Seán O'Casey

Seán O'CASEY (ofte Sean O'Casey ; irlande: Seán Ó Cathasaigh, [ ˈʃɑːn̪ oːˈkahəsiː ]; naskita John Casey, n. la 30-an de marto 1880 en Dublino, Irlando - m. la 18-an de septembro 1964 en Torquay, Unuiĝinta Reĝlando) estis irlanda dramisto kaj politika aktivulo de la irlanda libereclukto kaj socialismo. Liaj portretadoj de la vivoj de la malriĉuloj en Dublino kaj liaj kontraŭmilitaj dramoj igis lin konata dramisto de la 20-a jarcento.  

 Vivo 
O'Casey kreskis en protestanta mezaklasa familio en norda Dublino. Lia patro mortis kiam Seán estis nur sesjara, lasante familion de dek tri.  La familio malriĉiĝis kaj O'Casey lernis pri la vivo en la slumoj. Lia politika verkado komenciĝis kiam li aliĝis al la Gaela Ligo. Li mem lernis la irlandan lingvon, ludis ĵetadon de ĵetantoj en la GAA kaj komencis lerni la uilleann pipes, la irlandajn sakŝalmojn. Li ankaŭ aliĝis al la Irlanda Respublikisma Frataro. Li aliĝis al la Irlanda Transporta kaj Ĝenerala Laborista Unio, kiun James Larkin fondis, kaj en marto 1914 fariĝis ĝenerala sekretario de la Irlanda Civitana Armeo, ankaŭ fondita de Larkin. Kiam naciismo fariĝis pli kaj pli ofta tie, li forlasis la Irlandan Civitanan Armeon kiel konvinkita socialisto en julio 1914, instigite de disputoj kun James Connolly. O'Casey estis tre kritika pri la Dublina Paska Ribelo de 1916. (Li integrigis sian perspektivon pri la eventoj en la dramon de 1926 "The Plough and the Stars ".)

Li ankaŭ demisiis de la Gaela Ligo, al kiu li longe faris utilan servon per sia detala scio pri la gaela lingvo. Kiel la tuta kultura movado de la Irlanda Renesanco, la Gaela Ligo ŝajnis al li esti ĉefe movado de la supera mezklaso, dum, konsiderante sian propran biografian fonon, li pli forte identiĝis kun la zorgoj de la laborista klaso. 

O'Casey tiam komencis verki socie kaj socikritikajn teatraĵojn kun granda sukceso. De 1923 ĝis 1927, ili estis prezentitaj ekskluzive ĉe la Abbey Theatre. Dum la dramistoj de la Irlanda Renesanco ĝenerale tute ignoris la socipolitikan realecon de urba Irlando en siaj verkoj, O'Casey lokigis siajn realismajn teatraĵojn en la pli malaltaj sociaj klasoj de la konflikta laborista kaj mezaklasa sceno de Dublino. Karakteriza por la teatraĵoj de O'Casey estas, ĉefe, lia kombinaĵo de realisma portretado de sociaj problemoj kaj temaroj kun melodrama karakterizado kaj intriga disvolviĝo. 

Kun la premiero de lia du-akta teatraĵo The Shadow of a Gunman en 1923, komenciĝis la Dublina Trilogio de O'Casey, en kiu li traktis la malsukceson de socia revolucio en Irlando kaj la malsukceson de la Paska Ribelo de 1916. La viraj herooj estas ĉiuj kontraŭherooj, kelkaj simpatiaj revuloj, kelkaj fanfaronaj aŭ malkuraĝaj. La virinaj roluloj, aliflanke, ŝajnas kuraĝaj kaj kuraĝe dediĉitaj al la vivo. 

La Ombro de Pafanto vekis grandan intereson inter la teatraj publikoj de Dublino kaj, per sia allogo, savis la Abbey Teatron de la tiama baldaŭa bankroto; la tria prezentado alportis plenvenditan domon por la unua fojo. 

En 1924, Juno and the Paycock sekvis kun same granda sukceso. Li ricevis la Premion Hawthornden pro ĉi tiu verko en 1925. Ĉi tiu tragikomedio establis lian famon en Anglio kaj neniam malaperis de la scenejoj de la mondo de tiam.  O'Casey nun povis rezigni sian laboron kiel vojlaboristo kaj vivi de la enspezoj de sia verkado. 

La Plugilo kaj la Steloj, la fina teatraĵo en la Dublina Trilogio, estis prezentita en februaro 1926, kaj kaŭzis skandalon kompareblan al la tumulto ĉirkaŭ la teatraĵo de Synge el 1907, La Bonvivanto de la Okcidenta Mondo (d:Q451517). Irlandaj naciistoj estis koleraj, ke O'Casey enscenigis kritikan vidpunkton pri la Dublina Paska Ribelo. William Butler Yeats, kiu konsideris la teatraĵon majstraĵo, eĉ sursceniĝis por defendi ĝin. 

