Ruĝbeka papago

La Ruĝbeka papago (Pionus sordidus, laŭ kio Malpura papago) konata ankaŭ kiel Koralbeka papago), estas unu el ok specioj de papagoj en la genro Pionus en la subfamilio Arinae de la familio Psittacidae, de afrikaj kaj amerikaj papagoj.  Ĝi troviĝas en Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo.Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. 30a de Januaro 2023. Species Lists of Birds for South American Countries and Territories.  Alirita la 30an de Januaro, 2023

Taksonomio kaj sistematiko
En 1751 la angla natursciencisto George Edwards inkludis bildon kaj priskribon de la Ruĝbeka papago en la kvara volumo de sia A Natural History of Uncommon Birds. Li uzis la anglalingvan nomon "The dusky parrot" (malhela papago). Edwards bazis sian mankolorigitan desegnon sur vivantan birdon en Londono, kiu estis posedaĵo de la botanikisto kaj membro de la Reĝa Societo de Londono Peter Collinson. Collinson kredis, ke lia papago devenie el Nova Hispanio. 

Kiam en 1758 la sveda natursciencisto Carl Linnaeus ĝisdatigis sian Systema Naturae por la 10a eldono, li metis la Ruĝbekan papagon kun la aliaj papagoj en la genron Psittacus. Linnaeus inkludis mallongan priskribon, stampis la duvortan nomon Psittacus sordidus, kaj citis la verkon de Edwards. 

La Ruĝbeka papago estas nun unu el ok specioj de papagoj metitaj en la genron Pionus, enkondukitan en 1832 fare de la germana natursciencisto Johann Georg Wagler. La genronomo devenas el la antikva greka piōn, pionos kun la signifo "dika". La specia epiteto sordidus  es Latina kun la signifo "mizera" aŭ "malpura".

La Ruĝbeka papago havas jenajn ses subspeciojn:

P. s. saturatus Todd, 1915
P. s. ponsi Aveledo & Ginés, 1950
P. s. sordidus (Linnaeus, 1758)
P. s. antelius Todd, 1947
P. s. corallinus Bonaparte, 1854
P. s. mindoensis Chapman, 1925

Komence de la 20-a jarcento kelkaj fakuloj traktis subspecion P. s. corallinus kiel aparta specio.Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 30a de Januaro 2023. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society.  Alirita la 30an de Januaro, 2023 Pli ĵuse kelkaj fakuloj pridubis la validecon de P. s. mindoensis kiel aparta el corallinus.Collar, N., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Red-billed Parrot (Pionus sordidus), versio 1.0. En Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.  Alirita la 26an de Februaro, 2023 La Ruĝbeka papago kaj la Skvamkapa papago (P. maximiliani) estas frataj specioj.

Aspekto
La ruĝbeka papago estas 27 ĝis 29 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 272 g. Ĉiuj subspecioj havas la samnoman ruĝan bekon. Plenkreskuloj de la nomiga subspecio P. s. sordidus havas malbrile verdan kapon, kies plumoj havas malbrile bluajn randojn; iliaj okuloj estas ĉirkaŭitaj de nuda grizeca haŭto. Iliaj dorsoj, flugiloj kaj internaj vostoplumoj estas olivverdaj; iliaj eksteraj vostoplumoj estas bluaj. Ilia supra brusto estas malbrile blua, kiu fariĝas flavbruna kun rozkolora nuanco sur la ventro. Iliaj subvostaj kovriloj estas ruĝaj. Nematuraj birdoj havas verdan kapon kaj bruston kaj flavecverdajn subvostajn kovrilojn.

Subspecioj P. s. antelius estas pli palaj ol la nomiga kaj havas tre bluan koloron en la brusto. P. s. saturatus estas pli malhela ol la nomiga kaj P. s. ponsi estas pli malhela ol saturatus. Subspecioj P. s. corallinus estas pli granda kaj pli verda ol la nomiga, kaj ĝia dorso havas grizajn kaj bluajn nuancojn. P. s. mindoensis estas simila al corallinus, sed iom pli flava.

Distribuado kaj habitato
La subspecioj de la Ruĝbeka papago havas disan distribuadon. Ili troviĝas tie:

P. s. saturatus, Sierra Nevada de Santa Marta de Kolombio
P. s. ponsi, el la montetoj de Sierra Nevada de Santa Marta oriente ĝis Serranía del Perijá kiu markas la limon inter Kolombio kaj Venezuelo
P. s. sordidus, norda Venezuelo el Falcón kaj Lara orienten ĝis Miranda
P. s. antelius, nordorientaj subŝtatoj de Venezuelo Anzoátegui, Sukro, kaj Monagas
P. s. corallinus, dise el Orientaj Andoj de Kolombio suden tra orienta Ekvadoro ĝis centra Peruo kaj aparte en centra Bolivio
P. s. mindoensis, okcidenta Ekvadoro

La ruĝbeka papago loĝas en diversaj arbarkovritaj pejzaĝoj, inkluzive de la interno, maldensejoj kaj randoj de humidaj ĝis malsekaj malaltebenaĵoj kaj submontaraj ĉiamverdaj kaj duonfalfoliaj arbaroj; nubarbaroj, sekundaraj kaj galeriaj arbaroj; kaj kafplantejoj. En alteco ĝi plejparte troviĝas inter 500 kaj 1 500 m, sed ĝi varias ĝis 100 m kaj ĝis 2 400 m.

Kutimaro
Movoj
La ruĝbeka papago faras kelkajn lokajn laŭsezonajn movojn en norda Venezuelo, sed ĝiaj movoj, se entute, en la cetero de ĝia teritorio ne estas konataj.

Manĝado
Malmulto estas konata pri la furaĝa konduto aŭ dieto de la ruĝbeka papago, kvankam ĉi-lasta inkluzivas fruktojn kaj florojn.

Reproduktado
La reprodukta sezono de la ruĝbeka papago varias geografie. Ĝi daŭras de februaro ĝis aprilo en Kolombio kaj de januaro ĝis majo en Ekvadoro; en Venezuelo ĝi inkluzivas aprilon kaj en Bolivio inkluzivas oktobron. Ĝi nestas en truoj en arboj. La ovodemetado ŝajne kutime estas de tri ovoj. La kovada periodo estas de ĉirkaŭ 27 tagoj kaj elnestiĝo okazas ĉirkaŭ 12 semajnojn post eloviĝo.

 Referencoj 

 Hoppe, D., 2007: Ribeiropapagei – ein neuer Name für die Gelbbauchamazone. Gefiederte Welt, Vol. 131, pp. 173–176 + 210–213.

 Bibliografio 
 Forshaw, Joseph M. & William T. Cooper (1978). Parrots of the World (2a eld.). Melbourne: Landsdowne. ISBN 0-7018-0690-7.

 Juniper, T., kaj M. Parr (1998). A Guide to the Parrots of the World. Pica Press, East Sussex. .

 Eksteraj ligiloj 

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Venezuelo
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Kolombio