Sem Benelli

Sem BENELLI (naskita en Filettole, la 12-a  de aŭgusto 1877 –  mortis en Zoagli, la 18-a de decembro 1949) estis itala poeto, verkisto kaj dramverkisto, aŭtoro de teatraĵoj kaj kinaj scenaroj. Li ankaŭ verkis por operteatroj. Dum li vivis, lia arto ne estis multe konsiderata, multaj konsideris lin ne grava verkisto, sed lia literatura talento estis retaksita poste, kaj nun oni konsideras lin unu el la autoroj de la moderna dramverkado.

 Biografio 
eta|maldekstre|200ra|Sem Benelli en 1905
Benelli, naskiĝis en familio de metiistoj de malriĉaj kondiĉoj kaj devis interrompi siajn studojn pro la trofrua morto de sia patro. Post mallonga sperto kiel ĵurnalisto, li alproksimiĝis al literaturo kiel memlernanto en siaj fruaj tridekaj jaroj, en 1908, li verkis sian unuan komedion, Tìgnola. La sukceso, tamen, alvenis la sekvan jaron, kiam, la dramo La cena delle beffe estis surscenigita ĉe la Teatro Argentina en Romo. 

Li partoprenis en la Unua Mondmilito kaj estis vundita dufoje kaj ornamita per arĝenta medalo. En la nokto de la 31a de oktobro 1918 li estis parto de la ŝipanaro, kiu transportis Raffaele Paolucci kaj Raffaele Rossetti al la haveno de Pola, kiuj ĉe tagiĝo sinkigis la aŭstran flagŝipon Viribus Unitis. 

Forte influita de la laboristaj maltrankviloj de la fino de la deknaŭa kaj komenco de la dudeka jarcentoj, lin subtenis la valoroj de socia justeco. Kune kun Filippo Tommaso Marinetti (kun kiu li fondis la literaturan revuon Poesia en Milano en 1905) li estis inter tiuj, kiuj subtenis la futurisman movadon. 

Influita de Marinetti, li politike aliĝis al la faŝisma partio, kaj li eĉ iĝis deputito por tiu partio en 1921; sed post la murdo fare de la faŝistoj de Giacomo Matteotti li eniris en kolizio kun la faŝisma reĝimo ĝis kiam li  eksiĝis de la partio; li provis eĉ fondi alian partion (Lega Italica); sed li fine estis devigata rezigni, kaj devis forlasi la parlamenton.

En 1925 li estis inter la subskribintoj de la Manifesto de Kontraŭfaŝismaj Intelektuloj, verkita de Benedetto Croce. 

En 1935 tamen li aliĝis kiel volontulo kaj partoprenis en la milito en Etiopio  kun la rango de majoro.

Li estis la aŭtoro de la teatraĵo La cena delle beffe, tragedio lokita en la Mediĉa Florenco de Lorenco la Grandioza, verko kiu havis grandan sukceson. Ĉi tiu tragedio estis adaptita en filmon kun la sama nomo en 1941 fare de reĝisoro Alessandro Blasetti, ĉefrolantoj estis Amedeo Nazzari kaj Clara Calamai. El la teksto de la teatraĵo, Umberto Giordano kreis la samnoman operon, kiu estis prezentita unuafoje ĉe la Teatro alla Scala en Milano la 20-an de decembro 1924. La teatraj verkoj de Benelli estas ĉirkaŭ tridek, kreitajn dum ĉirkaŭ kvardek jaroj.

La verko de Benelli estis bonvenigita de kritikistoj, kiuj estis surprizitaj de la evidente sukcesa provo de la aŭtoro rompi la klasikan ŝablonon de la tiama tempo, centrita sur la pasio kaj krudeco de verismo aŭ alie sur la deklama arto laŭ la stilo de D'Annunzio. La sukceso de ĉi tiu titolo ne limiĝis al Italio (la tragedio fariĝis konstanta parto de la teatra repertuaro, prezentita en diversaj versioj), sed estis prezentita ankaŭ eksterlande, tiom ke ĝi estis prezentita sursceneje en la sekvaj jaroj en multaj prezentadoj kaj en Parizo, fare de Sarah Bernhardt, kaj en Broadvejo, fare de la kompanio de John Barrymore. 

