Iran-Israela milito (2025)

La Israela-Irana Milito (ankaŭ konata kiel la 12-Taga Milito) komenciĝis la 13-an de junio 2025, per israelaj suprizaj elaeraj bombatakoj kontraŭ la Islama Respubliko Irano sub la kaŝnomo Operacio Leviĝanta Leono. La atakoj de la Israela Defenda Forto (IDF) kaj la israela eksterlanda spionservo Mossad  estis direktitaj kontraŭ instalaĵoj de la irana nuklea programo, militaj instalaĵoj en Irano, same kiel kontraŭ altrangaj komandantoj de la irana milita gvidantaro kaj iranaj nukleaj fizikistoj.   Irano komencis aerajn atakojn kontraŭ celoj en Israelo tiun saman tagon sub la kaŝnomo Operacio Vera Promeso la 3-a. Du semajnojn antaŭe, la Internacia Atomenergia Agentejo (IAEA) anoncis, ke Irano nun havas 408 kg da uranio riĉigita ĝis 60%. Kun plia riĉigo, tio sufiĉus por konstrui naŭ nukleajn bombojn.     

La 12an de junio 2025, la IAEA aprobis rezolucion redaktitan de Usono, Unuiĝinta Reĝlando, Francio kaj Germanio, kiu deklaris Iranon nekonforma al siaj nukleaj devoj.  Israelo komencis atakojn la sekvan tagon.

La Iran-aliancitaj Hutioj en Jemeno ankaŭ lanĉis plurajn misilojn al Israelo.  

En la nokto de la 22-a de junio 2025, Usono rekte intervenis en la milito kiam ĝiaj armetrupoj lanĉis aviadilajn atakojn kontraŭ iranaj nukleaj instalaĵoj (en Fordow, Natanz kaj Isfahano) sub la kaŝnomo Operacio Noktomeza Martelo por plie limigi la nukleajn kapablojn de Irano. 

La 24-an de junio 2025, Usono anoncis batalhalton, kiu ekvalidis la sekvan tagon.  

 Fono 
La malferma milito inter Israelo kaj Irano estis antaŭita de jardekoj da malamikeco devenantaj ekde la Irana Revolucio en 1979. Ekde tiam, Irano jam ne agnoskas Israelon kiel legitiman ŝtaton, kaj ĝia detruo fariĝis ŝtata doktrino. Dum jaroj, Irano subtenis islamistajn milicojn kiel Hizbulaho, Hamaso, Islama Ĝihado, kaj la Hutioj en ilia batalado kontraŭ Israelo.

La malferma konflikto komenciĝis kontraŭ la fono de pli vasta Proksim-Orienta militstato, same kiel la Irana disvolviĝo de nuklea programo kaj rilata balistikmisila programo, kiujn Israelo perceptas kiel kritikajn minacojn. Streĉiĝoj eskaladis sub la registaro de Benjamin Netanjahu kaj post la suprizatako de Hamaso kontraŭ Israelo en oktobro 2023 kaj ekde tiam la Israel-hamasa milito). Pliaj eskaladoj sekvis kun atakoj de Iran-apogitaj grupoj kiel la Hutioj (Jemeno) kaj Hizbulaho (Libano). Rektaj militaj konfliktoj (interbombardado) inter la du ŝtatoj okazis jam en aprilo kaj oktobro 2024.  
 Trafitoj kaj damaĝo 
Laŭ la irana Ministerio pri Sano kaj la Asocio de Homaj Rajtoj-Aktivuloj en Irano (opozicio), la israelaj atakoj mortigis plurajn iranajn militkomandantojn, gvidantojn de la Islama Revolucia Gvardio, almenaŭ 10 nukleajn sciencistojn,  kaj pli ol 900 iranajn civilulojn.  La irana Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj raportis, ke pli ol 70 iranaj virinoj kaj infanoj estis mortigitaj en la unuaj tri israelaj atakoj.  La israelaj aviadilaj atakoj difektis la nukleajn instalaĵojn en Natanz kaj Isfahan, sed la nuklea instalaĵo en Fordow ŝajne ne estis difektita.  Israelo ankaŭ celis misilkomplekson proksime de Tabrizo, subteran misilinstalaĵon en Kermanŝaho, kaj instalaĵojn de la IRGC proksime de Teherano kaj Piranŝahr.  La atakoj ankaŭ difektis publikan infrastrukturon, inkluzive de hospitalo en Kermanŝaho. La unua ondo de irana respondo inkluzivis ĉirkaŭ 100 misilojn kaj 100 dronojn. La atakoj kaj postaj iranaj respondoj rezultigis la mortojn de 28 israelaj civitanoj. Irano laŭdire pafis pli ol 950 misilojn, inkluzive de specialaj kaj plibonigitaj irane faritaj misiloj. La irananoj atakis loĝapartamentojn, universitaton (Scienca Instituto Weizmann), flughavenon kaj civilan hospitalon en Beer-ŝeba. 

 Internacia takso 
La agresmilito (preventa milito) de Israelo kontraŭ Irano, same kiel la atakoj subtenataj de Usono, estas konsiderataj kontraŭleĝaj laŭ internacia juro fare de internaciaj advokatoj. La kontraŭatakoj de Irano, malgraŭ la rajto je memdefendo, ankaŭ estas konsiderataj malobservoj de internacia humanitara juro, ĉar ili estas direktitaj ne nur kontraŭ militistaro sed ankaŭ kontraŭ civilaj celoj. 

Efektive, juraj fakuloj konsideris la israelajn atakojn malobservo de internacia juro,  vidpunkto dividita de Bolivio, Brazilo, Ĉinio, Kubo, Rusio, Hispanio kaj Sud-Afriko.  La ​​komencajn israelajn atakojn kondamnis landoj tra la islama mondo, inkluzive de Egiptio,  Jordanio,  Pakistano,  kaj Turkio.  La atakojn subtenis Germanio,  Ukrainio,   kaj Usono, kiuj alvokis Iranon rapide konsenti pri nuklea interkonsento.  Kelkaj okcidentaj landoj kondamnis la perforton kaj alvokis Iranon kaj Israelon malpliigi la streĉiĝojn; Kanado, Francio  kaj Britio  diris, ke Israelo rajtas defendi sin.  Rusio diris, ke Irano ankaŭ rajtas defendi sin.  Unuiĝintaj Nacioj esprimis zorgon kaj alvokis moderecon. 

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

Kategorio:Militoj de Irano
Kategorio:Militoj de Israelo
Kategorio:Militoj de Usono
Kategorio:2025 en Irano
Kategorio:2025 en Israelo
Kategorio:2025 en Usono
Kategorio:Pasdarano
Kategorio:Konfliktoj en 2025