Pomponio Porfirio

Pomponio Porfirione estis romia lingvisto, filologo, gramatikisto, erudiciulo, verkisto kaj disĉiplo de Elenjo Akrone (170-250)

Dum jarcentoj, liaj lingvaj kaj stilaj notoj helpis en la interpretado de Horacio, en la kompreno de la strukturo de liaj verkoj, montriĝis taŭgaj por klarigi demandojn pri literaturhistorio kaj daŭre estas nemalhavebla ilo por rekonstrui la transdonon de la teksto de Horacio. Estas poetoj, kiujn ni konas nur per siaj komentoj kaj citaĵoj. Liaj komentoj disponigas sciojn pri la romia lernejo kaj la eduka sistemo de la malfrua imperia periodo, kiuj pro la kontinueco kun la grekaj tradicioj, ĝiaj celoj, enhavajo, metodoj kaj cirkonstancoj rivelas la kategoriojn en kiuj la klasikaj verkintoj iĝis la ĉeftemo de la instruado en lernejoj de la malfrua imperia periodo, kaj oni povas dedukti el ili en la 3-a jarcento ankaŭ por la meza eduka nivelo de la romia elito.

Multaj fragmentoj de liaj verkoj preparitaj por lerneja uzo estis konservitaj fare de la skolio, kolektitaj kaj publikigitaj por la unua fojo en 1874.

Via vivo
Ni povas nur konkludi la vivon de Porfirio el liaj tekstoj. Parte surbaze de la lingvo, kaj parte ĉar ĝi donas multajn bonajn informojn pri Afriko, li verŝajne estis el Afrika origino. Samtempe oni ankaŭ pruvis, ke informoj pri Afriko ne superas la sciojn trovitajn en la tiam oftaj manlibroj. Tamen la uzado de manlibroj estas nur supozo, Porfirio ne mencias ilin, ĉar la tiamaj kutimoj ne postulis lin indiki la fonton de ajna informo: estis kutime preni la informon, same kiel la citaĵon, el dua mano sen mencii ĝin. Se ĝi indikas akcepton, ĝi kutime estis nur kelkajn referencojn kiu anstataŭas la fonton.

Liaj komentoj montras lokan scion pri la urbo Romo, tial oni supozas, ke li loĝis en la ĉefurbo. Tamen, ankaŭ eblas, ke ĉi tiuj deklaroj baziĝas sur scio akirita el manlibro. Oni povas diri nur certe, ke li konsideris sin romano.

Simile, ni devas fidi je konkludoj eĉ kiam ni serĉas scii kiam li vivis. Li ne povus vivi antaŭ tiuj, pri kiuj li komentis aŭ aludis, kiel Quintus Terentius Scaurus kaj Suetonio, ambaŭ de la 2-a jarcento. Supra limo en tempo estas establita pro la fakto, ke ekzistas spuroj ke li estis menciita kaj citita jam en la 3-a jarcento. Tiel ni kredas, ke li vivis en la unua duono de la 3-a jarcento.

El la lingvouzo de la tekstoj, kiuj alvenis ĝis ni, oni povas ankaŭ konkludi, ke ili originiĝis poste, ĉirkaŭ la 5-a jarcento, se ne estus verŝajne ke la lingvo de la tekstoj estis ĝisdatigita kaj falsigita dum redaktado kaj kopiado, ĉar La zorgo kaj profesieco de la kopiistoj montris grandan varion, kaj de individuo al individuo kaj eble de epoko al epoko. Ĉiukaze, laŭ kiom detale skoliano klarigas la lingvon de teksto, oni povas konkludi kiom malproksime jam estis la lingvo de sia tempo el la tempo en kiu la teksto estis kreita.

El la faktoj kiujn li menciis, oni povas konkludi, ke kristanismo ne estis disvastigita siatempe.

