Judoj sen mono

Judoj sen Mono (originale ) estas duon-membiografia romano verkita de usona verkisto kaj politikisto Michael Gold. La unua eldono aperis en 1930 en la angla lingvo, kaj ĝia Esperanto-traduko, farita de Georgo Saville, estis publikigita en 1938. La verko priskribas la malfacilan vivon de juda knabo kreskanta en la malriĉa juda enmigranta kvartalo (finomita "geto") de la Malsupra Orienta Flanko (Lower East Side) de Novjorko dum la malfruaj 19-a kaj fruaj 20-a jarcentoj. La verko estas grava pro sia aŭtentika bildigo de malriĉeco, antisemitismo, kaj la sociaj luktoj de enmigrintoj, kombinante elementojn de fikcio kaj memuaroj, kaj estas konsiderata kiel prototipo por la usona proletara literaturo. 

 Superrigardo 
La romano sekvas la vivon de Mikey Gold, la aŭtora alter-ego, kiu kreskas en malriĉa juda kvartalo en Novjorko. La rakonto komenciĝas en la malfruaj 1890-aj jaroj kaj priskribas la severajn realaĵojn de la vivo en la "geto", inkluzive de malriĉeco, krimo, kaj antisemitismo. Publikigita en februaro 1930, baldaŭ post la borsa kraŝo de oktobro 1929 kaj la komenco de la Granda Depresio, la verko resonancis kun legantoj pro sia kruda bildigo de la vivo en la slumoj. Ĝi rapide fariĝis furorlibro, atingante dek unu eldonojn en sia unua jaro kaj estis tradukita en pli ol dek ses lingvojn, inkluzive de Esperanto. 

La patro de Mikey, estas pentristo suferanta pro plumbotoksiĝo. Li estis handikapita kiam li falis de skafaldo kaj ne plu povis labori. Lia entrepreneto malsukcesis, kaj la familio estis devigita en malriĉecon. Lia edzino devis serĉi laboron en restoracio. Mikey estis inteligenta knabo, sed kiel junulo li decidis, ke li "devas forlasi la lernejon". En la finaj paĝoj de la libro, la malriĉa juda knabo preĝas por la alveno de marksisma proletara revolucio, kiu liberigus la laboristan klason.

La verko temas pri la spertoj de Mikey kaj lia familio, kiuj alfrontas konstantajn ekonomiajn kaj sociajn defiojn. La patro de Mikey, Herman Gold, estas optimisma rakontisto kiu kredas je la usona revo de supra moviĝeblo, sed liaj revoj estas frakasitaj pro malsukcesoj kaj perfido. La patrino de Mikey, Katie, estas fortika figuro kiu laboras senlace por subteni la familion. La romano ankaŭ esploras temojn de religia hipokriteco kaj la efikoj de malriĉeco sur la komunumo, finante per espero pri socialisma revolucio. La stilo de Gold estas karakterizita per mallongaj, puŝaj frazoj kaj viglaj priskriboj, kiuj vivigas la kvartalon kaj ĝiajn loĝantojn.

En la noto de la aŭtoro de la libro, Gold skribas: "Mi rakontis la historion de juda malriĉeco en unu novjorka geto . Simila historio povus esti rakontita en 100 aliaj getoj tra la mondo. Dum jarcentoj, judoj vivis en ĉi tiu universala geto."

La Esperanto-traduko de Judoj sen Mono konservas la krudan energion de la originala teksto, kvankam ĝi adaptas kelkajn kulturajn nuancojn por la internacia legantaro. La verko estis laŭdita pro sia literatura kvalito kaj historia graveco, kvankam kelkaj kritikistoj notis, ke ĝia politika mesaĝo foje superas la literaturan kvaliton. Ĝi restas grava verko en la kanono de juda-usona literaturo, komparebla al Call It Sleep de Henry Roth kaj The Rise of David Levinsky de Abraham Cahan.

 Listo de Roluloj 
Ĉi-sube estas listo de kelkaj el la ĉefaj roluloj en Judoj sen mono, kune kun mallongaj priskriboj:

 Mikey Gold: La ĉefa protagonisto kaj unuapersona rakontanto, juna juda knabo kreskanta en la Malsupra Orienta Flanko. Li observas la luktojn de sia familio kaj najbaroj, alfrontante malriĉecon kaj antisemitismon dum li provas kompreni sian identecon.
 Herman Gold: La patro de Mikey, rumania juda enmigrinto, kiu estas lerta rakontisto kaj kredas je la usona revo. Li spertas modestan sukceson en komerco, sed liaj revoj estas detruitaj kiam li estas trompita kaj poste handikapita pro falo de ŝtupetaro.
 Katie Gold: La patrino de Mikey, fortika kaj sindonema virino kiu laboras en kafejo por subteni la familion post la malsukcesoj de Herman. Ŝi estas kompatema figuro, ofte helpanta aliajn en la komunumo malgraŭ siaj propraj malfacilaĵoj.
 Esther Gold: La pli juna fratino de Mikey, kiu tragedie mortas en akcidento, pliprofundigante la malesperon de la familio. Ŝia morto estas pivota momento en la rakonto, elstarigante la severajn realaĵojn de ilia vivo.
 Sam Kravitz: Kuzo de Herman, kiu perfidas lin ŝtelante lian parton en fabriko de ŝelkoj, kontribuante al la financa falo de la familio Gold. Li reprezentas la malpli honestajn elementojn en la komunumo.
 Reb Samuel: Pia kaj milda viro en la komunumo, kiu estas seniluziigita per la hipokriteco de kelkaj religiaj gvidantoj, precipe la ĥasida rabeno. Li reprezentas sinceran religiecon kontraŭ la fono de malriĉeco.
 La Ĥasida Rabeno: Riĉa kaj memindulga religia gvidanto importita el Eŭropo, kiu estas kritikita de Mikey pro sia hipokriteco kaj avideco. Li poste forlasas la komunumon por pli enspeziga pozicio.

 En Esperanto aperis 
Judoj sen mono, trad. Georgo Saville. Libroservo Federacio de Laboristaj Esperantistoj, Amsterdam (represita en 1974 de Dansk Esperanto-Forlag) - 221 p.

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
 Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio

Kategorio:Juda socialismo
Kategorio:Libroj aperintaj en 1930
Kategorio:Libroj aperintaj en 1938
Kategorio:Verkoj el la esperantigita anglalingva literaturo
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio