula bubuko (N. plesseni). La subspecio N. b. remigialis estis transpasigita al la Bojanta strigo fare de la International Ornithological Congress en 2022.

Aspekto
Ĝi estas la plej malgranda strigo sur la aŭstralia kontinento, kaj estas 27 ĝis 36 cm longa. La nomiga subspecio estas la plej granda. Ĝi havas mallongajn, rondecajn flugilojn kaj mallongan voston, kun kompakta silueto dumfluge. Aŭstraliaj bubukoj sur la aŭstralia kontinento sekvas la regulon de Bergmann, ĉar birdoj el pli malvarmetaj kaj pli sudaj partoj de la teritorio tendencas esti pli grandaj. Tiel, birdoj el la regiono de Kanbero pezas ĉirkaŭ 300 g, dum tiuj el la Kabjorka Duoninsulo kaj Broome estas ĉirkaŭ 200 g. Inoj tendencas esti iom pli grandaj kaj pli pezaj ol maskloj, kaj maskloj pezas 146–360 g kaj inoj 170–298 g.

La aŭstralia bubuko havas ĝenerale malhelbrunan kapon kaj suprajn partojn, kun blankaj markoj sur la skapulaj kaj makuloj sur la flugiloj. Ĝia kapo ne havas tufojn komunajn ĉe aliaj strigoj kaj havas pli palan vizaĝdiskon, kun blanka supercilio (brovo) kaj malhelbrunaj orelkovriloj kaj vangoj. La brunaj plumoj de la supra frunto, super la supercilio, kaj flankoj de la kolo havas flavecbrunajn nuancojn. La plumoj de la bridoj, mentono kaj gorĝo estas blankaj kun nigraj ŝaftoj. La plumoj de la subaj partoj estas plejparte brunaj kun blankaj makuloj kaj malhelblu-grizaj bazoj. La supra vosto estas malhelbruna kun pli helbrunaj strioj kaj griza franĝo ĉe la fino, dum la subvosto estas pli helgrizbruna. 

La ino tendencas esti pli elstare strieca ol la masklo ĝenerale, kvankam tio estas malkonsekvenca kaj oni vidas larĝan varion. La okuloj estis priskribitaj kiel grizverdaj, verdecflavaj, aŭ eĉ helavelbrunaj. La beko estas nigra kun palblugriza bazo kaj vaksaĵo. La piedoj estas grizecaj ĝis rozbrunaj kun malhelgrizaj ĝis nigrecaj ungegoj. La subaj partoj estas palaj, variante de flavbruna ĝis kremkolora, kaj estas striecaj je bruno. La ĝenerala koloro estas varia kaj ne ŝajnas kongrui kun subspecioj aŭ regiono. En norda kaj centra Aŭstralio, Mayr trovis, ke la koloro de la plumaro ŝajnas korelacii kun la pluvokvanto aŭ humideco, pli palaj birdoj troviĝas en tri apartaj areoj, ĉiu ĉirkaŭ 1 600 km for de la aliaj du: la okcidenta Kimberley kaj Pilbara, Sedan ĉe la rivero Cloncurry, kaj ĉirkaŭ Ooldea, kun pli malhelaj birdoj troveblaj sur Kabo Jorko kaj Melville-Insulo.

Distribuado kaj habitato
La aŭstralia bubuko troviĝas tra kontinenta Aŭstralio, kvankam ĝi estas malofta en pli aridaj regionoj kiel okcidenta Novsudkimrio, sudokcidenta kaj okcidenta Kvinslando, granda parto de Sudaŭstralio for de la marbordo kaj interna Okcidenta Aŭstralio kaj Norda Teritorio. En pli sekaj areoj, ĝi ĝenerale troviĝas laŭlonge de akvovojoj kiel la riveroj Darling kaj Paroo, kaj la baseno de Lago Eyre. Ĝi troviĝas sur multaj enmaraj insuloj kiel Groote Eylandt, Melville, Mornington en la Karpentaria Golfo kaj multaj insuloj apud orienta Aŭstralio. Ĝi troviĝas en suda Nov-Gvineo, Timoro kaj ĉirkaŭaj insuloj en Indonezio. Ĝi troviĝas en vasta gamo de vivejoj, de arbaro kaj malferma maldensarbaro ĝis veprejo kaj duondezertaj areoj. En Aŭstralio, ĝi loĝas ĉefe en eŭkaliptaj arbaroj. Ĝi adaptiĝis al pejzaĝoj ŝanĝitaj de homa agado kaj troviĝas en terkulturaj kaj antaŭurbaj areoj kondiĉe ke kelkaj disaj arboj ĉeestas.

Kutimaro
La aŭstralia bubuko estas ĉefe noktema specio, kvankam ĝi povas esti aktiva ĉe tagiĝo kaj krepusko. Ĝi estas aŭdata multe pli ofte ol vidata, estante precipe laŭta dum la reprodukta sezono. La karakteriza du-nota bubuka voko aŭ hupado povas esti aŭdita ĝis 1 km for, la dua noto ĝenerale pli malalta ol la unua. Specimenoj povas esti aŭditaj rete. Voko okazas de sunsubiro ĝis tagiĝo, ĝenerale kun pinto en la du horoj post krepusko kaj ĵus antaŭ tagiĝo. Ĝi povas daŭri dum pluraj horoj. La hupado de la masklo estas pli alta kaj pli mallonga daŭro, kaj estas aŭdita multe pli ofte ol tiu de la ino. Li uzas ĝin kiel kontaktalvokon kaj por anonci sian teritorion al inoj, same kiel kiam li alportas manĝaĵon al sia partnero aŭ eĉ antaŭ pariĝado.