 Tragedioj kaj aliaj verkoj 
eta|La kastelo de Sem Benelli en Zoagli
Benelli ne ripozis sur la laŭroj de la sukceso atingita per la Cena; en la sekvaj jaroj li sukcesis verki aliajn gravajn teatrajn verkojn, kiuj estis aparte sukcesaj ankaŭ pro la multfaceta scenografia aparato per kiu ili estis reprezentitaj sursceneje. Precipe rimarkindaj ĉi tie estas la tragedioj L'amore dei tre re (1910), kiu ankaŭ servis kiel libreto por melodramo de Italo Montemezzi surscenigita en 1913; Il mantellaccio kaj Rosmunda (verkita en 1911); La Gorgona (1913), el kiu du filmoj kun la sama nomo estis faritaj en 1915 kaj 1942; kaj fine Le nozze dei centauri (verko publikigita en 1915). En 1913 li komponis simfonian poemon honore al Giuseppe Verdi, muzikigitan de Francesco Cilea kaj prezentitan ĉe la Teatro Carlo Felice en Ĝenovo, urbo al kiu la "cigno de Busseto" estis tre ligita.

 La simbolismo 
Laŭ kritikistoj, la literatura arto de Benelli, precipe lia ĉefa produktado de 1908 ĝis 1915, karakteriziĝas per rafinita abundo de simbolismo, nur parte makulita de malhela erotiko kaj fortaj psikologiaj konotacioj. Lia posta produktado aldonis malmulte al lia valoro kiel multfaceta verkisto. Tamen, liaj komedioj meritas mencion: Adamo kaj Eva (1933), Patrino-Reĝino kaj Herooj (scenigita en 1934) kaj Caterina Sforza, inspirita de la historia figuro (1938).

 La kastelo 
Kvazaŭ por enkorpigi sian simbolismon, en 1914 li konstruigis kastelon sur la klifoj de Zoagli apike sur la maron, ankoraŭ konatan hodiaŭ kiel "La Kastelo de Sem Benelli", desegnita de Gian Giuseppe Mancini. La kastelo, kiel tuto, kaj precipe en ĉiu arkitektura detalo, malkaŝas la personecon de la dramisto. La elekto mem de materialoj, inkluzive de la plej diversaj kaj heterogenaj, kiel marmoro, majoliko, briko kaj ŝtono, reflektas la multfacetan naturon de la verkisto. Kiel tuto, majesta kaj kompakta, moligita de la kurbaj linioj de ripetaj kurboj, kaj ĉirkaŭita de unika natura fono, ĝi preskaŭ fariĝas teatra scenejo por kompletigi liajn verkojn. Oni devas ankaŭ diri ke la konstruaĵo kostis al li multe pli ol li atendis; de tiam li suferis ĉiam financajn problemojn, ĝis kiam li estis devigita vendi la kastelon, kaj tiamaniere li pagis preskaŭ ĉiujn siajn ŝuldojn, sed restis sen mono vivante ĝis sia morto en la dometo de la ĝardenisto de la kastelo mem. Li do pasigis la lastajn jarojn de sia vivo ĉe la Golfo de Tigullio, en sia amata urbo Zoagli, kie ankoraŭ hodiaŭ videblas la eleganta marborda kastelo, kiun li konstruis, kiu memorigas lian figuron kaj literaturan verkon.

 Rilatoj kun faŝismo 

Benelli komence estis amiko de Marinetti, kiu havis laŭdajn vortojn por liaj verkoj ĝis post la fino de la Unua Mondmilito, kiun Benelli subtenis lin kiel konvinkita intervenisto. Poste la rilato inter ambaŭ ŝanĝiĝis radikale, alvenante al "reciproka malestimo". 

