Vaso Paŝa

Vaso Paŝa (alb. Vaso Pashë Shkodrani, naskiĝis la 30-an de junio 1825, Shkodër, Otomana Imperio - mortis la 29-an de junio 1892 en Bejruto) ankaŭ konata kiel Vaso Pasha, Wasa Pasha aŭ Paŝko Vasa estis otomana-albana politikisto, poeto kaj verkisto en la Otomana Imperio. Li batalis por la kreo de la albana ŝtato. Li estis elstara figuro en la nacia movado Rilindja (renaskiĝo) kiu rilatas al la albana nacia movado kaj la naciokonstruado en la periodo inter ĉirkaŭ 1870 kaj la deklaro de sendependeco de Albanio la 28-an de novembro 1912. Vaso estas precipe konata inter siaj samlandanoj pro sia poemo "O moj Shqypni ", kiu esprimas lian amon al la albana popolo en versoj. Li estis unu el la fondintoj de la Centra Komitato por la Protekto de la Rajtoj de la Albana Popolo en Istanbulo kaj la guberniestro de Libano de 1882 ĝis sia morto.

 Biografio 
Li estis albana katoliko. Iam Albanio troviĝis sur la limo inter la Okcidenta kaj Orienta Romiaj Imperioj. La nordo ricevis katolikan influon, la sudo ortodoksan influon. Poste la Osmana Imperio konkeris la regionon kaj restis tie dum ĉirkaŭ 500 jaroj.  

De 1842 ĝis 1847 Vaso laboris kiel sekretario ĉe la brita konsulejo en Ŝkodra. Li lernis plurajn fremdajn lingvojn: la anglan, la italan, la francan, la turkan, la serban kaj la grekan. Poste en sia kariero li ankaŭ parolis la araban(en) Kopeček, Michal, Discourses of collective identity in Central and Southeast Europe (1770-1945) (на језику: енглески), 2, Budapest: Central European University Press, стр. 119, ISBN 978-963-7326-60-8, „Italian, French, English, Serbian, Arabic and, of course, Turkish”. 

En 1847 li iris al Italio, kie li partoprenis en la revoluciaj eventoj de la Printempo de la Nacioj en Bolonjo. La leteroj de Vaso el tiu periodo esprimas liajn respublikanajn kaj antiklerikalajn vidpunktojn. En majo 1849 li partoprenis en la kontraŭ-aŭstra ribelo en Venecio.

En 1879, Vaso ricevis la titolon de Paŝao. En 1883, Vaso fariĝis guberniestro de Libano, postenon kiun li tenis ĝis sia morto en 1892. En 1978, liaj restaĵoj estis translokigitaj de Bejruto al lia hejmurbo Ŝkodra.

 Kreado de la albana alfabeto 
Kiel membro de la Centra Komitato por la Defendo de la Rajtoj de la Albana Popolo, Vasa estis nomumita, kune kun aliaj naciismaj figuroj, por krei albanan alfabeton, aprobante la 36-literan alfabeton de Naim Frashëri, plejparte konsistantan el latinaj signoj, la 19-an de marto 1879.  Tial, Vasa publikigis 16-paĝan pamfleton en Istanbulo en 1878, titolitan en la franca "L'alphabet Latin applique la langue albanaise" (La latina alfabeto aplikita al la albana lingvo), en kiu Vasa esprimis sian subtenon por alfabeto tute konsistanta el latinaj signoj.  Li ankaŭ estis membro de la Asocio por la Eldonado de Albanaj Verkoj, fondita en Konstantinopolo la 12-an de oktobro 1879 por antaŭenigi la presadon kaj distribuadon de albanaj libroj (alb. Shoqëria e të shtypuri shkronja shqip).

Por igi la albanan lingvon pli bone konata kaj doni al aliaj eŭropanoj ŝancon lerni ĝin, li publikigis Grammaire albanaise à l'usage de ceux qui désirent apprendre cette langue sans l'aide d'un maître, Ludgate Hill 1887 (Albana gramatiko por tiuj kiuj deziras lerni tiun lingvon sen la helpo de instruisto), unu el la raraj gramatikoj el tiu periodo.

 Verkaro 
Li verkis poemojn, novelojn kaj romanojn, lernolibrojn pri la albana lingvo, politikajn skribaĵojn kaj multajn artikolojn en gazetoj kaj revuoj. Lia plej fama verko estas la poemo "O moj Shqypni ", verkita inter 1878 kaj 1880, en kiu li vokas siajn samlandanojn al unueco kaj patriotismo. Ĉi tiu poemo nun estas parto de lingvokursoj en albanaj lernejoj.

Kvankam la plej multaj de la publikaĵoj de Paŝko Vasa estis verkitaj en la franca kaj la itala, la fama O moj Shqypni e mjera Shqypni (Oh Albanio, malriĉa Albanio) restas la plej influa kaj eble la plej populara poemo iam verkita en la albana, kiu certigis al li merititan lokon en la albana literaturhistorio.

Ne rigardu preĝejojn aŭ moskeojn – la religio de la albano estas albaniismo. Tiu frazo fariĝis fama esprimo, per kiu albanoj ankoraŭ hodiaŭ emfazas tion, kio unuigas ilin, ne religion, kiu dividas. Ĉu vi estas kristano, islama, judo aŭ ateisto – tiom longe kiom vi parolas la albanan, vi estas albano.

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Albanlingva literaturo

 Eksteraj ligiloj 
(en) Pashko Vasa at Wikimedia Commons

Kategorio:Publikigistoj
Kategorio:Albanaj poetoj
Kategorio:Albanaj verkistoj
Kategorio:Mortintoj en 1892
Kategorio:Naskiĝintoj en 1825