Sorley MacLean

Sorley MacLEAN (; n. la 26-an de oktobro 1911 en Osgaig, sur la insulo Raasay, Internaj Hebridoj ; m. la 24-an de novembro 1996 en Inverness, Highland) estis skota poeto kiu skribis siajn poemojn en la gaela kaj estis premiita la Reĝa/Reĝina Ora Medalo por Poezio. 

 Vivo 
Li naskiĝis la 26an de oktobro 1911 en Osgaig, sur la insulo Raasay, kie la skotgaela estis parolata kiel lia gepatra lingvo. Li studis en la Universitato de Edinburgo kaj ludis por la universitata teamo. Post akiro de bonega honora diplomo, li revenis al la Gàidhealtachd por labori kiel instruisto. Male al aliaj instruistoj, li klopodis konservi la instruadon de la skotgaela en skotaj lernejoj.

Kiel adoleskanto, MacGill-Eain ĉesis kredi je la presbiterianismo de sia komunumo.  Kiel multaj eŭropaj intelektuloj de la tempo, li simpatiis kun la ekstrema maldekstro. Multaj el liaj verkoj malkaŝe traktas politikajn temojn. Liaj politikaj inklinoj estis klare stalinismaj ĝis la mezo de la 1940-aj jaroj, sed malgraŭ tio, li neniam aliĝis al la Komunista Partio de Britio. Li ankaŭ estis lerta kaj delikata verkisto de ampoezio.

Li servis en la Brita Armeo en Nordafriko dum la Dua Mondmilito kaj estis vundita tri fojojn, unufoje dum la Batalo de El Alamein.

 Poezio 
Lia frua poezio estis en la angla, sed post verkado de sia unua gaela poemo, A' Chorra-ghritheach ("La Ardeo"), li decidis, ke ĝi estas multe pli altkvalita ol lia angla poezio kaj elektis daŭre verki en sia gepatra lingvo. Meze de la 1930-aj jaroj, li estis bone konata kiel gaela verkisto.

En novembro 1943, lia unua poemaro, Dàin Eimhir agus Dàin Eile ("Poemoj al Eimhir kaj Aliaj Poemoj"), estis publikigita. Ĝi iĝis unu el la plej gravaj libroj publikigitaj en la skotgaela en la 20-a jarcento.

Influite de la metafizikaj poetoj, sed ankaŭ de kelta mitologio kaj tradicia gaela muziko, MacLean revivigis la gaelan literaturan lingvon kaj tradicion, dum lia amiko Hugh MacDiarmid reenkondukis la skotan kiel seriozan literaturan lingvon. Dum ĉi tiu tempo li ankaŭ estis membro de la Kelta Ligo kaj ofta kontribuanto al ĝia kvaronjara revuo, Carn.

Lia verkado pri gaela poezio en tempo kiam tre malmultaj seriozaj verkistoj uzis la skotgaelan lingvon igis lin esti vidata kiel la patro de la skotgaela reviviĝo. Li helpis fondi Sabhal Mòr Ostaig, la ununuran universitaton kie ĉiuj kursoj estas instruataj en la skotgaela, sur la insulo Skye, kaj estis membro de ĝia konsilio.

Lia poezio prononcis la tutmondajn krimojn de la 20-a jarcento en la skotgaela lingvo, tiel modernigante kaj revivigante la lingvon. Li desegnis klarajn kaj artikajn analogecojn inter tiaj tragedioj kaj agoj de kultura genocido kiel la devigita delokiĝo de la Skotaj Altlandoj en la 18-a kaj 19-a jarcentoj, kaj la perforto kaj maljusteco de aktualaj eventoj aliloke, kiel ekzemple Biafra kaj Ruando. 

Lia plej grava verko estis Hallaig, poemo kiu meditas pri la malespero rezultinta el la devigita delokiĝo de la skotaj gaeloj. La poemo estas nomita laŭ detruita vilaĝo ĉe la orienta marbordo de lia naskiĝinsulo, Raasay. Timothy Tidy faris dokumentarion kun la sama nomo en 1984; en ĝi, MacLean diskutas la dominajn influojn sur lia poezio. La dokumentario ankaŭ enhavas komentaĵojn de Iain Crichton Smith kaj Seamus Heaney, grandajn pasaĵojn el la poemo kaj aliaj verkoj, kaj eltiraĵojn de gaela kanto. Hallaig ankaŭ aperas en la kantoteksto de la opero de Peter Maxwell-Davies, The Jacobite Rising. En sia albumo Bothy Culture, Martyn Bennett uzis registraĵojn de MacGill-Eathain legante sin en la angla kaj la gaela por samnoma kanto.

Multaj el liaj poemoj estis publikigitaj en dulingvaj eldonoj tutmonde.

 Verkaro 

 Seventeen poems for sixpence, 1940
 Dain do Eimhir, 1943
 Poems to Eimhir, 1971
 Spring tide and neap tide, 1977
 Reothairt is contraigh, 1985
 Ris a'bhruthaich, 1985
 Auld Alliance poetry reading, 1985
 14 poems of Sorley MacLean, 1986
 From Wood to Ridge, 1989
 O choille gu bearradh, 1991
 Eimhir, 1999

 Antologio 

 MacAulay, Donald ( Domhnall MacAmhlaigh ) [red] (1977). Nua-Bhàrdachd Gaelic / Modern Scottish Gaelic Poems: A Dulingual Anthology. Novaj Direktoj, Novjorko. pp.70-115: " Am Mùr Gorm/ La Blua Remparo ", " Camhanaich/ Tagiĝo ", " An Uair a Labhras mi mu Aodann/ Kiam mi parolas pri la vizaĝo ", " Cha do Chuir de Bhuaireadh riamh/ Neniam tia Tumulto estis metita", " Gaoir na h-Eŭropo/ La krio de Eŭropo ", " An Roghain-Allahenida/La Roghain-Allahena  "Madaidhean-Allaidh/ Hundoj kaj lupoj ", " A' Chorra-Ghritheach/ La ardeo ", " Hallaig/ Hallaig ", " Coilltean Ratharsair/ La arbaro de Raasay ", " Ban-Gàidheal/ Altebenaĵvirino ", " Glac a' Bhàis/ Valo de morto ", " Latha Foghair/ An autumn day ", " Aig Ua'a tombo de Yeats "

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Artikolo resumanta lekcion de Heaney sur  kaj la verkado de MacLean.
 La Insulo de Sorley Maclean  plenlonga dokumentario ĉe la Scottish Screen Archive.
 Papero diskutanta tradukoj de la Young's Scots de la poezio de MacLean.

Kategorio:Skotaj poetoj
Kategorio:Skotaj socialistoj