Ikono de la Dipatrino Tribraka

eta|200px|Ikono en la Trojana monaĥejo, Bulgraio.
eta|200px|Bildo el vojaĝlibro de Edward Daniel Clarke, 1813.
eta|200px|Ikono en la preĝejo de Petro kaj Paŭlo. Ŝabac, Serbio.
eta|200px|Ikono en la Kovrofesta preĝejo en Gonĉari. Moskvo, Rusio.

Ikono de la Dipatrino Tribraka () estas la ikona tipo ĝenerale simila al Odigitria (Vojgvidantino), sed bildiganta Dipatrinon kun la tria brako — foje aparta kaj arĝentumita (mano de Johano de Damasko), foje kvazaŭ apartenanta al Dipatrino mem. Ĝi estas vaste adorata en ortodoksaj eklezioj.

 Priskribo 

La origina ikono troviĝas en la Ĥilandara monaĥejo. Ĝi estas 94 x 67 cm granda kaj estas pentrita per tempero sur cipresa tabulo. La ikono estas duflanka kaj havas sur la dorsoflanko ĝistalian bildon de Nikolao de Mira. Fine de la 19-a jarcento oni faris arĝentan ornaton, kovrintan plejparton de la ikono. Serbaj arthistoriistoj Радоjчиħ С. kaj Đurić V. datas la ikonon proksimume je 1350 kaj opinias ke ĝin faris greka ikonfaristo.

Malsame ol ĉe Odigitria (Vojgvidantino)en, ĉi-foje Dipatrino tenas la Bebon sur la dekstra brako. Jesuo estas en oraj vestoj, montrantaj ke temas pri la Mesio. Dipatrino rigardas lin penseme, kvazaŭ antaŭsentante lian sorton. Sur la dorsoflanko estas surskribo , kio estas mallongigo de  (lumo de Kristo lumigas ĉiujn).

Foto farita en la 19-a jarcento, ankoraŭ sen la ornato, montras spurojn de almenaŭ 13 votivaĵoj, troviĝintaj sur la maforioru (ŝultrotuko) de Dipatrino. La origina votiva brako evidente estis alnajlita sub la maldekstra brako de Dipatrino. Ĝi havis malpli larĝan pojnon, la polekso estis elstarigita dum la ornato kun ĉiuj fingroj de la votiva  brako estas kunigitaj. Post fari la ornaton oni faris ankaŭ novan votivan brakon kaj metis ĝin sur ĝin, sub la dekstra brako de Dipatrino. Krome sur la maforio estis alnajlitaj metalaj pendaĵoj. Malnova versio ofte renkontiĝas sur kopioj, faritaj tiutempe de la originalo, inkluzive en Rusio. Por eviti la miskomprenon, kutime oni faras la trian brakon arĝenta.

En mezepoko nur ikonostazo de la Blanka preĝejo en vilaĝo Karan (Serbio), farita en 1340–1342, kaj freskoj en monaĥejo Mateiĉ () en Skopjo, faritaj en 1356–1357, montris la Dipatrinon Tribrakan, do evidente longan tempon temis pri la bildo loke adorata.

Sur la ikono, alportita al Rusio de la Ĥilandara monaĥejo, la tria brako estas la dekstra kaj tiu ĉi variaĵo iĝis la plej ofta en Rusio.

En ikonostazo de la Blanka preĝejo en vilaĝo Karan (Serbio) estas fresko, farita en 1340–1342, kie la tria brako estas la maldekstra, ĉe tio la malsupra brako estas levita paralele al tiu supra kaj servas kiel ĝia kopio. Malnovaj bildoj montras ke origine ĝi estis alnajlita sur pentritan surfacon sub la maldekstra brako kaj estis kopio de la dekstra brako. Fine de la 19-a jarcento la brako estis forigita kaj anstataŭ ĝi oni cizelis jam sur la ornato la dekstran brakon, modifinte ĝin tiel ke ĝi iĝis simila al la vira brako. 

En Rusio arĝenta brako sur la ornato unuafoje aperis en 1756, kie ĝi spegulas la maldekstran brakon tuŝante ĝin super la pojno. Sed plej ofte oni pentris ĝin.

