Eksperimento Dosadi

La Eksperimento Dosadi () estas sciencfikcia romano de Frank Herbert, kiu ekzamenas la modelon de kontrolita kaj izolita socio. La evoluo de la intrigo de la libro povas esti ilustraĵo de la deklaro ke administrado estas ebla nur se la reganta sistemo estas pli kompleksa ol la regita .

 Intrigo 
La agado okazas en la estonteco. La multaj specioj de inteligentaj estaĵoj, kiuj subskribis la respektivajn interkonsentojn, konsistigas la tiel nomatan pacon de la Konsento. La loĝantaro de la mondoj de Konsento kunlaboras, la inteligento de ĉiu specio povas kaj ja uzas la servojn de aliaj inteligentaj specioj. Dank'al la kapabloj de la specioj de Caleban kaj Tapriziot, tuja movado en spaco kaj tuja konversacio inter iuj punktoj en spaco estas disponeblaj, respektive. La ĉeffiguro - George McKay, plej elstara specialisto de la Agentejo de Sabotado, natura aventuristo kun la kapablo rapide adaptiĝi al iuj lokaj kondiĉoj - estas taskigita esplori la supozon ke specio de Govacoj (tre evoluintaj ran-similaj humanoidoj) en la izolita planedo Dosadi por fari eksperimentojn sur la populacio de la planedo. En la kurso de la enketo, ĝi montriĝas ke la planedo vere ekzistas kaj estas izolita de la ĉirkaŭa kosma spaco kun la helpo de la Kalebans per nepenetrebla ŝelo nomita "Dia Muro". La medio de la planedo estas plena de venenoj kaj narkotaj substancoj. La planedo estas artefarite loĝata de homoj kaj bestoj. Ekstrema troloĝateco de la nura ekzistanta urbo — Chu (Ĉirkaŭ 89 milionoj da loĝantoj po 800 km²), netaŭgaj vivkondiĉoj de la cetera planedo, agresema, venena medio estigas lukton por rimedoj, konkurencon por socia statuso ktp. Produktado de nutraĵoj estas strikte kontrolita de la milita administrado, kiu certigas, ke netoksaj manĝaĵoj iras ekskluzive al la superaj sociaj klasoj, la malsuperaj havas la ŝancon manĝi diversajn rubaĵojn laŭ sia bontrovo. Ekzistas pli ol 350 milionoj sentemaj estaĵoj vivantaj ekster la urbolinio kiuj faras regulajn provojn infiltri la grandurbon. La averaĝa vivdaŭro ekster la urbo estas ĉirkaŭ dudek jaroj. Dum la evoluo kreiĝas responda speco de inteligentaj estaĵoj - ĝenaj homoj. Dosadianoj fokusiĝas al supervivo kaj atingado de pli alta socia statuso per iu ajn rimedo, sen la etikaj normoj kaj konceptoj adoptitaj en la Konsento, kapablaj rapide modeligi la situacion en multaj elektoj, fari efikajn decidojn kaj preni la necesajn agojn. La pesimistoj kreas pli kaj pli kompleksajn strukturojn ene de sia socio, kiuj ne plu povas esti administritaj kaj kontrolitaj de la koboldoj kiuj komencis la eksperimenton. Tiel, la fakto mem de la ekzisto de la Dosadianoj estas prezentita al la Govacoj kiel minaco al la Konsent-mondoj. Inter aliaj, la armea administrado de Chu inkluzivas virinon, Kayla Jedrick, deciditan kaj ruzan, kiu allogas Mackay, kiu, cetere, jam kvindek fojojn edziĝis (!) antaŭ sia misio al Dosadi. La plej multaj el ĉi tiuj geedziĝoj, kiel oni devas kompreni, estis finitaj laŭ la linioj de liaj oficialaj agadoj por atingi unu aŭ alian praktikan rezulton aŭ por fari plurdirektajn funkciajn kombinaĵojn. Tamen, Kayla iĝas pli ol nur rimedo al fino por li. Indas devadi ĉi tie por diri, ke malgraŭ la sperto kaj kapabloj de Georgo,kaj estante rekonita kiel la plej bona inter ĉiuj dungitoj de la Sabota Buroo, post alveno sur Dossadi, komence eĉ li aspektas kiel timigita infano kompare kun la loĝantoj de Dossadi, kiuj postvivis dek kvin generaciojn da kontinua furioza lukto por ekzisto. Ĉiuokaze, semajnon post lia alveno, Kayla nomas lin "pli da ĝeno ol la aliaj ĝenoj"Ni kreis monstron - ege valoran kaj eĉ utilan, sed tre danĝeran. Nia monstro estas samtempe bela kaj terura. Ni ne kuraĝas uzi ĉi tiun monstron plenforte, sed ni ankaŭ ne povas malstreĉigi nian tenon.

