Interpopola konduto (libro)

Interpopola Konduto estas libro verkita de Edmond Privat, eldonita en 1935 de Literatura Mondo en Budapeŝto. Ĝi estas la kvardeksesa libro en la serio de Literatura Mondo kaj la unua volumo de la arto-scienca libroserio de AELA (Asocio por Esperanto-Literaturo kaj Arto) en 1935. La libro esploras la psikologian kaj etikan dimension de interpopolaj rilatoj, analizante kiel nacioj kondutas unu al la alia, iliajn kolektivajn emociojn, moralojn, kaj la defiojn por atingi etikan progreson en internacia kunteksto. Origine publikigita en la franca en 1931 en la Filozofia Kolekto de Felix Alcan en Parizo, ĉi tiu Esperanto-eldono konservas la originalan enhavon sen aldonoj pri postaj eventoj, fokusante sur historiaj kaj psikologiaj observoj.

Efektive, tiu ĉi verko estas frukto de multjara observo de Privat, kiu studis la historion de polaj ribeloj, slavaj nacioj batalantaj por libereco, kaj partoprenis kiel konsilanto en kunvenoj de la Ligo de Nacioj. La libro ne celas esprimi partian opinion, sed ekzameni faktojn sur la malofte atentata psikologia kampo de internaciaj rilatoj: "La celo ne estis esprimi partian opinion, sed ekzameni faktojn sur psikologia kampo ne sufiĉe atentata" (p. 5). Ĝi esploras la kontrastojn inter nacia apartigo kaj kunigo, observante ke "Ĉiuj centjaroj aperigas kontrastojn. La 20-a estos ja vidinta du fortajn klopodojn en kontraŭaj direktoj: apartigo kaj kunigo de nacioj" (p. 6).

La verko analizas temojn kiel nacia konscio, moralo, vanteco (Ŝovinismo), vero, kaj la rolo de lingvoj, precipe Esperanto, en konstruado de internacia etiko. Privat argumentas, ke historiaj kutimoj kaj kolektivaj emocioj formas nacian konduton, ofte malhelpante racian aliron al paco: "La heredaĵaj kutimoj kuntrenas la korojn. La sentoj ligiĝas al ekzistantaj organizoj" (p. 7). Li ankaŭ emfazas la potencialon de Esperanto kiel neŭtrala lingvo por antaŭenigi toleremon kaj moralan unuecon: "La perlingva potenco estas granda forto... la Ligo de Nacioj havas seriozajn motivojn por sekvi kun aparta intereso la progresadon de la esperantista movado" (p. 138).

La libro finas per voko al nova moralo, kiu superas naciajn egoismojn kaj ampleksas tutmondan justecon: "Al nova grupigo, nova moralo; al pli vasta socio, pli vasta etiko" (p. 147). Ĝi estas grava kontribuo al la diskurso pri internaciaj rilatoj kaj la rolo de lingvo kaj etiko en pacokonstruado.
 Superrigardo 

La verko Interpopola Konduto analizas la psikologiajn kaj etikajn fundamentojn de la rilatoj inter nacioj kaj popoloj. Privat ekzamenas la koncepton de "nacia animo", komparante la ŝtaton al korpo kaj la patrujon al animo [p.: 8]. Li esploras la naturon de naciismo, kiun li nomas la "ĉefa kredo" de la 20-a jarcento en Okcidento kaj Azio [p.: 8], kaj ĝiajn manifestiĝojn en kolektivaj emocioj, tradicioj, moroj, kaj la formado de grupa identeco [p.: 6, 10]. La libro kritike taksas la "duoblan moralon" kiu ofte regas en internaciaj aferoj, kie agoj konsiderataj krimaj inter individuoj (kiel spionado aŭ perforto) povas esti rigardataj kiel heroaj aŭ necesaj kiam farataj nome de la nacio [p.: 11-12]. Privat analizas la fenomenon, ke premita popolo fariĝas premanta [p.: 11] post akiro de libereco, kaj la ĝeneralan nekapablecon vidi sin el ekstero [p.: 11] kiu karakterizas naciojn. Li ankaŭ pritraktas nacian vantecon, memlaŭdadon, kaj la kreadon de karikaturaj bildoj pri aliaj popoloj [p.: 16-17]. Grava temo estas la kontrasto inter la "nacia vero" – ofte partia, emocia, kaj bazita sur selektitaj faktoj [p.: 21] – kaj la objektiveco serĉata de scienco kaj justeco [p.: 21]. La rolo de gazetaro kaj lingvo en la formado de ĉi tiuj naciaj veroj estas detale diskutata [p.: 23]. Privat kontrastigas la individuan moralon kun la ŝtata moralo, notante ke moralo por individuoj, moralo por regnoj, jen du aĵoj ankoraŭ tre malsamaj [p.: 28]. Li diskutas la etikan konflikton kiun milito trudas al individuoj [p.: 31] kaj la rolon de patriotismo kiel religio, kiu postulas eĉ homajn oferojn (militon) [p.: 35]. Li observas ke la adoro al antikvaj rimedoj (milito) ofte konfliktas kun la neceso trovi novajn, pacajn rimedojn por solvi disputojn [p.: 122]. La libro esploras ankaŭ la rolon de internaj kritikantoj de la nacia konduto, kiel la laborista klaso, kies klasa konscio supre kaj malsupre [p.: 62] povas konflikti kun aŭ kompletigi la nacian konscion. Li analizas kiel sociaj kaj ekonomiaj faktoroj influas patriotismon kaj internaciismon [p.: 62-67]. Fine, Privat serĉas signojn de progreso en interpopola etiko, menciante iniciatojn kiel la Ligon de Nacioj, la Internacian Tribunalon en Hago, kaj specifajn eksperimentojn pri neperforta rezisto (kiel tiu de Gandhi en Hindujo [p.: 79] kaj simila en Polujo en 1861 [p.: 91]), civila helpservo (kiel tiu de Pierre Ceresole [p.: 97]), kaj la rolon de neŭtrala internacia lingvo kiel Esperanto [p.: 134] por kreskigi senton de homara unueco kaj reciproka respekto [p.: 139]. Li konkludas, ke necesas evoluo de la nacia moralo al pli vasta, homara etiko por ebligi pacan kunvivadon en la estonteco [p.: 142-145]. La celo de la libro estas ne ofendi, sed pripensigi [p.: 5] pri la kompleksa naturo de interpopola konduto kaj la ebleco de etika progreso [p.: 5].