Liaj verkoj
Li skribis siajn komentojn sur la marĝenoj de la verkoj de Horacio kiel marĝenaj glosoj, kiel notoj por skolastikaj celoj. Liaj komentoj funkciis kiel helpo al instruado kaj lernado de la poemoj kaj rilataj legaĵoj de Horacio. La voĉlegado ankaŭ iris man en mano kun lernado, ĉar, laŭ antikvaj kutimoj, eĉ solecaj legantoj plejparte faris tion laŭte. Malgranda parto de la komentoj koncernis ĝuste kiel emfazi la tekston, aliaj ankaŭ disponigis ian gramatikan klarigon, interpretis lingvajn variaĵojn, la uzadon de vortoj aŭ klarigis la strukturon de la teksto.

Komentoj pri la emocioj de la homoj parolantaj en la teksto, kiel admiro, ŝoko, sarkasmo, kolero, doloro kaj la ofta reliefigo de la patoso de la teksto ankaŭ servis parte al la legado, sed ankaŭ al la interpreto. Oni devas rimarki, ke la gamo de markitaj emocioj ne estas tre larĝa. Porfirio ne vivis laŭ regularoj pri vizaĝmienoj kaj gestoj, ĉio ĉi jam estis atendita de interpretisto, ĉu li estas instruiston aŭ lernanton, surbaze de la esplorado de la emocia enhavo.

La komentaĵoj de Porfirio ofte disponigis antaŭscion pri la nomoj, lokoj, kaj kutimoj kiuj okazas en la teksto, aŭ kreis ligojn kun aliaj partoj de la teksto. Iafoje oni klarigis, kia estas la parolanta situacio, al kiu Horacio alparolas en la koncerna fragmento, aŭ en kiu punkto de la teksto ŝanĝiĝis la persono de la parolanto, kaj la alparolato aŭ personigita objekto estis indikita kun aparta ofteco en la komentoj.

La komentaĵoj en sia origina paĝ-marĝena formo, kiam la senmutila teksto de Horacio supozeble montras iun indikon pri kio la komentaĵo rilatis, ne pluvivis. Generacioj de studentoj kaj akademiuloj kopiis kaj rekopiis ilin, kaj ili baldaŭ estis apartigitaj de la tekstoj de Horacio kaj traktitaj kiel sendependaj notoj. Tial oni devis doni novan strukturon al la teksto: unue venas la vorto aŭ kombinaĵo de vortoj prenitaj el la teksto de Horacio, jen la “lemo”, kaj sekvas la klarigo. La elekto de moto foje estis farita de ne tre bonŝanca mano, ne adaptita al la komentario. Kun la tempo, notoj tiamaniere redaktitaj ricevis flank-al-flanke komentojn, kaj foje rektaj modifoj, pliaj aldonoj kaj partoj estis preterlasitaj vole-nevole.

Tajpaj eraroj ankaŭ trovis sian manieron en la kopiojn de sinsekvo de akademiuloj. La interpretaj kopioj, kiuj ne estis faritaj sklave en la unua loko, migris en malsamaj direktoj kaj pasis tra malsamaj manoj kaj, en tiuj malsamaj vojoj, tiam estis submetitaj al malsamaj modifoj. Ĝuste la diferencoj helpas tiujn, kiuj luktas por deĉifri la originalajn tekstojn de Porfirio. Tamen, la esplorlaboro ne plifaciliĝas pro tio, ke verŝajne okazis, ke du materialoj transdonitaj per malsamaj kanaloj estis kune eldonitaj. La maloftaj kazoj en kiuj konfliktantaj komentoj estas inkluzivitaj en la sama materialo povas indiki kombinaĵon de malsame redaktitaj materialoj.La nuna dokumento estis tradukita el la samnoma hungara Vikipedia artikolo.

Vidu ankaŭ
 Peter Lebrecht Schmidt (1933-2019) germana klasika erudiciulo

 Referencoj 

Kategorio:Naskiĝintoj en 215
Kategorio:Mortintoj en 273
Kategorio:Naskiĝintoj en la 3-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 3-a jarcento

Kategorio:Latinlingvaj verkistoj
Kategorio:Romiaj lingvistoj
Kategorio:Romiaj tradukistoj
Kategorio:Romiaj filologoj
Kategorio:Romiaj erudiciuloj
Kategorio:Romiaj gramatikistoj