Flavkrona amazono

La Flavkrona amazono (Amazona ochrocephala), konata ankaŭ kiel Flavnuka papago, estas specio de papago en la subfamilio Arinae de la familio Psittacidae, de afrikaj kaj amerikaj papagoj. Ĝi estas indiĝena de tropika Sudameriko, Panamo kaj Trinidado kaj Tobago en Karibio. La taksonomio estas tre kompleksa kaj la Flavkapa (A. oratrix) kaj Flavnuka amazono (A.  auropalliata) estas foje konsiderataj subspecioj de la Flavkrona amazono. Escepte en la taksonomia ĉapitro, la artikolo temas nur pri la nomiga grupo (inkludanta subspeciojn xantholaema, nattereri kaj panamensis). Ili troviĝas ĉefe en la Amazona baseno.

Taksonomio
La flavkrona amazono estis formale priskribita en 1788 de la germana natursciencisto Johann Friedrich Gmelin en lia reviziita kaj pligrandigita eldono de la verko Systema Naturae de Carl Linnaeus. Li lokigis ĝin kun ĉiuj aliaj papagoj en la genro Psittacus kaj kreis la duvortan nomon Psittacus ochrocephalus. Gmelin specifis la tipan lokon kiel "Ameriko", sed tio estis limigita al Venezuelo en 1902. La flavkrona amazono nun estas unu el ĉirkaŭ tridek specioj de papagoj lokigitaj en la genron Amazona, kiu estis enkondukita de la franca natursciencisto René Lesson en 1830. La genronomo estas latinigita versio de la nomo Amazone donita al ĉi tiuj papagoj en la 18-a jarcento fare de la Grafo de Buffon, kiu kredis, ke ili estis indiĝenaj el amazoniaj ĝangaloj. La specifa ochrocephala kombinas la antikvan grekan ōĥros signifantan "palflava" kun -kefalos signifanta "kapa".

Oni agnoskis kvar subspeciojn, nome la jenaj:
 A. o. panamensis (Cabanis, 1874) – okcidenta Panamo kaj nordokcidenta Kolombio
 A. o. ochrocephala (Gmelin, JF, 1788) – orienta Kolombio kaj Venezuelo tra Gujanoj kaj norda Brazilo
 A. o. xantholaema Berlepsch, 1913 – insulo Marajó (ĉe norda Brazilo en la Amazona delto)
 A. o. nattereri (Finsch, 1865) – suda Kolombio ĝis orienta Peruo, norda Bolivio kaj okcidenta Brazilo

Ĉi tiu specio estas parto de la komplekso Amazona ochrocephala, kiu ankaŭ inkluzivas la Fñavkapan (A. oratrix) kaj la flavnukan amazonojn (A. auropalliata). Ĉi tiu komplekso, kiu estis nomita "taksonomia kapdoloro", estas konsiderata ununura specio fare de iuj fakuloj kaj dividita en tri speciojn fare de aliaj. La disigo baziĝas ĉefe sur la kvanto de flavo en la plumaro, la koloro de la kruroj kaj beko, la proksimeco de A. oratrix kaj A. auropalliata en Oaxaca, Meksiko, sen ŝajna krucreproduktado,Binford, L. 1989. A distributional survey of the birds of the Mexican state of Oaxaca. Orn. Monographs. 43: 1–418. kaj la ĉeesto de kaj A. ochrocephala kaj A. auropalliata en norda Honduro,Monroe, B., JR., & T. Howell. 1966. Geographic variation in Middle American parrots of the Amazona ochrocephala complex. Occasional Papers of the Museum of Zoology, no. 34. Louisiana State University, Baton Rouge. kie birdoj ege varias laŭ kvanto de flavo en la kapo, krono kaj nuko, sed havas palajn bekojn kaj la plumaro de junuloj kongruas kun la grupo oratrix, sed nek kun la nomiga nek kun la grupo auropalliata.Lousada, S., & S. Howell. 1996. Distribution, variation, and conservation of Yellow-headed Parrots in northern Central America. Cotinga 5: 46–53. 

A. auropalliata caribaea sur la Islas de la Bahía, kiu estas relative proksima al la ĵus priskribita A. oratrix hondurensis, eble havas relative palan malsupran mandiblon, indikante ke genfluo povas okazi inter ambaŭ.Lousada, S. 1989. Amazona auropalliata caribaea: A new subspecies of parrot from the Bay Islands, northern Honduras. Bull. BOC 109: 232–235. Se konfirmite, tio povus sugesti, ke ambaŭ estu pli bone konsiderataj samspeciaj.