 Temo kaj celo 

Locarno, Pasko 1934

 Antaŭparolo 

Junio 1931.

 Enhavo 

 Ĉapitro Unua: ANIMO NACIA 
   - Nacia religio — Patrujo kaj ŝtato — Korpo kaj animo — La ĉefa kredo — Clémenceau — Valéry pri patrujo — Johanino la Arka — Kresko de individua ekzistado — Formado de l’animo nacia  

 Ĉapitro Dua: LA GENTO 
   - Genta moralo — Afrika ĉefo difinas krimon — Duobla moralo — Spionado heroa, spionado basa — Dio lokigita de patrujo — Premita popolo forigas premantan — Nekapableco vidi sin el ekstero — Refleksoj — Armea konkurenciado — Madariaga pri prestiĝo — Maljustaĵo suferita kaj repagita — Stampo — Kutimo — Logiko kaj relativeco

 Ĉapitro Tria: NACIA VANTECO 
   - Fanfaronemaj homoj kaj nacioj — Pri eskimoj kaj hotentotoj — Filoj de l’ suno — Centro de l’ mondo — Laŭdado pri sia nacio — Karikaturado pri aliaj — Naciaj himnoj — Respektego kaj blasfemo — Memlaŭdaj kantoj — Grupaj sentoj — Prestiĝa rivaleco — Studentaj societoj — Asocioj diversaj  

 Ĉapitro Kvara: NACIA VERO 
   - Vero grupa — Objektiveco de scienco — Senpartieco de justeco — Iluzio privata — Vero pro amo aŭ pro malamo — Gazetaro — Lingvo — Antaŭjuĝoj — Malfido — Pasio — Nacia Historio — Vero en multnombro — Objektiveco ŝajnas mensoga.

 Ĉapitro Kvina: HOMOJ KAJ ŜTATO 
   - Individua egoismo — Ara egoismo — Sindono al patrujo — Maria Terezia — Bismarck — Celo kaj rimedoj — Ŝtatistoj-advokatoj — Regnano-soldato — Konflikto inter du moraloj — Lernolibro pri bajoneto — Mortpuno — Ekzekutistoj — Rifuzantoj pro konscienco — Militistaj tribunaloj — Paca helpservo en Skandinavio — Ara indigno — Nacia zorgo super ĉio.

 Ĉapitro Sesa: HOMAJ OFEROJ 
   - Altaroj antikvaj — Oferoj de homoj kaj bestoj - Abomeno sankta — Milito kaj pronacia religio — Profetaĵo de Mickiewicz — Milita mistiko — Armeo ĉe svisoj — Siparo ĉe angloj — Reynold pri svisa patriotismo — Alkonformigo de sentoj ĉe anglo-saksaj popoloj

 Ĉapitro Sepa: ŜTATO KONTRAU ŜTATO 
    - Milita moralo — Pactempa moralo — Sporto — Fairplay — Kristnasko en tranĉeoj — Batalo inter diplomatoj — Inter ĵurnalistoj — Kontraŭulo proksima kaj malproksima — Aliancanoj — Virtoj kaj malvirtoj al servo de la ŝtato — Rilatoj inter regnoj estas primitivaj — Mankas sinkritiko

