Jandaja aratingo

Jandaja aratingo (Aratinga jandaya) aŭ Jandaja konuro estas specio de birdoj en la subfamilio Arinae de la familio Psittacidae, de afrikaj kaj amerikaj papagoj. Ĝi estas malgranda novtropika papago kun verdaj flugiloj kaj vostoj, ruĝec-oranĝa korpo, flavaj kapo kaj kolo, oranĝaj vangoj kaj nigra beko, indiĝena de arbaraj habitatoj en Nordorienta Brazilo. Ĝi estas membro de la komplekso Aratinga solstitialis de papagoj tre proksime rilataj al, kaj eble subspecio de la suna aratingo.

Tiuj birdoj havas ampleksan teritorion, sed ĝi estas surloke raraj en naturo; ili estas oftaj en birdobredado, kie ili estas konataj kiel "Jandajaj konuroj".

Taksonomio
La unuan priskribon de birdo nomita "jendaya" faris la germana natursciencisto, Georg Marcgrave, kiu vidis la birdon dum sia ekspedicio de 1638 tra Nederlanda Brazilo. Baez sur la priskribo de Marcgrave, la Jandaja-aratingo estis inkludita en la verkoj de Francis Willughby en 1678, John Ray in 1713, Mathurin Jacques Brisson en 1760, Buffon en 1779, kaj John Latham in 1781. Neniu el tiuj ornitologoj estis vidinta specimenon de la birdo. Kiam en 1788 la germana natursciencisto Johann Friedrich Gmelin reviziis kaj etendis la verkon de Carl Linnaeus Systema Naturae, li inkludis la Jandajan aratingon kun mallonga priskribo, stampis la duvortan nomon Psittacus jandaya kaj citis la pli fruajn publikaĵojn. La Jandaja-aratingo estas nun metita en la genron Aratinga, kiun enkondukis en 1824 la germana natursciencisto Johann Baptist von Spix. La genronomo devenas el formortinta Tupia lingvo de Brasilo: Ará tinga signifas "brilan birdon" aŭ "brilan papagon". La specia epiteto jandaya devenas ankaŭ el Tupia. Jandáia signifas "brua krianto" kaj estis uzita por tipo de papago. La specio estas monotipa: oni ne agnoskis subspeciojn.

En 1916, usona ornitologo Robert Ridgway reklasifikis la 21–22 speciojn de novtropikaj papagoj en la genro Conurus en kvar genrojn, metante jandaja-on en la genron Aratinga. Jandaja estas membro de la komplekso Aratinga solstitialis de papagoj tre proksime rilataj al, kaj eble subspecioj de, la suna aratingo en la genro Aratinga de pli malgrandaj papagoj, unu el multaj genroj de la Nova Mondo, longvostaj papagoj en la tribo Arini, kiu ankaŭ inkluzivas la centrajn kaj sudamerikajn araojn. La tribo Arini kune kun la amazoniaj papagoj kaj kelkaj diversaj genroj konsistigas la subfamilion Arinae de novtropikaj papagoj en la familio Psittacidae de veraj papagoj.

Ornitologo Thomas Arndt listas tiun birdon kiel subspecion de Orĉapa aratingo. La taksonomio de tiu kaj rilataj specioj kaj genroj estis problemiga kaj ankoraŭ nedefinitiva.

Surbaze de grandeco, morfologio kaj plumaro, oni kredas, ke ĉi tiu specio estas proksima vivanta parenco de la formortinta Karolina konuro, eble la plej proksima, kvankam tio ne estis konfirmita de molekula filogenetiko, kiu trovis, ke la Nendaj-aratingo estas la plej proksima vivanta parenco de la Karolina konuro inter la testitaj specioj. La plumaro de ĉi tiu birdo estas tre proksima al tiu de la Karolina konuro kaj povas esti distingita de la Karolina konuro per flavaj kolo kaj ŝultroj, kaj nigra beko anstataŭ sablokolora beko, kiel havis la Karolina konuro. Pli frua molekula studo trovis, ke la plej proksima parenco de la jandaja estas la ora konuro.

Aspekto
La jandaja aratingo estas malgranda, longvosta papago kun ruĝecoranĝa korpo, verdaj flugiloj, ventro kaj vosto, flavaj kapo, kolo kaj ŝultroj, oranĝaj vangoj, nigra beko, blankeca ĉirkaŭokula ringo kaj malhelaj okuloj. La finoj de la vostoplumoj estas nuancigitaj per bluo. Ĝi estas 30 cm longa kaj pezas 125–140 g. La jandaja aratingo havas tre laŭtan, krian alvokon.

Distribuado kaj habitato
Ĝi havas tre grandan teritorion en nordorienta Brazilo en la ŝtatoj Piauí, Maranhão, Tocantins, kaj Ceará, kaj partoj de Goiás kaj Pará. Ĝi troviĝas en falfoliaj arbaroj de malaltaj teroj kaj palmoplantejoj.

Kutimaro kaj ekologio
Manĝado
En naturo, ĝi havas preferon por diversaj fruktoj inkluzive de mango kaj akaĵuoj, same kiel palmnuksoj, kaj bedaŭrinde altiron al plantoj kultivataj de homoj (rizo, maizo, membroj de la familio Anonacoj, ktp.). Manĝaĵoj kiuj estas toksaj por jandajaj papagoj estas ĉokolado, kafeino, kaj kemiaĵo ofte trovebla en avokadoj.

Reproduktado
Jandajaj aratingoj nestas en arbaj kavaĵoj, tipe elektante lokon almenaŭ 15 m supergrunde. En kaptiteco, la ino demetas tri ĝis ses ovojn, kiujn ŝi poste kovas dum ĉirkaŭ 26 tagoj. La idoj estas nutrataj de ambaŭ gepatroj, kaj elnestiĝas post du monatoj.

Referencoj

Eksteraj ligiloj

Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Brazilo