Alternative, oni sugestis, ke caribaea kaj parvipes, ambaŭ tipe konsiderataj subspecioj de A. auropalliata, eble estas pli proksimaj al A. oratrix ol al la nomiga A. auropalliata sensu stricto. Ambaŭ estas relative malgrandaj kaj havas ruĝon sur la ŝultro kiel A. oratrix, sed male al la nomiga A. auropalliata. Oni scias, ke la membroj de ĉi tiu komplekso hibridiĝas en kaptiteco, kaj lastatempa filogenetika analizo de DNA ne subtenis la dividon en la tri "tradiciajn" biologiajn speciojn, sed ja rivelis tri kladojn, kiuj eble povus esti dividitaj en tri filogenetikajn speciojn: meksika kaj centramerika specio (inkluzive de panamensis, kiu etendiĝas iomete en Sudamerikon), specio de norda Sudameriko, kaj specio de la suda Amazona Baseno. La centramerika klado eble povus esti plu dividita, kun panamensis (la Panama amazono) kaj tresmariae (la Tresmarias amazono) agnoskitaj kiel du monotipaj specioj.Eberhard, J., & E. Bermingham. 2004. Phylogeny and Biogeography of the Amazona ochrocephala (Aves: Psittacidae) Complex. Auk 121(2): 318–332Russello, M. A., & Amato, G. (2004). A molecular phylogeny of Amazona: implications for Neotropical parrot biogeography, taxonomy, and conservation. Molecular Phylogenetics and Evolution. 30(2): 421–437Ribas, C. C., Tavares, E. S., Yoshihara, C., & Miyaki C. Y. (2007). Phylogeny and biogeography of yellow-headed and blue-fronted parrots (Amazona ochrocephala and Amazona aestiva) with special reference to the South American taxa. Ibis 149: 564–574

La centramerika klado eble povus plie esti dividita, dum panamensis kaj tresmariae estu agnoskitaj kiel du monotipaj specioj. La membroj de la klado el la sudo de la Amazona baseno estus eble inkluditaj kiel subspecioj de la Blufrunta amazono, ĉar ili estas pli proksimaj unu al la alia ol al la nordaj kladoj.Russello, M. A., & Amato, G. (2004). A molecular phylogeny of Amazona: implications for Neotropical parrot biogeography, taxonomy, and conservation. Molecular Phylogenetics and Evolution. 30(#2): 421–437Ribas, C. C., Tavares, E. S., Yoshihara, C., & Miyaki C. Y. (2007). Phylogeny and biogeography of yellow-headed and blue-fronted parrots (Amazona ochrocephala and Amazona aestiva) with special reference to the South American taxa. Ibis 149: 564–574 Nekonsiderante tiujn problemojn, la jenaj taksonoj estas parto de la komplekso Amazona ochrocephala kiel estis tradicie konsiderita:

 nomiga grupo ("vera" flavkona amazono):
 Amazona o. ochrocephala: orient-centra kaj sudorienta Kolombio, Venezuelo, Trinidado, Gujano, Surinamo, Franca Gujano kaj nordo kaj oriento de la Amazona baseno en Brazilo.
 Amazona o. xantholaema: insulo Marajó, en la delto de la Amazona Rivero en nordorienta Brazilo.
 Amazona o. nattereri: plej fora sudorienta Kolombio, orienta Ekvadoro, orienta Peruo, norda Bolivio kaj sudokcidenta Amazona baseno de Brazilo (oriente ĝis ĉirkaŭ Mato Grosso); ofte inkludeita en A. o. ochrocephala.Collar, N. 1997. Amazona ochrocephala (Yellow-crowned parrot). Pp 473–474 en: del Hoyo, J., A. Elliott & J. Sargatal. Eld. 1997. Handbook of the Birds of the World. Vol. 4. Sangrouse to Cuckoos. Lynx Edicions, Barcelona. 
 Amazona o. panamensis: okcidenta Panamo ĝis nordokcidenta Kolombio; foje nomata Panama amazono
 grupo auropalliata (flavnuka amazono):
 Amazona a./o. auropalliata: suda Meksiko ĝis nordokcidenta Kostariko.
 Amazona a./o. parvipes: Miskita Marbordo en orienta Honduro kaj nordorienta Nikaragvo.
 Amazona a./o. caribaea: Islas de la Bahía, Honduro.
 grupo oratrix (flavkapa amazono):
 Amazona o./o. oratrix: deklivaroj al Pacifiko kaj al Golfo de Meksiko; ekzistas populacio ankaŭ en Stutgarto.
 Amazona o./o. tresmariae:  la insuloj Tres Marías, ĉe okcident-centra Meksiko.
 Amazona o./o. belizensis: Belizo.
 Amazona o./o. hondurensis: la Sula Valo en norda Honduro.