— La karakterizado de Hovachyn de la Dosadia eksperimentoSub la gvidado de Kayla Jedrick, serio de provokoj estas efektivigitaj, kiuj kondukas al milito inter du specoj de pesimistoj. Kiam la Govacoj, kiuj komencis la eksperimenton, vidas ke iliaj kuntribanoj ne eltenas Dosad, ilia Ĉefkomando planas detrui la planedon kaj kaŝi la fakton mem de la eksperimento, sed la interveno de Mackay, kiu komencas kunlabori kun la Dosadians., interrompas la detruoplanon. La rakonto finiĝas kie la Ĉefkomando estas trovita kulpa kaj punita fare de la Konfederacio-Konsilio de Konsento, la populacio de Dosadi estanta donita egalrajtigojn kun alia inteligenta Konsento kaj Pordo por tuja delokiĝo estanta instalita sur Dosadi.

 Organizaĵoj kaj politikaj institucioj 

 Oficejo de Sabotado 
La Sabotado-Agentejo aŭ BuSab estas organizaĵo kreita por la potenc-ekvilibro. Konsiderante la fakton, ke iu ajn reganta organizaĵo, vastigante kaj plifortigante sian influon, komencas iom post iom krei minacon al aliaj specoj de inteligentaj estaĵoj kaj estaĵoj, necesas redukti ĝian influon kaj kapablojn per periodaj agoj - de subtila diplomatio ĝis rekta sabotado. Jen kion faras ByuSab. La plej sperta kaj efika specialisto de BuSab estas George McKay.

 Roluloj 

 George McKay 
Georgo X. George X. McKie estas la plej sukcesa dungito de BuSab. Havas polineziajn radikojn kaj karakterizan aspekton: Mezomorfa fiziko, brun-ruĝa haŭtkoloro kaj genetike modifita rufa hararo. La vizaĝo estas malgaja kaj nealloga en la kutima signifo - platigita plata nazo, larĝaj lipoj kaj grandaj okuloj. Li loĝas sur sia propra insulo, tamen, ne ofte kaj ne longe - oficialaj devoj devigas lin regule resti en la ĉefsidejo de BuSab kaj dum komercaj vojaĝoj. Naskita aventuristo kun forta bezono movi aferojn kaj krei problemojn por aliaj. Lia persona vivo estas kaosa - li estis edziĝinta kvindek fojojn. Krome, fakte, virinoj estis en ia interhoma ligo eĉ kun stelo (en la laŭvorta senco de la vorto, tio estas kun kosma objekto). Antaŭ renkonti Kayla Jedrick, planas uzi ŝin por plenumi la taskon.

 Kayla Jedrick 
Kayla Jedrick estas indiĝena ĝeno. Posedas ĉiujn kvalitojn de sia popolo. Ŝi estis edukita de ŝiaj gepatroj por speciala celo. Havas modelan aspekton - longajn krurojn, longan vizaĝon kaj maldikan nazon. Intencite tranĉas ŝian hararon mallonga por kaŝi ŝian virinecon. Ruza kaj kruela, kvankam male al aliaj samcivitanoj, ŝi periode havas sentojn similajn al kompato kaj aliaj spertoj. Sed prudenta menso venkas ajnajn emociojn antaŭ ol ili povas manifestiĝi ekstere. Li komprenas, ke la oficiala rakonto de Dosadi estas kudrita per blankaj fadenoj kaj klare ne respondas al objektiva realo. Sekrete sonĝado de forlasado de Dosadi malgraŭ ŝia privilegia pozicio, Kayla estas parto de la armea administracio de CHU. Ĉiutage kaj ĉiuhore ĝi fariĝas la celo de atakoj. Antaŭ renkontado de George McCay, li planas uzi lin nur por aŭdi pri la vera stato de aferoj sur la planedo kaj kun sia helpo forlasi Dosadi.
 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

Kategorio:Libroj aperintaj en 1977
Kategorio:Sciencfikciaj romanoj