Granda gajno (teatraĵo)

Granda gajno () estas jida teatraĵo, verkita en 1915 de Ŝalom Alejĥem, unu el la plej elstaraj verkistoj en la jida literaturo. La dramo, kiu miksas komedion kaj dramon, esploras temojn de ambicio, avideco, kaj la homa kondiĉo en la kunteksto de juda komunumo en la komenco de la 20-a jarcento. La verko estis origine publikigita en 1915 kaj restas grava parto de la jida teatra kanono, ofte analizita pro siaj sociaj komentoj kaj psikologia profundo.

La teksto estas havebla interrete ĉe la Interreta Arkivo. Ŝalom Alejĥem, Dos Grojse Gevins, Interreta Arkivo,  Notu ke tiu verkaĵo estas malsama al la samnoma unua ĉapitro de la fama romano Tevje la laktovendisto.

 Superrigardo 
Granda gajno centras sur la vivo de juda familio kaj iliaj provoj plibonigi sian socian kaj ekonomian statuson per neatendita financa ŝanco. La intrigo sekvas la protagonistojn, kiuj trovas sin en morala dilemo post ricevi grandan sumon da mono, kiu promesas transformi iliajn vivojn. Tamen, la mono alportas ne nur esperon, sed ankaŭ konfliktojn, enviadon, kaj miskomprenojn inter la roluloj. Per sia karakteriza humuro, Ŝalom Alejĥem uzas la situacion por komenti la valorojn de la juda komunumo de sia tempo, inkluzive de la streĉoj inter tradicio kaj moderniĝo, same kiel la efikoj de subita riĉeco sur homaj rilatoj [p. 5-7].

La teatraĵo estas strukturita en tri aktoj, kun klara progresado de la enkonduko de la ĉefa konflikto, la komplikaĵoj kiuj sekvas, kaj fina rezolucio kiu lasas la spektantojn pripensi la moralajn implicojn de la rakonto. La lingvo de la dramo estas riĉa je jida idiomatiko, kio donas al ĝi aŭtentan voĉon kaj resonas kun la publiko de tiu epoko [p. 10].

 Intrigo 
La teatraĵo komenciĝas en maljuna juda vilaĝo, kie la familio de Reb Joĥanan, maljuna sed respektata viro, luktas por vivteni sin. Joĥanan, kiu laboras kiel modesta komercisto, revas pri pli bona vivo por siaj infanoj, precipe por sia filo Ŝmuel, kiu estas ambicia sed impulsema. La intrigo ekintensiĝas kiam Ŝmuel hazarde ricevas informon pri loteria bileto, kiu gajnis grandegan sumon. Tiu "Granda gajno" ŝajnas esti la respondo al ĉiuj iliaj problemoj, sed baldaŭ evidentiĝas, ke la mono alportas pli da komplikaĵoj ol solvoj [p. 15-20].

Dum la dua akto, la familio komencas plani kiel uzi la monon, sed malkonsentoj ekestas. Ŝmuel volas investi en riskaj komercaj entreprenoj, dum lia fratino Miriam, kiu estas pli prudenta, pledas por konservi la monon por estonta sekureco. Dume, la novaĵoj pri la gajno disvastiĝas en la vilaĝo, altirante la atenton de enviaj najbaroj kaj maljuna amiko de la familio, Lejzer, kiu asertas rajtojn super parto de la mono pro maljuna prunto. La streĉiĝoj kulminas kiam malkaŝiĝas, ke la loteria bileto eble ne estas tiel sekura kiel ili pensis, kondukante al serio de komikaj sed ankaŭ tragikaj miskomprenoj [p. 25-35].

En la fina akto, la familio alfrontas la sekvojn de siaj decidoj. La teatraĵo ne donas simplan solvon, sed anstataŭe lasas la spektantojn pripensi la veran valoron de riĉeco kaj la gravecon de familia unueco. La humuro de Ŝalom Alejĥem brilas tra la dialogoj, sed la subaj temoj de morala integreco kaj la efikoj de avideco donas al la verko profundan emocian resonancon [p. 40-45].

 Roluloj 

 Reb Joĥanan: La patriarko de la familio, maljuna komercisto kiu strebas konservi la tradiciojn de sia komunumo dum li alfrontas financajn malfacilaĵojn. Li estas saĝa sed ofte superfortita de la ambicioj de siaj infanoj [p. 6].
 Ŝmuel: La filo de Joĥanan, juna viro plena de revoj pri riĉeco kaj sukceso. Lia impulsema naturo kondukas lin al dubindaj decidoj, kiuj endanĝerigas la familion [p. 16].
 Miriam: La filino de Joĥanan, kiu reprezentas prudenton kaj raciecon. Ŝi ofte konfliktas kun Ŝmuel pro liaj riskaj planoj, sed ŝia lojaleco al la familio restas neŝancelebla [p. 18].
 Lejzer: Maljuna amiko de la familio, kiu alportas elementon de ekstera konflikto. Lia aserto pri parto de la loteria gajno kreas streĉiĝojn kaj malkaŝas pasintajn promesojn [p. 27].
 Najbaroj (diversaj): Grupo de vilaĝanoj kiuj reagas al la novaĵoj pri la gajno, alportante humuron kaj socian komenton per siaj enviaj aŭ subtenaj reagoj [p. 30].

 Referencoj 

Kategorio:Noveloj de Ŝalom Alejĥem
Kategorio:Jidlingva literaturo
Kategorio:Literaturo de la 20-a jarcento
Kategorio:Literaturo de la 19-a jarcento
Kategorio:Fikciaj judoj