Rozkola verda kolombo

Rozkola verda kolombo (Treron vernans) estas specio de birdoj el genro de verdaj kolomboj el familio Kolombedoj. Ĝi kutimas en Sudeosta Azio, de Birmo, Tajio kaj Vjetnamio ĝis la plej grandaj insuloj de Indonezio kaj Filipinoj (kie ĝi havas lokan kutiman nomon punay). Ĝi estas mezgranda kolombo kun plejparte verda plumaro;
la rozkoloran kolon, kiu donas al la specio ĝian , havas nur iĉoj.

Tiuj ĉi birdoj vivas en multaj malsamaj habitatoj, sed malgraŭ ke ili renkonteblas en arbaroj kaj homaj urboj kaj vilaĝoj, la specio rimarkeble preferas malfermajn habitatojn. Ili formas parojn por unu sezono, konstruas malfortikan neston en branĉoj de arbo aŭ arbusto, kaj metas na kutime ne pli ol du ovojn. Ambaŭ gepatroj partoprenas en kovado kaj en prizorgo de la idoj. La dieto  de rozkola verda kolombo konsistas plejparte je fruktoj, aparte figoj, kaj ĝi estas grava disvastiganto de semoj por multaj fruktaj plantoj. La specio bone adaptiĝis al kunvivo kun homoj kaj renkonteblas eĉ en tre grandaj urboj, se tie ie kreskas fruktarboj.

 Taksonomio 
Rozkolan verdan kolombon unue priskribis Karolo Lineo en 1771 kun dunomo Columba vernans. 
La specia nomo vernans estas formo de latina vorto vernantis  ("brila" aŭ "floreca"). 
Poste la specio estas movigita al la genro Treron (verdaj kolomboj). Ene de sia genro ĝi estas la plej parenca, kaj la plej aspekte simila, al oranĝbrusta verda kolombo, renkontebla en Bharato kaj Sudeosta Azio. La specio estas monotipa: kvankam ekzistas versioj de klasado kiuj difinas ĝis 9 subspeciojn, nun en 2025 neniu el la plej gravaj birdosistematikaj aŭtoritatoj agnoskis ilin. La Birds of the World: Recommended English Names de IOC, la
Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World kaj la The Clements Checklist of Birds of the World ĉiuj deklaras la specion monotipa kaj mencias neniujn validajn subspeciojn. 
El aŭtoritataj listoj nur la HBW Alive de Handbook of the Birds of the World mencias, ke subspecioj estas proponitaj, sed mencias ke necesas aldonaj esploroj por establi ĉu iuj el ili estas validaj.

La oficia angla nomo por la specio estas difinita far IOC kiel "Pink-necked green pigeon", 
t.e. "Rozkola verda kolombo" estas preciza esperantigo. 

Priskribo
La rozkola verda kolombo estas mezgranda kolombo, 25–30 cm longa kaj 105–160 g. Inoj kaj iĉoj estas simile grandaj, sed havas rimarkeblan  je kolorigo de la plumaro. La iĉo havas grizan kapon, pale rozkoloran kolon kaj supran bruston, kaj diamantforman oranĝkoloran makulon sur brusto. La dorso estas olivkolora, kaj la flugiloj verdaj, kun nigraj primaraj kaj flavaj triarangaj ĉefplumoj. La ventro estas pale flava, pli grizeca ĉe la flankoj, kaj la vosto griza kun nigra bendo ĉe la pinto kaj kaŝtankoloraj kovraj plumoj. La ino havas similajn flugilojn, ventron, kaj voston, sed ŝiaj kapo, kolo, kaj brusto estas tute verdaj, sen iuj aldonaj koloroj. Junuloj ĝenerale similas al plenkreskaj inoj, sed estas pli grizecaj.

Samkiel aliaj kolomboj de genro Treron, rozkola verda kolombo diferencas de aliaj kolomboj je sia specifa voĉo. Malsimile al kutimaj kolombedoj, verdaj kolomboj ne kveras kaj ne rukulas, sed kvakas kaj fajfas.
Nur iam la iĉoj de rozkola verda kolombo finas sian trisilaban fajfokanton per io simila al kvero. 
Ankaŭ la iĉoj iam prononcas laŭtan kaj raspan signalon "krrak krrak",
pli donatan imagon de korako ol de kolombo. Ĝenerale, tamen, tiu ĉi specio ne estas tre brua, plej kutime oni povas aŭdi ĝin nur kiam la birdo estas en komuna sidejo kun samspecianoj aŭ kiam ĝi trovas manĝaĵon.

