Praĉalita skribsistemo

La praĉalita skribsistemo (ankaŭ konata kiel Nepal lipi) estas abugida skribsistemo uzata en Nepalo. Ĝi idis de la brahma skribsistemo, kiel la aliaj en la proksimaj regionoj. La praĉalita skribsistemo uzatas ĉefe por skribi la nevaran lingvon, parolata en la Kathmandua valo, sed ĝi povas ankaŭ uzata por Sanskrito. Hodiaŭe la devanagaria skribsistemo uzatas pli ofte, ĉar ĝi uzatas ankaŭ por la nepala, la lingvo parolata de plejmulto de homoj en Kathmanduo. La praĉalita skribsistemo skribatas de maldekstre dekstren.

Konsonantoj

Kiel aliaj brahmaj skribsistemoj, la praĉalita havas kvin seriojn de konsonantliterojn por kvin lokoj de artikulacio (velaro, palatalo, retroflekso, alveolaro, kaj labialo), kaj ĝi havas sep konsonantajn seriojn por la kombinaĵoj de la manieroj de artikulacio kaj la fonacioj. Iom maniera-fonacia kombinaĵoj uzas ligaturojn. Entute estas naŭ ebla kombinaĵoj de manieroj kaj fonacioj por skribi la nevaran: neaspirata senvoĉa plozivo, aspirata senvoĉa plozivo, nespira voĉa plozivo, spira voĉa plozivo, nespira nazalo, spira nazalo, nespira nenazala sonoranto, spira nenazala sonoranto, kaj sibilanto.

 Plozivo Nazalo Nenazala sonoranto Siblanto Senvoĉa Voĉa Neaspirata Aspirata Nespira Spira Nespira Spira Nespira Spira Velaro𑐎कkə𑐏खkhə𑐐गgə𑐑घghə𑐒ङŋə𑐓ङ्हŋhə Palatalo𑐔चcə𑐕छchə𑐖जjə𑐗झjhə𑐘ञñə𑐙ञ्हñhə𑐫यyə𑐴𑑂𑐫ह्यyhə𑐱शsə Retroflekso𑐚टṭə𑐛ठṭhə𑐜डḍə𑐝ढḍhə𑐞णṇə𑐴𑑂𑐞ण्हṇhə𑐬रrə𑐭ह्रrhə𑐲षsə Alveolaro𑐟तtə𑐠थthə𑐡दdə𑐢धdhə𑐣नnə𑐤न्हnhə𑐮लlə𑐯ल्हlhə𑐳सsə Labialo𑐥पpə𑐦फphə𑐧बbə𑐨भbhə𑐩मmə𑐪म्हmhə𑐰वwə𑐴𑑂𑐰व्हwhə
 Glotalo𑐴हhə


Vokaloj
Kiel aliaj brahmaj skribsistemoj, la praĉalitaj vokalliteroj diakritiĝas al la konsonantliteroj kiam la vokalo postiras la konsonanton, sed la vokaloj ankaŭ havas siajn sindependajn literojn kiu uzatas kiam la vokalo ne postiras konsonanton.

Neniu vokala diakrito signifas ke la vokala estas ə (aŭ a en Sanskrito). La vokaloj i kaj u (kaj ankaŭ sanskritaj vokalaj ri kaj li) havas longan kaj mallongan versiojn. En Sanskrito, 𑐀 kaj 𑐁 estas la mallonga kaj la longa versiojn de la vokala a, sed en la nevara ili estas du malegalaj vokaloj (ə kaj a) kies longa versio skribiĝas uzante la plian diakriton 𑑅. Diftongoj əi kaj əu (aŭ sanskritaj ai kaj au) havas siajn literojn, kaj la nevara ankaŭ uzas iom vokalojn skribatajn per la plian literon 𑐫𑑂.

La neesto de vokaloj post la konsonanto skribatas per la diakrito 𑑂 aŭ per konsonantligaturo. Nazaligataj vokaloj uzas la pliajn diakritojn 𑑄 aŭ 𑑃.

Iom vokaldiakritoj havas malsimilajn formojn depende de la formo de la antaŭa konsonantlitero aŭ -ligaturo.

 Mallonga Longa Sindependa 𑐎‎+ k+ 𑐐+ g+ Sindependa 𑐎‎+ k+ 𑐐+ g+𑐀अə𑐎कkə𑐐गgə𑐀𑑅अःəə𑐎𑑅कःkəə𑐐𑑅गःgəə𑐁आa𑐎𑐵काka𑐐𑐵गाga𑐁𑑅आःaa𑐎𑐵𑑅काःkaa𑐐𑐵𑑅गाःgaa𑐂इi𑐎𑐶किki𑐐𑐶गिgi𑐃ईii𑐎𑐷कीkii𑐐𑐷गीgii𑐄उu𑐎𑐸कुku𑐐𑐸गुgu𑐅ऊuu𑐎𑐹कूkuu𑐐𑐹गूguu𑐆ऋri𑐎𑐺कृkri𑐐𑐺गृgri𑐇ॠ??𑐎𑐻कॄ??𑐐𑐻गॄ??𑐈ऌ??𑐎𑐼कॢ??𑐐𑐼गॢ??𑐉ॡ??𑐎𑐽कॣ??𑐐𑐽गॣ??𑐊एe𑐎𑐾केke𑐐𑐾गेge??ee??kee??gee𑐌ओo𑐎𑐾कोko𑐐𑑀गोgo??oo??koo??goo
 Aliaj vokaloj Aliaj diakritoj Sindependa 𑐎+ k+ 𑐐+ g+ 𑐀+ ə+ 𑐎+ kə+ 𑐐+ gə+𑐋ऐəi𑐎𑐿कैkəi𑐐𑐿गैgəi𑐀𑑄अंə̃𑐎𑑄कंkə̃𑐐𑑄गंgə̃𑐍औəu𑐎𑑁कौkəu𑐐𑑁गौgəu𑐀𑑃अँə̃𑐎𑑃कँkə̃𑐐𑑃गँgə̃𑐀𑐫𑑂अय्‌əe𑐎𑐫𑑂कय्‌kəe𑐐𑐫𑑂गय्‌gəe𑐁𑐫𑑂आय्‌ae𑐎𑐵𑐫𑑂काय्‌kae𑐐𑐵𑐫𑑂गाय्‌gae𑐊𑐫𑑂एय्‌??𑐎𑐾𑐫𑑂केय्‌??𑐐𑐾𑐫𑑂गेय्‌??𑑂्-𑐎𑑂क्k𑐐𑑂ग्g


Ciferoj
 𑑐𑑑𑑒𑑓𑑔𑑕𑑖𑑗𑑘𑑙 ०१२३४५६७८९ 0123456789

500px|thumb

Kategorio:Budhismo en Nepalo