Adrian Zandberg

Adrian Tadeusz Zandberg (nask. la 4-an de decembro 1979 en Aalborg) – pola politikisto, historiisto, programisto kaj altlerneja instruisto, doktoro pri humanismaj sciencoj, membro de Sejmo de la 9-a kaj 10-a oficperiodoj (ekde 2019), kunfondinto de la partio Razem kaj ĝia kunprezidanto ekde 2022. Kandidato por la ofico de Prezidanto de Pollando en la prezidantaj balotoj de 2025.

 Biografio 

 Junaĝo kaj edukado 
Li naskiĝis la 4-an de decembro 1979 en Aalborg, Danio, kien liaj patro kaj patrino elmigris el Pollando en 1969 kaj en la 1970-aj jaroj, respektive. En 1986, post la morto de sia avo, li venis al Varsovio kun siaj gepatroj kaj loĝis en Mokotów kaj Ursynów. Li aperis kiel infano-aktoro en unu el la epizodoj de la filmserio Ballada o Januszku en 1988. Dum li frekventis bazlernejon, kun la patrino li lernis BASIC-programadon per la komputilo ZX Spectrum. Li estis inter la unuaj homoj en Pollando, kiuj uzis la Interreton per konekto establita en la dua duono de 1991 inter la Universitato de Varsovio kaj la Universitato de Kopenhago. En la bazlernejo li transsaltis du klasojn. Zandberg kunfondis la polan sekcion de Marxists Internet Archive en la Protokolo Gopher (periodo 1993–1995). En 1997 li diplomiĝis ĉe la privata Aŭtora Mezlernejo N-ro 42 en Varsovio. Li estis stipendiulo de la Nacia InfanfondusoDanuta Pawłowska, Tata jest strażakiem, mama urzędniczką. On prowadzi badania nad nicieniami, żeby pomóc rolnikom. Ma 19 lat. Gazeta Wyborcza, 26.10.2019.

Adrian Zandberg studis juron kaj historion ĉe la Universitato de Varsovio. Li ne finis siajn jurajn studojn, sed diplomiĝis pri historio en 2002Tomasz Wituch, Bogdan Stolarczyk, Studenci Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1945–2000. Wydawnictwo Arkadiusz Wingert, Kraków 2010, p. 837. En 2007 li doktoriĝis pri la humanismaj studoj ĉe la Fakultato de Historio de la Universitato de Varsovio surbaze de la disertaĵo titolita Organizoj kaj sociaj movadoj ĉirkaŭ socialdemokrataj partioj en Germanio kaj Britio antaŭ la unua mondmilito, verkita sub la gvido de Anna Żarnowska.

 Profesia agado 
Li laboris kiel akademia instruisto ĉe la Fakultato de Japana Kulturo de la Pola-Japana Altlernejo de Komputiko, kaj ankaŭ ĉe la Altlernejo pri Komunikado, Politika Scienco kaj Internaciaj Rilatoj en Varsovio. Kadre de sia propra komerca agado, li partoprenis en programado de poŝtelefonaj aplikaĵoj por usonaj kompanioj de la telekomputika sektoro.

En sia scienca laboro li traktis la historion de la laborista movado, kaj ankaŭ la historion de medicino kaj kuracado de dependecoj. Pri tio li verkis por la revuo Medical History de Cambridge University PressAdrian Zandberg, „Villages… reek of ether vapours”: ether drinking in Silesia before 1939. Medical History, vol. 54, n-ro 3, p. 387–396, 2010. Li ankaŭ publikigis en la revuoj Meander, Przegląd Historyczny kaj Dzieje Najnowsze.

