Filippo Decio

Filippo Decio estis itala juristo, oratoro, polemikisto kaj profesoro pri civila rajto en la Universitatoj de Pavio kaj Pizo. Li rimarkindiĝis pro siaj Komentoj pri la "Digesto" de Justiniano la 1-a, en sia verko "Consilia sive Responsa", kiu entenas notindajn kaj malfacilajn demandojn pri juro. La papo Giovanni di Lorenzo de' Medici (1475-1521), Cesare Borgia kaj Francesco Guicciardini (1483-1540) estis liaj lernantoj.

Biografio
eta|maldekstre|300px|Portreto de Filippo Decio.

Lia familio portis la nomon de la loko de Desio (antaŭe Dexio aŭ Decio). Lia patro Tristano Decio estis milana sinjoro frekventanta la dukan kortegon kaj amiko de Pier Candido Decembrio. Lia pli aĝa frato Lancellotto Decio (Milano, 1444-Pavio, 4-a de februaro 1500) estis antaŭ li renoma juristo, instruinte en Pavio ekde 1464, poste en Pizo en 1473, poste en Sieno en 1484/85, kaj fine denove en Pavio.

Decio unue okupiĝis pri literaturaj studoj, sed en 1471, pro epidemio afliktanta Milano, li rifuĝis en Pavion kun sia pli aĝa frato, kaj vidante lin instrui juron kun aŭtoritateco li ankaŭ ĉirkaŭbrakis tiun karieron. Li rapide iĝis konata pro sia brileco en la publikaj disputoj kiuj estis rito de la juraj fakultatoj de la tempo, sed ankaŭ altiris, en tiu ekzerco, multajn malamikojn (precipe ĉar moralo estis sufiĉe perforta en universitatoj, kun interbatadoj).

Li unue estis asistanto de sia frato en Pavio, poste en Pizo kie ili translokiĝis en novembro 1473. La 28-an de novembro 1475 li doktoriĝis pri kanonika juro. En 1476, li okupis la katedron de instruado en la Institutoj ĉe la Studio Piza, tiam en 1478 katedron de civila juro. Streĉitecoj kun siaj kolegoj estis tiaj ke en 1483 li devis esti transdonita al katedro de kanonika juro. En 1484, li iris al Sieno kie li instruis unue kanonikan juron, kaj poste civilan juron. En 1485 li akiris de papo Inocento la 8-a la postenon kiel revizoro de la Rota, sed tio postulis eniri la ordenojn, kaj li preferis reveni al la Universitato de Sieno.

En septembro 1487 li revenis al Pizo, kie li restis ĝis 1501, donante ĉiam pli renoman instruadon, sed en tumultaj kondiĉoj pro internaj streĉiĝoj ĉe la Studio Pisano, sed ankaŭ pro la ĥaosa politika situacio en la Respubliko de Florenco, kiu, krom plagoj, kaŭzis plurajn translokigojn de unu grandurbo ĝis alia por establado. Li tiam havis plurajn tre famajn studentojn, kiel Johano de Mediĉo (estonta Leono la 10-a), Cezaro Borgia, Francesco Guicciardini. En tiu tempo li ankaŭ plenumis laŭleĝan konsultan agadon.

En 1501, li moviĝis al la Universitato de Padovo, kie li akiris unuan rangon inter la kanonikistoj kaj eksterordinaran salajron. Lia reputacio estis ĉe sia zenito. En januaro 1504, la papa legato en Venecio petis lian revenon al Romo kiel revizoro de la Rota, sed la Granda Konsilio malaprobis la peton kaj donis novan salajran kreskon al la glora profesoro. En 1505, la reĝo de Francio Ludoviko la 12-a, la nova duko de Milano, sendis al li urĝan leteron petante lin veni instrui en Pavion, ĉar la suvereno volis plenigi la Studion per prestiĝaj instruistoj. Sekvis vigla interŝanĝo de diplomatiaj notoj inter la reĝo de Francio kaj la venecia registaro. La dua finfine cedis kaj Decio foriris al Pavio fine de 1505. Tie li okupis la katedron de kanonika juro kun granda prestiĝo kaj tre alta salajro.

