Amazono de Finsch

La Amazono de Finsch (Amazona finschi), konata ankaŭ kiel Lilkrona amazono, estas specio de papago en la subfamilio Arinae de la familio Psittacidae, de afrikaj kaj amerikaj papagoj. Ĝi estas endemia de la deklivaroj al Pacifiko de Meksiko. Ĝiaj ĉefaj trajtoj estas verda plumaro, kaŝtanbruna frunto, kaj viol-bluaj krono kaj kolo.

En 2006, BirdLife International klasigis tiun specion kiel vundebla. En 2014, IUCN suprenlistigis tiun specion al statuso de Endanĝerita. BirdLife International. (2020). "Amazona finschi". IUCN Red List of Threatened Species. 2020: e.T22686268A179290500. doi:10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22686268A179290500.en. Alirita la 12an de Novembro 2021. 

La specinomo de tiu birdo, finschi, memorigas la germanan naturscienciston kaj esploriston Otto Finsch.

Aspekto
alt=|left|thumb|Lilkronaj amazonoj en usona bestoĝardeno.
La plumaro de plenkreska lilkrona amazono estas ĉefe verda kun flavecaj malsupraj partoj kaj nigra rando. La frunto estas kaŝtanbruna kun helblu-lilaj kolo, nuko kaj krono. La vangoj kaj orelkovriloj estas verdetflavaj, kiuj ne havas la randon, kiu ĉeestas en plejparto de la plumaro. La primaraj plumoj estas malhelbluaj, dum la sekundaraj plumoj estas verdaj, sed kun la sama malhelblua koloro ĉe pintoj. Krome, la komencaj kvin sekundaraj plumoj havas brilruĝan spegulon sur la rando de la plumoj. La flugilkovriloj, la malsupra flanko de la flugplumoj kaj la vosto estas verdaj, dum la vosto havas flavecan koloron similan al tiu de la vangoj kaj orelkovriloj. Ilia beko, okulringoj kaj kruroj estas palbrungrizaj. La irisoj de plenkreskaj lilkronaj amazonoj estas sukcenkoloraj.

Junaj lilkronaj amazonoj estas laŭvide similaj al siaj plenkreskaj formoj krom malgrandaj diferencoj. Unu diferenco estas, ke la irisoj de junuloj estas malhelbrunaj kontraste al la sukcena koloro, kiu troviĝas ĉe plenkreskuloj. La alia grava diferenco estas, ke estas malpli da kaŝtanbrunaj plumoj sur la frunto de junuloj. Post ĉirkaŭ unu jaro junuloj komencas akiri ĉi tiujn plenkreskajn trajtojn.

 Teritorio kaj habitato 
La endemia teritorio de la Amazono de Finsch etendiĝas laŭlonge de la pacifika marbordo de Meksiko, el sudorienta Sonora kaj sudokcidenta Chihuahua malsupren ĝis suda Oaxaca. En Sinaloa kaj norda Nayarit la geografia teritorio de la lilkrona amazono estas ĉirkaŭ 375 m super marnivelo; la teritorio ne malsupreniras ĝis marnivelo ĝis suda Nayarit, kie ĝi restas tia tra Jalisco kaj Oaxaca. Renton, Katherine; Iñigo-Elias, Eduardo (2003). Evaluación del estado de conservación de las poblaciones de loro corona lila (Amazona finschi) en México (PDF) – via CONABIO.gob.mx.

La natura vivejo de la lilkrona amazono en Meksiko ofte estas minacata. La malkresko de la populacigrandeco estis registrita en preskaŭ ĉiuj ĝiaj naturaj vivejaj lokoj. Surbaze de kolekto de datumoj kaj raportoj de loĝantoj, la populacigamo de Amazona finschi malpliiĝis je 20% pro habitatoperdo. Rios Muñoz, Cesar Antonio (2002). Caracterización geográfica de la familia Psittacidae (Aves) utilizando un modelo predictivo (disertacio Licenciatura en Biología). Meksikurbo, MX: Universidad Nacional Autonoma de Mexico. 

Ĉiam kreskanta populacio de proksimume 100 individuoj troviĝas en Suda Kalifornio, precipe en la Valo San Gabriel kaj en la Kantono Orange. Ĉi tiu pliiĝo povus ankaŭ esti atribuita al pli fidinda fonto de mezurado de populacio ol en pasintaj jaroj. Mabb, Karen (2003). (disertacio) Naturalized parrot roost flock characteristics and habitat utilization in a suburban area of Los Angeles County, California. San Luis Obispo, CA: Universitato Ŝtata kaj Politeknika de Kalifornia ĉe Pomona.  Ĉi tiuj populacioj ofte troviĝas en loĝkvartaloj kaj foje en nestaj grupoj kun ruĝkronaj papagoj en indiĝenaj koniferaj arbaroj aŭ neindiĝenaj kaptitaj plantoj.

 Reproduktado 
La reprodukta sezono de la lilkrona amazono estas de februaro ĝis junio. Ili havas 28-tagan kovadon kaj 60-tagan nestiĝan kreskon. Ili tendencas nesti en la naturaj kavaĵoj de arboj en sekaj arbaroj. Inoj havas ovodemetadon de 1 ĝis 4 ovoj, kio kutime rezultigas averaĝan idaron de 1,8 nestuloj kaj reproduktan kvanton de 0,99 birdidoj por ĉiu ovdemetanta ino. Fine, rezultoj de reproduktaj klopodoj rezultigas 0,70 sendependajn idojn por ĉiu reproduktanta paro.

Tiuj malaltaj sukcesprocentoj povus esti atribuitaj al la klimata ŝanĝiĝemo en sekaj arbaroj, kiu povus havi efikon sur la grandeco de la ovodemetado, la reprodukta kvanto kaj la sukceso.

 Notoj 

 Bibliografio 
 Forshaw, Joseph M. & William T. Cooper (1978). Parrots of the World (2a eld.). Melbourne: Landsdowne. ISBN 0-7018-0690-7.
 Russello, Michael A. & George Amato (2004). "A molecular phylogeny of Amazona: implications for Neotropical parrot biogeography, taxonomy, and conservation". Molecular Phylogenetics and Evolution. 30 (2): 421–437. doi:10.1016/S1055-7903(03)00192-1. PMID 14715233.

 Eksteraj ligiloj 

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Meksiko