Laguno Madre de Dios

Laguno Madre de Dios aŭ Estuaro Madre de Dios (prononcu ['maðre de 'djos], proksimume "MAdre de DJOS", hispane signifas "Dipatrino") estas lageca estuaro apud la kariba marbordo de Kostariko en Centra Ameriko.  Ĝi havas surfacon de 0.85 km². Ĝi estas parto de la Kanalaro de Tortuguero, paralela al la marbordo.The Nature Conservancy. 2009. Evaluación de ecorregiones de agua dulce en Mesoamérica: Sitios prioritarios para la conservación en las ecorregiones de Chiapas a Darién. San José, Costa Rica. La estuaro dividas Insulon Madre de Dios, kiu apartenas al kantono Matina, de la ĉeftero, apartenanta al Siquirres. 

La estuaro konsistigas la lastan parton de la Rivero Madre de Dios, kiu kunfluas kun la kanalaro ĉe la sudorienta ekstremo de la estuaro. Ĉe la nordokcidenta ekstremo ĝi kunfluas kun la enfluejo de la Rivero Pacuare en la Kariban Maron.

La ĉirkaŭaĵo de Laguno Madre de Dios konsistas ĉefe el bananaj kaj ananasaj plantejoj kaj natura marborda malseka arbaro, kun maldensa homa loĝantaro. Ĝi estas vizitata de fiŝkaptistoj kaj turistoj, sed konata ĉefe pro akvopoluado kaj rezultaj fiŝaj mortadoj.

Fizikaj ecoj
La estuaro longas 3.4 km kaj larĝas 0.25 km. Ĉe la sudoriento alfluas Rivero Madre de Dios kaj estas konekto kun alia pli malgranda lago, Laguno Santa Marta. Ĉe la nordokcidento estas la komuna elfluejo de Laguno Madre de Dios kaj Rivero Pacuare en la Kariban Maron. La klimato estas pluva, kun jara precipitado de 2578 mm. La averaĝa temperaturo estas 27.4°C kaj la pH estas 7.72. La tajdoj estas malgrandaj.Esquivel-Hernández, Germain, k. al. 2025. "A biogeochemical comparison of three representative lakes of Costa Rica." Inland Waters, 1–17.  Normale estas tri tavoloj, kun akvo de Rivero Madre de Dios supre, akvo de Rivero Pacuare meze, kaj sala akvo el la maro malsupre. Kvankam ne estas klaraj sezonoj, la riverfluo estas pli forta inter oktobro kaj decembro; tiam mara akvo eniras la lagunon nur dum la tagoj de plej altaj tajdoj, kaj miksiĝas pli kun la dolĉa akvo.Mena, Freylan, k. al. 2023. "Biotransformation and oxidative stress responses in fish (Astyanax aeneus) inhabiting a Caribbean estuary contaminated with pesticide residues from agricultural runoff." Environmental Science and Pollution Research 30, 21481–21493.

Ekologio
La flaŭro kaj faŭno de la laguno estas malbone konataj, kaj ne ekzistas registro pri la ĉeestantaj specioj de fiŝoj, krustacoj aŭ moluskoj. Homoj mortigas fiŝojn malgrandaskale por propra konsumo kaj sporto. Manatoj vivas en la lagunoMilloway, Olivia. 2024. "Lagoon lookouts: the journey toward manatee conservation in the lower Pacuare River area.".  kaj almenaŭ 35 specioj de fundaj mikroalgoj estas identigitaj.Ugalde Salazar, María del Rocío, kaj Jiménez Loria, Jessica. "Especies de algas del microfitobentos en la Laguna Madre de Dios". 

Laguno Madre de Dios ricevas certan gradon da jura protekto kiel parto de la Nacia Malsekejo Cariari. Ĝi estas celo de ekoturistoj, kiuj venas en boatoj.Milloway, Olivia. 2024. "Lagoon lookouts: the journey toward manatee conservation in the lower Pacuare River area.". 

Poluado
La fiŝoj kaj aliaj bestoj de Laguno Madre de Dios suferas oftajn amasmortadojn de antaŭ jardekoj. La kaŭzoj de unuopaj mortadoj estas disputataj, sed akuzoj ofte kulpigas kemiaĵojn uzatajn en la kultivejoj de la akvobaseno.