 Distribuo kaj habitato 
La arealo de rozkola verda kolombo disvastiĝas de suda Birmo, Tajio, Kamboĝo, kaj Vjetnamio, tra Malaja duoninsulo kaj Grandaj Sundoj (kune kun ĉirkaŭaj insuloj), Balio, Lomboko, Sumbavo, kaj eosten ĝis Molukoj kaj Filipinoj. Ĝi adaptiĝis al vasta vario de habitatoj, inklude praarbarojn, , arbarfrinĝojn kaj ĉemarajn mangrovojn. 
Ĝi tamen preferas pli malfermajn habitatojn, kaj en arbaroj plej ofte renkonteblas proksime al la marĝenoj. 
La specio ankaŭ bone adaptiĝis al homkreitaj medioj, kiel ĝardenoj, kampoj kaj plantejoj. Ĝi pli kutimas en malaltaĵoj kaj proksime al marbordo, sed renkonteblas sur pli grandaj altecoj: ĝis 300 m super marnivelo en Filipinoj, 
ĝis 750 m in Borneo,
kaj ĝis 1200 m en Sulaveso.
La Handbook of the Birds of the World listas la specion nemigranta, 
sed iuj fontoj raportis, ke la birdoj moviĝas iom tra sia arealo al pli bonaj kondiĉoj. 
Ĉar parenca dikbeka verda kolombo ofte veturas grandajn distancojn serĉante pli abundajn fontojn de fruktoj, estus racie supozi, ke ankaŭ rozkola verda kolombo havas similan konduton.

Rozkola verda kolombo estas unu el malmultaj birdospecioj kiuj travivis, kiam insulo Krakatoa estis detruita pro katastrofa vulkanerupto de 1883. Jam en 1908 la unua birdobservo en Krakatoa insularo, kiu formiĝis post detruo de la ĉefa insulo, raportis, ke rozkola verda kolombo estas bone establita tie, kaj ke ĝi estas la sola pure aŭ plejparte fruktovora specio kiu travivis tie. 
Ĝi eĉ sukcesis koloniigi la vulkanan insulon Anak Krakatau, kiu emerĝis de la maro en 1927 kun la sama kaldero kiel la originala Krakatoa vulkano kaj havis grandan erupton en 1952. 
Establo de rozkola verda kolombo tie okazis post ioma paŭzo, dum kiu figarboj kreskis tie kaj komencis doni fruktojn. 
Poste, tamen, la kolombo malaperis de Anak Krakatau pro malgranda populacio kaj predado. 

La specio daŭre vastigas sian arealon, ekzemple iam en la 2000-aj jaroj ĝi koloniigis Floreson.

Konduto
Rozkola verda kolombo estas preskaŭ ekskluziva fruktomanĝulo. Ĝiaj plej preferataj fruktoj estas figoj (de genro Ficus), sed ĝi volonte konsumas fruktojn de plantoj el aliaj genroj: Glochidion, Breynia, Vitex, Macaranga, Muntingia, Melastoma, Oncosperma, Bridelia ktp. 
Krom fruktoj la birdoj iam manĝas ĝermojn, semojn kaj burĝonojn, sed kun granda marĝeno pli malofte. Dum unu esploro pri fruktovoruloj de Sulaveso oni faris 55 observojn de rozkola verda kolombo, kaj ne eĉ unu el ili oni detektis ĝin manĝanta ion alian krom fruktoj, plejparte figoj. 

La specio plejparton de tempo furaĝas en meznivela kanopeo, malofte malsuprenirante al subarbaraĵo aŭ surgrunden. La birdoj lerte grimpas laŭ fajnaj branĉoj kaj prenas fruktojn. 
Samkiel aliaj verdaj kolomboj, rozkola verda kolombo havas muskolozan maĉstomakon, kiu ofte enhavas gastrolitojn, per kiuj la birdoj maĉas kaj diĝestas semojn en fruktoj. 
Esploroj de parencaj specioj montris, ke ne ĉiu individua birdo havas gastrolitojn, do supozeble la samo veras pri la tiu ĉi. 
La birdoj estas sociemaj kaj preferas furaĝi en malgrandaj grupoj, kiuj, kiam troveblas abunda fonto de manĝaĵoj, unuiĝas je granda birdaro de ĝis 70 birdoj. Ili ankaŭ ripozas komune, kaj dum ripoztempo centoj de birdoj povas sidi en unu aŭ kelkaj apudaj arboj.

