Sprezzatura

Sprezzatura ([sprettsaˈtuːra]) estas itala koncepto el la Renesanco, kiun malfacilas traduki, sed ĝi povas esti priskribita kiel "studa senzorgeco", "senpena gracio" aŭ "la aspekto de senpeno", la ŝajna natureco, ia senzorgeco de artaĵo.  

Tiu ĉi termino estas uzata en la manierismo kaj baroko, ofte interŝanĝebla kun la koncepto de gracio. La ideo do iras preter majstrado de arto aŭ tekniko kaj rilatas al maniero prezenti sin laŭ la plej avantaĝa maniero ebla en la socio. 

Sprezzatura estis grava distingilo de la elitoj, kiuj aperis en Italio en la 16-a jarcento; iasence komparebla al la graveco de trankvileco en iuj sociaj klasoj hodiaŭ.

 Origino 
Tiu ĉi termino estis unue priskribita de la itala verkisto Baldassare Castiglione en sia Il Libro del Cortegiano (La Libro de la Kortegano) kiel la kapablo igi eĉ streĉajn taskojn kaj agadojn, aŭ tiujn, kiuj postulas longedaŭran studadon kaj praktikon, ŝajni facilaj kaj senpenaj.  

Castiglione prezentas sprezzatura-n kiel esencan kvaliton de perfekta kortegano kaj ĉiam rekomendas " kiel eble plej multe eviti afekton [la affettazione] kiel malglatan kaj danĝeran krutaĵon kaj apliki en ĉio, por uzi eble novan vorton, certan specon de senzorgeco [una certa sprezzatura] kiu kaŝas arton kaj montras ke tio, kion oni faras aŭ diras, ŝajne estis atingita senpene kaj preskaŭ senpense. El tio, mi kredas, venas graco [la grazia] grandparte.  

 Pentrarto 
maldekstra|eta|Edziniĝo de la Virgulino (1500–1504) de Perugino
eta|La edziniĝo de la Virgulino (1504) de Rafaelo
Rafaelo kiel artisto ekzempligis sprezzatura-n ekde la komenco de sia kariero, komencante per sia unua subskribita verko La edziniĝo de la Virgulino. "Inspirita de la bildigo de la sama temo fare de lia instruisto Perugino, la pentraĵo de Rafaelo diferencas ĉefe de sia modelo per sia unika konscio pri la graveco de sprezzatura." 

La pentraĵo de Rafaelo malkaŝas sian konscion pri la graveco de sprezzatura per lia reprezentado de Jozefo. Kompare kun la pli juneca reprezentado de Jozefo fare de Rafaelo, la versio de Jozefo fare de Perugino estas konsiderinde pli idealigita kaj pli malnova. La Jozefo de Perugino, malgraŭ sia preskaŭ gluiĝema dolĉeco kontraste al pli fruaj bildigoj de aliaj artistoj, retenas certan malmolecon de profilo kaj anguleco, kiujn Rafaelo evitis moligante la anatomion de la vizaĝaj trajtoj kaj rompante la rigidan profilon iomete. 

Plie, "la pozoj kaj vestoj de la du ankaŭ rivelas subtilan transformon, kiu reflektas la saman konscian ŝanĝon de sinteno." Ekzemple, la gracio de la Jozefo de Perugino estas "emfazita per la elstarigado de drapaĵo kaj korpo. La facila S-simila movado de orelo al dekstra piedfingro estas neeviteble evidenta." Aliflanke, la gracio montrita de la Jozefo de Rafaelo "estas same granda sed eble pli kortuŝa, ĉar la maniero de ĝia esprimo estas malpli evidenta."

La pozo de Jozefo montras modestan gracion, ĉar lia eta turniĝo al la spektanto emas kaŝi la facilan fluon de linio, kiu karakterizas la figuron entute, dum li enkondukas multajn liniajn ritmojn en la vesto, kiuj estas submetitaj al la ĉefa movado de la figuro. Ĉi tiuj varioj, krom la konscia evitado de iuj ajn dramaj reliefoj, helpas klarigi, kial ni sentas la "neglektemon" de la Jozefo de Rafaelo kontraste al la preskaŭ hierata frostigita gracio de tiu de Perugino. En la unua ni povas detekti tiun kvaliton, kiun Castiglione havis en la menso, kiam li skribis: "Tial ni povas nomi tiun arton vera arto, kiu ne ŝajnas esti arto."

 Muziko 
En muziko, termino indikanta liberecon 1) en la traktado de la skriba ritmo dum prezentado kaj 2) en la uzo de transiraj disonancoj dum komponado. La vorto *sprezzatura* estis uzata jam en la 15-a jarcento. La unua komponisto, kiu emfazis la fenomenon en siaj komentoj pri verkoj, estis Giulio Caccini . Tamen, *sprezzatura* neniam estis precize difinita. Por muzikistoj, komponistoj kaj teoriuloj, ĝi havis pli larĝan aŭ pli mallarĝan signifon. Ĉefe, *sprezzatura* estis komprenata kiel zorgo pri la esprimo de la melodia linio, ĝia leĝereco, la impreso de natureco, kaj prezentado, kiu ŝajnas senpena kaj neformala. La terminon uzis kiel estetikan koncepton Baltassar Castiglione en 1528: " Kontraŭstaro al troa korekteco estas necesa en muziko, kie estas grava eraro produkti du perfektajn konsonancojn unu post la alia, ion, kion nia aŭdosento mem ne povas toleri ." *Sprezzatura* akiris apartan signifon en la rondo de la Florenca Camerata . Disonanco kaj libereco de prezentado estis enecaj en la 17-a-jarcenta seconda pratica kaj la sistemo de baroka muzika retoriko.

 Modo 
La termino ankaŭ estas uzata en modo. Ĝi indikas naturecon kaj senzorgecon en portado de klasikaj vestaĵoj. Ĝi ankaŭ povas signifi konscian rompon de iuj el la reguloj de vira eleganteco. Ekzemplo de ĉiutaga vestiĝado laŭ sprezzatura estis la itala industriisto Gianni Agnelli.

Aparte en la modmondo, la termino *sprezzatura* estas uzata por priskribi sofistikan malobservon de reguloj aŭ senĝenecon, precipe en virmodo. 

 Vidu ankaŭ 

 Mojosa (estetiko)
 Amindumo (koketa (france coquette) flirtado), demura ne-grava, ĝentila, timema, ludema.
 Glamuro (Ŝikeco), de kiu sprezzatura estas dirita esti necesa parto
 Itutu,  simila joruba estetiko 
 Shibui, simila japana estetiko
 Wu wei, simila ĉina estetiko
Komparu la diraĵon : Nur tiuj, kiuj povas danci, povas libere marŝi.

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

.
Kategorio:Italaj vortoj kaj esprimoj
Kategorio:Itala Renesanco
Kategorio:Literaturo de Italio