 Deveno 

En la 8-a jarcento dum ikonoklasmo, adoranto de la ikonoj Johano de Damasko publikigis verkon "Tri defendaj vortoj kontraŭ neantoj de la sanktaj ikonoj". Imperiestro Leono la 3-a (Bizancio) ne povis juĝi lin kiel regaton de la Omajada kaliflando, do li false denuncis lin al la kalifo kiel ŝtatan perfidulon. La kalifo ordonis forhaki lian dekstran manon kaj pendigi ĝin en bazaro. Vespere la sanktulo sukcesis elpeti la forhakitan manon, metis ĝin al sia brako kaj falis vizaĝon malsupre antaŭ la ikono de Dipatrino, petante ŝin kuraci lian manon, per kiu li skribis tekstojn defendantajn la ortodoksismon. Post longa preĝado li endormiĝis kaj sonĝis ke Dipatrino alparolis lin, promesinte baldaŭan resaniĝon kaj ordoninte aktive laborigi la manon. Vekiĝinte li ekvidis la manon sana, do kiel dankosigno mendis la arĝentan manon kaj metis ĝin sur la ikonon. Li ankaŭ verkis dankokanton, kiu iĝis parto de liturgio de Bazilo de Cezareo. Poste li donacis la tribrakan ikonon al la monaĥejo Mar Sabaen, kie li monaĥiĝis. 

En la 14-a jarcento la ikono venis al la Ĥilandara monaĥejo (Athos). Laŭ unu versio, ĝin transportis sur dorso de azeno serba reĝo Stefan Uroŝ la 5-a dum militiro, sed subite la azeno malaperis kaj ekstaris antaŭ la monaĥejo. Laŭ alia versio, dum turka invado al Serbio monaĥoj decidis savi la ikonon, fordoninte ĝin al la zorgo de Dipatrino. Ili metis ĝin sur azenon kiu sengvide venis al Athos kaj haltis antaŭ la Ĥilandara monaĥejo. Monaĥoj starigis la ikonon en katedralo. Kiam okazis kvereloj pri nomumo de monaĥejestro, la Dipatrino mem ekgvidis la monaĥejon kaj ĝia ikono okupis lokon de la igumeno en la katedralo. Ekde tiam en la monaĥejo oni elektis nur asistanton de monaĥejestro dum al ĉiuj aferoj la monaĥojn benis la ikono, kiun ili preĝopetis helpi en komplikaj kazoj. Nur en la 20-a jarcento oni denove komencis elekti la igumenojn, sed la ikono plu troviĝas sub baldakeno de la 14-a jarcento, apud la igumena trono, ĉe orienta flanko de la altaro, je sudokcidenta kolono de la monaĥejo.

 Adorado 

 Rusio 

Laŭ iuj fontoj ikono estis alportita al Moskvo la , kiam de la Ĥilandara monaĥejoen venis serbo Feofan, arkimandrito de la monaĥejo Konstamonit (Athos). Li alportis kopion de la ikono faritan sur cipresa tabulo laŭ mendo de la patriarko Nikono. La  ĝi estis translokita de la arkimandrito al la Resurekta Novjerusalema monaĥejo en la urbo Istra (Moskva provinco), kien foriris la eksigita Nikono.

La ikono estis instalita en la vico de lokaj ikonoj en la ligna Resurekta preĝejo kaj en 1679 staris tuj post la ikono de Resurekto de Kristo, dekstre de la reĝa pordego. En 1685 ĝi troviĝis en la rotondo de la Ĉerko de Sinjoro. Tio okazis malgraŭ duboj pri konveneco de la stranga ikono, bildiginta Dipatrinon kun tri brakoj. En 1854 la monaĥejo mendis la kopion de la ikono kaj translokis sur ĝin malnovan lignan ornaton dum por la ikono de 1661 estis farita nova ornato.