 Politika agado 
eta| Adrian Zandberg omaĝas la 103-an datrevenon de establo de la Provizora Popola Registaro de la Respubliko Pollando (2021)
Li heredis siajn politikajn simpatiojn por Labor-Solidareco de siaj patrino kaj avino, kun kiuj li vivis post la divorco de la gepatroj. Li citis la paroladojn de Ryszard Bugaj kaj Aleksander Małachowski, gvidantoj de la Laborista Unio (kiun kunfondis Labor-Solidareco en 1992), en la Sejmo en la 1990-aj jaroj kiel fruan inspiron por sia propra agado. Li kunlaboris kun la estro de la Pola Socialista Partio, Piotr Ikonowicz, en lia balotkampanjo antaŭ la prezidantaj elektoj en 2000. Defendante alimondismajn poziciojn kontraŭ Bronisław Geremek dum debato ĉe la Politika Dialogo-Klubo Zofia Kuratowska fondita de Izabela Jaruga-Nowacka kaj Marek Balicki en 2000. Tie li ekkonis Jacek Kuroń, kiu tiutempe simpatiis kun la alimondisma movado. Kune kun li, li partoprenis en la establado de la pola asocio ATTAC por la impostado de kapitalspezo en septembro 2001. Li fariĝis la plej proksima disĉiplo de Jacek Kuroń, kiu intencis konfidi al li la organizadon de la Civitana Movado por la Defendo de la Homo, iniciato anoncita en oktobro 2001 kaj rilata al la leĝoprojekto pri universala sistemo de laboristaj konsilioj. En novembro 2001 ili kune publikigis la artikolon Tria Pola Respubliko por Ĉiu en Gazeta Wyborcza. En ĝi, ili prezentis la tezon pri la demokratia deficito, montrante la funkciadon de "sovaĝa sed ankaŭ ŝtata kapitalismo" en Pollando kaj la "fuĝo de granda kapitalo el la demokratia kontrolo de socioj" kune kun la malapero de la "kompromiso inter laboro kaj kapitalo" karakteriza por la industria epoko. Ili tiam proponis lanĉi civitanan debaton pri la direkto de plua evoluo. En 2002, Adrian Zandberg, kune kun Jacek Kuroń kaj Karol Modzelewski protestis en Ożarów Mazowiecki kontraŭ la batado de dungitoj de la Kablofabriko Mariana Buczek, kiuj  blokis la likvidadon de la fabriko fare de la nova posedanto, Tele-Fonika. Li ankaŭ kunredaktis la leteron "Al la amikoj de altermondistoj", legitan de Jacek Kuroń dum la protestoj antaŭ la Eŭropa Ekonomia Forumo en Varsovio (28–30 de aprilo 2004), sojle de la aliĝo de Pollando al la Eŭropa Unio.

Li estis membro de la partio Unia Pracy (Labor-Unio). En ĝia junulara organizo – Federacio de Junuloj de Labor-Unio – li aniĝis fininte la liceon. En la municipaj balotoj de 1998 li sensukcese kandidatiĝis al la kvartala konsilio de Warszawa-Ursynów el la listo de la koalicio Przymierze Społeczne (Socia Alianco). La Federacio de Junuloj de Labor-Unio subskribis protestojn kontraŭ la forigo de la subvencio de La Nacia Fonduso por Medi-Protektado por la dusemajna ekologia gazeto Zielone Brygady en marto 2000. Li funkciis kiel prezidanto de la Federacio de Junuloj de Labor-Unio, kie lia viculo estis Barbara Nowacka. Li estis kunorganizanto de protestoj kontraŭ la ideo likvidi senpagajn studojn kaj kontraŭ la sendado de polaj soldatoj al la milito en Irako (kiel unu el la malmultaj en Pollando kritikistoj de la usona invado en Afganio kaj Irako kune kun Jack Kuroń kaj Artur Domosławski), kaj ankaŭ en 2001 unu el la fondintoj de la retejo Lewica.pl. En aprilo 2005 li foriris de la Labor-Unio kun la plimulto de la junuloj, kontraŭante popularigadon de liberala ekonomia politiko far la koaliciulo SLD kaj rigardante ŝancojn realigi la maldekstrajn postulojn en la konstruado de sendependa anaro. En 2005 li kunfondis kun Izabela Jaruga-Nowacka Unia Lewicy III RP (Union de la Maldekstro de la 3-a Pola Respubliko) kaj iĝis ĝia estrarano. Li forlasis la partion en la sama jaro pro ĝia kunlaboro kun SLD. Ankaŭ en 2005 li kunfondis sur la bazo de la maldekstra branĉo de Federacio de Junuloj de Labor-Unio la asocion Młodzi Socjaliści (Junaj Socialistoj), kiu kondukis politikan edukadon por siaj membroj sub la financa subteno de la germana Fondaĵo Roza Luxemburg kaj funkciis ĝis oktobro 2015. En 2009 li aliĝis al Polska Partia Socjalistyczna (PPS; Pola Partio Socialista) kune kun grupo de aktivuloj de la asocio, kiun li gvidis al kandidatiĝo en la eŭropaj balotoj en junio 2009 en la distrikto n-ro 3. En julio 2009 li estis elektita al la Prezidantaro de la Ĉefkonsilio de PPS. Li forlasis la partion kun tiu grupo laŭ la rezolucio de Junaj Socialistoj de la 17-a de julio 2010 pro la rezigno de PPS partopreni en la municipaj balotoj. En januaro 2010 kun grupo de aktivuloj de Junaj Socialistoj, Lewicowa Alternatywa (Maldekstra Alternativo) kaj nemembroj li fondis Varsovian Manĝaĵ-Kooperativon.

