Andrés de Olmos

Andrés de OLMOSLa familinomo originas en la fakto ke li vivis plurajn jarojn kun sia edzinigita fratino en la vilaĝo Olmos. (naskiĝinta en Oña ĉ. en 1485, mortinta en Tampico la ) estis hispana katolika pastro, lingvisto kaj etnologo de Meksiko. Famiĝis lia verko Arte para aprender la lengua mexicana por lerni la (klasikan) naŭatlan lingvon. 

Vivo
Andrés frokuliĝis ĉe la franciskanoj de Valadolido ricevante ordinacion sacerdotan. Estiĝis li en 1527 helpanto de frato Juan de Zumárraga akompanonte lin en 1528, laŭ ordono de reĝo Karlo la 1-a, al vizito ĉe la unuaj episkopoj de la Nova Hispanujo. Almenaŭ en 1533 Olmos konsidereblis perfekta reganto de la naŭatla lingvo kaj fakulo pri la historio kaj kondutoj de la ĉi-lingvanoj. Apogis li la fondon de la klerigejo Kolegio de Sankta Kruco (Tlatelolco) kaj ekdocentis tie. 

Verkis li (ne konserviĝintan) libron pri antaŭ-konkerada historio de Meksiko (ankaŭ religi-/kulturhistorie; eble ĝi identis al la nur duonekonata verko Crónica X) kaj mora(la)jn admonojn Huehuetlahtolli fare de olduloj al junaj indianoj. Ja konserviĝis pluraj predikoj de li en la naŭatla. Ilin li lingve tre poluris en la skriba versio.

Furoregis la en 1547 finita lernolibro Arte para aprender la lengua mexicana, ĉerpante el pli malnovaj libroj sed estante multe pli praktika kaj moderna. Rimarkendas ke tri jarojn poste nur aperis la unua gramatika priskribo de la franca lingvo fare de Louis Maigret (1550) kaj 39 jarojn poste la unua ekvivalenta pri la angla lingvo fare de William Bullokar (1586).

Menciindas ankaŭ vortaro de li. Multe da liaj verkoj li elfaris en Hueytlalpan kie li ekloĝis en 1539 kaj kio ebligis al li la lernadon de la totonaka lingvo. Ankaŭ por ĝi li kreis lernolibron (ne konserviĝintan). En 1554 translokiĝis li al la ĉegolfa regiono La Huasteca kie li lernis la tenekan. Ankaŭ por ĉi idiomo li verkis gramatikon kaj vortaron. 

Interesas ke la tri menciitaj lingvoj ne nur reprezentas la plej dise etenditajn, ĉefajn idiomojn de malnova Meksiko sed ankaŭ ke ili apartenas al malsamaj lingvaroj.

Fonto
Arte de la Lengua Mexicana. Edición, estudio introductorio, transliteración y notas de Ascensión Hernández de León-Portilla y Miguel León-Portilla. Meksikurbo 2002. Universidad Nacional Aŭtónoma de México (UNAM).
Pedro Borges Morán: biografiego ĉe: Real Academia de la Historia

Notoj

kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento
kategorio:Mortintoj en 1571
kategorio:Hispanaj franciskanoj
kategorio:Katolikaj misiistoj
kategorio:Hispanaj filologoj
kategorio:Etnologoj
kategorio:Profesoroj
kategorio:Naŭatla lingvo
kategorio:Meksikurbo
kategorio:Amerikaj lingvoj
kategorio:Romkatolikaj pastroj
kategorio:Poliglotoj