Verdapuga papageto

La Verdapuga papageto (Forpus passerinus) konata ankaŭ kiel Verdpuga papago, estas specio de papageto en la familio Psittacidae. Ĝi troviĝas en nordorienta Sudameriko kaj en la karibia insulo Trinidado. La verdapuga papageto troviĝas de norda Venezuelo orienten ĝis la malsupra Amazonio en Brazilo, kaj Surinamo, kaj estis enmetita en Kuracao, Jamajko kaj Barbado. Ĝi preferas duonmalfermajn malaltajn areojn kaj ankaŭ foje ĉeestas en urbaj parkoj. Ekzistas kvin subspecioj.

Taksonomio
La Verdapugan papageton formale priskribis en 1758 la sveda natursciencisto Carl Linnaeus en la deka eldono de sia verko Systema Naturae. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj papagetoj en la genron Psittacus kaj stampis la duvortan nomon Psittacus passerinus. Linnaeus specifis la tipan lokon kiel "America", sed tion ŝanĝis al Surinam Hans von Berlepsch en 1908. 

La verdpuga papageto nun estas unu el naŭ specioj en la genro Forpus, enkondukita en 1858 de la germana zoologo Friedrich Boie. La etimologio de la genronomo estas necerta. La specifa epiteto passerinus devenas de la latina lingvo kaj signifas "pasersimila".

Oni agnoskis jenajn kvin subspeciojn:
 F. p. cyanophanes (Todd, 1915) – norda Kolombio
 F. p. viridissimus (Lafresnaye, 1848) – norda Venezuelo, Trinidado kaj Tobago
 F. p. passerinus (Linnaeus, 1758) – Gujanoj
 F. p. cyanochlorus (Schlegel, 1864) – Roraima (norda Brazilo)
 F. p. deliciosus (Ridgway, 1888) – malsupra Amazonia Brazilo

 Aspekto 
La verdpuga papageto estas 12 cm longa kaj pezas 20–28 g. La plumaro estas plejparte brillverda kun pli obtuzaj/grizaj nukoj. La okuloj estas malhelbrunaj kaj bekoj kaj piedoj estas hele persikkoloraj. Verdpugaj papagetoj montras seksan dimorfismon: maskloj havas purpurbluajn unuarangajn flugilplumojn, sekundarajn kaj kovrilojn, kun brile turkiskoloraj plumoj sur la antaŭaj randoj de siaj flugiloj; inoj ne havas bluon sed havas pli da flavverda koloro sur la kapo. Kiel ĉiuj papagoj, verdpugaj papagetoj montras zigodaktilecon, kio signifas, ke du piedfingroj frontas antaŭen kaj du malantaŭen. Junuloj aspektas kiel plenkreskuloj.

La masklo de la subspecio F. p. cyanophanes havas pli ampleksajn purpurbluajn markojn, kiuj formas evidentan makulon sur la fermita flugilo. La masklo de F. p. viridissimus havas pli malhelajn purpurbluajn markojn sur la duarangaj flugiloj. La masklo de F. p. cyanochlorus havas pli malhelajn purpurbluajn markojn ol la nomiga subspecio; la ino estas pli brile flavverda. La masklo de F. p. deliciosus kompare kun la nomiga havas la dorson kaj pugon, kiuj estas pli brile smeraldverdaj, nuance per palblua; la unuarangaj kaj duarangaj flugiloj estas palbluaj kun purpurbluaj proksime al la plumoŝaftoj. La frunto de la ino estas pli flava.

Distribuado kaj vivmedio
Verdpugaj papagetoj troviĝas en tropika Sudameriko, de la karibaj regionoj de Kolombio, Venezuelo kaj Trinidado suden kaj orienten ĝis la Gujanoj kaj Brazilo ĉe la malsupra rivero Amazono. Ĝi estis enkondukita en Jamajko, Kuracao, Barbado kaj Tobago, kaj ne estis registrita en Trinidado antaŭ 1916. Kune kun la lilvosta papageto (Touit batavicus), ili estas la solaj papagetaj specioj troveblaj en Karibio.

