Sendependaj homoj

eta|Fojnrikoltado en Islando, 1907
eta|Islanda ŝafo kun ŝafido
eta|Islandaj elmigrantoj sur la ŝipo Vesturfari ("Okcidenta Vojaĝanto") en la malfrua 19-a jarcento
Sendependaj homoj (, laŭvorte "Memdungitoj") estas romano de la islanda verkisto Halldór Laxness. 

Ĝi estis origine publikigita en tri partoj en la jaroj 1933-1935 — Sjálfstætt fólk, Skuldlaust bú kaj Erfiðir tímar — sed poste ili estis kombinitaj en unu libron nomitan laŭ la unua parto. La islanda unua eldono portas la titolon Hetjusaga ("Heroa Rakonto"). 

Ĝi temigas la lukton de malriĉaj islandaj farmistoj en la frua periodo de la 20-a jarcento, kiuj estis nur liberigitaj de ŝuldosklaveco en la plej lastatempa generacio kaj estas devigitaj vivi ĉe malproksimaj bienoj alfrontantaj de malamika medio.

La ĉeffiguro de la romano estas islanda ŝaffarmisto, nomata Guðbjartur Jónsson (ankaŭ konata kiel Bjartur de Somedomo), kiu vivas sian idealon de memsufiĉa ekzistado tiel obstina, ke li alportas ruinigon al si kaj al sia familio. Sendependaj homoj ironigas la tradicion de la kamparana romano, per kiu Laxness precipe volis kontraŭstari la gloran portretadon de kamparana vivo en la romano Markens Grøde de Knut Hamsun.

La libro estas konsiderita unu el la plej bonaj ekzemploj de socia realismo en islanda literaturo de la 1930-aj jaroj . Ĝi estas akuzo de materialismo, la kosto de memkontento al rilatoj, kaj kapitalismo mem. Tiu libro, kune kun pluraj aliaj gravaj romanoj, helpis al Laxness gajni la Nobelpremion pri Literaturo en 1955 Iceland's Stoic, Sardonic 'Independent People': NPR. 

 Intrigo 
La intrigo komenciĝas je la jarcentŝanĝo de la 19-a al 20-a jarcento (Fin de siècle) kaj finiĝas en 1921/22. La romano estas dividita en kvar sekciojn, nome: Setlantoj de Islando, Senŝulda ekonomio, Malfacilaj tempoj, Ekonomio, kaj fina sekcio (Finiĝo).

La unua ĉapitro resumas la tagojn kiam la mondo unue estis establita, en 874 p.K. C., ĉar tio estas la jaro, kiam la skandinavoj alvenis en Islandon, kaj unu el la ironiaj konceptoj en la libro estas, ke ne ekzistas alia mondo krom Islando. La libro enkadriĝas en la fruaj jardekoj de la  20-a jarcento, sed Sendependaj homoj estas intence sentempa rakonto. Ĝi memorigas al oni, ke la vivo en islanda bieno apenaŭ ŝanĝiĝis dum jarmilo. Ĉar la rakonto komenciĝas, Bjartur ("brila" aŭ "justa") ĵus sukcesis fari la unuan pagon sur sia propra bieno, post 18 jaroj laborante kiel paŝtisto en Útirauðsmýri, la hejmo de la riĉa loka vokto, viro kiun li abomenas. La tereno kiun li aĉetas laŭdire estas malbenita fare de Sankta Kolumbao, konata kiel "la demono Kolumkilli" Halldór Laxness, Independent People, trans. by J.A. Thompson (London: Harvill Press, 1999), p. 13., kaj plagita fare de malbona virino nomita Gunnvör, kiu faris pakton kun Kólumkilli. La romano rakontas la monotonecon kaj la batalon por supervivo de vivo en Somerdomo, la mizeron, revojn kaj ribelojn de la loĝantoj, kaj kio ŝajnas esti la malbeno de Somerdomo ekvalidas.

