Chava Pressburger

Chava PRESSBURGER - ĉeĥe post la edziniĝo ekzakte Chava Pressburgerová, , , ambaŭforme Ĥavah Presburger - estis ĉeĥ-israela pentristino kaj paperartistino, denaska esperantistino, filino de la geesperantistoj Ota Ginz kaj Marie Ginzová, kaj fratino de Petr Ginz. Ŝi naskiĝis je la nomo Eva Ginzová la 21-an de februaro 1930 en Prago kaj mortis en aĝo de 92 jaroj la 3-an de septembro 2022 en Omer, suda distrikto de Israelo.

 Biografio 
 Vivo 
Eva kiel la je du jaroj pli aĝa frato Petr Ginz naskiĝis en la familio de Otto Ginz, judo kiu laboris kiel direktisto en la eksporta fako de kompanio de la teksa industrio. Otto Ginz estis pasia esperantisto kaj ekkonis en "internacia Esperanto-kongreso en Prago" (temis pri la UK 1921 en Prago)artikolo de Javier Alcalde de 2019 Marie Dolanská, kiu post la edziniĝo nomiĝis Marie Ginzová.
eta|maldekstra|200ra|
eta|maldekstra|160ra|
La vivo de la familio Ginz kiel tiu de ĉiuj familioj en centra Eŭropo draste ŝanĝiĝis komence de la Dua Mondmilito. La germanaj rasaj leĝoj antaŭvidis ke la infanoj kiuj devenas de interetnaj geedziĝoj estu deportataj en koncentrejojn post la dekkvarjariĝo. En oktobro 1942 Petr devis disiĝi de lia familio kaj li estis deportata en la nazia koncentrejo Theresienstadt en Terezín. Eva sekvis lin post unu jaro kaj duono, en majo 1944, post kiam ŝi estis 14-jara. La patro Otto surprize longe estis sub protekto ĉar lia edzino ne estis juda kaj nur transportiĝis al la koncentrejo cele de murdiĝo en februaro 1945. Kvankam do Eva jaron pli longe ol la frazo evitis malliberiĝon, ŝi ne rajtis ĉeesti lernejon kaj devis obei kontraŭjudajn leĝojn. Petr skribis al ili el Terezín nur escepte, sed li povis ricevi manĝpakaĵojn de sia familio. La avino de Eva Ginzová ankaŭ finis en Terezín kaj mortis tie.

En la koncentrejo, la frato Petr estis tre aktiva kaj fondis redaktistaron de judaj knaboj kadre de kia li verkis la semajnan revuon "Vedem" ("Ni gvidas, ni venkas") por aliaj judaj infanoj en la koncentrejo, kiu aperadis dum du jaroj. Ĝi aperis ĉiuvendrede kaj estis manskribata kaj ornamigata per liaj desegnaĵoj. Kiam Eva Ginzova eniris Terezinon, ŝi estis surprizita vidi ke ŝia frato estas tre respektata kaj admirata de la aliaj infanoj, kaj ankaŭ la plenkreskuloj ĉiuj konis lin. La 28-an de septembro 1944 Peter Ginz estis deportata en unu el la lastaj transportoj el Terezin al Aŭŝvico kaj gasmortigata tuj post la alveno. Pro nekredebla bonŝanco, tamen Eva kaj la petro pretervivis la koncentrejon kaj la jam-estadon en la genocida "maŝino" de la nazioj, kies deklarita celo jes estis laŭeble centprocente murdi ĉiujn kaptitojn.

Post la alveno en la koncentrejo, Eva estis asignita al la knabina hejmo L 410. Tie ŝi multe studis, desegnis kaj kantis. Ŝi vidis sian fraton Petr preskaŭ ĉiutage. Baldaŭ post alveno en Terezín, Eva grave malsaniĝis kaj estis enhospitaligita. En septembro venis plia granda bato kiam ŝia frato Petr estis alvokita al Auschwitz. Eva neniam akceptis tion. La 28-an de septembro 1944, Petr kaj lia nur unujara kuzo Pavel Ginz portiĝis al Auschwitz-Birkenau, kaj ambaŭ tuj murdiĝis post la alveno. Ĉe la fino de la milito, Otto Ginz ankaŭ estis portita al Terezín en februaro 1945, la patro kaj filino ambaŭ travivis la militon en Terezín ĝis la fino en majo 1945, kaj kiam la geto estis liberigita, ili revenis al Prago.

En 1948, Eva Ginzová kaj ŝia estonta edzo Avraham Pressburger komencis organizi la elmigradon de judoj en Francion. En 1949, ili de tie elmigris al Israelo, kie Eva ŝanĝis sian nomon al Chava Pressburgerová kaj edziniĝis al Avraham Pressburger. Ŝi komencis dediĉi sin ĉefe al vidaj artoj, instruis en la universitato de Be'er Ŝeva, kreis multajn pentraĵojn kaj paperajn skulptaĵojn kaj ankaŭ tenis kontaktojn kun aliaj israelaj esperantistoj. Kiam la praga taglibro de Petr Ginz estis trovita en subtegmento en Prago en 2003, la trovintoj kontaktis Chava Pressburgerová kaj ŝi transprenis ĝin. Ŝi poste publikigis la taglibron kun precipe ĉeĥlingvaj poemoj de Petr sub la titolo Taglibro de mia frato - en 2005 publikiĝis ankaŭ esperantlingva eldono de ĝi. Ŝi ankaŭ ĉeĥlingve publikigis la libron Vizito el Prahistorio, kiun ŝia frato verkis kiam li estis dektri-jara. Chava Pressburger mortis la 3-an de septembro 2022.

 Fonto 
La unua versio de tiu teksto kreiĝis la 30-an de julio 2025. La unua parto precipe utiligis antaŭan materialon el la esperanta paĝo pri la frato, kaj en la dua parto interplektiĝis informoj surbaze de la koncerna ĉeĥlingva teksto. En la germanlingva artikolo ankoraŭ estus iuj pliaj detaloj pri ŝia artista kreado en Israelo, sed tiuj ankoraŭ ne estas transprenitaj al la esperanta teksto.

 Eksteraj ligiloj 
 konciza biografieto pri ŝi kaj pluraj filmaj impresoj el intervjuo kun Chava ()
 el tio, 73-sekunda parto de la intervjuo pri ŝia rilato al Esperanto, en formato AVI ()
 pli ampleksa biografio pri ŝi en la sama retejo pametnaroda.cz ()

 Referencoj 

Kategorio:ĉeĥaj pentristoj
Kategorio:judaj pentristoj
Kategorio:israelaj pentristoj
Kategorio:ĉeĥaj artistoj
Kategorio:israelaj artistoj
Kategorio:ĉeĥaj esperantistoj
Kategorio:hebreaj esperantistoj
Kategorio:israelaj esperantistoj