Filostomedoj

La filostomedoj aŭ folinazaj vespertoj "folio-nazaj vespertoj"  (Phyllostomidae) estas la ekologie plej diversa familio de vespertoj. Ili loĝas en la plejparto de Sudameriko kaj la sudo de Nordameriko, de sudokcidenta Usono ĝis norda Argentino. La plej multaj specioj estas insektomanĝuloj, sed en la familio estas ankaŭ vertebrulmanĝuloj, ekzemple la vampiro - la plej granda vesperto de Ameriko - sangomanĝuloj (la desmodenoj), fruktomanĝuloj (subfamilioj Stenodermatinae kaj Carolliinae), kaj nektaromanĝuloj.

La scienca kaj Esperanta nomoj aludas al la "nazofolio": ofte granda, lancforma nazo, kiu tamen estas multe malpli granda ĉe iuj nektarmanĝaj kaj polenmanĝaj specioj. Folinazaj vespertoj eĥlokalizas tra la nazo, kaj la nazofolio supozeble rolas en modifado aŭ celado de la eĥlokaliza sono. Similaj nazofolioj troviĝas ĉe iuj aliaj vespertoj, plej konate la kombilnazaj vespertoj de la Malnova Mondo.


Folinazaj vespertoj kutime estas brunaj, grizaj, aŭ nigraj; kvin specioj estas blankaj. La longo de la kapo kaj torso gamas de 4.0 ĝis 13.5 cm  kaj la pezo de 7 ĝis 200 g. La plej multaj ripozas en malgrandaj grupoj en kavernoj, bestaj truoj, aŭ kavaj arboj, kvankam iuj specioj ariĝas en kolonioj de plurcent individuoj. Ili ne faras vintran dormon, sed laŭ raportoj iuj specioj faras someran.

 Evoluo 
La folinazaj vespertoj estas unu el la ekologie plej diversaj mamulaj familioj. La diverseco estas konstatebla el varioj en krania morfologio kaj aliaj dietrilataj ecoj. Diversaj specioj evoluigis korpajn modifojn por insektomanĝado, fruktomanĝado, sangomanĝado, nektaromanĝado, kaj ĉionmanĝado. La nazofolio, distinga karaktero de la familio, supozeble evoluis kun la dietaj kondutoj de filostomedoj. Fosiliaj kaj filogeniaj pruvoj sugestas ke la familio komencis diversiĝi anta­­ŭ proksimume 30 milionoj da jaroj dum la Oligoceno. Ĝi apartenas al la superfamilio Noctilionoidea kaj ĝia fratogrupo estas la familio Mormoopidae  Phyllostomidae konsistas el 61 genroj kaj proksimume 227 specioj.

 Biologio 
Kiel aliaj vespertoj, folinazaj vespertoj estas noktaj manĝantoj, kiuj trovas sian nutraĵon per eĥlokalizo. La speco de nutraĵo diversas laŭ la specio. Fruktomanĝaj vespertoj ŝajne dependas malpli de eĥlokalizo ol insektomanĝaj.

Kiam ili ne furaĝas, folinazaj vespertoj ripozas en forlasitaj konstruaĵoj, kavernoj, aŭ sub falditaj folioj, depende de la specio. Preskaŭ ĉiu ripoza kutimo, kiun vespertoj povas havi, reprezentiĝas en ĉi tiu familio: estas specioj, kiuj preferas ripozi unuope, kaj aliaj, kiuj ripozas kun miloj da aliaj ĉiutage.

Dieto
La dietoj de filostomedoj estas la plej diversaj de iu ajn vesperta familio. Ĉiu specio normale specialiĝis por unu speco de dieto, do ili estas klasifikeblaj kiel fruktomanĝuloj, nektaromanĝuloj, insektomanĝuloj, ĉionmanĝuloj, aŭ sangomanĝuloj. Tamen, ne malofte okazas, ke specio foje manĝas nutraĵojn ekster sia kutima kategorio. Tio certigas sufiĉan enkorpigon de nutrosubstancoj, kiun la ĉefa nutrofonto malhavas. Ekzemple, por kontentigi siajn nutrajn bezonojn, fruktomanĝaj kaj nektaromanĝaj folinazaj vespertoj devas viziti lekejojn por akiri natrion kaj aliajn nutrosubstancojn.

La plej multaj folinazaj vespertoj manĝas diversajn malgrandajn insektojn. Ili kaptas predaĵojn jen flugantaj,  jen sur arbofolioj, jen sur la tero. Aliaj ĉasas diversajn vertebrulojn, de ranoj ĝis aliaj vespertoj. La desmodenoj estas speciala subkategorio de vertebrulmanĝuloj, kiuj nutras sin ekskluzive per sango. Aliaj specioj estas ekskluzive plantomanĝaj, akirante la bezonatajn nutrosubstancojn de fruktoj kaj folioj. Glossophaginae kaj Lonchophyllinae estas nektaromanĝaj subfamilioj.

 Vivociklo 
La plej multaj specioj naskas po unu idon, aŭ unu aŭ du fojojn jare.Reid, Fiona A. 1997. A Field Guide to the Mammals of Central America and Southeast Mexico.New York: Oxford University Press. 86-88. Prokrastita nestado, kiel ĉe iuj aliaj vespertoj okazas, ne eblas por folinazaj vespertoj.

 Referencoj 

Kategorio:Kiropteroj
Kategorio:Bestaj taksonoj