Robert Moses

Robert MOSES (n. la 18-an de decembro 1888 en New Haven, Konektikuto ; 29-a de julio 1981 en West Islip, Novjorko) estis usona urboplanisto, laboranta ĉefe en la metropola areo de Novjorko. 

Robert Moses estas unu el la plej kontestataj urboplanistoj en la historio de Usono. De la 1930-aj jaroj ĝis 1968, li havis grandegan influon sur la disvolviĝo de Novjorko kaj ĝiaj ĉirkaŭaj regionoj. Liaj projektoj, pro ilia skalo kaj grandiozeco, estis komparitaj kun la 19-a-jarcenta rekonstruo de Parizo, kaj Moses mem kun ilia kreinto, barono Georges Haussmann. 

La projektoj de Moses, kiuj celis rekonstrui Novjorkon laŭ la spirito de la modernismo de Le Corbusier, preferis larĝajn, plurvojajn aŭtovojojn anstataŭ publikan transporton. Ĉe la kulmino de sia kariero, Robert Moses okupis 12 administrajn postenojn, donante al li faktan potencon pri decidoj koncerne la disvolviĝon de la urbo. Tamen, li neniam gajnis elektitan sidlokon - li kandidatiĝis nur unufoje kiel Respublikano por Guberniestro de Nov-Jorkio, perdante la vetkuron al Demokrato Herbert H. Lehman per 800 000 voĉoj.

La ĉefaj projektoj, kiujn li gvidis, estis katalizilo por la disvolviĝo de la regiono post la Granda Depresio en Usono. Li estas meritigita pro projektoj, kiuj influis Novjorkon, inkluzive de la konstruado de pontoj konektantaj la insulon Manhatano al najbaraj kvartaloj, la konstruado de la Mondaj Ekspozicioj en 1939 kaj 1964, kaj la konstruado de la ĉefsidejo de Unuiĝintaj Nacioj. 

Post jaroj da dominado de la planado en Novjorko, la potenco de Moses komencis malkreski kiam li laboris por antaŭenigi planon konstrui aŭtovojon en la centra Manhatano. Multaj loĝantoj, kiuj sentis, ke la plano damaĝus la socian strukturon de iliaj loĝareoj, formis opozicion al la plano. La kontraŭa grupo estis gvidata de la urboplanistino Jane Jacobs. Rasa apartigo jam estis malpermesita tiutempe, kio kondukis al la sukceso de la kontraŭuloj kaj la malkresko de la reputacio de Moses, kreante ĝeneraligitan antagonismon kontraŭ lia laboro. 

En 1974, Robert Caro, usona ĵurnalisto kaj verkisto, publikigis kritikan biografion de Robert Moses titolitan The Power Broker.  Ĉi tiu verko, kiu gajnis al Robert Caro la Pulitzer-premion en 1974, estis elektita de *Modern Library* por sia listo de la 100 plej gravaj nefikciaj verkoj de la 20-a jarcento.  La respondo de Moses al la kritiko de Robert Caro estis, ke "ni vivas en motorizita civilizo." 

 Debato pri la "Aŭtovojpontoj de Moses" 
Ene de la studfako la sociologio de teknologio, ekzistas intensa debato pri la amplekso, laŭ kiu Moses celis soci-politike malaprobindajn celojn per siaj pontkonstruoj. Bernward Joerges: Die Brücken des Robert Moses - Stille Post in der Stadt- und Techniksoziologie. Leviathan, 27 (1), 1999, S. 43–63. Online-Version (PDF; 121 kB) Laŭ la aŭtoro Langdon Winner, Moseo intence konstruis plurajn pontojn aparte malaltajn por teni la ĉefe nigrulan malaltklason, kiu dependis de publika transporto kiel aŭtobusoj, for de lokaj libertempaj areoj. Langdon Winner: Do Artifacts Have Politics?, Daedalus, Bd. 109, 1980, S. 121–136. Postaj studoj, tamen, konkludis, ke la konstruoj de Moses ŝuldiĝis malpli al eble rasismaj trajtoj, sed prefere al la tiama ĝeneraligita plana maksimo de aŭto-amika urbo. Lutz Prechelt: Sociologio de Teknologio: La Pontoj de Robert Moses. (PDF; 1.4 MB) Libera Universitato de Berlino, 2008, pp. 5–42 , alirita la 5-an de julio 2012 .

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Robert Moses paperoj, 1907–1980, tenita de la manuskripta kaj arkiva dividaĵo, Novjorka publika biblioteko

Kategorio:Konvertitoj de judismo al kristanismo
Kategorio:Usonaj arkitektoj
Kategorio:Urboplanistoj
Kategorio:Novjorko