Simile, ankaŭ la admiro de Benelli por la faŝisma reĝimo, kiun li kunhavis kun Gabriele D'Annunzio, partopreninte kun li en la Fiume-ekspedicio kiel legiano, same ŝanĝiĝis. Post la atenco kontraŭ Giacomo Matteotti fare de faŝistoj en 1924, Benelli, kiu estis inter la subskribintoj de la Manifesto de Kontraŭfaŝismaj Intelektuloj en majo 1925, evoluigis furiozan malamikecon kontraŭ la reĝimo, ĝis la punkto fondi kontraŭfaŝisman organizon, la Lega Italica, kiun la registaro preskaŭ tuj fermis.

 Faŝisma cenzuro 
eta|La tombo de Sem Benelli en la klostro de San Domenico (Prato)
Ekde tiu periodo, faŝisma cenzuro furiozis kontraŭ la teatraĵoj de Benelli. En majo 1933, la Ministerio pri Popola Kulturo ordonis al la Opera Nazionale Dopolavoro malpermesi al "ĉiuj amatoraj dramaj kompanioj prezenti verkojn de Roberto Bracco kaj Sem Benelli", kiuj estis suspektataj esti kontraŭfaŝismaj kaj ĉiukaze "kontraŭaj al la edukaj kaj moralaj normoj" de faŝismo. Sub gvatado fare de la OVRA kaj nekapabla pagi siajn ŝuldojn, Benelli, eksplicite malpermesita komponi pluajn operojn, travivis malfacilan periodon, kvankam la ambigua sinteno de la reĝimo rilate al arto permesis al li daŭrigi sian laboron dum kelka tempo, kvankam ne sen sensaciaj okazaĵoj.

Signifa estas tio, kio okazis kun la Orchidea, prezentita ĉe la Teatro Eliseo en Romo la 20-an de majo 1938. Arturo Bocchini, la policestro, skribis al Francesco Peruzzi, inspektoro respondeca pri la OVRA: "Kiel estas konate, en la vespero de la 20-a de majo, ĉe la Teatro Eliseo en Romo, la komedio Orchidea de Sem Benelli estis tiel malamike akceptita de la spektantoj, ke la prezentado devis esti suspendita. La verko tiam estis definitive forigita el la programo."

En realeco, Orchidea ricevis bonan akcepton de la publiko ĉe sia debuto, kaj se ĝi estis submetita al fajfiloj kaj kriegoj de malkonsento, tio ŝuldiĝis al la tumulto organizita de ĉirkaŭ kvindek faŝistaj taĉmentanoj senditaj speciale de Starace, nacia sekretario de la Nacia Faŝisma Partio, kaj de Andrea Ippolito, la federaciano de Romo.

Antaŭ tiuj eventoj, faŝisma cenzuro ankaŭ mallerte praktikis sin kontraŭ alia dramo de Benelli, nome L'elefante, prezentita en 1937. Pro ia miskompreno, la tranĉoj truditaj al la scenaro ne estis reflektitaj en la teksto, kiu estis publikigita kaj distribuita en la teatro, do la publiko povis konstati, sekvante la aktorajn prezentojn, la sensencaĵon de la cenzuritaj frazoj kiel tiu, kiu diris "geedziĝo fariĝis la obsedo de la moderna civilizo".

La verkoj de Benelli, tamen, pro lia nacia famo (kvankam lia internacia estis malpli granda), kiun la faŝisma reĝimo devis konsideri, daŭre estis prezentitaj regule, ĝuante kaj publikan kaj kritikan sukceson. De tiu momento, Benelli perdis la favoron de la Duce, kiu neniam estis literatura kritikisto, kvankam li nomis lin "geniulo ĉe la pinto de piramido" kaj "Dio sur la tero".

 La rilato kun Mussolini 
Malgraŭ premo de kelkaj intelektuloj, Mussolini ne rezignis pri sia malamika sinteno al Benelli kaj rifuzis inkluzivi lin inter la italajn akademianojn ĉar «...eĉ ne lia volontulado por Orientafriko konvinkis min pri lia subita lojaleco al faŝismo.»  Eble en la taglibro de Galeazzo Ciano oni povas spuri la kialon de la granda abomeno de la Duce al la artisto, kiun la reĝimo tamen subvenciis sub la preteksto de financa helpo por la konstruado, fare de Benelli, de la kastelo de Zoagli.

Ciano skribis la 21-an de majo 1938: «[Mussolini] kritikas la arton de Sem Benelli, kiu konsistas el metado de la plej malbona parto de la homaro publike. En ĉiu domo estas necesejo kaj ĉiuj scias ĝin: sed tio ne signifas, ke ĝi estas montrata al la gasto, kiam li venas viziti». En  La malpermeso presi liajn verkojn, la malpermeso al gazetoj akcepti liajn kunlaborojn, kaj la fakto, ke li ne estis favore rigardata nek de la faŝistoj nek de la germanoj, konvinkis Benelli forlasi Italion (li verŝajne estus farinta tion pli frue se la reĝimo ne estus malhelpinta lin per blokado de lia pasporto kaj sekvado de li dum longaj periodoj) kaj rifuĝi en Svislando en 1944 post kunlaborado kun la milana Rezistado.

En 1948, Sem Benelli aliĝis al la "Alianco por la Defendo de Kulturo", branĉo de la Popola Fronto, la balotunio de la maldekstro: la "inkandeska Fronto", kiel Benelli difinis ĝin, kie "... fajro purigas kaj fluidigas." "Mi aliĝas," Benelli skribis, "estante kaj volante ĉiam esti tre itala, ne balkana, sed naskita ĉe la bordoj de Toskanio, kie la aero estas en konstanta vibrado." Ne ĉiuj subtenis la "libertarianan" membrecon de Benelli, kiel Carlo Levi, kiu retiris sian membrecon en la Fronto, rifuzante stari apud Benelli, "la faŝisma trombono."

La veran politikan naturon de la dramisto eble kaptis Giuseppe Bottai en sia Taglibro 1944-1948, kie li difinis Benelli ne kiel faŝiston sed kiel Mussolinianon kiu, kune kun aliaj similaj al li, «donis al Mussolini kialon kontraŭ faŝismo». Lia estis ideala "Musolinismo", danĝera kaj damaĝa por la vera faŝista reĝimo. 

Li estis membro de framasonismo. 

 Parta filmaro 

 Lo scherno feroce, reĝisorita de Roberto Danesi (muta filmo el 1913, nun perdita)
 La Gorgona reĝisorita fare de Mario Caserini (mutfilmo de 1915, nun perdita)
 La Gorgona, reĝisorita de Guido Brignone (1942)
 La Vespermanĝo de Bubaĵoj, el la dramo de la sama nomo de Sem Benelli, reĝisorita de Alessandro Blasetti (1942)
 La Bakisto, rakonto de Sem Benelli kaj Tullio Gramantieri, reĝisorita fare de Enrico Guazzoni (1944)

 Notoj 

 Bibliografio 

 Fernando Ghilardi, Sem Benelli, la sopiro al la pintoj, "Il Dramma", n. 364, januaro 1967, pp. 37–52.
 Sandro Antonini, Sem Benelli. Vivo de Poeto de Internaciaj Triumfoj ĝis Faŝisma Persekutado, Ĝenovo, De Ferrari, 2008 (2012, 2a eld.).
 Antonello Nave, Vortoj de Batalo. Sem Benelli, Milita Propagandisto, en Felicita Audisio-Andrea Giaconi (eds.), Prato kaj la Granda Milito, Atti della giornata di studi, Prato, Biblioteca Roncioniana, 28 oktobro 2015, Prato, Pentalinea, 2016, pp. 201–220.
 Antonello Nave, Sem Benelli, militparolanto ĉe la Garibaldi-ekspozicio de 1917, en «Camicia Rossa», XL, 1, januaro-aprilo 2020, pp. 13–14.

 Rilataj artikoloj 

 Filipo Tomaso Marinetti
 Clara Calamai
 Francisko Cilea
 Vilao Marigola
 Sennuccio Benelli
 Ĝojo Benelli

 Aliaj projektoj 

 Eksteraj ligiloj 

Kategorio:Framasonoj
Kategorio:Italaj kontraŭfaŝistoj
Kategorio:Italaj verkistoj
Kategorio:Italaj faŝistoj