 Temoj 
La plej grava temo de la romano estas sendependeco, kion ĝi signifas kaj kio indas rezigni por atingi ĝin. Bjartur estas obstina viro, ofte obstina al la punkto de krueleco en sia rifuzo devii de siaj idealoj. Kvankam li estas sendube viro de principo, lia nefleksebla sinteno kondukas al la morto kaj fremdiĝo de tiuj ĉirkaŭ li.

Estas fortaj ekonomiaj temoj, diskuto pri la koopera movado en Islando kaj la ekspluatado de kultivistoj kiel Bjartur fare de danaj komercistoj kaj riĉaj islandanoj kiel urbestro Jón.

Sendependaj homoj ankaŭ rivelas la kontraŭmilitajn tendencojn de Laxness en ĉapitro montranta islandajn farmistojn sidante ĉirkaŭe parolante pri la ekonomiaj avantaĝoj de la Granda Milito.

La antikvaj islandaj sagaoj kaj islanda folkloro vivas en la rakontoj kaj fabeloj, kiujn la roluloj renkontas ĉiutage. La imagoj de la rolulo estas loĝataj de koboldoj, fantomoj kaj demonoj. Bjartur ankaŭ estas talenta poeto, vivanta formado de la granda buŝa tradicio de la sagaoj.

 En Esperanto aperis 

 Sendependaj homoj, tradukita de Baldur Ragnarsson, eldonejo MONDIAL (2007),‎ 480 paĝoj , 

 Recenzoj 

 Nobel-preminivela verko 
Recenzo de Leif Nordenstorm (Fonto: Revuo Esperanto, aldonita de Stano Marček (2012-03-03))

La libron "Sendependaj homoj" verkis la islandano Halldór Kiljan Laxness, Nobel-premiito en 1955. Ĝin tradukis la kandidato por la Nobel-premio Baldur Ragnarsson. La libro troviĝas en listo pri la cent plej bonaj verkoj de la mondo laŭ internacia enketo de konataj verkistoj en 2002.

Legonte la libron mi kompreneble supozis ke la libro estos io aparta. Post 475 paĝoj mi tre kontentas. La ĉefpersono Bjartur loĝas en izolita valo en Islando. Dum sia junaĝo li devis labori por aliaj homoj. Pro tio lia ĉefa vivideo iĝis sendependeco. Li sukcesas aĉeti propran bienon Somerdomoj, kie li kaj lia familio dum en ege malfacilaj kondiĉoj sukcesas vivteni sin per ŝafobredado. Pro la unua mondmilito la islanda ekonomio dum kelkaj jaroj floradas, ĉar aliaj landoj volas aĉeti islandan ŝafoviandon kaj aliajn varojn. Dum tiuj ĉi jaroj la vivo plifaciliĝas. Por Islando la paco tamen signifas ekonomian krizon. Tion devas sperti ankaŭ Bjartur kaj lia familio, kiu jam antaŭe renkontis aliajn krizojn: morton de familianoj kaj neplanitan gravediĝon de la amata filino Asta Sunlilio. Kvankam ŝi estis ege amata de la patro, post ŝia gravediĝo la patro ne plu volas rilati al ŝi.

La verkisto iam diris ke li verkis la libron parte kiel respondon al la verko La greno de la tero de la norvego Knut Hamsun. La unua vorto de ties ĉefpersono estas „jes“. La unua vorto de la ĉefpersono Bjartur tial fariĝis „ne“. Tiu vorto karakterizas ankaŭ lian sintenon al la aliaj homoj: necedema, decidema kaj malmultvorta. En la fino de la libro Bjartur tamen fariĝas pli cedema kaj komencas kompreni ke ekzistas malsamaj ebloj prijuĝi unu aferon.

La verko kaj la traduko estas Nobel-preminivelaj. La libro estas bele eldonita kun ŝatinda kovrilo, tamen sendependa de la verko.

 Referencoj 

Kategorio:Libroj aperintaj en 1934
Kategorio:Verkoj el la esperantigita islandlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2007