Neopterigoj

eta|Lepisosteus oculatus (holosteo)
Neopterigoj (Neopterygii, de la malnovgrekaj neos 'nova' kaj pteryx 'naĝilo') estas subklaso de radinaĝilaj fiŝoj (Actinopterygii). La neopterigoj inkludas la holosteojn kaj la teleosteojn; ĉi-lastaj inkludas la grandan plejmulton de la vivantaj fiŝaj specioj, kaj kaj pli ol duonon de la vivantaj vertebruloj. La teleosteoj estas diversaj kaj en nesala akvo kaj en oceanoj, dum holosteoj pluvivas nur en nesalaj habitatoj. Oni ankoraŭ faras la unuan sciencan priskribon por multaj teleosteaj specioj en ĉiu jaro.

Eble la plej malnova konata neopterigio estas la verŝajne semionotoforma Acentrophorus varians el la meza permio de Rusujo; tamen, unu esploro, kiu enkalkulis morfologiajn informojn pri fosilioj kaj molekulajn pri kerna and mitokondria DNA, determinis la disiĝodaton je almenaŭ 284 mjan (milionoj da jaroj antaŭ la nuno), en la artinskio, aĝo de la frua permio. Alia esploro proponas eĉ pli fruan disiĝon (360 mjan, ĉirkaŭ la devonio-karbonia limo).

 Evoluo 
Oni dividas la vivantajn neopterigiojn en du infraklasojn: teleosteojn kaj holosteojn. La holosteoj inkludas du kladojn: Ginglymodi kaj Halecomorphi. Ĉiuj ĉi grupoj havas longan kaj abundan fosilian registron. La parencrilatoj de la grupoj de neopterigioj resumiĝas en la ĉi-suba kladogramo (disiĝodatoj por ĉiu klado en mjan laŭ la referenco).

Neopterigioj estas tre multspecia grupo. Ili konsistigas pli ol 50% de la diverseco de nun vivantaj vertebruloj pro granda plidiversiĝo ekde la mezozoika erao. Tiu diverseco estas malekvilibre distribuita inter la grupoj, ĉar preskaŭ ĉiuj vivantaj specioj (96%) estas teleosteoj.

Neopterigioj komencis sukcesi tre frue en sia evoluo, ĉar ili povis iri multe pli rapide ol siaj antaŭuloj. La skvamoj kaj skeletoj malplipeziĝis dum la tempo, kaj la makzeloj fortiĝis kaj efikiĝis. Aliflanke ili perdis la electrosenson kaj la ampolojn de Lorenzini, kiujn ĉiuj aliaj vivantaj fiŝoj krom mukfiŝoj havas; elektrosenso kaj nehomologiaj ampoloj reevoluis ĉe la teleosteoj gimnotoformaj kaj katfiŝoj.Electroreception By Theodore Holmes Bullock

Nur malmultaj ŝanĝoj okazis dum la evoluo de neopterigioj el pli pli fruaj aktinopterigoj. Tamen tre grava paŝo estis plibonigo de la regado de la dorsa kaj anusa  naĝiloj, kaj sekve de la naĝokapablo. Krome okazis pluraj aliiĝoj de la kranio, kiuj ebligis la evoluon de diversaj manieroj de manĝado kaj la okupon de novaj ekologiaj niĉoj. Ĉiuj ĉi gravaj plibonigoj rezultigis la nunan dominon de neopterigioj ene de vertebrula diverseco. Ili estas atribuitaj al tutgenara duobliĝo dum la evoluo de neopterigioj.

 Klasifiko 
La filogenezo de teleosteoj estas malcerta kaj diversaj taksonomioj estas uzataj. Ĉi tiu listo sekvas Dornburg kaj Near (2021)Dornburg, Alex, kaj Near, Thomas J. 2021. "The Emerging Phylogenetic Perspective on the Evolution of Actinopterygian Fishes". Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics 52. pri la difino kaj grupigo de ordoj kaj Betancur-R k. al. (2017) pri la nomoj de pli superaj kategorioj.