En majo 2015, li kunfondis la partion Razem kaj okupis postenon en ĝia landa estraro, kaj respondecis pri la retejo kaj sociaj retoj de tiu partio. En la parlamentaj balotoj de 2015, li kandidatiĝis por Sejmo de la unua loko en ĝia listo en la varsovia distrikto, gajnante 49711 voĉojn (kiuj konsistigis 4,54% de la voĉoj donitaj en la distrikto). Li ne akiris mandaton tiutempe – la partio Razem ne atingis la balotsojlon. Lia agado en la antaŭelekta debato de la gvidantoj de ok partioj la 20-an de oktobro 2015 rezultigis, ke iuj amaskomunikiloj konsideris lin la gajninto de la debato kaj la nova vizaĝo de la maldekstro. Ankaŭ ekzistis opinioj, ke per tiu ĉi agado li akiris plian subtenon por la partio Razem je la kosto de Zjednoczona Lewica (Unuiĝinta Maldekstro), kiu ricevis 0,45% malpli ol necese por transiri la balotan sojlon por koalicio. Aliaj komentistoj, inkluzive de la gvidanto de la Unuiĝinta Maldekstro, Barbara Nowacka, atentigis, ke la plimulto de la voĉdonantoj de la partio Razem estis homoj, kiuj antaŭe ne voĉdonis por la partioj inkluditaj en la Alianco, kaj ke la populareco de tiu koalicio jam malkreskis de longa tempo.

En la eŭropaj balotoj de 2019, Adrian Zandberg malsukcese kandidatiĝis por la mandato de deputito el la listo de la koalicia komitato Lewica Razem (Maldekstro Kune). Post la balotoj, lia partio alprenis ĉi tiun nomon. En la parlamentaj balotoj de la sama jaro, li kandidatiĝis (kiel parto de la politika projekto Lewica – Maldekstro) de la unua loko en la listo de Sojusz Lewicy Demokratycznej (Alianco de Demokrata Maldekstrularo) en la distrikto Varsovio. Li estis elektita kiel parlamentano por la 9-a oficperiodo, ricevante 140898 voĉojn (10,2% de la voĉoj donitaj en la distrikto). Li estis membro de la sejmaj Komisiono pri Ekonomio kaj Evoluo, Komisiono pri Ciferecigo, Novigado kaj Modernaj Teknologioj, kaj la prezidanto de la Pola-Dana Parlamenta Grupo.
eta| Adrian Zandberg dum gazetara konferenco en Mielec (marto 2025)
eta| Adrian Zandberg dum antaŭbalota kunveno en Lubartów (2025)
La 27-an de novembro 2022, kune kun Magdalena Biejat, li fariĝis kunprezidanto de la partio Lewica Razem (Maldekstro Kune). En la parlamentaj balotoj de 2023, li sukcese kandidatiĝis por reelekto kiel parlamentano, kandidatiĝante kiel gvidanto de la varsovia balotlisto de Nowa Lewica (Nova Maldekstro; kadre de interkonsento de NL kun lia partio) kaj gajnis 64435 voĉojn.

En junio 2024, li malakceptis proponon de Krzysztof Gawkowski el la Nova Maldekstro doni al li la postenon de vicĉefministro en la tria registaro de Donald Tusk, kondiĉigante la eniron de sia partio en la Registaron per la efektivigo de la "civilizaj" postuloj en la koalicia interkonsento (inkluzive de la laŭgrada plialtigo de salajroj en la publika sektoro, mallongigo de laŭleĝa labortempo, pliigo de elspezoj por sanservo, asignado de 1% de MEP por loĝejkonstruado kaj liberaligo de la aborto-leĝo). En oktobro de la sama jaro, kune kun kvar parlamentanoj kiuj restis en Razem, li forlasis la Koalician Parlamentan Klubon de la Maldekstro kaj kunfondis la parlamentan rondon de Razem. Samtempe, la grupo revenis al la nomo Partia Razem. Kelkajn semajnojn poste, li estis reelektita kiel kunprezidanto de la partio.