Verdpugaj papagetoj estas sufiĉe oftaj en malfermaj, duonaridaj vivejoj kaj troviĝas en sekaj veprejoj, deciduaj arbaroj, galeriaj arbaroj, kamparo, arbaraj randoj kaj senarbarigitaj areoj tra sia tuta teritorio. Kvankam ili estas nemigrantaj, ili povas vagadi loke por trovi nutraĵfontojn. Ili ne troviĝas je altitudoj pli grandaj ol 1 800 metroj super marnivelo.

Kutimaro kaj ekologio

Sociemo
Verdapugaj papagetoj estas tre gregemaj kaj ripozas komunume; ili estas ofte vidataj en aroj de ĝis 100 individuoj.

Verdpugaj papagetoj faras malpezajn, pepantajn kriojn. Dum en grupoj, la krioj estas pli laŭtaj kaj pli penetraj. Kontaktaj krioj, similaj al nomoj, estas individue distingeblaj kaj estas uzataj por individua rekono de partnero. Ĉiu krio varias laŭ daŭro, frekvenco kaj tonalto.

Oni observis verdpugajn papagetojn en grupoj konsistantaj el kombinaĵoj de reproduktantaj vir-inaj paroj, nereproduktantaj vir-inaj paroj, vir-masklaj paroj, kaj individuaj nereproduktantaj maskloj; la nombro de ĉiu tipo dependas de la sezono. Eksterpara kopulacio estas relative malofta (malpli ol 8% de idoj estas koncipitaj per eksterpara fekundigo).

 Reproduktado 
Verdpugaj papagetoj formas fortajn parligojn kaj malofte ŝanĝas partnerojn, sed tipe reproduktiĝas nur kun la sama individuo dum 1-2 sezonoj. Vidv(in)aj papagetoj ofte prenas novan partneron, kaj 48% de la novaj duonpatroj adoptas la idojn. Duonpatroj aparte nestas kun siaj novaj partneroj, atingante pli fruajn aĝojn ĉe la unua reproduktado ol konkurantoj (la specimengrandecoj de duonpatr(in)-vidva paroj estis tro malgrandaj por produkti rezultojn, je nur 15 paroj). Tial, adopto ŝajnas esti sekse selektita. Tamen, same okazas kun idmortigo fare de duonpatroj. 

Preskaŭ duono de naturaj inoj provas duan idaron dum sia reprodukta sezono. Verdpugaj papagetoj reproduktiĝas dum la pluvsezono (majo-novembro), kvankam ĉiu subspecio emas reproduktiĝi dum malsamaj monatoj. Ili tipe faras siajn nestojn en senkovritaj arbaj kavaĵoj, truoj trovitaj en arbaraj termitejoj, aŭ en kavaĵoj en lignaj barilfostoj. Intensa konkurenco pri limigitaj nestejoj elektis rabantajn ne-reproduktantajn parojn, kiuj provas uzurpi okupitajn nestojn kaj forpeli la forlasitajn idojn.

La ino demetas 5–6 malgrandajn blankajn ovojn dum periodo de 9–16 tagoj. La ino kutime komencas la kovadon post la demeto de la unua ovo, kio kondukas al nesinkrona eloviĝo, kiu komenciĝas 18–22 tagojn post la komenco de la kovado. Depende de la grandeco de la ovodemetado, la eloviĝo finiĝas 2–14 tagojn post la eloviĝo de la unua ovo. Elnestiĝo okazas 29–35 tagojn post eloviĝo, kaj la ovodemetado daŭras averaĝe 14 tagojn.

Referencoj

 Birds of Venezuela by Hilty, 


Eksteraj ligiloj
 World Parrot Trust  Parrot Encyclopedia: species profile
 Green-rumped parrotlet photo gallery on VIREO
Neotropical Birds by Cornell Lab of Ornithology: species profile
eBird by Cornell Lab of Ornithology: species profile

Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Venezuelo
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Karibio