Planedoj preter Neptuno

La termino Planedo X aŭ planedo preter la orbito de Neptuno estis uzita en astronomio por indiki ĝenerale la planedojn kies ekzisto estis postulita ekde la eltrovo de la planedo Neptuno en 1846.Meyersohn, Ryanne Maxine (2023-05-28). Figueroa Nieves, Rosa Amelia (ed.). Estudio Comprensivo del Origen de la Humanidad. (n.p.). Prenite 2024-10-19. La serĉo komenciĝis en la mezo de la 19-a jarcento kaj daŭris ĉe la komenco de la 20-a kun la serĉado de Percival Lowell de Planedo X (dek, en romiaj ciferoj). Lowell proponis la Planendo X-hipotezon por klarigi ŝajnajn diferencojn en la orbitoj de la gigantaj planedoj, precipe Urano kaj Neptuno,Bower, E. C. (1931). On the orbit and mass of Pluto with an ephemeris for 1931-1932. Lick Observatory Bulletins, 15, 171–178. https://doi.org/10.5479/ads/bib/1931licob.15.171b konjektante ke la gravito de granda nevidita naŭa planedo povus esti perturbinta Uranon sufiĉe por respondeci pri la neregulaĵoj.Tombaugh, C. W. (1946). The search for the ninth planet, Pluto. Leaflet of the Astronomical Society of the Pacific, 5(209), 73.

La eltrovo de Plutono de Clyde Tombaugh en 1930 ŝajnis validigi la hipotezon de Lowell, kaj Plutono estis oficiale nomita la naŭa planedo. En 1978, Plutono estis decide celkonscia esti tro malgranda por sia gravito por influi la gigantajn planedojn, rezultigante mallongan serĉon por deka planedo. La serĉo estis plejparte prirezignita en la fruaj 1990-aj jaroj, kiam studo de mezuradoj faritaj per la kosmosondilo Voyager 2 trovis ke la neregulaĵoj observitaj en la orbito de Urano ŝuldiĝis al eta trotaksado de la maso de Neptuno.Standage, T. (2001). The Neptune File: A story of astronomical rivalry and the pioneers of planet hunting. Berkley Books. ISBN 978-0-8027-1363-6. Post 1992, la eltrovo de multaj malgrandaj glaciaj objektoj kun similaj aŭ eĉ pli larĝaj orbitoj ol Plutono kondukis al debato pri ĉu Plutono devus resti planedo, aŭ ĉu ĝi kaj ĝiaj najbaroj devus, kiel la asteroidoj, ricevi sian propran apartan klasifikon. Kvankam kelkaj el la pli grandaj membroj de tiu grupo estis komence priskribitaj kiel planedoj, en 2006 la Internacia Astronomia Unio (IAU) reklasifikis Plutonon kaj ĝiajn plej grandajn najbarojn kiel nanajn planedojn, lasante Neptunon la plej malproksima konata planedo en la Sunsistemo."IAU 2006 General Assembly: Resolutions 5 and 6 " (PDF). International Astronomical Union. 2006-08-24. Prenite 2024-10-19.

Dum la astronomia komunumo vaste konsentas ke Planedo X, kiel origine antaŭvidite, ne ekzistas, la koncepto de ankoraŭ-neobservita planedo estis revivigita fare de kelkaj astronomoj por klarigi aliajn anomaliojn observitajn en la ekstera Sunsistemo.Tegler, S. C., & Romanishin, W. (2001). Almost planet X. Nature, 411(6836), 423–424. ISSN 0028-0836. PMID 11373654. S2CID 5135498. En marto 2014, observaĵoj per la WISE-teleskopo ekskludis la eblecon de Saturn-granda objekto (95 termasoj) ĝis 10,000 AU, kaj Jupiter-granda (≈318 Teraj masoj) aŭ pli granda objekto eksteren ĝis 26,000 AU.Luhman, K. L. (2014). "A Search for a Distant Companion to the Sun with the Wide-field Infrared Survey Explorer". The Astrophysical Journal. 781 (1): 4. Bibcode:2014ApJ...781....4L. doi:10.1088/0004-637X/781/1/4. S2CID 122930471. En tiu sama jaro, surbaze de similecoj de la orbitoj de grupo de lastatempe malkovritaj ekstremaj trans-neptunaj objektoj, astronomoj hipotezis la ekziston de super-Tera aŭ glacia giganta planedo, 2 ĝis 15 fojojn la maso de la Tero kaj preter 200 AU, kun eble tre klinita orbito je proksimume 1,500 AU.Trujillo, C. A., & Sheppard, S. S. (2014). A Sedna-like body with a perihelion of 80 astronomical units. Nature, 507(7493), 471–474. https://doi.org/10.1038/nature13156. Prenite 2024-10-19. En 2016, plia laboro montris, ke ĉi tiu nekonata malproksima planedo verŝajne estos sur klinita, ekscentra orbito, kiu iras ne pli proksimen ol proksimume 200 AU kaj ne pli malproksimen ol proksimume 1,200 AU de la Suno. La orbito estas antaŭdirita esti kontraŭ-vicigita al la buligitaj ekstremaj trans-neptunaj objektoj.Batygin, Konstantin; Brown, Michael E. (20 januaro 2016). "Evidence for a distant giant planet in the Solar system". The Astronomical Journal. Prenite 2024-10-19. Ĉar Plutono ne plu estas konsiderata planedo fare de la IAU, ĉi tiu nova hipoteza objekto fariĝis konata kiel Planedo Naŭ.Burdick, Alan (20 januaro 2016). "Discovering Planet Nine". The New Yorker. Prenite 2024-10-19.

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 

 Nemezo (stelo)
 Planedo Naŭ

Kategorio:Transneptunaj objektoj
Kategorio:Fikciaj planedoj
Kategorio:Hipotezoj