La 11-an de januaro 2025, li estis anoncita kiel la kandidato de Partia Razem en la prezidantaj balotoj de 2025; lia kandidateco estis registrita de la Nacia Balota Komisiono la 24-an de marto 2025.

 Familio kaj privata vivo 
Li estas la filo de Piotr (1949–2003) (komercisto) kaj Ewa (advokatino). Li havas duonfraton, Mikaelo, kiu loĝas en Danio kaj estas politike aktiva. Lia patrinflanka avino, Krystyna el Rodziewicz (1927–1978), estis kontaktoficiro de la 5-a Trupo en la Ĉefsidejo de la Enlanda Armeo en la rango de pafisto-taĉmentestro dum la Ribelo de Varsovio, premiita per la Kruco de Kuraĝo, post liberiĝo el germana militkaptitejo kaj sukcesinte pri siaj mezlernejaj ekzamenoj en Britio ŝi revenis al Pollando en 1947, kie ŝi edziniĝis al Józef Zandberg en 1948 kaj finis medicinajn studojn. Ŝia patrino Zofia estris kontaktejon de la ribeluloj. Taglibroj de Krystyna Rodziewiczówna el la jaroj de kaptiteco kaj elmigrado (1944–1946) estas konservataj en la Nacia Biblioteko.

Lia praavo estis advokato el Lodzo, Bolesław Zandberg (1897–1982), studento kaj poste asistanto ĉe la Kriminologia Seminario de la Libera Pola Universitato, kaj poste dungito de la Centra Statistika Oficejo . En la 1930-aj jaroj kaj en la Pola Popola Respubliko li plenumis administrajn postenojn en la hotelindustrio. Li estis filo de komercisto, Abram Icek (Adam) Zandberg (1865–1920) kaj Laja (Leokadia) el Frenkiel (1866–1919), kiuj estis de la juda kredo. La 1-an de februaro 1923, en la preĝejo S-ta Aleksandro, estis baptita en la romkatolika religio en Varsovio.

Adrian Zandberg ĉerpas el la memorganizaj tradicioj de la pola intelektularo kun laboristaj simpatioj de inter la 19-a kaj 20-a jarcentoj. Lia prapraavo Piotr Chryzostom Danysz (1859–1924), filo de Antoni, loĝanto de Pniewo, luanto de la paroĥa bieno en Wronki, estis pli aĝa frato de la mikrobiologo Jan Danysz. Antaŭ 1888 Piotr Danysz translokiĝis de Grandpollando al la Regno de Pollando, kie li luis la bienojn Wiśniew kaj Brusów. Li kunlaboris kun la socialisto Edward Abramowski en la organizado de nutraĵaj kooperativoj, inkluzive de la Societo de Kunlaborantoj (eldonistoj de la semajna gazeto Społem) en 1906, apartenis al la kontraŭleĝa Pola Popola Unio funkcianta en la jaroj 1904–1907, kaj poste verkis por la popola semajna gazeto Zaranie eldonita en la jaroj 1907–1915. Liaj kvin infanoj inkluzivis Zofia, la patrinon de Krystyna Zandberg, Regina Fleszarowa, senataninon de la 4-a oficperiodo (1935–1938) kaj kunfondintinon de la Demokrata Partio en 1939.

Zandberg estas edziĝinta al sociologo-esploristino Barbara Audycka-Zandberg, kun kiu li havas du infanojn: Olga kaj Olaf.

 Rezultoj en tutlandaj balotoj 
Elektoj Balota komitato Organo Distrikto Rezulto 2015 Partia Razem Sejmo de la 8-a oficperiodo N-ro 19 49,711 (4.54%) 2019 Lewica Razem Eŭropa Parlamento de la 9-a oficperiodo N-ro 4 17,108 (1.23%) 2019 Alianco de Demokrata Maldekstrularo Sejmo de la 9-a oficperiodo N-ro 19 140,898 (10.20%) 2023 Nowa Lewica Sejmo de la 10-a oficperiodo 64,435 (3.76%) 

 Sciencaj publikaĵoj 

 „Leges de ambitu”. Rzymskie ustawodawstwo wyborcze u schyłku republiki, „Meander” 56.1/2 (2001), p. 103–126 kaj 56.3/4 (2001), p. 277–294

