Giannozzo Manetti

Giannozzo Manetti estis itala politikisto, humanisto, historiisto, erudiciulo, diplomato kaj bibliofilo. De florenca origino, li iĝis unu el tiuj plejparte respondecaj por la aro de ideoj kiuj aperis dum la unua periodo de la Renesanco kaj kiu iĝis konata kiel humanismo.

 Biografio 
Politikisto kaj humanisto, naskita en Florenco la 5-an de junio 1396, mortis en Napolo la 27-an de oktobro 1459. Li komencis sian karieron en publika oficejo en jam matura aĝo, sed de 1437 ĝis 1452 li estis kontinue dungita en la internaj magistratoj kaj en la plej multaj gravaj legacioj. Li estis vikario de Pescia (1440), kapitano de Pistojo (1446), de la Otto di balia (1449), vikario de Scarperia (1452).
eta|maldekstre|250ra|"Leteroj de Leonardo Bruni Arretini", verko eldonita en 1741
Lia unua ambasado estis en 1437, en Ĝenovo. Li tiam iĝis oratoro al Eŭgeno la 4-a en 1441, post la mortigo de Baldaccio d'Anghiari; al reĝo Alfonso la 5-a; al Nikolao la 5-a por gratuli lin pro lia elekto (kaj ĉi-okaze la papo nomumis lin sekretario); en Rimini, en Venecio, en Sieno; al la imperiestro Frederiko kiun li akompanis al Romo (kaj tiam li estis nobeligita fare de la papo). Ni ne scias kia pozicio de Manetti estis en la movado de la grupoj dum la unua Mediĉa supereco; sed ĝis ĉirkaŭ 1450 li certe ĝuis la fidon de Kozimo.

La malkonsentoj ekestis kiam Kozimo, renversante la sistemon de la florencaj aliancoj, ŝanĝis la venecian amikecon per tiu de la Sforzaj, ĉar Manetti restis firma en sia alligiteco al siaj malnovaj aliancanoj, kaj, ŝajne, ekzercis, en Romo kaj Venecio, politikan agon en kontrasto kun tiu de la Mediĉoj.

Tio devis esti la kialo de la malamikeco de Kozimo, kiu, por fleksi Manetti, uzis sian preferatan armilon kontraŭ sia riĉa kontraŭulo (la katastraj registroj de Manetti rivelas unu el la plej evidentaj aktivaĵoj de la grandurbo): la impostoj. Manetti ne volis cedi, kaj en 1453 li iris al Romo. Ordonita prezentiĝi antaŭ la Senjoreco, li revenis kun oficialaj leteroj kiel papa ambasadoro; li tiam ŝajne estis denove favorigita, ĉar li estis elektita unu el la Dek kiel oficisto en la milito kontraŭ Alfonso. Baldaŭ poste, tamen, li moviĝis permanente al Romo. Kiam Nikolao la 5-a mortis, kvankam li estis konfirmita kiel sekretario de papo Kaliksto la 3-a, li preferis iri al Napolo, kie li ricevis honorojn kaj oficojn de Alfonso.

Manetti komponis historiajn verkojn, grandan nombron da paroladoj, filozofiajn kaj teologiajn disertaĵojn; li faris tradukojn el la greka kaj la hebrea. Inter la historiaj verkoj, rimarkindaj estas la "Historia Pistoriensium", la "Vita Nicolai V", altvalora sed neorganika kolekto de informoj pri la arkitekturaj entreprenoj de tiu papo kaj reprezentaj trajtoj de lia morala personeco; kaj vivoj de Sokrato, Seneko, Dante, Petrarko kaj Boccaccio.

La oratoraĵoj (inter kiuj meritas mencio tiu pri la morto de Leonardo Aretino) estas nenio alia ol retorikaj ekzercoj; Tamen indas konsideri, ke li plejparte verkis ilin en la popollingvo kaj ke ili poste estis tradukitaj en la latinan por publikigo. Inter liaj filozofiaj skribaĵoj, la traktado en kvar libroj "De dignitate et excellentia hominis", kiu estis presita en Bazelo, en 1532, ĝi estas aparte grava kiel la unua provo teoriigi la novan konscion, naskita ekde la Renesanco, pri la krea virto de la homa spirito, kondamnita de la Tridentina Indekso kaj de la postaj. Multo de la vasta produktado de Manetti daŭre restas neeldonita.

 Verkaro 

 Historia Pistoriensis, 1447, presita unuafoje en 1731.
 De urbis Constantinopoleos jactura captivitateque, 1500
 Equitis ac Iureconsulti Florentini, ad inclytum Arragonum Regem Alfonvm, de dignitate & excellentia hominis Libri, 1532
 De dignitate & excellentia hominis, Discurso pela Dignidade do Homem, [Iohannes Alexander Brassicanus, 1532
 "Il De scriptoribus prophanis", 1558
 Petrarcha rediuiuus, integram poetæ celeberrimi vitam iconibus ære cælatis exhibens, 1650
 Rerum Italicarum scriptores, 1731
 Leonardo Bruni Arretini Epistolarum, 1741
 Specimen historiae litterariae florentinae saeculi decimitertii, ac decimiquarti, Lorenzo Mehus, 1747
 Specimen historiae litterariae Florentinae saeculi decimitertii, ac decimiquarti sive Vitae Dantis, Petrarchae, ac Boccaccii, 1747
 Specimen historiae litterariae florentinae saeculi decimitertii, 1747
 Commentario della vita di messer Giannozzo Manetti, 1862
 La vita di Niccolò V, 1891
 Das Corpus der Orationes, Heinz Willi Wittschier, 1968
 De dignitate et excellentia hominis, 1975
 Vita Socratis et Senecae, 1979
 Apologeticus, 1981
 Dialogus consolatorius, 1983
 Vite di Dante, Petrarca e Boccaccio
 Le Vite di Dante, Filippo Villani

 Vidu ankaŭ 
 Leonardo Bruni (1369-1444)
 Poggio Bracciolini (1380-1459)
 Christophorus Bondelmontius (1386-1430)
 Alfonso la 5-a (1396-1458)
 Karlo Aretino (1398-1453)
 Francesco Filelfo (1398-1481)
 Vespasiano da Bisticci (1421-1498)
 Johann Alexander Brassicanus (1500-1539) germana humanisto kaj juristo
 Ludovico Antonio Muratori (1672-1750)
 Lorenzo Mehus (1717-1802)
 Francesco Pagnotti (1881-1933)

 Referencoj 

Kategorio:Latinlingvaj verkistoj
Kategorio:Italaj politikistoj
Kategorio:Italaj humanistoj
Kategorio:Italaj historiistoj
Kategorio:Italaj erudiciuloj
Kategorio:Italaj diplomatoj
Kategorio:Italaj bibliofiloj
Kategorio:Italaj helenistoj