Stempenju: Juda Romano

Stempenju () estas jida-lingva mallonga romano de 1888 de Ŝalom Alejĥem, loze bazita sur la vivo de samnoma klezmera muzikisto. Ĝi estis lia debuta romano kaj restis unu el liaj plej popularaj; ĝi estis represita plurfoje kaj adaptita en diversajn teatraĵojn kaj filmajn versiojn, inkluzive de teatraĵo kun muziko komponita de Jozef Akron kaj unu adaptita de Ŝalom Alejĥem mem por la teatro de Boris Tomaŝefskij. 

La romano diras, ke la nomo de la ĉefrolulo devenas de la vilaĝo Stempeni "ne malproksime de Mazepevke", de kie devenis lia patro, Berl Stempener.  Tamen ekzistis vera Stempenju, sur kiu la romano estis loze bazita.

La romano estas dediĉita al Mendele Mocher Sforim, al kiu la aŭtoro skribis leteron kun dediĉo, adresante al Mendele "kara avo".

La romano baziĝas sur la rolulo de la klezmeristo Josla Drezner (1822-1879) , pri kiu oni rakontis multajn historiojn pri lia fascina ludado kaj lia kapablo konkeri la korojn de piaj virinoj, kaj fraŭlinoj kaj edziniĝintaj.

La romano estis adaptita en 1905 kiel la teatraĵo Judaj Filinoj ( Yidishe Tekhter ). Kvankam la teatraĵo jam estis prezentita en Anglio antaŭe, ĝia unua anglalingva produktado (kontraste al la jida) ne okazis ĝis marto 2025, kiu estis studenta produktado en la ADC-teatro en la Universitato de Kembriĝo. https://thetab.com/2025/03/15/review-stempenyu}}

Ĝi estas unu el la tri romanoj de Ŝolom Alejĥem pri artistoj, la aliaj du estas Josele Solovej kaj Vagantaj Steloj. Anita Norich, Portraits of the Artist in Three Novels by Sholem Aleichem, Prooftexts, Vol. 4, No. 3 (septembro 1984), pp. 237-251.

 Intrigo 
Stempenju estas escepte talenta migranta klezmera violonisto, kiu delogas virinon en ĉiu urbo, kiun li vizitas. En unu urbo, ludante okaze de geedziĝo, li estas altirita al unu el la gastoj, Roĥel , talenta kantistino. Ŝi, malkontenta pri sia edziniĝo al la teda Mojŝe-Mendl, trovas sin allogita de la muziko de Stempenju, kiu simile trovas lian amon por ŝi kiel eskapon de sia ĵaluza kaj avara edzino Frejdl. Stempenju sendas al Roĥel  preskaŭ analfabetan (tre malaltnivele skribita) amleteron; ŝi konsentas renkonti lin, ŝajne por riproĉi lin pro la skribaĉo de ĝi, sed ankaŭ ĉar ŝi estas fascinita de li. Tamen, aperas vizio de ŝia amikino Ĥaja-Etel, kiu estis edziniĝinta kontraŭ ŝia volo kaj poste mortis, kaj ŝi fuĝas. Ŝi kaj ŝia edzo translokiĝas al alia urbo, kie ili havas infanon kaj li fariĝas sukcesa komercisto; Stempenju kaj Frejdl restas malfeliĉe edziĝintaj kaj seninfanaj, kvankam ŝi ankaŭ fariĝas sukcesa butikisto.

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Originala eldono de Stempenju (en la jida) ĉe HathiTrust
Kategorio:Romanoj adaptitaj al kino
Kategorio:Romanoj adaptitaj al teatro
Kategorio:Biografiaj romanoj
Kategorio:Noveloj de Ŝalom Alejĥem