Ĉar ilia arealo estas en varma kaj stabila klimato, rozkolaj verdaj kolomboj ne havas difinitan reproduktan sezonon kaj reproduktiĝas pli malpli tutan jaron. Dum konstruo de nesto, la iĉo respondecas pri akiro de materialoj, kaj la ino pri konstrulaboro. La nesto estas primitiva kaj malfortika platformo el maldikaj branĉoj kaj herboj, fiksita inter branĉoj de arbo, arbusto, aŭ heĝo, je 1–10 m super la grundo. Kutime la ino metas du blankajn ovojn kiuj estas 26.8–28.9 × 20.3–21.8 mm grandaj. 
Oni ne multe scias pri reprodukta konduto de tiu ĉi birdo, ekzistas nur unu detala observo de nestumo de rozkola verda kolombo en Singapuro. En tiu ĉi raporto la gepatroj kovis la ovojn laŭvice, la patro tage, kaj la patrino nokte, kaj la idoj eloviĝis post 17 tagoj. La idoj eloviĝas preskaŭ nudaj, kun nur kelkaj blankaj pikilplumoj sur bruna haŭto, kaj bezonas konstantan prizorgon. Samkiel kun kovado, la ino prizorgas la idojn nokte, kaj la iĉo tage. 10 tagojn post eloviĝo la idoj forlasas la neston, sed restas apude de la nestejo kelkajn pliajn tagojn, kaj gepatroj daŭre manĝigas ilin. 

 Ekologio 
Samkiel multaj fruktomanĝantaj kolomboj, rozkola verda kolombo estas grava disvastiganto de semoj de fruktarboj. Oni antaŭe pensis ke ekzisto de gastrolitoj en maĉstomako signifas, ke tiu ĉi specio tute detruas kaj diĝestas semojn kaj ne disvastigas ilin kun fekaĵoj, sed esploroj montris, ke ne ĉiu individua birdo havas la gastrolitojn entute, kaj eĉ en tiuj kiuj jes havas iuj semoj trapasas la diĝestan sistemon sendamaĝe. Interalie, ĝuste tiu ĉi specio estas onikrede respondeca por reveno de multaj Ficus-specioj al Krakatoa insularo post la detruo de la originala insulo pro vulkana erupto. Unuaj arbustaj fikusoj verŝajne estis alportitaj al la insuloj ne far kolomboj, sed far ĉiomanĝuloj kiel bulbuloj, sed kiam tiuj komencis fruktodoni, rozkolaj verdaj kolomboj alvenis, kaj ili alportis novajn speciojn de figarboj kaj movis semojn de insulo al insulo. La averaĝa veturtempo de rozkola verda kolombo al Krakatoa insularo estas 48 minutoj, multe pli mallonga ol la tempo, post kiu la semoj de manĝita frukto plene trapasas la birdan diĝestan sistemon (depende de la stato de la individua birdo kaj aliaj kondiĉoj tiu ĉi estas inter 60 kaj 480 minutoj).

La  de rozkola verda kolombo estas grandaj rabobirdoj, interalie blankventra maraglo kaj migra falko. Ĝuste tiuj ĉi predantoj ludis gravan rolon en malapero de la specio de Anak Krakatau.

 Statuso 
Rozkola verda kolombo estas tre adaptema specio kaj bone adaptiĝis al la ŝanĝoj, kiujn alportis al ĝiaj vivkondiĉoj agado de homoj. La birdoj frekventas homkreitajn habitatojn kaj homajn setlejojn, inklude la plej grandajn urbojn kiel Singapuro,
kie ĝia populacio ŝajne kreskis kun tempo. 
Malgraŭ ke en Tajio, Malajzio kaj Sumatro la kolomboj estas iam ĉasataj 
kaj kaptataj por vendi ilin kiel kaĝajn dombirdojn, 
la specio restas sufiĉe kutima tie kaj tra tuta ĝia arealo. 
Ĉar estas neniuj konataj minacoj por travivo de la specio kiel la tuto, IUCN listas ĝin malplej zorgiga.

Referencoj

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Azio