Tamen, kiam la kontraŭmilita teatraĵo de O'Casey, The Silver Tassie, estis malakceptita de Yeats, la direktoro de la Abbey Theatre, li elmigris al Anglio en 1927. La disputo pri The Silver Tassie reflektis la fundamente malsamajn vidpunktojn de la du poetoj pri la funkcio kaj signifo de dramo. Dum Yeats vidis dramon ĉefe kiel havantan la taskon alfronti homojn kun la ekstertempaj, universalaj homaj problemoj de ilia ekzisto, O'Casey ne volis apartigi siajn verkojn de nuntempaj eventoj. Eĉ kiam liaj teatraĵoj ne temas ekskluzive pri irlandaj kondiĉoj, ili traktas rekte nuntempajn historiajn evoluojn kiel la Irlanda Lukto por Libereco, la Unua Mondmilito, la postmilita depresio (Within the Gates, 1934), kaj la Dua Mondmilito (Oak Leaves and Lavender, 1946). La polemika teatraĵo The Silver Tassie estis prezentita en Londono en 1929. Post kiam Yeats kaj O'Casey repaciĝis, la teatraĵo ankaŭ estis prezentita ĉe la Abbey Theatre en 1935. Tamen, la prezentado ekfunkciigis furiozajn atakojn, kiuj plue fremdigis O'Casey de la Abbey Theatre, kiu - nun subvenciita de la ŝtato - ĉiam malpli kongruis kun lia teatra koncepto.  Tamen, la komedio The End of the Beginning ankaŭ premieris ĉe la Abbey Theatre en 1937. 

En Anglio, O'Casey verkis kelkajn aliajn teatraĵojn, sed escepte de Within the Gates (1934), ili neniam fariĝis tiel konataj kiel liaj unuaj dramaj verkoj; tamen, lia ses-voluma aŭtobiografio nun estas rigardata kiel samranga al liaj teatraĵoj.

En lia hejmurbo Dublino, piedira ponto super la rivero Liffey, la Ponto Seán O'Casey, estas nomita laŭ li.

 Verkaro 

 Lament for Thomas Ashe (1917), kiel Seán Ó Cathasaigh
 The Story of Thomas Ashe (1917), kiel Seán Ó Cathasaigh
 Songs of the Wren (1918), kiel Seán Ó Cathasaigh
 More Wren Songs (1918), kiel Seán Ó Cathasaigh
 The Harvest Festival (1918)
 The Story of the Irish Citizen Army (1919), kiel Seán Ó Cathasaigh
 The Shadow of a Gunman (1923)
 Kathleen Listens In (1923)
 Juno and the Paycock (1924)
 Nannie's Night Out (1924)
 The Plough and the Stars (1926)
 The Silver Tassie (1927)
 Within the Gates (1934)
 The End of the Beginning (1937)
 A Pound on Demand (1939)
 The Star Turns Red (1940)
 Red Roses for Me (1942)
 Purple Dust (1940/1945)
 Oak Leaves and Lavender (1946)
 Cock-a-Doodle Dandy (1949)
 Hall of Healing (1951)
 Bedtime Story (1951)
 Time to Go (1951)
 The Wild Goose  (1952)
 The Bishop's Bonfire: A Sad Play within the Tune of a Polka (1955)
 Mirror in My House (two volumes, 1956, reissued kiel Autobiographies, 1963 and since; combining the six books of memoirs listed next)
 I Knock at the Door (1939)
 Pictures in the Hallway (1942)
 Drums Under the Window (1945)
 Inishfallen, Fare Thee Well (1949)
 Rose and Crown (1952)
 Sunset and Evening Star (1954)
 The Drums of Father Ned (written 1957, staged 1959)
 Behind the Green Curtains (1961)
 Figuro in the Night (1961)
 The Moon Shines on Kylenamoe (1961)
 Niall: A Lament (1991)

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Sean O'Casey Kolekto ĉe la Harry Elaĉeta Centro
 Seán O'Casey kaj la 1916 Easter Leviĝo
 O'Casey ĉe Hodiaŭ en Literaturo
 Bibliografio,
 Seán O'Casey profilo, threemonkeysonline.com
 'Shakespearede Irlando': tri aktoroj pri Seán O'Casey
 Seán O'Casey ĉe La Teresa Deevy Arkivo

Kategorio:Irlandaj anglikanoj
Kategorio:Kristanaj komunistoj
Kategorio:Britaj socialistoj
Kategorio:Anglalingvaj verkistoj
Kategorio:Irlandaj verkistoj
Kategorio:Irlandaj dramistoj