Cizre

Cizre [ĝizre] - jen turke, kurde Cizîr, ankaŭ Cizîra Botan; arabisch جزيرة ابن عمر, latinliterigite Ĝazīrat Ibn ʿUmar, angle Jazirat Ibn ʿUmar aŭ laŭ sistemo DMG Ğazīrat Ibn ʿUmar, aramee ܓܙܝܼܪܵܐ, Gziro - estas urbego, ankaŭ limurbo en la samnoma distrikto, en la provinco Şırnak kaj la administra regiono Sudorienta Anatolio en Turkio. La urbego estas ĉefe loĝata de kurdoj. Ĝi apartenas al la historia regiono de Supra Mezopotamio kaj la kultura regiono de Turka Kurdistano (). 

eta|maldekstre|
eta|maldekstre|
eta|maldekstre|
eta|maldekstre|
eta|dekstre|280ra|

 Demografio 
Ĝis 1915 Cizre havis varian loĝantaron de kristanaj armenoj kaj asirianoj, kiuj konsistigis duonon de la loĝantaro, krome judoj kaj islamaj kurdoj. La genocido de la armenoj kaj asirianoj signife reduktis la loĝantaron, ĝi same malpliiĝis kun la foriro de la judoj en 1950-1951. La loĝantaro komencis pliiĝi en la dua duono de la 20-a jarcento, poste draste pliiĝis ekde 1984 pro la kurda-turka konflikto, kiam miloj da homoj fuĝis al Cizre. Ĉirkaŭ 2010 la loĝantarto atingis la internacian kvalifikon urbego: ekde tiam estas pli ol cent mil loĝantoj. La loĝantaro de Cizre estis 143 124 en 2018 kaj  en 2021.

 Etimologio 
La loknomo Cizre devenas de la originala araba nomo Jazirat Ibn ʿUmar [Ĝazīrat Ibn ʿUmar], kiu devenas de 'jazira' (insulo), "ibn" (filo de), kaj la nomo Umar, tiel Jazirat Ibn ʿUmar tradukiĝas al 'insulo de la filo de Umar'.

 Geografio 
Cizre situas en la plej orienta punkto de monteca regiono Tur Abdin laŭ la rivero Tigriso apud limo inter Sirio kaj Turkio, eĉ proksime al la ŝtatlimo de Irako.

 Historio 
Nova loĝloko estis fondita sur artefarita insulo en Tigriso sub nomo Jazirat Ibn ʿUmar en la 9-a jarcento fare de emiro de Mosulo. La loko profitis de sia situacio kiel rivertransirejo kaj haveno, aldone al sia pozicio ĉe la fino de malnova romia vojo, kiu ligis ĝin al la Mediteraneo. La insulo fariĝis grava komerca kaj strategia centro en Supra Mezopotamio. Antaŭ la 12-a jarcento, ĝi alprenis intelektan kaj religian rolon kaj grandaj kristanaj kaj judaj komunumoj estas atestitaj.

La urbeto suferis en la 15-a jarcento pro oftaj atakoj kaj finfine venis sub la kontrolon de la Otomana Imperio post 1515. Sub otomana kontrolo Cizre stagnis kaj restis kiel malgranda distrikta centro antaŭ ĝis la 20-a jarcento. Tiam okazis la armena kaj asiria genocidoj en 1915, krome ankaŭ la kristanoj suferis. La urbo estis batalkampo inter kurdaj ekstremistoj kaj la turka ŝtato, kiu kaŭzis signifan detruon al la urbo por konservi la kontrolon.

 Trafiko 
eta|maldekstre|
Tie estas signifa trapasejo al Sirio helpe de ponto kaj ĉefvojo. Cizre estas alirebla eĉ aviadile.

 Klimato 
Cizre havas mediteranean klimaton (Csa laŭ la klimata klasifiko de Köppen) kun malsekaj, malvarmetaj, malofte neĝaj vintroj kaj sekaj, ekstreme varmaj someroj. Jare pluvas 543 mm. La meza jara temperaturo estas  kaj varias inter . 

 Vidindaĵoj 
eta|
 citadelo
 madraso
 maŭzoleo
 granda moskeo

 Eksteraj ligiloj 
  ()

Kategorio:Urboj de Turkio