Disigitaj kaj pelitaj

Disigitaj kaj pelitaj () estas tragikomedio en tri aktoj verkita de Ŝalom Alejĥem en 1903. La dramo, origine verkita en la jida lingvo, esploras la vivojn de judaj familioj en la rusa imperio, temigante iliajn luktojn, aspirojn, kaj la sociajn ŝanĝojn influantajn ilian komunumon. La verko kombinas humoron kaj patoson por pentri vivecan bildon de la jida kulturo kaj la defioj de moderniĝo en la komenco de la 20-a jarcento. La titolo mem aludas al la disiĝo de la judaj komunumoj pro ekonomiaj, sociaj, kaj politikaj premoj, reflektante temon de fragmentiĝo kaj serĉado de identeco.

La teatraĵo estis unue publikigita en 1903 kaj prezentas serion de scenoj kiuj montras la ĉiutagan vivon, konfliktojn, kaj emociajn ligojn ene de juda komunumo. Ŝalom Alejĥem, konata pro siaj rakontoj pri Tevje la laktovendisto, uzas sian karakterizan stilon, kiu miksas malgajan ironion kun profunda homeco, por krei memorindajn rolulojn kaj dialogojn. La dramo estas konsiderata grava verko en la jida literaturo, kvankam ĝi estas malpli konata ol liaj prozaj verkoj.

La teksto estas havebla interrete ĉe la Interreta Arkivo. Ŝalom Alejĥem, Cezajt un ceŝprajt, Interreta Arkivo,

 Enhavo 
La dramo konsistas el tri aktoj, ĉiu el kiuj montras malsaman aspekton de la juda vivo. Ĝi okazas en tipa juda ŝtetlo (malgranda urbo aŭ vilaĝo, precipe juda) kaj sekvas la vivon de la familio de Reb Josele, kune kun aliaj vilaĝanoj, kies sortoj interplektiĝas pro familiaj atendoj, ekonomiaj malfacilaĵoj, kaj la influo de ŝanĝiĝantaj tempoj.

La unua akto enkondukas la ĉefajn rolulojn kaj iliajn personajn konfliktojn, ofte ligitajn al familiaj atendoj kaj ekonomiaj malfacilaĵoj. La dua akto esploras la sociajn premojn kaj la streĉiĝojn inter tradicio kaj moderniĝo. La fina akto alportas rezolucion, kvankam ofte ambiguan, kiu reflektas la kompleksecon de la vivo de la roluloj. La intrigo sekvas la interagojn de pluraj familioj en malgranda juda vilaĝo, kie ekonomiaj malfacilaĵoj, aranĝitaj geedziĝoj, kaj la influo de eksteraj fortoj, kiel ekzemple la rusa registaro aŭ la altiĝanta moderna mondo, kreas konfliktojn. La tragikomedia tono permesas al Ŝalom Alejĥem ekvilibrigi malpezajn momentojn de humuro kun profundaj, ofte doloraj, reflektadoj pri la stato de la juda popolo.

 Unua Akto: Enkonduko kaj Konfliktoj 
La unua akto enkondukas la ĉefajn rolulojn kaj starigas la centrajn konfliktojn. Reb Josele, la patriarko, klopodas konservi tradician judan vivmanieron, inkluzive de religiaj praktikoj kaj aranĝitaj geedziĝoj [p. 5]. Lia edzino, Ĥane, provas ekvilibrigi lian konservatismon kun la aspiroj de iliaj infanoj, Mendel kaj Rivke. Mendel, la plej aĝa filo, estas ambicia kaj revas pri forlasado de la vilaĝo por serĉi modernan vivon en la urbo, kio kondukas al disputoj kun sia patro, kiu vidas tion kiel perfidon de tradicio [p. 10]. Rivke, la filino, alfrontas aranĝitan geedziĝon kun viro kiun ŝi ne amas, kio kreas emocian streĉiĝon [p. 15]. Dume, Ŝlojme, humurplena najbaro, provizas malpezajn momentojn per siaj spritaj observoj pri la vilaĝa vivo [p. 20], dum Jankel, loka komercisto, enkondukas ekonomian dimension al la rakonto per siaj dubindaj negocoj, kiuj influas la tutan komunumon [p. 25].

La akto finiĝas kun kreskantaj streĉiĝoj, kiam la familio de Reb Josele luktas por akordigi siajn personajn dezirojn kun la atendoj de la komunumo. La scenoj estas plenaj de dialogoj kiuj miksas humuron kun la subaj angoroj pri malriĉeco kaj socia ŝanĝo, karakterizaĵo de la stilo de Ŝalom Alejĥem.

