Tais

Tais (IFA /ˈθaɪs/; , ) estis historia figuro de la 4-a jarcento a.K., konata kiel hetajro (kortezanino) en Antikva Grekio, kiu akompanis Aleksandron la Grandan dum liaj militiroj. Ŝi estas precipe memorata pro sia supozata rolo en la bruligo de Persepolo, la ĉefurbo de la Persa Imperio, en la jaro 330 a.K. Kvankam ŝia vivo estas parte obskurita de legendoj, Tais restas fascina simbolo de influo kaj karismo en la helenisma epoko.

 Vivo 
Tais naskiĝis en Ateno, verŝajne ĉirkaŭ la jaro 350 a.K., kvankam precizaj datumoj mankas. Kiel hetajro, ŝi apartenis al klaso de kleraj kaj sendependaj virinoj, kiuj ofte estis proksimaj al potencaj viroj. Ŝi famiĝis kiel kunulino de Aleksandro la Granda, akompanante lin en liaj militkampanjoj tra Azio. 

La plej konata epizodo rilata al Tais okazis en la jaro 330 a.K., kiam, laŭ la historiisto Plutarko, ŝi instigis la bruligon de Persepolo post bankedo. Dum ebria festo, Tais kvazaŭ proponis bruligi la palacon de Kserkso la 1-a kiel venĝo por la detruo de Ateno fare de la persoj en 480 a.K. Aleksandro, laŭdire, konsentis, kaj la fajro detruis grandan parton de la urbo. Tamen, kelkaj modernaj historiistoj pridubas la precizecon de tiu rakonto, sugestante ke ĝi eble estis propaganda legendo por pravigi la detruon.

Post la evento en Persepolo, Tais restis en la sekvantaro de Aleksandro. Ŝi poste iĝis amkunulino aŭ edzino de Ptolemeo la 1-a, unu el la generaloj de Aleksandro, kaj naskis al li almenaŭ tri infanojn: Lagus, Leontiskos, kaj Eirene. Oni scias malmulte pri ŝiaj postaj jaroj, sed ŝia influo en la kortego de Aleksandro kaj ŝia rilato kun Ptolemeo substrekas ŝian signifon en la epoko.

 Kultura signifo 
eta|Aleksandro kaj Taide, pentraĵo de Lodovico Carracci, 1611
eta|Thaïs en la Infero de Danto. Ilustraĵo de Gustave Doré

Tais el Ateno estas figuro kiu miksas historian realecon kun mitaj elementoj. Ŝia rolo en la bruligo de Persepolo inspiris literaturon, arton, kaj eĉ operon.

La greka poeto Menandro verkis ĉirkaŭ 300 a.K. komedion nomita Thaïs , konservita fragmente, datiĝas de la 1-a jarcento p.K. Dante Alighieri aperigis ŝin en sia La Dia Komedio (ĉirkaŭ 1310). En la 18-a kanto ŝi devas penti tie en infero inter la flatantoj en fekaĵujo.

En 1972, la rusa verkisto Ivan Antonoviĉ Jefremov verkis Tajs de Ateno , kiu rakontas la historion de ŝia vivo ekde la tempo kiam ŝi renkontis Aleksandron ĝis ŝi fariĝis reĝino en Memfiso, Egiptujo. 

Legendo pri samnomita sanktulino de la 5-a/6-a jarcento, egipta hetajro kaj pli posta ermito Tais, kies hagiografio ŝajnas esti proksima al la vivo de Tais, estas konata. La dramo Pafnutius de Hrosvitha baziĝas sur ĉi tiu legendo. Tio estas la bazo por la historia romano Thaïs (1890) de la franca verkisto Anatole France. Tie, la kristana egipta asketo Pafnucio provas konverti la koleregan belulinon, sed estas malhelpita de sia propra fiereco. Ĉi tiu libro inspiris Jules Massenet verki la operon Thaïs, kiu premieris en Parizo en 1894 .

Ŝia bildo kiel klera kaj potenca virino defias stereotipojn pri hetajroj, montrante ilin kiel pli ol nur kortezaninoj, sed kiel influaj personoj en la socio.

En la moderna epoko, Tais estas studobjekto por historiistoj kaj feministoj, kiuj esploras la rolojn de virinoj en la antikva mondo. Ŝia kapablo navigi inter potencaj viroj kaj lasi spuron en la historio igas ŝin intriga figuro por kompreni la dinamikojn de la helenisma epoko.

 En Esperanto aperis 

 Ivan Efremov: Tais el Ateno. El la rusa tradukis Jurij Finkel. Monda Asembleo Socia (MAS),2012, 533 paĝoj, ISBN 978-2-918300-73-1 (= MAS-libro 76);

 Referencoj 

Kategorio:Virinoj
Kategorio:Antikva Grekio
Kategorio:Helenisma epoko  
Kategorio:Virinoj en la historio  
Kategorio:Aleksandro la Granda