 Anarchistyczna Federacja Polski. Polscy anarchiści w dwudziestoleciu międzywojennym, „Przegląd Historyczny” 93/1 (2002), p. 31–52
 „Ociężali umysłowo, głupi oportuniści”. Wczesna brytyjska lewica radykalna wobec ruchu związkowego, „Dzieje Najnowsze” 38/1 (2006), p. 3–18
 „Villages … Reek of Ether Vapours”: Ether Drinking in Silesia before 1939, „Medical History﻿” 54.3 (2010), p. 387–396
 Lecznictwo uzależnień w Polsce w latach 1918–1939, [w:] Dawna medycyna i weterynaria, t. 3: Pacjent, red. Mariusz Z. Felsmann, Józef Szarek i Mirosława Felsmann, Muzeum Ziemi Chełmińskiej, Chełmno 2011, p. 277–301
 „Niewolnicy strzykawki”, „czciciele koko”, „eteromani”… Środowisko konsumentów narkotyków w dwudziestoleciu międzywojennym, [w:] Margines społeczny Drugiej Rzeczypospolitej, red. Mateusz Rodak, Instytut Historii PAN, Warszawa 2013, p. 139–157.

 Referencoj 
Aleksandra Bilewicz, Samoograniczająca się zmiana? Kooperatywy spożywcze w Polsce, „Nowy Obywatel”, 67 (16), 6.05.2015. (arkivigita)
Andrzej Danysz, Wspomnienia medyka z Powstania Warszawskiego. Powstańcze relacje świadków, Stowarzyszenie Pamięci Powstania Warszawskiego 1944
Aleksandra Gieracka, Krystyna Opozda, Zandberg: Bugaj i Małachowski mają mnie na sumieniu. Interia, 28.06.2017 (arkivigite)
Aleksandra Pawlicka, Nowy Marks, czy nowa gwiazda polskiej polityki? Jaki jest naprawdę Adrian Zandberg. Newsweek Polska, 15.09.2019 (arkivigite)
Bartosz Nowaczyk, Ruchy w Unii Pracy. Lewica.pl, 21.04.2005
Donata Subbotko, Zandberg: Półkę z „Dziełami” Marksa stojącą za biurkiem Jacka Kuronia mam zamiar pamiętać długie lata. Gazeta Wyborcza, 30.03.2019 (arkivigite)
Gabriel Paździor, Kim jest Adrian Zandberg?. WNP.pl, 21.10.2015
Wydało się pochodzenie Zandberga. „Poglądy prapradziadka by się prawicy nie spodobały”. Salon24.pl, 12.01.2019 (arkivigite)
Jakub Bojakowski, Medialny dialog Zandberga i Gawkowskiego. Potwierdzono hojną propozycję. Wprost, 8.07.2024
Jakub Dymek, Historia przyznaje rację zbuntowanym. Przegląd, 11.04.2022 (arkivigite)
Jakub Majmurek, Wnuki prześnionej rewolucji idą do Sejmu. Krytyka Polityczna, 4.10.2015
Maciej Jarkowiec, Razem. Pięć minut sławy i co dalej. Gazeta Wyborcza, 31.10.2015 (arkivigite)
Maria Minakowska, Marek Minakowski, Patriotyczno-ziemiańskie pochodzenie Adriana Zandberga. Blog Marka Minakowskiego, 10.01.2019 (arkivigite)
Dziś wchodzi w życie decyzja Kongresu Młodych Socjalistów o zakończeniu działalności. Facebook, 1.10.2015 (arkivigite)
Gawkowski: złożyliśmy Partii Razem propozycję wejścia do rządu. Nie zgodzili się. Polska Agencja Prasowa, 25.06.2024
Paulina Nodzyńska, Zandberg chętnie zostanie wicepremierem, ale pod jednym warunkiem. Gazeta Wyborcza, 6.07.2024 (arkivigite)
Agata Szczerbiak, Kim jest Adrian Zandberg?. Polityka, 2.11.2025 (arkivigite)
Tadeusz Kowalik, Zrozumieć Kuronia. Le Monde diplomatique, 17.06.2007
Historia Unii Pracy. Unia Pracy, 27.10.2024 arkivigite)
Petycja w sprawie „Zielonych Brygad”. Zielone Brygady, vol. 146, n-ro 1, 1–15.01.2000  (arkivigite)
Janina Blikowska, Kim jest Adrian Zandberg?. Rzeczpospolita, 21.10.2015 (arkivigite)

Kategorio:Naskiĝintoj en 1979
Kategorio:Polaj politikistoj
Kategorio:Polaj marksistoj
Kategorio:Polaj socialistoj
Kategorio:Polaj historiistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Danio