La plej fama tia incidento okazis en januaro 2003. La 12-an de januaro, okazis akcidenta elverŝo de la fungicido Bravo 72, uzata kontraŭ la banana malsano nigra sigatoko, en privata flughaveno de la firmao Standard Fruit Company en Batán, en la supera parto de la baseno de la rivero Madre de Dios. Ĝi atingis drenkanalon, kie ĝi fariĝis blanka venena substanco, kaj fluis malsupren. Oni vidis la blankan likvon de la 12-a ĝis la 14-a de januaro. Jam en la 12-a observiĝis mortintaj salikokoj en la rivero kaj fiŝoj provantaj elsalti. Mortintaj fiŝoj vidiĝis en Laguno Madre de Dios en la 13-a kaj pli grandakvante en la 14-a. En la 15-a la mara polico informis la Ministerion de Sano, ke ĝi ricevis denuncon pri la mortintaj fiŝoj. Ĝi kontrolis sed ne sukcesis testi la kadavrojn.Evaluación Económica del Daño Ambiental ocasionado por la contaminación de los Sectores Canal Batán, Barra del Pacuare, Lagunas Madre De Dios y Santa Marta, ocurrido en enero del 2003. 2004.  La Regiona Instituto pri Toksaj Substancoj de la Nacia Universitato deklaris ke miloj da bestoj mortis, apartenantaj al multaj specioj de fiŝoj, krustacoj, reptilioj kaj birdoj."Vecinos denuncian matanza masiva de fauna en Laguna Madre de Dios en barra del Río Pacuare." 2017. El Mundo.  

La kostarika Ministerio de Medio kaj Energio faris juran proceson kontraŭ Standard Fruit Company pro la akcidento. Tio finiĝis per interkonsento, laŭ kiu Standard deklariĝis oficiale senkulpa sed devis pagi $115 000 por reenmeti kelkajn fiŝajn speciojn en la riveron, kaj konstrui novan kaj pli sekuran kompanian flughavenon."Tribunal exonera a la bananera Standard por muerte de peces." 2004. La Nación. 

Aliaj amasmortadoj de bestoj, en kiuj poluo estis suspektata, okazis en 2004 (sesfoje), 2010 (post fajro en kemiaĵa prilaborejo),Loaiza N., Vanessa. 2010. "Incendio con agroquímicos en Batán deja cientos de peces muertos." La Nación.  2017,"Vecinos denuncian matanza masiva de fauna en Laguna Madre de Dios en barra del Río Pacuare." 2017. El Mundo.  2018,Chacón Soto, Vinicio. 2019. "Análisis del IRET: Más de 20 agroquímicos contaminan la laguna Madre de Dios". Semanario Universidad.  2024,Martínez, Alonso. 2024. "OIJ investiga hallazgo de peces muertos en ríos de Limón." Delfino.  majo 2025,Pomareda García, Fabiola. 2025. "OIJ de Batán investiga muerte masiva de peces en Barra del Pacuare que afecta a pescadores." Semanario Universidad  novembro 2025 kaj aliaj jaroj. Inter la fiŝoj trafitaj de la mortado de majo 2025 estas ciĥledoj kaj indiĝenaj (interalie Parachromis) kaj enkondukitaj (tilapioj).Jiménez, Luis. 2025. "Denuncian muerte masiva de peces en lagunas de Barra del Pacuare en Limón". Teletica.  La mortado de novembro 2025 trafis multajn speciojn de fiŝoj dum ilia reprodukta sezono kaj ankaŭ birdojn kaj krokodilojn.Ruiz, Francisco. 2025. "Cocodrilos, peces y aves: Denuncian muerte de animales en canales de Barra del Pacuare". CR Hoy. 

Ekde la amasmortado de 2003 la Regiona Instituto pri Toksaj Substancoj studas la lagunon, kaj trovas konstantan ĉeeston de pluraj poluaĵoj.Chacón Soto, Vinicio. 2019. "Análisis del IRET: Más de 20 agroquímicos contaminan la laguna Madre de Dios". Semanario Universidad. Ugalde Salazar, María del Rocío, kaj Jiménez Loria, Jessica. "Especies de algas del microfitobentos en la Laguna Madre de Dios."  En decembro 2025 la kostarika Civila Parlamento Naturmedia publikigis manifeston, en kiu ĝi kulpigis industrian agrikulturon pri la katastrofo, kaj alvokis por enketo de la Leĝofara Asembleo kaj verko de transira plano por ĉesigi la uzadon de danĝeraj kemiaĵoj."39 organizaciones alertan sobre grave crisis ecológica en el Caribe". 2025. aDiarioCR. 

Referencoj

Kategorio:Geografio de Kostariko
Madre de Dios