La Morea-Perlo

La Morea-Perlo (origina nederlanda nomo ne konata) estas krimromano originale verkita en la nederlanda fare de D. Simson, kaj tradukita al Esperanto fare de R. Delpasko. Ĝi estis eldonita kiel parto de la serio "Ideala Esperanto-Biblioteko" fare de Presejo Helmond Esperanto Fako en Helmond, Nederlando. La rakonto temas pri la ŝtelo de eksterordinare valora perlo kaj la kompleksa enketo por retrovi ĝin kaj malkaŝi la kulpulojn.

Notu, ĉi tie la notacio de [p. ] signifas paragrafon, ne paĝnumeron!

 Intrigo 

La rakonto centriĝas ĉirkaŭ la riĉega familio Milton [p. 4]. John Milton, la patro, amasigis milionojn en Ameriko kaj revenis al Nederlando, sed lia filo, Jack Milton, elspezis la riĉecon per luksa kaj diboĉa vivo [p. 4, 5, 6, 7, 8, 12, 13, 14]. Post la morto de la patro, Jack, nun edziĝinta al la ĉarma Dolly Binge kaj havanta du infanojn, retiriĝis al vilao nomita "Vivripozo" [p. 16, 17, 25].

La intrigo ekmoviĝas kiam la plej valora juvelo de Dolly, la nepagebla "Morea-Perlo" – perlo granda kiom kolombovo kaj kostanta milionon da guldenoj – malaperas el ŝia juvelujo [p. 34, 39, 49, 50]. Dolly estas certa, ke ĝi estas ŝtelita, kvankam ŝi konfesas, ke ŝi forgesis ŝlosi la juvelujon kaj lasis ĝin sur tableto apud sia lito anstataŭ en la kirasŝranko (Monŝranko) [p. 88, 94].

Jack vokas la faman detektivon Bernardo Barendse (Bobby) por esplori la ŝtelon [p. 52, 53]. Bobby, kune kun sia amiko Voorthuys (ŝtata prokuroro) kaj policestro Bredveld, alvenas al "Vivripozo" por komenci la enketon [p. 57, 58, 62, 65, 66]. Ili pridemandas la geedzojn Milton kaj la francan guvernistinon, fraŭlino Linard, kiu trovis la malŝlositan juvelujon matene [p. 78, 83, 110, 112, 116, 120].

La suspekto baldaŭ falas sur la servistaron, estrata de la severa fraŭlino Molman [p. 102, 129, 132]. Oni malkovras, ke unu servisto, Johano Modderma, malaperis kune kun siaj posedaĵoj samtempe kun la perlo [p. 148, 151, 152]. Ankaŭ lia plej intima amiko, alia servisto nomita Henriko Voorberg, agas suspektinde kaj malvarme dum pridemandado, kvankam li asertas, ke li estis kun Johano ĉe ties patrino la antaŭan vesperon ĝis malfrue [p. 158, 165, 167, 171, 174].

La detektivoj vizitas la patrinon de Johano, kiu konfirmas la viziton de Johano kaj Henriko sed esprimas malŝaton kaj suspekton pri Henriko [p. 194, 210, 211, 219, 223]. Uzante serĉhundojn kaj la ĉapon de Johano, la teamo sekvas spuron ĝis forlasita domaro ekster la urbo [p. 244, 254, 260, 263, 267, 276]. Tie, en kaduka dometo, ili trovas la murditan korpon de Johano Modderma [p. 285, 289, 297]. Esplorante la kadavron, Bobby trovas la Morea-Perlon kaŝitan kaj enkudritan en la subŝtofo de ties poŝo [p. 302, 304, 307, 309, 310].

La kuracisto konkludas, ke Johano estis mortigita ĉirkaŭ noktomezo, sed verŝajne ne en la lito kie oni trovis lin, kaj ke li estis sub influo de alkoholaĵo antaŭ sia morto [p. 372, 375, 383, 412]. Ĉi tio kontraŭdiras la aserton de Henriko kaj fraŭlino Molman, ke ili vidis Johanon reveni al "Vivripozo" post noktomezo [p. 376, 478]. Tamen, plua enketo ĉe drinkejoj malkaŝas, ke Johano kaj Henriko estis forte ebriigitaj de mistera tria viro, priskribita kiel giganto nomita Kluiverberg [p. 515, 518, 660]. Fakte, Johano estis tiom ebria ke li neniam atingis "Vivripozo"-n vivanta; li estis transportita tien senkonscia de fiakristo nomita Jaan, kiu lasis lin en la koridoro post kiam fraŭlino Molman forkuris vidante lin [p. 940, 946, 952]. Tio sugestas, ke fraŭlino Molman erare kredis vidi Johanon, kiam ŝi fakte vidis la fiakriston Jaan kun la senkonscia Henriko [p. 954, 998].

La perlo estas redonita al la Miltonoj [p. 422], sed baldaŭ ĝi denove estas ŝtelita, ĉi-foje el la ŝlosita kirasŝranko, dum la ŝlosiloj restis ĉe Sinjorino Milton [p. 1006]. La suspekto nun disvastiĝas. Bobby esploras la agojn de aliaj domanoj, inkluzive de la angla guvernistino, fraŭlino Comber [p. 571], kaj alia servisto, Vilhelmo Andersen [p. 1107]. Aperas pliaj leteroj, ŝajne de la servistoj al la giganto (nun identigita kiel S-ro Wrenchel, alias Goliath/Bergkluiver), aranĝante renkontojn, kiuj koincidas kun la murdoj [p. 1489, 1495, 1499].

