Justus Möser

Justus MÖSER (naskihinta la  en Osnabrück, mortinta la  samloke) estis germana publicisto kaj juristo.

Post studoj de jursciencoj en Jena (1740–42) kaj Göttingen li fariĝis sekretario de la Malurba delegitaro en Osnabrück kaj du jarojn pli malfrue advokate. Pro sia sincereco kaj necedemo kontraŭ tirana sinteno de la guberniestro de Osnabrück oni nomumis Möser advocatus patriae, jura defendanto de la tuta lando. De 1755 li defendadis la rajtojn de la kavaliroj kaj malakrigis la kostojn por la patrujo dum la Sepjara milito. En 1763 li estis sendita Londonon por iri preni monrimedojn de la aliancanoj. Tie li lernis observi kaj imiti anglajn kutimojn.

Kiam reĝo Georgo la 3-a volis ke la (nematuriĝinta) filo Frederiko estu episkopo de la konvento de Osnabrück (ĝi apartenis al ties familio ekde 1611), Möser eke ĉefresponsis por la tuta tiea administrado ĝis la 1783-a jaro. Jam en 1768 Möser nomumiĝis sekreta referendario. En ĉi tiu eta lando, kie konserviĝis konstitucie kaj popolkaraktere multe da tradicioj kun stranga miksaĵo de limigoj kaj abunda, neregulita libereco, Möser evoluis proprajn, altvalorajn politiksciencajn ideojn. 

Verkistece gravis li kiel publicisto kaj historiografo. En 1766 li fondis la semajngazeton "Wöchentliche Osnabrückische Intelligenzblätter" (ĉefredaktoreco ĝis 1782). Antologion de liaj tieaj artikoloj li publikigis en 1774 sub la titolo Patriotische Phantasien (kvara eldonno, Berlino 1820). Temis pri eleganta kaj populara traktado de granda gamo da temoj kun multaj interesaj ideoj, humuro, psikologia profundeco, politikekonomia pluklerigo kaj morala aŭtentikeco. Samtempe el ĉio tia fluis admirebla verkista talento. En la kontraŭ Johann Christoph Gottsched direktita traktato Harlekin, oder Verteidigung des Grotesk-Komischen (ene de la eseo Über die deutsche Sprache und Literatur) diafanas klara estetikeco. Admirotas la klareco kaj la antaŭvidanta taksado de politikaĵoj kaj ekonomiaĵoj. Meze de la Sepjara Milito kaj laciga laborego li kreis Osnabrückische Geschichte (Osnabrück 1768), en kiu enhaviĝas prezento de la sociaj klasoj de la germanaj prapatro. Ankaŭ kiel poeto li sin ekzercis sed la dramo Arminius (Hannover 1749) iel tro sinlimigas ene de estetiko difinita de Gottsched. En septembro 1836 oni starigis en la naskiĝurbo monumenton por li kiun faris la fama skulptisto Friedrich Drake. La verkaron eldonis en dek volumoj Bernhard Rudolf Abeken (Berlino 1842–44). 

Fonto
 "Möser" - ĉe: Meyers Großes Konversations-Lexikon, volumo 14, Leipzig 1908, p. 174-175 

Eksteraj ligiloj

Vikifontaro
ligiloj ĉe DDB
Möser ĉe Zeno.org
verkoj ĉe Projekt-Gutenberg

kategorio:Germanaj verkistoj
kategorio:Germanaj juristoj
kategorio:Naskiĝintoj en 1720
kategorio:Mortintoj en 1794
kategorio:Germanaj sociologoj
kategorio:Homoj rilataj al Osnabrück