 Dua Akto: Eskalado kaj Sociaj Premoj 
En la dua akto, la konfliktoj intensiĝas kiam eksteraj fortoj komencas influi la vilaĝon. La ekonomiaj malfacilaĵoj pligrandiĝas, parte pro la agoj de Jankel, kiu profitas el la malriĉeco de siaj najbaroj [p. 25]. Mendel faras konkretajn paŝojn por forlasi la vilaĝon, planante vojaĝi al urbo por serĉi laboron, kio kondukas al emocia konfrontiĝo kun Reb Josele, kiu timas perdi sian filon al la "moderna mondo" [p. 30]. Rivke, dume, ribelas kontraŭ sia aranĝita geedziĝo, esprimante sian deziron por memdecido, kvankam ŝi restas ligita al siaj familiaj devoj [p. 32]. Ĥane provas mediacii, sed ŝiaj klopodoj malsukcesas pro la profundaj dividoj inter la generacioj [p. 7].

La akto ankaŭ enkondukas pli larĝajn sociajn temojn, kiel la kreskantan influon de sekularaj ideoj kaj la minacon de antisemitismo, kiu aldonas senton de urĝeco al la decidoj de la roluloj. Ŝlojme daŭre ofertas humurajn komentojn, sed liaj observoj komencas havi pli malgajan tonon, reflektante la malkreskon de la tradicia ŝtetl-vivo [p. 35].

 Tria Akto: Rezolucio kaj Ambigueco 
La fina akto alportas partan rezolucion al la konfliktoj, kvankam en la tipa tragikomedia stilo de Ŝalom Alejĥem, la fino estas malferma kaj ambigua. Mendel decidas forlasi la vilaĝon, markante definitivan rompon kun sia patro, kvankam li promesas helpi sian familion finance [p. 40]. Rivke akceptas sian aranĝitan geedziĝon, sed faras tion kun peza koro, sugestante ke ŝiaj personaj aspiroj restos nerealigitaj [p. 42]. Reb Josele, kvankam komence rezistema, komencas rekonsideri siajn striktajn tradiciojn, kvankam li restas profunde ligita al siaj kredoj [p. 45]. Ĥane, kiel la emocia centro de la familio, provas konservi unuecon, sed ŝi agnoskas ke la mondo kiun ili konas estas ŝanĝiĝanta [p. 47].

Jankel alfrontas sekvojn pro siaj agoj, kiam la komunumo malkovras lian malhonestan konduton, kvankam li evitas severan punon, reflektante la ofte nejustan realecon de la ekonomiaj sistemoj [p. 50]. Ŝlojme finas la teatraĵon per monologo kiu miksas humuron kaj melankolion, meditante pri la estonteco de la juda popolo en mondo kiu ŝajnas disigi kaj peli ilin [p. 52].

 Resumo 
La intrigo de Disigitaj kaj pelitaj turniĝas ĉirkaŭ la temoj de tradicio kontraŭ moderniĝo, familia lojaleco, kaj la efikoj de ekonomiaj kaj sociaj premoj sur juda komunumo. Ŝalom Alejĥem uzas tragikomedion por krei ekvilibron inter malpezaj momentoj—ofte per la dialogoj de Ŝlojme—kaj la pli pezaj temoj de perdo, disiĝo, kaj identeca krizo. La lingvaĵo estas riĉa je jidaj idiomaĵoj, kiuj donas aŭtentikan voĉon al la karakteroj, dum la strukturo de la teatraĵo permesas profundan esploron de individuaj kaj kolektivaj luktoj.

 Listo de roluloj 
Reb Josele: Patriarko de juda familio, li estas tradiciemulo kiu klopodas konservi la maljunan vivmanieron spite al ŝanĝiĝantaj tempoj. Lia rolulo reprezentas la maljunan generacion, kiu luktas por kompreni la aspirojn de la junuloj [p. 5].

Ĥane: La edzino de Reb Josele, kiu provas mediacii inter sia edzo kaj iliaj infanoj. Ŝi estas praktika kaj zorgema, sed ofte superfortita de la konfliktoj en la familio [p. 7].

Mendel: La plej aĝa filo de Reb Josele, kiu revas pri moderniĝo kaj forlasado de la vilaĝo por serĉi pli bonan vivon en la urbo. Liaj ambicioj kreas streĉiĝojn kun lia patro [p. 10].

Rivke: La filino de Reb Josele, kiu estas engaĝita en aranĝita geedziĝo. Ŝi reprezentas la junan generacion kaptitan inter tradicio kaj persona deziro [p. 15].

Ŝlojme: Najbaro kaj amiko de la familio, kiu alportas humoron al la rakonto per siaj spritaj rimarkoj. Li ofte funkcias kiel komenta voĉo pri la sociaj ŝanĝoj [p. 20].

Jankel: Loka komercisto, kies egoismaj decidoj influas la tutan komunumon. Lia karaktero ilustras la ekonomiajn premojn, kiuj pelas la intrigon [p. 25].

 Referencoj 

Kategorio:Noveloj de Ŝalom Alejĥem
Kategorio:Jidlingva literaturo
Kategorio:Literaturo de la 20-a jarcento
Kategorio:Literaturo de la 19-a jarcento
Kategorio:Fikciaj judoj
Kategorio:Judoj kaj judismo en populara kulturo