Jamajka lateralo

La Jamajka lateralo (laŭ la scienca nomo Laterallus jamaicensis, aŭ Jamajka ralo kaj ankaŭ Nigra ralo) estas akvobirdo de la rala familio, Rallidae kaj ties genro Lateralo Laterallus. Ĝi troviĝas en Norda kaj suda Ameriko.

Taksonomio
La nigra ralo estis formale priskribita en 1789 fare de la germana natursciencisto Johann Friedrich Gmelin en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de Carl Linnaeus nome Systema Naturae. Li metis ĝin kun ĉiuj el la raloj en la genron Rallus kaj stampis la dunoman nomon Rallus jamaicensis. Gmelin bazis sian priskribon sur "Least water hen" (malgranda galinolo) kiu estis priskribita kaj bildigita en 1760 fare de la angla natursciencisto George Edwards en sia Gleanings of Natural History. Edwards estis akirinta konservitan specimenon kiun oni alportis al Londono el Jamajko fare de la kuracisto kaj botanikisto [Patrick Browne. Browne estis skize menciinta tiun ralon en sia libro "The Civil and Natural History of Jamaica". La Jamajka ralo estas nun metita kun aliaj 12 malgrandaj raloj en la genron Laterallus kiu estis enkondukita en 1855 fare de George Robert Gray. La genronomo estas kunfandaĵo de Rallus lateralis, tiama sinonimo de la duvorta nomo por la Nigrabrila lateralo. La specia epiteto jamaicensis evidente devenas el "Jamaiko", la tipa loko.

Estas kvin agnoskitaj subspecioj:
 Kalifornia ralo, L. j. coturniculus  – trovebla kaj en nesalakvaj kaj salakvaj marĉoj de Kalifornio kaj Arizono, kaj estas nemigranta specio. La Kalifornian ralon oni povas distingi el aliaj subspecioj pro sia pli mallonga beko, kaj brunaj krono kaj supra dorso. La California Fish and Game Commission listigis L. j. coturniculus kiel Minacata en 1971 pro la perdo de malsekeja habitato.   
 Orienta nigra ralo, L. j. jamaicensis  – trovebla in orienta Nordameriko, Karibio kaj Centrameriko. Kromnomita "plum-muso", la subspecio estas parte migranta, ĉar la populacio kiu reproduktiĝas en nord-centra kaj nordorienta Usono vintra pli suden. La Fiŝkapta kaj Natura Servo de Usono deklaris L. j. jamaicensis minacata specio pere de la Endangered Species Act en Oktobro 2020. La orientan nigran ralon oni povas diferencigi disde aliaj subspecioj pro ĝia griza krono kaj helbruna nuko.
 L. j. murivagans  –  trovebla en marborda Peruo. Tiu subspecio estas ĝenerale pli pala, kun blankaj strioj en la subvostaj kovriloj, kio distingas ĝin el aliaj subspecioj. Estas malmulta informaro disponebla en tiu subspecio.
 L. j. salinasi  – trovebla en centra Ĉilio kaj apudaj partoj de Argentino, kaj estas la plej suda subspecio. Averaĝe, tiu subspecio estas pli granda ol la aliaj subspecioj. Tiun subspecion oni povas distingi el la aliaj pro la granda ruĝeca makulareo en supra dorso.
Junina ralo aŭ Junina lateralo, L. j. tuerosi  –  trovebla nur en marĉoj de la Lago Junino, en altaj teroj de Andoj en Peruo. La Junina ralo estas konsiderata Endanĝerita pro habitatoperdo ene de sia limigita teritorio. La Juninan ralon oni povas distingi disde aliaj subspecioj pere de ĝiaj senmarkaj subvostaj kovriloj kaj palaj gamboj.

