Patagona konuro

Patagona konuro (Cyanoliseus patagonus) sed ankaŭ Patagonia konuro aŭ Tertrua konuro estas specio de birdoj en la subfamilio Arinae de la familio Psittacidae, de afrikaj kaj amerikaj papagoj. Ĝi estas indiĝena de Argentino kaj Ĉilio. Ĝi apartenas al la monotipa genro Cyanoliseus, kun kvar subspecioj kiuj estas nuntempe agnoskitaj.

La Patagona konuro estas nedubebla pro distinga blanka okulringo, blanka brustomarko, olivecverda korpokoloro kaj helkoloraj malsupraj partoj. Nomita Tertrua konuro laŭ siaj nestaj kutimoj, tiuj konuroj elfosas kompleksajn nestokavernojn en klifofacoj kaj ravinoj por kreskigi siajn idojn. Ili loĝas en seka, malferma kamparo ĝis 2000 m laŭ alteco. Iam abundaj tra Argentino kaj Ĉilio, la populacioj de la papagonaj papagoj malpliiĝas pro ekspluatado kaj persekutado.

Taksonomio, filogenio kaj sistematiko
La Patagonan konuron unue priskribis en 1818 Louis Pierre Vieillot kiel Psittacus patagonus. La genron poste alinomis al Cyanoliseus Charles Lucien Bonaparte en 1854.

La Patagona konuro estas la nura membro de la genro Cyanoliseus, kio faras ĝin monotipa. Kun aliaj genroj de longvostaj amerikaj papagoj, Cyanoliseus estas parto de la Tribo Arini, kiu siavice estas parto de la subfamilio Arinae, aŭ novtropikaj papagoj, en la familio de veraj papagoj, Psittacidae. Oni supozas, ke la plej proksima parenco de la Tertrua konuro estas la Nendaj-aratingo.

Estas kvar agnoskitaj subspecioj, tamen la subspecio C. p. conlara estas konsiderata nur dubinde diferenca:

 C. p. patagonus (Vieillot) estas la nomiga subspecio troviĝanta en centra ĝis sudorienta Argentino, kaj kelkaj migrantoj atingas sudan Urugvajon
 C. p. andinus (Dabbene kaj Lillo) troviĝas en nordokcidenta Argentino, el Salta ĝis San Juan. Plumaro estas pli senbrila ol ĉe la nomiga C. p. patagonus, kun multe pli svagaj markoj. Tiun populacion oni ĉirkaŭkalkulis je proksimume 2000 individuoj.
 C. p. conlara (Nores kaj Yzurieta) povas troviĝi en San Luis, inter la teritorioj de C. p. patagonus kaj C. p. andinus, kaj estas laŭvide simila al C. p. patagonus escepte pro pli malhela brusto, sugestante, ke C. p. conlara eble estas hibrido anstataŭ aparta subspecio
 C. p. bloxami (Olson), iam C. p. byroni, konata ankaŭ kiel Granda patagona konuro, estas la ĉilia subpopulacio. Iam loĝanta el Atakamo ĝis Valdivia, tiu subspecio estas nun limigita al izolaj populacioj en centra Ĉilio en O'Higgins, Maule kaj Atakamo. Malkiel ĉe la nomiga subspecio, la blankaj brustomarkoj de tiu subspecio estas elstaraj kaj etenda tra la tuta brusto, kaj la flavaj malsupraj partoj kaj ruĝa ventro estas multe pli brilaj. Ĝi estas pli granda ol C. p. patagonus je 315-390 g. Populacioj estas nuntempe ĉirkaŭkalkulita je 5000-6000 individuoj.

Alia subspecio, C. p. whitleyi (Kinnear), estis priskribita, sed ekde tiam oni determinis, ke temas pri birda hibrido inter Patagona konuro kaj specio el la genro Aratinga aŭ eble de Primolius.

Studo pri mitokondria DNA en Patagonaj papagoj sugestas, ke la specio originis en Ĉilio, kaj la argentinaj populacioj ekestis dum la Malfrua Plejstoceno el "ununura migrada evento trans la Andoj, kiu naskis ĉiujn ekzistantajn argentinajn mitokondriajn genliniojn". La Andoj reprezentas fortan geografian baron, tiel izolante la ĉilian populacion, kiu montriĝis genetike kaj fenotipe malsama ol la argentinaj populacioj. Ĉi tiu studo trovis neniun subtenon por C. p. conlara kiel subspecio, kaj anstataŭe sugestas hibridan zonon inter la teritorioj de C. p. patagonus kaj C. p. andinus, kie C. p. conlara reprezentas la hibridan fenotipon.

 Aspekto 
maldekstre|thumb|Patagona konuro de Edward Lear.
Plenkreskuloj estas 39–52 cm longaj, kun enverguro de 23–25 cm kaj longa, laŭgrada vosto, kiu povas varii de 21 ĝis 26 cm. Patagonaj papagoj estas iomete sekse dimorfaj, kaj maskloj estas iomete pli grandaj kaj pezaj ĉirkaŭ 253-340 g, dum inoj pezas 227-304 g, kio igas ĝin la plej granda membro de la grupo de amerikaj papagoj ofte konataj kiel konuroj.

