Gramatiko de Interlingvao

Tiu ĉi artikolo estas neformala skizo de la gramatiko de Interlingvao, internacia helplingvo unue diskonigita de IALA. Ĝi sekvas la uzadon de la origina gramatika teksto (Gode & Blair, 1951), kiu hodiaŭ estas akceptita sed rigardata kiel konservativa.

La gramatiko de Interlingvao baziĝas plejparte sur tiu de la latinidaj lingvoj, sed simpligita, ĉefe sub la influo de la angla. Tamen, ĉiuj el la kontrollingvoj, inkluzive de la germana kaj la rusa, estis konsultitaj en evoluigado de la gramatiko. Gramatikaj trajtoj forestantaj de iuj el la primaraj kontrollingvoj (la angla, la franca, la itala, la hispana kaj la portugala) estis forigitaj. Ekzemple, ekzistas nek adjektiva interkonsento (hispane/portugale gatos negros 'nigraj katoj'), ĉar tiu ĉi trajto mankas en la angla, nek kontinuaj verbotempoj (angla I am reading), ĉar ili forestas en la franca. Male, Interlingvao havas artikolojn, male al la rusa, ĉar la rusa estas sekundara kontrollingvo.

Ne ekzistas sistema markado por vortpartoj. Ekzemple, substantivoj ne devas finiĝi per iu aparta litero. Tipe, tamen, adjektivoj finiĝas per -e aŭ konsonanto, adverboj finiĝas per -mente aŭ -o, dum substantivoj finiĝas per -a, -e, -o aŭ konsonanto. Finhavaj verboj preskaŭ ĉiam finiĝas per -a, -e aŭ -i, dum infinitivoj aldonas -r: scribe, 'skribas', 'skribi'; scriber, 'skribi'.

 Artikolo 
La artikolo nedifina estas en ĉiuj kazoj un, kaj la artikolo difina estas en ĉiuj kazoj le. Ĝi montras neniun akordon laŭforme kun la sekva substantivo (ĝi ne ŝanĝiĝas laŭ nombro - ĉu singularo, ĉu pluralo - aŭ laŭ genro).

artikolo nedifina artikolo difina un patre le patre (sing.), le patres (pl.) un infante le infante (sing.), le infantes (pl.) un amica le amica (sing.), le amicas (pl.) 

 Substantivo 

 Genro 
La granda plimulto de la substantivoj finiĝas per unu el la vokaloj -a (pagina), -e (libertate) kaj ofte -o (fructo). Kiam la finaĵo -o aperas en vorto kiu indikas masklan estulon, la responda ina formo povas esti reprezentita per la sama vorto kun la finaĵo anstataŭigita per -a. Ekzemploj: 

 amico -> amica, 
 maestro ->  maestra, 
 italiano -> italiana.
La ina substantivo estas foje kreita per la sufikso -essa:
 tigre -> tigressa, 
 duce -> duchessa. 

 Nombro 
La pluralo estas formita per la aldono de -s. Se la substantivo finiĝas per konsonanto, la finaĵo estas -es; kaj se tiu konsonanto estas -c, la finaĵo estas -hes (por konservi la prononcon de [k]):

singularo  pluralo  fructo  fructos tempore  tempores planta  plantas generation  generationes roc  rochesalbricocalbricoches
Vortoj pruntitaj el aliaj lingvoj formas la pluralon en neregula maniero: 

 film -> films, 
 club -> clubs, 
 chef -> chefs.

 Adjektivoj 
Adjektivoj povas antaŭi aŭ sekvi la substantivon, kiun ili modifas. Kiel demando de stilo, mallongaj adjektivoj tendencas antaŭi, longaj adjektivoj tendencas sekvi. Ciferoj ĉiam antaŭas la substantivon.

 belle oculos aŭ oculos belle   'belaj okuloj'
 un bon idea, un idea ingeniose   'bona ideo, sprita ideo'

Adjektivo neniam devas konsenti kun la substantivo kiun ĝi modifas, sed adjektivoj povas esti plurigitaj kiam ekzistas neniu eksplicita substantivo por modifi.

le parve infantes   'la infanetoj';    but    le parves   'la etuloj'

Kompara grado estas esprimita per plus aŭ minus antaŭ la adjektivo kaj superlativa grado per le plus aŭ le minus.

un plus feroce leon   'pli furioza leono'
un traino minus rapide   'malpli rapida trajno'
le plus alte arbore   'la plej alta arbo'
le solution le minus costose   'la malplej multekosta solvo'.

La sufikso -issime povas esti uzata por esprimi la absolutan superlativan gradon.

un aventura excellentissime   'plej bonega aventuro'

La adjektivoj bon 'bona', mal 'malbona', magne 'granda' kaj parve 'malgranda' havas laŭvolajn neregulajn formojn por la komparativo kaj superlativo.

{|
|-
|bon → plus bon → le plus bon ||   || or ||   || bon → melior → optime
|-
|mal → plus mal → le plus mal ||   || or ||   || mal → pejor → pessime
|-
|magne → plus magne → le plus magne ||   || or ||   || magne → major → maxime
|-
|parve → plus parve → le plus parve ||   || or ||   || parve → minor → minime
|-
|}

Teorie, ĉiu adjektivo povas servi kiel pronomo rilatanta al io esprimita en antaŭa paŝo.

 Adverbo 
Adverbo estas vorto, kiu donas pli da informoj pri verbo, adjektivo aŭ alia adverbo. Por formi adverbojn, -mente estas aldonita al la adjektivo:
 normal - normalmente, recente - recentemente
Se la lasta litero de la vorto estas -c, oni aldonas -amente:
 public – publicamente, ric – riccamente 

Ekzemploj de adverboj en Interlingua: kie?, hic, ibi, la, illac; kiam?: ora, nunc, tosto, postea, antea, pois, heri, hodie, deman, jammais, olim, quandocunque, frequentemente, sovente, rarmente, intertanto, nunquam, non jammais; kiel?: assi, si, altere, tal(mente), ben, kiom?: tanto, multo, poco, pauco, aliquanto, plus, minus; tamen, dunque

 Interrogativa adverbo 
Ekzemploj: ubi, quando, quanto, como, proque, perque

 Numeroj 
{|width="200px"
|-
| 0 || zero
|-
| 1 || un || 10 || dece
|-
| 2 || duo || 20 || vinti
|-
| 3 || tres || 30 || trenta
|-
| 4 || quatro || 40 || quaranta
|-
| 5 || cinque || 50 || cinquanta
|-
| 6 || sex || 60 || sexanta
|-
| 7 || septe || 70 || septanta
|-
| 8 || octo || 80 || octanta
|-
| 9 || nove || 90 || novanta
|-
|}

Kategorio:Interlingvao