Diletanto

Diletanto (el la itala dilettante, participo de dilettari, simile al la itala dilettare, "inspiri/ĝojigi iun; ami", el la latina delectari "ĝojigi", "ĝui pri") estas origine itala termino por aristokrato, kiu okupiĝas pri scienco, arto, kulturo, literaturo kaj aliaj interesoj kiel ŝatokupo; Tiu kiu prezentas sin kiel profesiulo kaj okupiĝas pri profesio sen havi kompetentecon kaj sen plua aŭ aktuale kompleta scio pri la temo. Kutime, persono, kiu limigas la amplekson de tiu scio al persona sperto, aŭ pri kiu tiu persono havas supraĵan scion. Tra la Renesanco kaj la Klerismo, diletantoj havis grandan gravecon kaj kiel mecenatoj kaj kiel pensuloj.

Kiel amatoro aŭ laiko, li praktikas ion pro si mem, t.e. pro intereso, plezuro aŭ pasio, kaj tiel diferencas de profesiulo. Li eble akiris kompletajn sciojn kaj kapablojn; kondiĉe ke li ne praktikas la agadon (kiel "ŝatokupon") profesie aŭ por sia vivrimedo, aŭ ne pasis agnoskitan koncernan ekzamenon, li estas konsiderata diletanto.

La vorto estas uzata malestime, kp. " amatoro ", persono, kiu okupiĝas pri profesio sen havi kompetentecon. La hodiaŭa signifo estas esence la sama kiel por la vorto "amatoro", klare malestima signifo kiel "trompi en la temo", kiel ekzemple verkisto kies stilo, pensado estas senhelpa, supraĵa.

Ekzistas famaj homoj, kiuj atingis certajn sukcesojn. Temas pri Ivan Kulibin en konstruado kaj inĝenierarto, Miĥail Faraday en fiziko kaj kemio, kaj Vasilij Tatiŝĉev en historio, geografio kaj ekonomiko.

Ekzemple, amatoraj atletoj ŝajnigas esti profesiuloj, kiuj prenas monon por praktiki sian sporton, sed fakte ne estas. Alia tipa ekzemplo de la agadoj de amatormekanikistoj estas la provo konstrui eternan movan maŝinon (eterna movilo): estas science pruvite kaj bone konate, ke tio estas neebla, sed tiaj provoj ankoraŭ daŭras.

 Diletantoj kiel ĉeftemo en literaturo 
Ekzemploj de la diletanto kiel ĉeftemo en literaturo estas la du titolroluloj en Bouvard kaj Pécuchet de Gustave Flaubert aŭ la diletantteatro en Somermeznokta sonĝo de Shakespeare, kiun Goethe poste ankaŭ uzis kiel ĉeftemon en la unua parto de Faŭsto.

 Famaj historiaj diletantoj 

 Pierre Beaumarchais
 James Bradley
 Albert Einstein?
 Benjamin Franklin
 Goethe
 Otto von Guericke
 Wilhelm Herschel
 Antoni van Leeuwenhoek
 Gregor Mendel
 Joseph Priestley
 Heinrich Schliemann
 Carl Friedrich Zelter

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 

 Aŭtodidakto
 Societo de Diletantoj (Q1742683)

Kategorio:Edukaj profesioj