La Patagona papago estas distinga papago; ĝi havas nudan, blankan okulringon kaj post-okulan makulon, ĝia kapo kaj supra dorso estas olivecbrunaj, kaj ĝia gorĝo kaj brusto estas grizbrunaj kun blankeca brusta marko, kiu estas varia kaj malofte etendiĝas trans la tutan bruston. La malsupraj femuroj kaj la centro de la abdomeno estas oranĝruĝaj, kaj oni supozas, ke la amplekso kaj nuanco de la ruĝa plumaro indikas la kvaliton de la individuo kiel reprodukta partnero kaj gepatro. La malsupra dorso, supraj femuroj, pugo, ventro kaj flankoj estas flavaj, kaj la flugilkovriloj olivverdaj. La vosto estas olivverda kun blua nuanco se vidata de supre kaj bruna de malsupre. La Patagona papago havas grizan bekon kaj flavblankan irison kun rozkoloraj kruroj. Nematuraj birdoj aspektas kiel plenkreskuloj sed kun kornokolora supra mandibla makulo kaj palgrizaj irisoj.

Kvankam ambaŭ seksoj aspektas laŭvide simile al la homa okulo, la Patagona papago estas sekse dikromata. Maskloj tendencas havi signife pli ruĝajn kaj pli grandajn abdomenajn ruĝajn makulojn, kaj ambaŭ seksoj aspektas malsame sub UV-lumo, ĉar maskloj havas pli brilverdajn plumojn kaj inoj havas pli brilbluajn plumojn.

 Distribuado kaj habitato 
La Patagona papago troveblas en granda parto de Argentino, kaj ekzistas izolitaj populacioj en centra Ĉilio. Vintre, birdoj en centra kaj suda Argentino povas migri norden ĝis suda Urugvajo, igante ilin aŭstralaj migrantoj, dum ĉiliaj birdoj migras vertikale laŭ deklivo por eviti pli malvarmajn altitudojn. Oni scias ankaŭ, ke movadoj en la populacioj de nordokcidenta Argentino okazas laŭ disponeblo de manĝaĵoj.

La Patagona papago preferas sekan, malferman kamparon, precipe proksime de akvovojoj, ĝis 2000 m en alteco. Vivejoj inkluzivas montan herban arbustaron, patagoniajn stepojn, aridan malaltebenaĵon, arbaran savanon, kaj la ebenaĵojn de Gran Chaco. Ili ankaŭ povas loĝi en kamparo kaj ĉe la randoj de urbaj areoj.

 Kutimaro kaj ekologio 

 Manĝado 
La dieto de la Patagona papago konsistas el semoj, beroj, fruktoj, kaj eble vegetaĵa materialo, kaj oni povas vidi ilin manĝantaj sur la tero aŭ en arboj kaj arbustoj. Ilia dieto varias laŭsezone, kun fruktokonsumo pintanta dum la somero de Argentino (decembro-februaro), kie unu studo trovis, ke frukto konsistigas 2% de ilia stomakenhavo en novembro-decembro, 74% en januaro, 25% en februaro, 35% en marto kaj 8% en aprilo. Specife, Patagonaj papagoj estis observitaj manĝantaj la fruktojn de diversaj specioj kiel la ruĝa empetro (Empetrum rubrum), ĉilia palo verde (Geoffroea decorticans), Lycium salsum, piproarboj (Schinus sp.), Prosopis sp., Discaria sp., same kiel kaktoj. Vintre, la Patagona papago manĝas ĉefe semojn de kultivaĵoj kaj naturaj plantoj kiel kardoj, same kiel la patagonia kverko (Nothofagus obliqua) kaj la karbona kverko carboncillo (Cordia decandra) en la ĉiliaj antaŭmontoj.

 Reproduktado 
Plej bone konata pro siaj nestokutimoj, la Patagona papago elfosas prilaboritajn nestokavernojn en klifofacoj el kalkoŝtono aŭ grejso, ofte en ravinoj. Ĉi tiuj nestotruoj povas esti ĝis 3 m profundaj en klifofaco, konektante kun aliaj tuneloj por krei labirinton, finiĝante en nesta ĉambro. Reproduktantaj paroj reuzas nestotruojn de antaŭaj jaroj, sed povas pligrandigi ilin. Ili nestas en grandaj kolonioj, kelkaj el la plej grandaj iam registritaj por papagoj, kio supozeble reduktas predadon. Tiu papagoj emas elekti pli grandajn, pli altajn ravinojn, permesantajn pli grandajn koloniojn kaj pli altajn nestotruojn, kio rezultas en pli alta reprodukta sukceso.

En la foresto de akcepteblaj ravinoj aŭ klifoj uzeblaj kiel nestolokoj, Patagonaj konuroj uzas antropogenajn substratojn kiel ŝtonminejojn, putojn kaj fosaĵojn. Malofte, oni scias, ke ili nestas en arbaj kavaĵoj.

Studoj montris, ke Patagonaj konuroj estas kaj socie kaj genetike monogamaj. La reprodukta sezono komenciĝas en septembro, kaj ovoj estas demetitaj ĝis decembro, kun du ĝis kvin ovoj demetitaj por ĉiu ovodemetado. La kovado estas de 24-25 tagoj, kaj la ino estas la sola kovanto, dum la masklo zorgas pri ŝi. Eloviĝo okazas nesinkrone, kaj morteco estas pli alta por la kvara kaj kvina idoj en ovodemetado. Ambaŭ gepatroj zorgas pri la konuridoj. Konuridoj komencas elnestiĝi fine de decembro ĝis februaro, proksimume ok semajnojn post eloviĝo, kaj la idoj dependas de siaj gepatroj ĝis kvar monatoj.

Referencoj

Eksteraj ligiloj
 Burrowing Parrot Project

Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Argentino