En 1511/12, li ludis elstaran rolon en la Piza koncilio kunvokita laŭ iniciato de Ludoviko la 12-a por malfortigi la papon Julio la 2-a. Li intervenis en la inaŭgura kunsido en Pizo la 1-an de novembro 1511. En decembro, la asembleo devis translokiĝi al Milano pro sekurecaj kialoj. En januaro 1512, Julio la 2-a ekskomunikis siajn partoprenantojn, inkluzive de Decio. La sekvan aprilon, la francoj decidis forlasi Milano'n. Svisaj trupoj enirantaj en Pavio traserĉis la domon de la fama juristo, prirabis lian bibliotekon de pli ol kvincent volumoj kaj detruis liajn manuskriptajn tekstojn, kio estis "neriparebla" perdo. Lia posedaĵo estis konfiskita, kaj lia nura dekjara filino devis esti ŝirmita en monaĥejo.

Li vojaĝis al Asti kun la episkopoj de la konsilio, sed baldaŭ li disiĝis for de ili kaj atendis dekkvin tagojn en Alba por pardono de Julio la 2-a, kiun li petegis per letero. Nenio okazis, li tiam decidis transiri la Alpojn kaj tra Gap kaj Grenoblo atingis Liono kie estis la episkopoj. Lia famo estis tia, laŭ lia biografo, ke entuziasmaj studentoj venis renkonti lin kaj praktike portis lin sur iliaj ŝultroj ("Et hoc ordine quasi umeris scholasticorum Lugdunum usque delatus est").

La Reĝo Ludoviko la 12-a nomumis lin konsilisto de la Parlamento de Grenoblo kaj havigis al li katedron ĉe la Universitato de Valencio, en Valencio, kie li estis akceptita kun respekto en januaro 1513. Li instruis tie kun granda sukceso: la nombro da jurstudantoj pliiĝis kun li de dudekkvin ĝis kvarcent. Christophe de Longueil estis precipe revizoro. Julio la 2-a skribis al li en septembro 1512 por ke li povu veni al Romo kun paspermeso, promesinte al li pardonon, sed li rifuzis.Ĉi artikolo estis verkita surbaze de la franca samnoma Vikipedia dokumento.

Verkaro

 Repetitio super rubrica ‘De probationibus’, 1490
 Commentum super rubrica De iudiciis, 1494
 Consiliorum, 1533
 De regu. iuris, 1535
 De regulis juris, Lugdunum, 1539, 1568
 Philippus Decius Mediolanensis patritius ac iuris vtriusque monarcha, 1565
 Dn. Philippvs Decivs In Tit. FF. De Regvlis Ivris, 1568
 In Digestum vetus et Codicem commentaria, 1568
 Digestum vetus et Codicem commentaria, 1570
 Philippus Decius In tit. ff. De regulis iuris, Giovanni Battista Ziletti, 1571
 Consiliorvm Sive Responsorum præstantissimi Iurisconsulti Philippi Decii Mediolanensis, 1575
 In Decretalium volumen perspicua commentaria atque eiusdem Lectura in titulum de priuilegijs, 1576
 Philippvs Decivs In Tit. ff. de regulis Iuris, 1581
 Philippus Decius In Tit. ff. de regulis iuris, 1585
 In Digestum Vetus, & Codic. commentarij, Giacomo Menochio, Franciscus Boeza, 1589
 In Decretalium volumen perspicua commentaria, 1593
 In Decretalium Volumen perspicua Commentaria, 1593
 In Digestum Vetus, & Codicem commentarij, 1596

Vidu ankaŭ

 Antonio Pucci (1418-1484) itala politikisto
 Giacomo dal Pozzo (1390-1464)
 Lorenzo il Magnifico (1449-1492)
 Pier Candido Decembrio (1399-1477)
 Bartolomeo Socini (1436-1507) itala juristo kaj latinisto
 Felino Sandeo (1444-1503) itala episkopo kaj juristo
 Antonio Cocchi Donati (1450-1491) itala juristo
 Ludoviko la 12-a (1462-1515)
 Giasone del Maino (1435-1519)
 Giuseppe Ermini (1900-1981) itala historiisto kaj politikisto
 Baldo degli Ubaldi (1327-1400)
 Pietro Besozzi (1367-1443)
 Andrea Alciato (1492-1550)
 Leono la 10-a (1475-1521)
 Francesco Guicciardini (1483-1540)
 Giacomo Menochio (1532-1607) itala juristo
 Franciscus Accursius (1225-1293)
 Francesco Accolti (1416-1488) itala juristo

 Referencoj 

Kategorio:Naskiĝintoj en 1454
Kategorio:Mortintoj en 1535
Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 16-a jarcento
Kategorio:Mortintoj la 13-an de oktobro

Kategorio:Latinlingvaj verkistoj
Kategorio:Italaj juristoj
Kategorio:Italaj oratoroj
Kategorio:Universitato de Pavio
Kategorio:Universitato de Pizo
Kategorio:Universitato de Padovo
Kategorio:Universitato de Sieno