 Ĉapitro Oka: EKLEZIO KAJ ŜTATO 
    - Kiu kapablas observi patrujon — La vero pri gepatroj — Scienco kaj patrujo — Pornacia kredo kaj kontraŭ-pastra racionalismo — Eklezioj kaj sinkritiko — Sento pri pekoj individuaj, ne kolektivaj — Eklezio humiligata de ŝtato — La kosto de reamikiĝo — Encikliko de Pio XI — Patrujo super kristana religio — Mussolini pri »La nekonata sekteto« — Iama absoluteco — Moderna kompromiso.

 Ĉapitro Naŭa: INTERNA MEMKONTROLO 
    - Interna kritiko — Premata Klaso — Tagore kaj Lao-Ce pri mizero — Laborista ribelo — Ties tutmonda karaktero — Juĝantoj de patrujo — Pledo de Ch. Naine al milita tribunalo — Germanaj sindikatoj pri belga neŭtraleco — Jaŭres mortigata — MacDonald are insultata — Anglaj laboristoj pri Generalo Dyer — Amritsara buĉado — Konflikto inter kontraŭaj fidelecoj — Kondiĉoj de unuforma konscio.

 Ĉapitro Deka: KLASA KONSCIO 
    - Klasa konscio supre kaj malsupre — Religiaj sentoj de la popolo — Franca Revolucio kaj patriotismo —  Konscio pri klaso kaj pri nacio — Elmigrintoj kaj kamparanoj — Monarkistoj kaj Jakobenoj — La tiatempaj  bolŝevistoj — Deklaro de Sievers en 1793 — Patriotismo soldata kaj revolucia — Napoleono — Fichte — Reago ĉe la ceteraj — Industrio kaj nacianismo — Defendo de kapitalismo — Financaj internacioj — Klasaj interesoj kaj patriotaj tradicioj.

 Ĉapitro Dekunua: MILITO KAJ REVOLUCIO 
    - Sentoj kaj racio — Demokratio juĝata de Mussolini — La Mastroj de gazetaro — Fabrikado de publika opinio — En Okcidento — En Ruslando — Rusaj lernantoj kaj okcidentaj skoltoj — Kredoj novaj — Sovjeta Federacio — Soifas dioj — Revolucia ekscitiĝo — Suspektemo — Fremdaj potencoj kontraŭ Franca Revolucio — Kolektivaj pasioj — Kruelaĵoĵ de l' malamiko — Maloportunuloj — La Kvakeroj pri kontraŭreligia propagando — Tagore en Moskvo

 Ĉapitro Dekdua: POPOLA KONDUTO EN HINDUJO 
    - Memoroj pri Budho — Reĝo Aŝoka — Greka atesto — Gandhi — Novaj rimedoj — Malnovaj celoj — William James pri sperto — Lord Irwin pri Gandhi — Danĝeroj de perforto — Hindoj kaj mahomettanoj — Rezisto sen perforto — Batalo pro la salo en 1930 — Gandhi pri politikaj mortigoj — Displimo (sic) de Satjagrahistoj — Buĉado en Peŝavar — Malobeo — Senarma heroeco — Batalhalto en 1931 — Valoro de la eksperimento

 Ĉapitro Dektria: NEPERFORTO EN POLUJO 
    - Historia antaŭajo en 1861 — Buĉado en Varsovio — Nacia funebro — Embaraso de Gorĉakof — Disciplino de popolamaso — Ne-perforto — Malakcepto de armiloj — Alvoko de Adam Ĉartoriski — Poeto Krasinski — Impreso eksterlande — Kanoniko Deguerry en Parizo — Rusaj cedoj — Aleksandro II-a pri kamparanoj — Novaj buĉadoj — Perforta ribelo en 1863 — Revenĝoj — Protesto vatikana.

 Ĉapitro Dekkvara: MESIANISMOJ 
    - Agado sen armiloj — Anglaj »suffragettes« — Laborista striko kontraŭ von Kapp — Civila helpservo de Pierre Ceresole — Helpo al fremdaj nacioj — Polaj elmigrintoj en 1848 — Alia mesianismo — Naciaj taskoj aŭ »misioj« — Eksterlanda malfido pri tiuj »misioj« — Krucaj militoj kaj koloniaj entreprenoj

 Ĉapitro Dekkvina: ŜTATOJ EN SOCIETO 
    - Provoj je paca konduto inter ŝtatoj — Ligo de Nacioj — Wilson kaj Clemenceau — Kompromiso inter ideo nova kaj sistemo malnova — Spertoj — Novaj kutimoj — Kontrastoj — Eksteraj premoj — Apostoloj — Nansen, Cecil, Arfa — Hipokritaĵoj — Laborista kritiko — Popolkontrolo en Britujo — Ordonoj al delegitoj — Rolo de oficistoj — Regnoj grandaj kaj malgrandaj — Ĉe la konsilantaro — Streseman kaj Briand — Similaj spertoj de ambaŭ