Birdoj donas pli raŭkan version de la krio kiam ili ĉikanas entrudiĝintojn. Ambaŭ seksoj, kvankam ĉefe la ino, elsendas unuopan unusilaban ululadon kiel alarmalvokon aŭ averton. Aŭstraliaj bubokoj ankaŭ faras ripetan kvakan aŭ gruntan vokon dum svatado, pariĝo aŭ saluto, aŭ kiel respondo al alia bubok-ulado. Birdoj povas ŝanĝi de kvakoj al ululadoj senprobleme. Maskloj ĝenerale kvakas komence de la vespero, kaj kiam ili alvenas al la nesto kun manĝaĵo. Ronronado aŭ blekado estas uzata de ambaŭ seksoj kiel kontaktalvoko ĉirkaŭ la nesto kaj (pli silenteme) kiam ili alportas manĝaĵon al idoj, aŭ de la ino por petegi manĝaĵon de la masklo. La ino faras malaltan trilon dum svatado kaj nestado. Grumbloj, altaj bojoj kaj kriegoj povas esti faritaj kiam oni atakas entrudiĝintojn.

Reproduktado
Tra Aŭstralio, reproduktado okazas de julio ĝis februaro, pintas en oktobro, kaj ĝenerale estas pli frue en pli nordaj areoj. Ovoj estas demetitaj de aŭgusto ĝis oktobro en Kvinslando, de septembro ĝis novembro en Novsudkimrio kaj suda Okcidenta Aŭstralio, de julio ĝis septembro en centra kaj norda Okcidenta Aŭstralio, en oktobro kaj novembro en Viktorio, kaj de septembro ĝis decembro en Suda Aŭstralio.

La aŭstralia bubuklo nestas en truoj en arboj inter 1 kaj 20 m super la grundo. La truoj estas ĝenerale vertikalaj, kaj plejparte en eŭkaliptoj, kvankam ankaŭ aliaj arboj kiel marborda banksio (Banksia integrifolia) estis registritaj. Kelkaj lokoj estas reuzataj de la specio ĝis 20 jaroj, precipe se idaroj estis sukcese produktitaj en ili antaŭe. Bubukoj ankaŭ povas forpeli aliajn birdojn kiel galahojn (Eolophus roseicapillus) por uzi iliajn kavaĵojn, kaj uzis lokojn forlasitajn de babiluloj, korvoj kaj korakoj. La masklo faras pli da preparado de la loko, kiel ekzemple kovri la bazon de la kavaĵo per folioj.

Du aŭ tri ovalaj, blankaj ovoj, demetitaj du ĝis tri tagojn aparte, estas plej ofte demetitaj en unuopa ovodemetado, kvankam oni povas vidi nur unu ĝis kvin. Ili averaĝe longas 41,6 mm kaj larĝas 35,5 mm kaj estas fajne kavetaj. La ino sola kovas la ovojn, dum kiu tempo ŝi estas nutrata de la masklo. Ŝi forlasas la neston ĉe krepusko dum ĉirkaŭ duonhoro, foje por bani sin. La kovado daŭras 30-31 tagojn, kaj la idoj ofte eloviĝas samtempe. Foje, la tempo inter la unua kaj la lasta eloviĝo de la ovoj povas esti kelkaj tagoj.

Manĝado
La aŭstralia bubuko ĝenerale predas musojn, insektojn, precipe noktajn skarabojn kaj tineojn, kaj birdojn de la grandeco de dompasero (Passer domesticus). Pli alta proporcio de ĝia dieto estas senvertebruloj kompare kun aliaj aŭstraliaj strigoj. Kampa esplorado en la ĉirkaŭaĵo de Kanbero trovis, ke vertebruloj konsistigis pli da dieto aŭtune kaj precipe vintre. Kvankam pli da senvertebruloj estis manĝataj ol vertebruloj (eĉ pli aŭtune), ili konsistigis nur 2.8% de la konsumita biomaso. Mamuloj estis la superregantaj predospecioj, precipe la hejma muso (Mus musculus), kaj ankaŭ nigra rato (Rattus rattus), arbusta rato (R. fuscipes), kaj Goulda vesperto (Chalinolobus gouldii). Ankaŭ birdoj kiel ordinara sturno (Sturnus vulgaris), dompasero, ruĝbrova fringo (Neochmia temporalis), ordinara minao (Acridotheres tristis), ruĝpuga papageto (Psephotus haematonotus), kaj blankbrova turdo (Pomatostomus superciliosus), kaj senvertebruloj kiel akridoj, griloj, skaraboj, blatoj, tineoj, ĉasaraneoj, kaj ĉasistaraneoj estis konsumitaj. Studo en Viktorio trovis, ke pli grandaj bestoj estis manĝitaj, kiel la Pigmea zapornio (Porzana pusilla), la ordinara ringvosta didelfo (Pseudocheirus peregrinus) kaj sovaĝiĝintaj kunikloj (Oryctolagus cuniculus).

Referencoj

Olson, Storrs L. (1985): IX.C. Strigiformes. En: Farner, D.S.; King, J.R. & Parkes, Kenneth C. (eld.): Avian Biology 8: 129–132. Academic Press, New York.
 Pizzey, Graham, kaj Knight, Frank (2000). A Field Guide to the Birds of Australia. Angus & Robertson, 3a eld. 


Bibliografio

 Eksteraj ligiloj 

 Fotoj, sono kaj filmeto de Aŭstralia bubuko el Macaulay Library de Cornell Lab of Ornithology 
 Registroj de Aŭstralia bubuko el Xeno-canto 
 Fotoj kaj sono de Aŭstralia bubuko el arkivo de Graeme Chapman 

Kategorio:Strigedoj
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio