Ramón Pérez de Ayala

Ramón PÉREZ DE AYALA y Fernández (Oviedo, 9a de aŭgusto 1880 - Madrido, 5a de aŭgusto 1962)Ramón Pérez de Ayala en la Real Academia de la Historia Alirita la 6an de aprilo 2024. ​ estis hispana verkisto, ĵurnalisto, politikisto kaj ambasadoro. 

Biografio
Lia patro estis komercisto kiu june loĝis en Kubo. Estante infano, Ramón perdis sian patrinon, ĉu Carmen Fernández Viña aŭ Luisa Fernández del Portal. Ramón ĉiam bedaŭries tion, suferante solecon kaj derivitan amomankon; krome li pasigis plej grandan parton de sia juneco en internulejoj de Jezuitoj, San Zoilo en Carrión de los Condes kaj Inmaculada en Gijón. Tiel li akiris grandan sciaron humanisman, grandparte el nura instruisto kun kiu li simpatiis, nome la saĝulo Julio Cejador y Frauca, kiu finfine foriris el la ordeno. La kontraŭklerikalismo inspirita ĉe jezuita lernejo aperas en sia membiografia romano A.M.D.G., kies titolo aludas al la frazfrapo Ad maiorem Dei gloriam (por pleja gloro de Dio), propra de Jezuitoj.

Li studis juron en Oviedo protektita de Leopoldo Alas "Clarín". Tie li kontaktis kun pensuloj de krausismo, inter kiuj Rafael Altamira, Adolfo Posada kaj aliaj. Li povis disponi de la elstara biblioteko de la markizo de Valero de Urría. En tiu epoko li havis longan  hararon, vestis veŝton kaj monoklon kiel dando kaj fanfaronis per personeco voltera kaj liberala. Same altiris lin la regeneracionismo de liaj tutoroj kiom la estetika dekadencismo de la antaŭmilita Eŭropo. Li malsatis la konservismon burĝan de la urbon Oviedo, kiu en lia verko aperas laŭ la nomo «Pilares». Aliaj nomoj kovras en lia verkaro realajn lokojn kaj rolulojn: nome «Noreña» estas Cenciella; «Novillo» estas la prezidanto de la provinca registaro Corbera en Belarmino y Apolonio kaj «Pía Octava Cioretti» en La pata de la raposa estas Natalia Perotti, vidvino de Martín Escalera.

La ovedano Pedro González Blanco kontaktigis lin kun modernistoj de Madrido: nome Jacinto Benavente, Francisco Villaespesa, Mariano Miguel de Val, Gregorio Martínez Sierra, Juan Ramón Jiménez, Ramón María del Valle-Inclán kaj José Martínez Ruiz «Azorín». En 1902 El Progreso de Asturias publikigis laŭkajere lian unuan romanon, nome Trece dioses (Dek tri dioj), nome fragmentoj de la memoroj de Florencio Flórez, laŭ dekadencismo de Valle-Inclán en Sonatas. En 1903 li fondis kun la geedzoj Martínez Sierra, nome Gregorio Martínez Sierra kaj María Lejárraga, Helios. Revista del Modernismo. El 1904 li ekkunlaboris en El Imparcial kaj ABC, kaj foriris al Londono en 1907 fuĝante de la provinceca skandalo okazinta pro la publikigo de lia romano Tinieblas en las cumbres (Tenebroj en la montopintoj), komencita du jarojn antaŭe kun alia titolo, nome Eclipse de sol (Suneklipso); en Londono li vivtenis sin helpita de sia patro kaj per ĵurnalismaj kunlaboroj. En 1908 li ekciis pri la ruino kaj memmortigo de sia patro.

Li veturis tra Francio, Italio, Anglio, Germanio kaj Usono, kaj estis milit-ĵurnalisto en 1914 por La Prensa de Bonaero. De tiu sperto ĉe la batalkampoj aperis lia verko Hermann encadenado (Katenita H., 1917). En 1927 li ricevis la Nacian Premion de Literaturo. En 1928 li estis elektita membro de la Real Academia Española.«Ramón Pérez de Ayala (electo, 1928)». Real Academia Española. Konsultita la 12an de majo 2021. ​ En 1931, kun José Ortega y Gasset kaj Gregorio Marañón, li subskribis la manifeston «Al servicio de la República» (Je la servo de la respubliko), manifesto kontraŭmonarkia kiu ludis gravan rolon en la publika opinio kaj havigis al la triopo la kromnomon de «spiritaj patroj de la Respubliko». La Registaro de la Respubliko nomumis lin direktoro de la Muzeo Prado kaj en 1932, ambasadoro en Londono. Malkontenta kun la kvazaŭrevolucia politiko de la Popola Fronto, demiziis en junio 1936 kaj je la komenco de la Hispana Enlanda Milito li ekziliĝis al Francio. Du filoj liaj aliĝis kiel voluntuloj en la frankisma armeo kaj Ramón mem adoptis sintenon favoran al la  frankisma reĝimo. Li vivis poste inter Francio kaj Argentino kaj revenis definitive en Hispanion en la 1950-aj jaroj, dum lia literatura kariero dekadencis kaj vivtenis sin per ĵurnalismo.

Verkoj
Foje oni klasigas la romanojn de RPA en du grupoj:
 romanoj pri amo: Belarmino y Apolonio, Luna de miel, luna de hiel kaj Los trabajos de Urbano y Simona, kaj
 romano pri honoro: Tigre Juan kaj El curandero de su honra.