 Ĉapitro Deksesa: KONTROLO KAJ PROTEKTO 
    - Nacia konduto en kolonioj — Kruelaĵoj kontraŭ enlanduloj — Kaŭĉuko en Kongolando — Klasbatalo en Sudafriko — Koloniaj mandatoj — Internacia kontrolo — Ekatentas la publiko — Sekvoj ĉe aliaj kolonioj — La problemo pri malplimultoj — Timo je kontrolo — Venkintoj kaj venkitoj — Ĉu paco, ĉu justeco? Kio unue — Kontrolo pri armado — Sento pri sekureco — Relativa senpotenco de polico

 Ĉapitro Deksepa: AKIRITAJ KUTIMOJ 
    - Skriba rezigno je milito — Defendaj armeoj — Gasoj — Rimedoj por milito — Rimedoj por paco — Germanujo pri Ruhr-invado — Francujo kaj Bismarck en 1875 (de) — Adoro al antikvaj rimedoj — Adoro al novaj — Konflikto inter malaj adoroj — Haga Tribunalo — La juĝoj — Publika malaprobo kiel haltigilo — Pastraro pri packontraktoj — Decido de l’ Anglikana Eklezio — Rezisto al nacia leĝo — Lord Ponsonby — Korfu — Formiĝo de kutimoj — Sento federala — Flagoj — Patriotismo regiona kaj federala — Naciaj kaj religiaj festoj — Kristnasko kaj festo pri Mithra — Mikso kaj supermeto de kutimoj.

 Ĉapitro Dekoka: NOVAJ MISTIKOJ 
    - Senmistika Ligo de Nacioj — La Internacioj — Lerneja instruado pri Ligo — Ĝia sentarmeo  
    - Mistiko per naciaj lingvoj — Grandpotencaj naciaj lingvoj — Eksperimento pri internacia lingvo — Liga enketo pri Esperanto — Psikologio de esperantista mistiko — Neŭtralismo — Ties malsameco je laborista internaciismo — Potenco de lingvo servantaj senton — Angla lingvo kaj hindi en Hindujo — Zamenhof en Litova lando — Miksaj regnoj — Ties oficialaj nomoj — Esprimo de la sento pri unueco — Plaĉo de diverseco — Japana atestanto: Inazo Nitobe — Rolo de kolektivaj emocioj

 KONKLUDO 
    - Esploro de faktoj — Interfrapo de moraloj — Kutimoj kaj sentoj — Ŝanĝoj — Publikaj fenomenoj — Privataj antaŭvidoj — Individuaj iluzioj — Ara vivo — Erinacoj kaj histrikoj — Bono kaj malbono sub naciaj plafonoj — Relativa klasigo — Patrujo kaj patrujoj — Evoluo de moroj — Justeco kaj frateco — Batalo kaj saĝo — Konflikto aŭ adaptiĝo — Formiĝant/a estonteco — Ministro Grandi pri sankta egoismo — Gandhi pri angloj — Amo de libereco por aliaj — Nacia honoro — Okulon pro okulo, denton pro dento — Sento kaj logiko — Demando de hindo ĉe religia Kongreso — Lao-ce pri nomoj kaj vortoj — Rolland pri kolektivaj animoj — Individuaj kaj araj respondecoj — Milita fervoro kaj paca kvieto — Rajtoj de subhomaj estaĵoj —  Labordivido — Unueco de la mondo — Evoluo de araj sentoj.

 Recenzoj 
Pri Interpopola KondutoEld. Literatura Mondo, Budapest, 1934

 Citaĵoj 

1. "La celo ne estis esprimi partian opinion, sed ekzameni faktojn sur psikologia kampo ne sufiĉe atentata" (p. 5).  
2. "Ĉiuj centjaroj aperigas kontrastojn. La XX-a estos ja vidinta du fortajn klopodojn en kontraŭaj direktoj: apartigo kaj kunigo de nacioj" (p. 6).  
3. "La heredaĵaj kutimoj kuntrenas la korojn. La sentoj ligiĝas al ekzistantaj organizoj" (p. 7).  
4. "La perlingva potenco estas granda forto... la Ligo de Nacioj havas seriozajn motivojn por sekvi kun aparta intereso la progresadon de la esperantista movado" (p. 138).  
5. "Al nova grupigo, nova moralo; al pli vasta socio, pli vasta etiko" (p. 147).

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing
 Katalogo de Libraro Ludovika

Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1935
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Libraro Ludovika