Amasmurdo

Tiu artikolo temas pri individuoj kiuj mortigis plurajn viktimojn.

Por politika amasmurdo, vidu genocidon kaj democidon. Ankaŭ ne konfuziĝo kun Masakro.

Amasmurdo estas murdago en kiu persono aŭ homoj mortigas plurajn homojn, kutime samtempe aŭ en tre mallonga tempodaŭro kaj en proksima geografia proksimeco Aggrawal A. (2005): «Mass Murder» i: Payne-James, J.J.; Byard, R.W.; Corey, T.S.; Henderson, C., red.: Encyclopedia of Forensic and Legal Medicine, bind 3, London: Elsevier Academic Press, s. 216-223. La FBI, la Federacia Buroo de Enketado, difinas amasmurdon kiel la mortigon de tri aŭ pli da homoj en unu okazaĵo sen iu "malvarmigperiodo" inter la murdoj A Study of Active Shooter Incidents in the United States Between 2000 and 2013  (PDF), FBI, september 2013, Washington DC«Serial Murder» , FBI.Collins, Randall (1. desember 2014): «Micro-sociology of mass rampage killings» i: Revue de Synthèse 135 (4), s. 405-420.

La termino amasmurdo kutime rilatas al senrilata-sendependa okazaĵo, do reĝimo kiu rutine murdas civilulojn ne estus akuzita je amasmurdo. Se la sama reĝimo mortigis multajn homojn en unu okazaĵo, ĝi estus konsiderita amasmurdo

Multaj agoj implikantaj amasmurdon ofte finiĝas kun tiuj respondecaj por la ago mortanta pro memmortigo aŭ estante mortigitaj fare de la polico Best, Joel (16. juni 2013): «How Should We Classify the Sandy Hook Killings? : The social construction of a mass shooting epidemic». Reason..

Male al seriaj murdistoj, la amasmurdisto kutime mortigas siajn viktimojn en subita eksplodo de perforto en publika loko, ne malofte finiĝante en memmortigo. Ekzemploj estas suicidbombistoj kaj lernejaj masakroj kiam homoj rapidis en lernejojn kaj pafis aŭ ponardis instruistojn kaj studentojn. Sed ankaŭ tiuj, kiuj murdas sian familion kaj finas la agon forprenante sian propran vivon, tiel nomatan plilongigitan memmortigon, devus povi esti nomitaj amasmurdistoj. Amasmurdo ankaŭ estas konata kiam virinoj en postnaska psikozo mortigas kaj la novnaskiton kaj ĝiajn gefratojn kun la intenco protekti la infanojn kontraŭ iu minaco eneca en la psikozo. En krimmedicino, amasmurdo estas kutime difinita kiel pli ol 3 homoj estas murditaj samtempe, ne kalkulante la kriminton. En la angla ekzistas ankaŭ la esprimo "spree killer", kiu rilatas al amasmurdistoj kiuj faras plurajn murdojn en pli ol unu loko en mallonga tempodaŭro.

Kelkfoje la vorto estas uzata en figura signifo por diktatoroj, kiuj kaŭzis la morton de multaj homoj, eĉ se ili mem ne faris la agon. La koncepto de genocido estas rememoriga pri amasmurdo en sia enhavo, sed estas ĝenerale konsiderita malhavi la patologian staton de konfuzo kiu ĉeestas kutime en amasmurdo en la signifo uzita en ĝeneralaj laŭleĝaj kaj medicinaj kuntekstoj. La adoleskantoj kiuj faris amasmurdojn en siaj lernejoj, ankaŭ ne estis trafitaj per psikozo aŭ akuta konfuzo lige kun la krimoj, sed ĝenerale pruviĝis havi gravan personecmalsanon de psikosocia naturo.

Ofte, kazoj de amasmurdo estas traktataj kiel masakroj kaj inverse, sen distingi inter la terminoj. Ne ekzistas objektiva difino de kio konsistigas "masakron". Diversaj internaciaj organizaĵoj proponis oficialan difinon de la esprimo krimoj kontraŭ la homaro, kiu tamen inkluzivus kazojn de persekuto aŭ misuzo kiuj ne kaŭzas morton. Aliflanke, "masakro" ne estas nepre "krimo kontraŭ la homaro". Aliaj similaj terminoj inkluzivas militkrimon, pogromon, amasmortigon, kaj eksterjuĝan mortigon.

Ekster kriminologio, la esprimo estas uzita en politika scienco kaj ankaŭ ordinarlingve por okazaĵoj en kiuj tre grandaj nombroj da homoj estis intencite mortigitaj, precipe en saĝe motivigitaj amasmortigoj per ŝtatperforto aŭ teroraj atakoj.

La plej grandaj masakroj kaj amasmurdoj en la historio estis la provoj detrui tutajn loĝantargrupojn aŭ komunumojn de homoj, kutime surbaze de ilia etna aŭ religia aparteneco - kelkaj el tiuj amasmurdoj estas konsiderataj genocido kaj aliaj krimoj kontraŭ la homeco, sed ofte tiaj krimoj kondukis al malmultaj kondamnoj aŭ eĉ neniuj kondamnoj. Ekzemple, la holokaŭsto estas referita kiel fakorganizita amasmurdo kaj Adolf Eichmann estas konsiderita unu el la centraj gvidantoj en la organizo de la amasmurdo.