La fina akto okazas kiam Bobby kaj alia detektivo (maskitaj kiel japanoj [p. 1245, 1246]) sekvas Vilhelmon dum lia libera vespero [p. 1250]. Ili vidas, ke Goliath/Wrenchel embuskas Vilhelmon, intencante mortigi lin (supozeble por akiri la perlon denove) [p. 1326, 1383]. La detektivoj intervenas, kaptante kaj Goliath kaj Vilhelmon [p. 1329, 1330, 1331]. Oni malkovras, ke Vilhelmo ne havas la perlon [p. 1362, 1363, 1367].

La solvon Bobby rivelas per trovo de eltranĉita anonco el "New-York Herald" kaj en la ĉambro de fraŭlino Comber [p. 1665] kaj en tiu de Goliath/Wrenchel [p. 1675, 1677]. La anonco priskribas maharaĝon serĉantan ĝuste tian grandan perlon kiel la Morea-Perlo [p. 1679, 1680]. fraŭlino Comber kaj Goliath (kiu estas fakte ŝia fianĉo, Frederiko, Lordo Albernoon [p. 1728, 1729]) planis la tutan aferon kune [p. 1681, 1728]. Mario (fraŭlino Comber) ŝtelis la perlon trifoje [p. 1683, 1735, 1747]; ŝi uzis la servistojn kiel nekonsciajn kurierojn, kudrante la perlon en iliajn poŝojn kaj sendante leterojn (falsante iliajn subskribojn) al Frederiko/Goliath por ke li prenu la perlon de ili, murdante ilin poste por ŝajnigi ilin la kulpuloj [p. 1686, 1692, 1732]. Ŝi informis Frederikon pri iliaj movoj per kaŝita leterkesto en la parkmuro [p. 1736, 1737]. La trian fojon, ŝi ne sukcesis doni la perlon al Vilhelmo antaŭ ol la detektivoj komencis sian domtraserĉon [p. 1755, 1762], do ŝi rekaŝis ĝin en la sama kugletvazeto en la ĉambro de S-ro Milton, kie ŝi sciis ke li antaŭe kaŝis ĝin [p. 1766, 1767]. Post ilia konfrontiĝo kaj konfeso ĉe la policejo, la gefianĉoj faras sinmortigon [p. 1775, 1776]. Bobby fine retrovas la perlon en la kugletvazeto ĉe Vilao "Vivripozo" [p. 1778, 1779].

La rakonto estas miksaĵo de mistero, detektiva laboro, kaj tragedio, kun la Morea-Perlo kiel la fatala objekto kiu kaŭzas serion da krimoj kaj mortoj.

 Roluloj 
 Jack Milton: Riĉa heredinto kiu vivas en Vilao "Vivripozo" [p. 16, 17].
 Dolly Milton (nask. Binge): Edzino de Jack, posedanto de la Morea-Perlo [p. 17, 49].
 Bernardo Barendse (Bobby): Fama detektivo dungita por solvi la kazon [p. 51, 57].
 Voorthuys: Ŝtata prokuroro kaj amiko de Bobby [p. 57, 61].
 Bredveld: Policestro kiu kunlaboras kun Bobby kaj Voorthuys [p. 62, 66].
 Johano Modderma: Servisto ĉe Milton, unua viktimo [p. 148, 297].
 Henriko Voorberg: Servisto ĉe Milton, amiko de Johano, dua viktimo [p. 158, 164, 731].
 Vilhelmo Andersen: Servisto ĉe Milton, tria celita viktimo [p. 1107, 1220].
 fraŭlino Molman: Mastrumistino ĉe Vilao "Vivripozo" [p. 129, 134].
 fraŭlino Linard: Franca guvernistino kaj ĉambristino de Dolly [p. 110, 114].
 fraŭlino Comber (Mario Dunhill): Angla guvernistino, unu el la ĉefkulpuloj [p. 129, 573, 1726].
 Goliath / Kluiverberg / Bergkluiver (Frederiko Wrenchel / Lordo Albernoon): Giganta viro, fianĉo de fraŭlino Comber, la murdisto [p. 515, 660, 1303, 1414, 1726, 1728].
 Jaan: Fiakristo [p. 944, 985].
 Venhuiys: Trinkejestro de "La Rabia Bovino" [p. 931, 988].

 Akcepto 
Ideala Esperanto-Biblioteko estis libroserio de Esperanto-fako en nederlanda eldonejo Helmond, kiu ĉirkaŭ la jaro 1935 eldonis kvin librojn kun aventuraj temoj tradukitaj el la nederlanda lingvo. 

Ivo Lapenna en sia Esperanto en Perspektivo en ĉapitro pri la tradukoj el la nederlanda tute prisilentas la serion, eble opiniante la librojn kiĉaj kaj negravaj. Tamen Karolo Piĉ en siaj verkoj esprimas opinion, ke vivanta lingvo bezonas ne nur majstroverkojn, sed ankaŭ popularan facilan beletran legaĵon por ordinaraj homoj. Fakte la libroj de la serio estas sufiĉe streĉa legaĵo, ĉe kiu la leganto ripozas kaj samtempe fiksas sian scion de la internacia lingvo

 Eksteraj Ligiloj 
 La morea-perlo (1930) D. Simson
 (Aldonu ligilojn ĉi tie se konataj, ekz. al cifereca versio ĉe Projekto Gutenberg, se ĝi ekzistas)

Kategorio:Krimromanoj
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1935
Kategorio:Verkoj el la esperantigita nederlandlingva literaturo