Cité Soleil

Civito Suna (,  [site sɔlɛj], ) estas dense loĝata komunumo en la metropola areo de Portoprinco, la ĉefurbo de Haitio.  

Ĝi situas en la departemento Ouest, en la centra parto de la lando. La komunumo situas en la metropola areo de Portoprinco. En 2015 la loĝantaro estis 265 072. 

Ĝi estas konata ĉefe kiel unu el la plej malriĉaj, plej danĝeraj kaj plej neloĝeblaj areoj en la okcidenta hemisfero kaj unu el la plej grandaj slumoj en la norda hemisfero. Cité Soleil havas malaltan polican ĉeeston, neniun kloakaron, neniujn grandajn vendejojn, kaj hejmojn preskaŭ sen elektro.

La areo havas preskaŭ neniujn kloakojn kaj havas malbone prizorgatan malferman kanalsistemon, kiu servas kiel ĝia kloaka sistemo, malmultajn formalajn entreprenojn sed multajn lokajn komercajn agadojn kaj lokaj  entreprenetojn, sporadajn sed plejparte nepagitajn por elektro, kelkajn hospitalajn klinikoj kaj du registarajn lernejojn, Lycée Nationale de Cité Soleil kaj École Nationale de Cité Soleil.

Dum pluraj jaroj ĝis 2007, la areon regis pluraj bandoj, ĉiu kontrolante siajn proprajn sektorojn. Registara kontrolo estis restarigita post serio da operacioj komence de 2007 fare de la Stabiliga Misio de Unuiĝintaj Nacioj en Haitio (MINUSTAH) kun la partopreno de la loka loĝantaro.

 Situacio 
Oni taksas, ke 200 000 ĝis 400 000 homoj vivas ĉi tie en ekstrema malriĉeco en areo de 5 kvadrataj kilometroj.  Estas malmulte da polico, neniu kloakaro, neniuj butikoj, kaj preskaŭ neniu elektro. Ne ekzistas stabilaj sociaj sistemoj. Perforto kaj bandagado dominas la socian etoson. 90 procentoj de la loĝantoj estas senlaboraj. La jara enspezo de la plej multaj loĝantoj estas malpli ol 360 usonaj dolaroj. Homoj kaj bestoj provas uzi la grandegajn rubodeponejojn en Cité Soleil kiel sian vivtenan rimedon. En 1993, Cité Soleil estis la sceno de atako fare de la FRAPH, en kiu ĉirkaŭ 50 homoj estis mortigitaj.

 Sanservo 
En 2004/05, ekzistis du sancentroj por loĝantoj, ĉiu kapabla trakti ĝis 20 pacientojn ĉiutage. La kosto de kuracado ekster Cité Soleil estas nepagebla por la loĝantoj. Ekde septembro 2005, Kuracistoj sen landlimoj partoprenis kaj sukcesis plibonigi la ankoraŭ minimuman medicinan prizorgon. 

Post la ruiniganta tertremo de 2010, oni bezonis atendi preskaŭ du semajnojn por humaneca helpo alvenu en Cité-Soleil.  

 Intervenoj de la UN-misio 
Laŭ UN, UN-soldatoj ankaŭ estis deplojitaj en Cité Soleil laŭ peto de la registaro de René Préval. La mandato de la UN-Stabiliga Misio en Haitio ( MINUSTAH, d:Q740123 ) estis unuanime plilongigita plurfoje de la Konsilio de Sekureco de UN.  Homaj-rajtaj organizaĵoj, la haitia novaĵagentejo HIP, kaj aliaj ĵurnalistoj raportas multajn atakojn de UN-soldatoj kontraŭ la civila loĝantaro. Filmetoj dokumentis la pafadon de civiluloj. UN-tankoj detruis "kadukajn konstruaĵojn" dum misio en 2007. Dum ĉi tiu unu-taga operacio, 22 000 pafoj estis lanĉitaj, mortigante multajn civilulojn. La estro de la baza sindikata organizaĵo Batay Ouvriye, Yannick Etienne, konsideras la deplojon de la UN-trupoj "totala fiasko". Ŝi ankaŭ diras, ke homoj havas "nenian fidon" al la registaro. 

 Eskaladanta banda perforto en 2022 
Banda perforto pli kaj pli intensiĝis en 2022. Nur en julio, 230 homoj estis mortigitaj aŭ vunditaj en Cité Soleil en kvin tagoj, el kiuj la plimulto ne havis rektajn ligojn al la bandoj. En la unua duono de la jaro, okazis entute preskaŭ 1 000 mortoj pro banda perforto. La kaŭzo estas konsiderata ne nur la malforta centra registaro, sed ankaŭ la akre kreskantaj kostoj de manĝaĵoj kaj fuelo, kiujn la loĝantaro jam ne povas pagi. 

Kadre de la daŭranta krizo en Haitio ekde 2018 (d:Q61742338), la registaro deklaris krizostaton (france état d'urgence ) por la municipo dum unu monato la 19-an de julio 2024.

 Filmo 
En sia dokumenta filmo *Fantomoj de Cité Soleil*, Asger Leth priskribas la situacion en Cité Soleil dum la lastaj semajnoj de la registaro de Aristide en 2004. 

 Referencoj 

Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj
Kategorio:Urboj de Haitio