Ilia taksonomio postulas revizion. Speciale la Junina ralo havas distingan plumaron kaj estas ofte konsiderata aparta specio (anstataŭ subspecio de la nigra ralo), sed ĝia voĉo, kvankam montranta iom da diferencoj, ĝenerale similas al tiuj de la du aliaj sudamerikaj subspecioj, L. j. murivagans kaj L. j. salinasi. Tamen, iliaj voĉoj estas tre distingaj el la voĉoj de la nigraj raloj de Nordameriko. Ĵusa pruvaro sugestas ankaŭ, ke la Galapaga lateralo, alia membro de la specikomplekso de la nigra ralo, havas voĉon kiu similas al tiu de la sudamerikaj nigraj raloj. Genetikaj datumoj mankas pro plimulto de la membroj de la komplekso, escepte pri la Galapaga lateralo, kiu diverĝis el la Nordamerika nigra ralo antaŭ ĉirkaŭ 1.2 milionoj da jaroj.

Priskribo
La Jamajka lateralo estas malgranda nigra birdo kun mallonga beko. Nigraj raloj kutime pezas 29-39 g, estas 10-15 cm longaj kaj havas flugildistancon de 22-28 cm. La korpo estas malhela, kun blankaj makuletoj laŭlonge de la dorso kaj flugiloj. Kaj la beko kaj kruroj estas malhelaj. Plenkreskuloj havas ruĝan okulon kiu aperas post ĉirkaŭ tri monatoj.

Ĝi ofte diskonigas sian ĉeeston per sia voĉo. En Nordameriko, ĝi havas karakterizan ki-ki-krr-vokon aŭ agreseman, supozeble teritorian, grumblon. Tio estas ĉefe eldirata dum la nokto, kiam tiuj birdoj estas plej voĉemaj.
 La pinto de la voĉado okazas dum la unuaj du semajnoj de majo, kiam ankaŭ reproduktado kaj amindumado estas ĉe sia pinto. La sudamerikaj subspecioj havas sufiĉe diferencan voĉon.

Distribuado kaj habitato
Ĝi troviĝas en disaj partoj de Nordameriko, Karibio kaj Sudameriko, kutime en marbordaj salmarĉoj sed ankaŭ en kelkaj nesalakvaj marĉoj. La plej taŭga vivejo por la Nigra Ralo estas altateraj marĉoj. Altaj marĉvivejoj disponigas idealan medion por la Nigra ralo, ĉar ĝi pasigas la plej grandan parton de sia tempo kaŝita ene de la vegetaĵaro troviĝanta en tiu areo. La unika vivejelekto de la birdo estas ĉefe movita pro siaj manĝkutimoj. Dum la Nigra ralo restas en la pli sekaj lokoj de la marĉo, ĝi strategie elektas lokojn najbarajn al la malaltaj marĉregionoj kiuj spertas fojan inundon dum printempaj tajdoj. Tiuj pli malsekaj partoj de la marĉo funkcias kiel esencaj manĝejoj kie la Nigra ralo povas trovi kotloĝantajn senvertebrulojn. La sekaj areoj disponigas sekurajn spacojn por nestumado protektante siajn nestojn kontraŭ inundado dum fluso. La alta marĉa vivejo estas karakterizita per grandaj terpecoj de herboj intermetitaj kun pecetoj de malferma salakvejo. Tiu estas tipe seka dum la plimulto de la jaro sed travivas periodan inundadon dum ekstremaj printempaj tajdoj. En la marĉoj de la Golfa Marbordo de Florido, unu el la plej oftaj herbospecioj en la alta marĉo estas la Spartina patens, kiu estas favorata de la Nigra ralo. Ĝi estas formortinta aŭ minacata en multaj lokoj pro habitatoperdo. La plej grandaj populacioj en Nordameriko estas en Florido kaj Kalifornio.

Referencoj

Kategorio:Raledoj
Kategorio:Faŭno de Sudameriko
Kategorio:Faŭno de Centra Ameriko
Kategorio:Faŭno de Nordameriko