Ksilitolo

|-style="background: yellow; color: white"
|colspan="2" style="text-align: center;"|<font face="Arial" color="blue">Arabitolo
|-
||Kemia formulo|| C5H12O5
|-
|colspan="2" style="text-align: center;"|300px|Ksilitolo
|- style="background: green; color: white"
|colspan="2" style="text-align: center;" |Bastona kemia strukturo de la Ksilitolo
|-
|colspan="2" style="text-align: center;"|300px|Ksilitolo
|- style="background: green; color: white"
|colspan="2" style="text-align: center;" |Tridimensia kemia strukturo de la Ksilitolo
|-
|colspan="2" style="text-align: center;"|300px|Ksilitolo|-
|colspan="2" style="text-align: center;" |Ksilitolo estas venena al hundoj
|-
|colspan="2" style="text-align: center;"|300px|Ksilitolo ne altigas la glicemiajn nivelojn kaj havas malaltan insulinan respondon|-
|colspan="2" style="text-align: center;" |<small>Ksilitolo ne altigas la glicemiajn nivelojn kaj havas malaltan insulinan respondon.
|- style="background: green; color: white"
|colspan="2" style="text-align: center;" |Alternativa(j) nomo(j)
|-
|colspan="2" style="text-align: center;" |
 Ribitolo
 Adonitolo
 Arabitolo
|-
|CAS-numero-kodo||87-99-0
|-
|ChemSpider kodo||6646
|-
|PubChem-kodo||6912
|- style="background: green; color: white"
|colspan="2" style="text-align: center;" |Fizikaj proprecoj|-
|Aspekto||kristalblanka higroskopa solidaĵo
|-
|Molmaso||152,14728 g mol−1
|-
|Denseco||1,525 g/cm−3GuideChem
|-
|Fandpunkto||95,8°C EPA United States Environmental Protection Agency
|-
|Bolpunkto||494,5°C Chemsrc
|-
|Refrakta indico||Chemnet
|-
|Ekflama temperaturo||261,9°C 
|-
|Solvebleco||Akvo:630 g/L
|-
|Mortiga dozo (LD50)||>5000 mg/kg (buŝe)
|- style="background: yellow; color: black"
|colspan="2" style="text-align: center;" |GHS etikedigo de kemiaĵoj  
|-
|GHS Damaĝo Piktogramo||<center>
|-
|GHS Signalvorto||Averto
|-
|GHS Deklaroj pri damaĝoj||
|-
|GHS Deklaroj pri antaŭgardoj|| 
|-style="background: yellow;color: black"
|colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo(25 °C kaj 100 kPa)
|}

Ksilitolo aŭ ribitolo estas organika kombinaĵo rezultanta per reduktado de la ksilozo. Ĝi estas kristalblanka higroskopa solidaĵo, 630 g/l en akvo. Ksilitolo posedas 5 karbonatomojn, 12 hidrogenatomojn kaj 5 oksigenatomojn. Ksilitolo estas uzata kiel nutroaldonaĵo kaj sukeranstataŭaĵo. Ĝia kodnumero en Eŭropa Unio estas E967. Anstataŭigi sukeron per ksilitolo en manĝaĵoj povas kaŭzi pli bonan dentan sanon, sed mankas indico ĉu ksilitolo mem malhelpas dentajn kavojn.

Historio
eta|225px|maldekstre|Ksilitolo estas komerce akirita.Emil Fischer, germana kemioprofesoro, kaj lia asistanto Rudolf Stahel (1867-1962) izolis novan kunmetaĵon el fagopecetoj en septembro 1890 kaj nomis ĝin Xylit, la germana vorto por ksilitolo. La sekvan jaron, la franca apotekisto M.G. BertrandMicrobial Production of Food Ingredients, Enzymes and Nutraceuticals izolis ksilitolosiropon per prilaborado de tritiko kaj avena pajlo. Sukerporciumigo dum 2-a Mondmilito kaŭzis intereson en sukeranstataŭaĵoj. Intereso en ksilitolo kaj aliaj polioloj iĝis intensa, kondukante al iliaj karakterizado kaj produktadmetodoj.

Ksilitolo okazas nature en malgrandaj kvantoj en prunoj, fragoj, florbrasiko kaj kukurbo; homoj kaj multaj aliaj bestoj produktas spurkvantojn dum metabolo de karbonhidratoj. Male al la plej multaj sukeralkoholoj, ksilitolo estas akiralo. La plej multaj aliaj izomeroj de pentano-1,2,3,4,5-pentolo estas kiralaj, sed ksilitolo havas simetriplanon.

Industria produktado komenciĝas per lignoceluloza biomaso el kiu la ksilano estas ĉerpita; krudaj biomasmaterialoj inkludas durlignojn, mollignojn, kaj agrikulturan rubon el prilaborado de maizo, tritiko aŭ rizo. La miksaĵo estas hidrolizita kun acido por doni ksilozon. La ksilozo estas purigita per kromatografio. Purigita ksilozo estas katalize hidrogenita en ksilitolon uzante Raney-nikelkatalizilon. La konvertiĝo ŝanĝas la sukeron (ksilozo, kiu estas aldehido) en la primaran alkoholon, ksilitolon.

Ksilitolo ankaŭ povas esti akirita per industria fermentado, sed tiu metodo ne estas same ekonomia kiel la acida hidrolizo akompanata per kromatografio priskribita supre. Fermentado estas realigita per bakterioj, fungoj, aŭ gistoj, precipe Candida tropicalis. Laŭ la Usona Departemento de Energio, ksilitoloproduktado per fermentado el forĵetita biomaso estas unu el la plej valoraj renovigeblaj kemiaĵoj por komerco, la produktado de ksilitolo estis 1,4 miliardoj USD antaŭ 2025.

Sintezoj
Sintezo 1
 Preparado de la ksilitolo per reduktado de la ksilozo:

ksilozo|190px      Ksilitolo|190px

Sintezo 2
 Preparado de la ksilonata acido per oksidado de ksilitolo:

ksilitolo|190px ksilonata acido|190px     

Sintezo 3
 Preparado de la ksilitola pentaacetato per traktado de ksilitolo kaj acetata acido:

Ksilitolo|170px +numero 5|50pxacetata acido|120px ksilitola pentaacetato|170px +akvo|70px   

Sintezo 4
 Preparado de la ksilitola pentanitrato per traktado de ksilitolo kaj nitrata acido:

ksilitolo|170px+numero 5|50pxnitrata acido|90px ksilitola pentanitrato|170px +akvo|70px   

Sintezo 5
 Preparado de la ksilitola 5-monofosfato per traktado de ksilitolo kaj fosfata acido''':

ksilitolo|170px +fosfata acido|120px ksilitola 5-fosfato|210px +akvo|70px   

Vidu ankaŭ
 Monosaĥarido

 Referencoj 

Kategorio:Monosaĥaridoj