Ioan Slavici

Ioan SLAVICI [iŭan slaviĉ] (la 18-an de januaro 1848 - la 17-an de aŭgusto 1925) estis rumana romanverkisto, dramisto kaj ĵurnalisto.

 Vivo 
maldekstra|eta|Eminescu kaj Slavici sur memortabulo ĉe Monaĥejo Putna
Naskiĝis la 18-an de januaro 1848 en la transilvana vilaĝo Șiria, tiam parto de la Aŭstra-Hungara Imperio. Li diplomiĝis de mezlernejo en Timiŝoara. En 1868 li iris al Budapeŝto por daŭrigi siajn studojn, sed, malhavante sufiĉajn financojn, estis devigita reveni hejmen, kie li prenis postenon ĉe notario. En 1871, li iris por studi en Vieno, kie li renkontis Eminescu, kiu helpis lin fari siajn unuajn paŝojn en literaturo (la komedio La filino de la vilaĝestro, 1871 kaj pluraj literaturaj fabeloj). En 1872, pro manko de monrimedoj, li denove interrompis siajn studojn. En novembro 1874 li translokiĝis al Iași, kaj de tie du jarojn poste al Bukareŝto.

De 1874 ĝis 1881, li verkis plurajn rakontojn kaj novelojn kiuj alportis al li popularecon (aparte la rakonto La muelilo de la fortuno). Ili estis publikigitaj en 1881 en kolekto titolita Noveloj el la vivo de la homoj. Male al la literaturaj verkoj de siaj samlandanoj, kiuj rakontas pri pasintaj jarcentoj, Slavici verkis pri siaj samtempuloj. Ili ne kovras la bildon de la klastavoliĝo de la vilaĝo, la diferencojn inter la malriĉuloj kaj la riĉuloj. La soifo je riĉiĝo kaj la perdo de la homa digno estas la ĉefaj aferoj, laŭ li, kiuj instigas homojn. Ili montras verajn konfliktojn, kiuj antaŭe okazis en la vilaĝo: la ekspluatado de malriĉaj vilaĝanoj fare de la riĉuloj. En 1884, Slavici revenis al Transilvanio, kie dum ses jaroj li direktis la publikigon de la gazeto Tribuna en la grandurbo Sibiu. En ĝiaj paĝoj, li antaŭenigas "popolrealismon" en literaturo, tio estas, veran bildigon de la vivo, la uzon de la popola lingvaĵo en literaturo, kontraŭe al la argumentoj de adeptoj de la "latina skolo", kiuj postulis latinigon de la rumana lingvo, eĉ se ĝi distordas. Slavici ankaŭ rekomendis la kulturan proksimiĝon de ĉiuj rumanoj en la mondo. Li opiniis, ke verkistoj devas starigi al si tre moralajn celojn, por ke verkistoj antaŭ ĉio atentu la vivon de la homoj, iliajn bezonojn kaj urĝajn aferojn. Kun liaj kredoj kaj deklaroj, Slavici plurfoje venis en konflikton kun la aŭtoritatoj de Aŭstrio-Hungario, kaj en 1888 li estis kondamnita al jaro en malliberejo.eta|Ioan Slavici sur poŝtmarko de 2021.
eta|Busto de Slavici en AradEn 1890, Slavici revenis al Bukareŝto, kie li komencis paroli kontraŭ la unuigo de Transilvanio kaj Rumanio. Parolante pri la malstreĉo de moralo en Rumanio, li daŭre rekomendis kulturan proksimiĝon. En 1894 li komencis redakti la revuon Vatra, kune kun Coșbuc kaj Caragiale. De 1890 ĝis 1907, li kreis kelkajn romanojn, el kiuj la plej bona estas rekonita Mara (1906, apartaj partoj publikigitaj ekde 1894). La romano montras la vivon de malgranda transilvana urbeto, kie pace kunvivas rumanoj, hungaroj kaj germanoj. La bazarkomercisto Mara, restinta vidvino, multe laboras por siaj infanoj, sed fakte ŝi jam submetiĝis al la pasio por riĉiĝo. Ŝia filino kreskas celkonscie, sed ŝi oferas ĉion ne pro mono, sed pro amo. En Mara Slavici ankaŭ tre precize transdonis la strangan provincan vivon de Transilvanio en tiuj jaroj.

En 1907, Slavici estis impresita de kaj reagis al la kamparana ribelo tiujara. En 1909 li kunlaboris kun la porgermana gazetaro. Kaj dum la unua mondmilito li parolis por alianco kun Germanio kaj Aŭstrio-Hungario, kiu kontraŭdiris la politikon de Rumanio, kaj poste eniris la militon en 1916 flanke de la Entento. Post la okupo de Rumanio, li kunlaboris kun la okupinstancoj. En 1919, li ricevis novan prizontempon pro siaj kunlaborismaj agadoj. En malliberejo li iĝis proksima al la socialistoj, kaj post sia liberigo li kunlaboris kun la socialisma gazetaro. Ankaŭ, post lia liberigo, li verkis ĵurnalismajn librojn: Miaj malliberejoj (1921), Memuaroj (1924) kaj La mondo en kiu mi vivis (la lastaj du volumoj estis publikigitaj post la morto de Slavici, en 1929 kaj 1930), historia dramo Gaspar Graziani kaj pluraj romanoj. La 17-an de aŭgusto 1925, Slavici mortis en la urbo Panciu.

 En Esperanto aperis 

 La muelilo de la fortuno (Moara cu noroc), tradukita de Lenke Szász. Antverpeno: Flandra Esperanto-Ligo, 2018.
 kelkaj noveloj en Esperantaj periodaĵoj.

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 
Verkaro



Biografia

 Ioan Slavici, tempolinio.

Kategorio:Rumanaj verkistoj
Kategorio:Rumanaj malliberuloj
Kategorio:Rumanoj de la unua mondmilito
Kategorio:Mortintoj en 1925
Kategorio:Naskiĝintoj en 1848