 Ordo †Pholidopleuriformes 
 Ordo †Redfieldiiformes 
 Ordo †Platysiagiformes 
 Ordo †Polzbergiiformes 
 Ordo †Perleidiformes 
 Ordo †Louwoichthyiformes
 Ordo †Peltopleuriformes 
 Ordo †Luganoiiformes
 Ordo †Pycnodontiformes 
 Infraklaso Holostei
Klado Halecomorphi
Ordo †Parasemionotiformes 
Ordo †Panxianichthyiformes
Ordo †Ionoscopiformes
Ordo Amiiformes  (amio)
Klado Ginglymodi
Ordo †?Dapediiformes
Ordo Semionotiformes
Ordo Lepisosteiformes
Infraklaso Teleosteomorpha
Ordo †Prohaleciteiformes
 Klado Aspidorhynchei
Ordo †Aspidorhynchiformes
Ordo Pachycormiformes
 Klado Teleostei
 Ordo †?Araripichthyiformes
 Ordo †?Ligulelliiformes 
 Ordo †Pholidophoriformes 
 Ordo †Dorsetichthyiformes
 Ordo †Leptolepidiformes
 Ordo †Crossognathiformes 
 Ordo †Ichthyodectiformes 
 Ordo †Tselfatiiformes 
 Kohorto Osteoglossomorpha
 Ordo †Lycopteriformes
 Ordo Osteoglossiformes,  la ostlangaj fiŝoj
 Ordo Hiodontiformes
 Kohorto Elopomorpha
 Ordo Elopiformes
 Ordo Albuliformes
 Ordo Notacanthiformes
 Ordo Anguilliformes
 Kohorto Otomorpha
 Ordo †Ellimmichthyiformes
 Ordo Clupeiformes (inkludas haringojn kaj anĉovojn)
 Ordo Alepocephaliformes
 Ordo †Sorbininardiformes
 Ordo Gonorynchiformes
 Ordo Cypriniformes (inkludas orfiŝojn, leŭciscenojn, barbiojn, karpojn, kobitojn, skardiniojn, gilojn)
 Superordo Characiphysae
 Ordo Gymnotiformes
 Ordo Cithariniformes
 Ordo Characiformes (inkludas piranjojn)
 Ordo Siluriformes, la katfiŝoj
 Kohorto Euteleosteomorpha
 Ordo Lepidogalaxiiformes
 Ordo Argentiniformes
 Ordo Salmoniformes (inkludas salmojn kaj trutojn)
 Ordo Esociformes, la ezokedoj kaj umbredoj
 Ordo Stomiiformes
 Ordo Osmeriformes (inkludas la osmeredojn)
 Ordo Galaxiiformes
 Ordo Ateleopodiformes
 Ordo Aulopiformes
 Ordo Myctophiformes (inkudas torĉofiŝojn)
 Ordo Lampriformes (inkludas rubandofiŝojn)
 Divizio Paracanthopterygii
 Ordo †Pattersonichthyiformes
 Ordo †Ctenothrissiformes
 Ordo Polymixiiformes
 Ordo Percopsiformes
 Ordo †Sphenocephaliformes
 Ordo Zeiformes (inkludas zeŭsojn)
 Ordo Gadiformes (inkludas gadojn)
 Ordo Stylephoriformes
 Divizio Acanthopterygii
 Ordo Trachichthyiformes
 Ordo Beryciformes
 Ordo Ophidiiformes
 Ordo Batrachoidiformes
 Ordo Gobiiformes (inkludas gobiedojn kaj Eleotris melanosoma)
 Ordo Scombriformes (inkludas skombredojn)
 Ordo Syngnathiformes (inkludas hipokampojn kaj kalionimojn)
 Ordo Blenniiformes (inkludas mugilojn, arĝentflankulojn, la bankokan logofiŝon, flugofiŝojn, dentokarpedojn, ciĥledojn, klaŭnfiŝojn)
 Ordo Carangiformes (inkludas soleojn)
 Ordo Synbranchiformes (inkludas marĉangilojn kaj labirintajn fiŝojn)
 Ordo Perciformes (inkludas batalemulojn, skorpenedojn, perkojn, foledojn, nototeniedojn)
 Ordo Centrarchiformes (inkludas centrarkedojn)
 Ordo Labriformes (inkludas labredojn kaj sablofiŝojn)
 Ordo Batrachoidiformes
 Ordo Acropomatiformes
 Ordo Acanthuriformes (inkludas lofiojn, balonfiŝojn, la molaon, scienedojn)

 Referencoj 

Kategorio:Aktinopterigoj