Romaniotoj

La Romaniotaj Judoj aŭ simple Romaniotoj (; ) estas  grekparolanta etna juda komunuma loka de la Orienta Mediteraneo . Ili estas unu el la plej malnovaj judaj komunumoj en ekzisto kaj la plej malnova juda komunumo en Eŭropo. La Romaniotoj estis kaj restas, historie distingitaj de la Sefardoj, kelkaj de kiuj setliĝis en Otomana Grekio post kiam la Granda Forpelo de Judoj el Hispanio kaj tiu de Portugalio post 1492.

La ĉefa loĝlando estas Grekio, kie ili loĝis en multaj grandaj urboj: Ateno, Ioanino, Tesaloniko. La Dua Mondmilito estis katastrofo por komunumoj. De la  Romaniotoj, nur  postvivis la holokaŭston.

 Lingvokulturo 
eta|Juda Romaniota sinagogo en Tesaloniko.|300x300ra

La lingvo de la Romaniotoj estis la hebrea-greka. Ili portis plejparte grekajn familiajn nomojn; eĉ iliaj sinagogoj havis grekajn nomojn. Alia nomo por la Romaniot-komunumo estis "gregos" (laŭlitere "grekoj" en la jud-hispana).

Post la falo de Bizanco (Konkero de Konstantinopolo), la Otomana Regno iĝis la loko de setlejo de la Romaniotoj. En 1547, traduko de la Pentateŭko de la hebrea en la hebrea-grekan (en hebreaj literoj) kaj la latina estis publikigita en Istanbulo.

Ĝis la komenco de la 16-a jarcento, la Romaniotoj restis la ĉefa juda komunumo en la tradiciaj loĝlokoj. Tamen, kun kreskanta juda enmigrado de Eŭropo, precipe de Hispanio kaj Portugalio, la proporcio de Romaniotoj komencis malkreski akre, kaj la nombro da iliaj sinagogoj malpliiĝis.

La romaniota lingvo aŭ dialektoj daŭris ĝis Dua Mondmilito en kelkaj komunumoj en Grekio; post la milito, tiuj komunumoj (aŭ siaj restaĵoj) ŝanĝis al la moderna greka. 

Nuntempe, entute, pli ol 50 homoj parolas la romaniotan lingvon, kelkdekoj el kiuj loĝas en Israelo .

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Kehila Kedoŝa Janina Sinagogo kaj Muzeo, Romaniota Sinagogo en Novjorko: Oficiala retejo
 La Asocio de Amikoj de greka judoj
 Unueca Frateco Societo Bono Espero de Janina Inc.
 Seder Tefillot ke-minhag kehillot Romaniotaj, Venecio 1545, Romaniota preĝa libro por la labortagoj kaj festoj
 Deborah S. Esquenazi, "La pre-Aŝkenazi kaj Sefardi Romaniotaj Judoj", Jerusalem Poŝta Revuo, 5a de oktobro, 2006
 Isaac Dostis, "Farewell Mia Insulo"

Kategorio:Judaj etnoj
Kategorio:Etnoj en Grekio
Kategorio:Grekaj judoj