 Kompleta verkaro 
Obras completas, prol. de José García Mercadal, Madrid, Aguilar, 1964-1969 (kol. Biblioteca de Autores Modernos), 4 vol.; 2a eld. 1973.
 Vol. I. Tinieblas en las cumbres. La pata de la raposa. Troteras y danzaderas. Sonreía. Pilares. El raposín. Ensayos (1964), 1965, 1966, 1969
 Vol. II. Obras Poéticas: Primeros Frutos, La paz del Sendero, el Sendero Andante, El Sendero incalculable, el Sendero Ardiente, Últimos Frutos, Traducciones y Glosas Clásicas, noveloj: Procedentes, Ley del Milagro, La Caída de los Señores, El ombligo del Mundo; Bajo el signo de Artemisa, La Revolución sentimental (1965).
 Vol. III. Las Máscaras. Política y Toros (1966).
 Vol. IV. Novela: Belarmino y Apolonio. Luna de miel, Luna de hiel. Los trabajos de Urbano y Simona. Tigre Juan. El curandero de su honra. Ensayos (1969).
Obras completas, eldono de Javier Serrano Alonso. Madrid: Fundación José Antonio de Castro, 1998-2003, 5 vol. de 11 planitaj: I: 1998; II: 1998; III: 2000; IV: 2002 kaj V: 2003.

 Poezio 
La paz del sendero, Madrid, Tip. de la Revista de Archivos, 1904
El sendero innumerable, Madrid, 1916El sendero andante (Momentos. Modos. Ditirambos. Doctrinal de vida y naturaleza: poemas), Madrid, Jiménez y Molina, 1921.

 Eseo Hermann encadenado. Libro del espíritu y el arte italiano (1917)Las máscaras: ensayos de crítica teatral, Madrid, 1917 kaj 1919.Política y toros: ensayos, Madrid, Casa Editorial Calleja, 1918.El libro de Ruth (Ensayos en vivo), Madrid, 1928Divagaciones literarias, Madrid, Clemares- Biblioteca Nueva, 1958Principios y finales de la novela, Madrid, Taurus, 1958El país del futuro (Mis viajes a los Estados Unidos), Madrid, Clemares-Biblioteca Nueva, 1959Más divagaciones literarias, Madrid, Clemares-Biblioteca Nueva, 1960Fábulas y ciudades, Barcelona, Destino, 1961Pequeños ensayos, Madrid, Clemares-Biblioteca Nueva, 1963 (postmorte)Tributo a Inglaterra, Madrid, Aguilar, 1963 (postmorte)Tabla rasa, Madrid, Bullón, 1963 (postmorte).Nuestro Séneca y otros ensayos, Barcelona, Edhasa, 1966 (postmorte).Escritos políticos, prezento de Paulino Garagorri, Madrid, Alianza Editorial, 1967.Viaje entretenido al país del ocio (1975, postmorte)Viajes. Crónicas e Impresiones. Eld. de Juan Pérez de Ayala, nepo de RPA. Fundación Banco Santander, 2013. Pri liaj vojaĝoj en Anglio, Italio, Usono, Argentino, Peruo, Ĉilio kaj Bolivio inter 1907 kaj 1954.

 Fikcia rakontaro 
eta|Artemisa, nº 28 de El Cuento Semanal (1907). Bildo de Manuel Tovar Siles.Sonreía (1909, novelo en Los Contemporáneos)Tinieblas en las cumbres, Madrid, 1907.A. M. D. G. (La vida en los colegios de jesuitas), Madrid, Imprenta Artística Española, 1910.La pata de la raposa, Madrid, Renacimiento, 1912.Troteras y danzaderas, Madrid, Renacimiento, 1913.Prometeo, Luz de domingo kaj La caída de los limones («novelas poemáticas de la vida española») (1916; noveloj)Belarmino y Apolonio: novela, Madrid, Jiménez y Molina, 1921.Luna de miel, luna de hiel kaj Los trabajos de Urbano y Simona, Madrid, Imprenta Helénica, 1923.Éxodo, Madrid, 1923.Bajo el signo de Artemisa (1924)El ombligo del mundo: novela, bildoj de Penagos, Madrid, Prensa Gráfica, 1922 [enkond. de A. Prado, Madrid, Cátedra, 1998.Tigre Juan kaj El curandero de su honra, Madrid, Sucesores de Rivadeneyra, 1926, duvoluma novelo. Alia eldono de M. A. Lozano Marco, Madrid, Espasa Calpe, 1990.El raposín, Madrid, Taurus, 1962

 Artikoloj Crónicas londinenses, eld. de A. Coletes Blanco, Murcia, Universidad, 1985. Artículos y ensayos en los semanarios España, Nuevo Mundo kaj La Esfera, prol. de F. Friera Suárez, Oviedo, Universidad, 1986.

 Leteraroj 
Cincuenta años de cartas íntimas (1904-1956) a su amigo Miguel Rodríguez-Acosta], eld. de Andrés Amorós, Madrid, Castalia, 1980.
 Membiografio 
Amistades y recuerdos, Barcelona, 1961.

Referencoj

Bibliografio
 Menéndez Alzamora, Manuel. La Generación del 14. Una aventura intelectual. Siglo XXI Editores, 509 pp. 2006. ISBN 978-84-323-1243-4
 AA. La generación del 14 entre el novecentismo y la vanguardia (1906-1926). Fundación Cultural Mapfre Vida, 365 pp. 2002. ISBN 978-84-89455-56-6


Kategorio:Literaturo de Hispanio
Kategorio:Avangardismo
Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento
Kategorio:Hispanaj verkistoj