Laŭ aliaj fontoj la ikono estis alportita jam en 1658, kiam la  la caro Aleksej Miĥajloviĉ akceptis la arkimandriton de la monaĥejo Iviron Viktor, donacintan al la caro interalie la ikonon. Somere 1658 patriarko Nikon forlasis Moskvon kaj inter liaj posedaĵoj estas menciata "bildo de la Plej Pura Dipatrino de Ĥilandar", supozeble tiu donacita de Viktor alportinta du ikonojn — por la caro Aleksej Miĥajloviĉ kaj la carino Maria Miloslavskaja. En 1661 plian ikonon alportis Isaak, la arkimandrito de la monaĥejo Iviron, dirinta ke ankoraŭ estinte patriarko Nikon mendis en tiu monaĥejo kopion de la miraklofara ikono de Dipatrino Tribraka. Evidente de 1658 ĝis 1663 arkimandritoj Viktor, Isaak kaj Feofan alportis al la Novjerusalema monaĥejo 4 ikonojn, el kiuj unu restis en la preĝejo, alia ĉe la patriarko Nikon, la trian prenis carino Maria Iljiniĉna (Miloslavskaja), la kvaran — carino Tatjana Miĥajlovna. Tiu lasta mendis por ĝi en 1663 argentan ornaton; poste la imperiestrino Elizabeto ordonis korekti kaj orumi ĝin.

En 1686 al la monaĥejo venis de la sankta monto Athos metropolito Leontij kaj laŭ peto de la arkimandrito Nikanor rakontis historion de la apero de la tria brako sur la ikono. Ĝis nun ne estis trovitaj la originalo, nek kopioj de tiu ĉi rakonto kaj la informoj pri ĝi sin bazas sur tabulo, fiksita apud la ikono la , dum regado de la arkimandrito Antonij la 1-a (Bautin). Leontij rakontis ke la tria brako aperis mirakle, kiam ikonfaristo en Athos, farinta per karbo malneton de la tradicia ikono Odigitria, iris por preni ilon al alia monaĥeja ĉelo kaj post reveni ekvidis la aperintan trian brakon. Li ekkoleris, suspektante pri petolaĵo aliajn monaĥojn, kaj forigis la trian brakon, sed ĝi aperis denove kaj ankaŭ sekvan tagon, post kio en la tria nokto voĉo alparolis lin, ordoninte ne plu viŝi la pentraĵon kaj obei la volon de la dio.

Fine de la 17-a jarcento estis farita la unua kopio de la ikono, evidente por la arkimandrito Nikanor, kiu estis lernanto de la patriarko Nikon, monaĥiginta lin. En 1702 li estis nomumita estro de la Aleksij-Akatova monaĥejo ĉe Voroneĵo kaj prenis kun si la ikonkopion, ĉe kies ornato en kartuŝo estis koncize rakontita historio de ĝia apero. En 1931 ĝi estis perdita dum la fermo kaj disrabado de la monaĥejo. La originala ikono de 1661 malaperis en 1920 kiam estis disrabita la Novjerusalema monaĥejo.

 Disputoj 

En aprilo kaj majo 1722 aperis du ordonoj de la Sankta Sinodo, malpermesintaj pentri "kontraŭnaturajn" ikonojn, inkluzive Dipatrinon kun tri brakoj. Tamen en 1737 la ikono de Dipatrino Tribraka plu troviĝis en la ĉefkatedralo de la Resurekta monaĥejo, en arĝenta ornato kun valorŝtonoj. Aktuale bildigo de Dipatrino kun tria brako, kvazaŭ apartenanta al ŝi mem, estas sufiĉe ofta en Rusio.

 Folkloro 

En la rusa folkloro aperis popolaj klarigoj de la tria brako de Dipatrino. Laŭ unu el ili foje Dipatrino estis forkuranta de rabistoj kaj devis transnaĝi riveron kun Jesuo enmane. Ŝi petis la dian filon doni al ŝi la trian brakon kaj tiel sukcesis superi la obstaklon. Pro tio kamparanoj ofte nomis la feston Mez-Pentekosto ne Prepolovenije (, do Mezvojo), sed Preplavlenije (, do Transnaĝo).

 En literaturo 

Rusia kaj sovetia poeto Sergej Kloĉkov verkis en 1910 poemon "Bildo de Tribrakulino" ().

 Vidu ankaŭ 
 Johano de Damasko
 Abalaka ikono de Dipatrino

 Referencoj 

Dipatrino Tribraka