El tiuj, hondurensis estis nur ĵus priskribita,Lousada, S., & S. Howell. 1997. Amazona oratrix hondurensis: A new subspecies of parrot from the Sula Valley of northern Honduras. Bull. BOC 117: 203–223. dum la populacio en nordokcidenta Honduro kaj apuda orienta Gvatemalo (apud Puerto Barrios) similas al belizensis kaj estas ofte inkludita en tiu subspecio, sed aktuale eble estas nepriskribita subspecio. Ĝi estis foje referencita kiel guatemalensis,Juniper, T., & M. Parr. 1998. A Guide to the Parrots of the World. Pica Press, East Sussex.  sed ĝis venos oficiala priskribo, la nomo restas provizora. Kroma specio, magna, estis foje agnoskita por la populacio en la deklivaro al la Golfo de Meksiko, sed aktuale plej multo de fakuloj konsideras ĝin nevalida, anstataŭ inkludi tiun populacion en oratrix.Clements, J. 2007. The Clements Checklist of the Birds of the World. Christopher Helm. 

Aspekto
Subspecioj en la nomiga grupo (inkludante subspeciojn xantholaema, nattereri kaj panamensis) havas totalan longon de 33–38 cm. Kiel plimulto de aliaj amazonaj papagoj, ĝi havas mallongan kvadratan voston kaj ĉefe verdan plumaron. Ĝi havas malhelbluajn pintojn de la duarangaj kaj unuarangaj flugiloj kaj ruĝan spegulon, karpan randon (antaŭan randon de la flugilo ĉe la "ŝultro") kaj bazon de la eksteraj vostoplumoj. La ruĝajn kaj malhelbluajn sekciojn ofte malfacilas vidi kiam la birdo staras ripoze, dum la ruĝa bazo de la eksteraj vostoplumoj nur malofte videblas sub normalaj observaj kondiĉoj en naturo. Steven Hilty (2003). Birds of Venezuela (2a eld.). Princeton University Press. ISBN 0-691-02131-7. 

La kvanto de flavo sur la kapo varias, ĉar la nomiga, nattereri kaj panamensis havas flavon limigitan al la kronregiono (foje kun kelkaj hazardaj plumoj ĉirkaŭ la okuloj), dum la subspecio xantholaema havas plejparton de la kapo flava. Ĉiuj havas blankajn okulringojn. Ili havas malhelan bekon kun granda kornokolora (griza) aŭ ruĝeca makulo sur la supra mandiblo, krom panamensis, kiu havas tute kornokoloran bekon. Maskloj kaj inoj ne diferencas laŭ plumaro. Krom la flugila spegulo, junuloj havas malmulte da flavo kaj ruĝo en la plumaro.

Distribuado kaj habitato
La flavkrona amazono troviĝas en la Amazona baseno kaj Gujanoj, kun pliaj populacioj en nordokcidenta Sudameriko kaj Panamo. Ĝi estis enkondukita al Granda Kajmano. Ĝi estas birdo de tropikaj arbaroj (kaj humidaj kaj sekaj), maldensarbaroj, mangrovoj kaj savanoj kaj ankaŭ troveblas sur kultivita tero kaj antaŭurbaj areoj. En la suda parto de sia teritorio, ĝi malofte troviĝas malproksime de la Amazona pluvarbaro. Ĝi estas ĉefe malaltebena birdo, sed ĝi estis loke registrita ĝis 800 m laŭlonge de la orientaj deklivoj de Andoj. Enkondukitaj - kaj ŝajne reproduktiĝantaj - populacioj estis raportitaj en Puertoriko.

Natura kolonio de ĉirkaŭ 60 birdoj vivas en Stutgarto, Germanio, ekde la mezo de la 1980-aj jaroj.

Kutimaro

Manĝado
Ili normale troviĝas en paroj aŭ malgrandaj grupoj ĝis 30, sed pli grandaj grupoj povas kolektiĝi ĉe argil-lekejoj. Ilia manĝaĵo inkluzivas fruktojn, nuksojn, semojn, berojn, florojn kaj foliburĝonojn. Flavkronaj amazonoj ŝatas maizon kaj kultivitajn fruktojn. Manĝaĵoj kun sukero kaj granda kvanto da salo povas esti danĝeraj por ili.

Reproduktado
La nesto estas en kavaĵo en arbo, palmo aŭ termitejo, kie ili demetas du ĝis tri ovojn. La kovada tempo estas de ĉirkaŭ 26 tagoj kaj la kokidoj forlasas la neston ĉirkaŭ 60 tagojn post eloviĝo.

Referencoj

Juniper & Parr (1998) Parrots: A Guide to Parrots of the World; .

 Eksteraj ligiloj 

 Photos  - Mangoverde World Bird Guide

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko
Kategorio:Birdoj de Sudameriko