 Funkciagintoj 
Amasmurdo povas esti farita de individuoj agantaj memvole aŭ de agentoj en teroristaj organizaĵoj aŭ diversaj sektoj . Amasmurdo povas esti farita de individuoj aŭ organizaĵoj, dum diboĉa mortigo de unu aŭ du homoj. Amasmurdistoj devias de seriaj murdistoj, kiuj mortigas en du aŭ pli da lokoj preskaŭ sen paŭzo en tempo inter murdoj kaj ne estas difinitaj per la nombro da viktimoj, kaj seriaj murdistoj, kiuj povas mortigi homojn dum longaj tempodaŭroj.

Ofte, la murdintoj ofte faras sinmortigon, kaj tio malhelpas precizan spuradon de la rektaj kialoj kaj mensa stato kiuj instigis ilin agi tiel kiel ili faris. Kaptitaj amasmurdistoj foje asertis ke ili ne klare memoras la okazaĵon.

 Individuoj 
Amasmurdistoj povas fali en plurajn malsamajn kategoriojn aŭ specojn de murdo, inkluzive de murdo ene de la familio, murdo de kunlaborantoj, murdo de studentoj aŭ murdo de hazardaj nekonatoj. Iliaj motivoj por murdo varias Rockefeller Institute of Government: Mass Shootings: The Motives Vary, but the Path to Violence Is Largely the Same, 2022-09-20, kvankam elstaraj inter ili estas ŝajne venĝo kaj "kronika frustriĝo ".  Aliaj motivoj inkluzivas la bezonon de atento kaj famo ABC News What Pushes Shooters Over the Edge?, 2022-09-20. Kazoj de amaspafadoj daŭre pliiĝas JAMA Network Open, Pablo A. Peña, Anupam Jena: Mass Shootings in the US During the COVID-19 Pandemic 10.1001/jamanetworkopen.2021.25388, 2021-09-16. Studo de 2018 asertas, ke almenaŭ triono de tiaj kazoj estas faritaj de homoj kun severaj mensaj malordoj, kiuj ne ricevis taŭgan traktadon Treatment Advocacy Center, Heather Carroll: Serious Mental Illness and Mass Homicide  2022-09-20. Preter tio, multaj amasmurdistoj suferas de tendenco al sinmortigo (suicida ideiĝo), kaj agas en maniero kiu similas "koleran sinmortigon" Maggie Koerth Suicide Prevention Could Prevent Mass Shootings  FiveThirtyEight 2022-06-06Giving Compass: Research Indicates Connections Between Suicide and Mass Shootings 2022-06-11.

. Ĉi tio indikas, ke malhelpi sinmortigon ankaŭ povas malhelpi kazojn de murdo kaj amaspafadoj. Aliaj fakuloj, tamen, atentigas, ke mensa sano estas nur unu el multaj riskfaktoroj por atenti Deutsche Welle (www.dw.com) Mass shootings and mental illness: It's complicated  DW  07.07.2022 2022-09-20.

 Teroristoj kiel solaj lupoj 
Iuj el la individuoj, kiuj faras amasmurdon, estas teroristoj de la tipo nomata "solaj lupoj", agantaj el ideologio, sed farantaj la ago sole, ekster la kadro de terorisma movado aŭ organizaĵo kaj sen ricevi helpon aŭ materialojn de iu ajn grupo.

 Terorismaj organizaĵoj 
Multaj teroristaj organizaĵoj uzas la taktikon mortigi multajn viktimojn por atingi siajn politikajn celojn (terorismaj atencoj). Tiaj okazaĵoj inkluzivas, ekzemple, la masakron de la studentoj en Peshawar (en) kaj la Atencoj de la 11-a de septembro 2001. Kadre de la surpriza atako kontraŭ Israelo, teroristoj de la terorisma organizaĵo Hamas faris amasmurdon en granda nombro da kibucoj kaj moŝavoj, la plej granda el kiuj estis ĉe la naturfestivalo proksime de Ra'im, kiu estas konsiderata la plej granda terorista atako en la historio de Israelo.

 Sektoj 
Certaj sektoj, precipe religiaj sektoj, faris kelkajn amasmurdojn, precipe de la tipo de Murdo-suicido. Tiaj okazaĵoj inkluzivas, ekzemple, la sekton " La Movado por la Restarigo de la Dek Ordonoj de Dio " aŭ la sekton " Pordego al Ĉielo ".

 Uzu ekster kriminologio 
Ekster kriminologio, politike motivitaj amasmortigoj estis regule referitaj kiel amasmurdo, kiel ekzemple la Granda Teruro sub Stalin, la masakroj de ĉirkaŭ duonmiliono da komunistoj en Indonezio de 1965 ĝis 1966, la la Ruĝaj Kmeroj -masakroj sub Pol Pot de 1975 ĝis 1979. en Kamboĝo aŭ la politikaj murdoj sub Mao dum la Kultura Revolucio en la Ĉina Popola Respubliko de 1966 ĝis 1976.

Individuaj agoj de murdo dum genocido ankaŭ estis ofte priskribitaj kiel amasmurdo. Koncerne la holokaŭston kaj Porajmos en ĝia tuteco kaj dimensio, la esprimo amasekstermado estis elpensita; historiistoj poste nomis la industriigitajn naziajn mortigejojn ekstermkoncentrejojn .

 Kelkaj famaj amasmurdistoj 
 Usonaj amasmurdistoj 
 Adamo Lanza
 Andreo Kehoe
 Brenda Ann Spencer
 Charles Whitman
 Eric Harris kaj Dylan Klebold
 James Eagan Holmes
 John Linley Frazier
 Rikardo Speck
 Ronald DeFeo, Jr.
 Timothy McVeigh
 Todd Kohlhepp

 Aŭstraliaj amasmurdistoj 
 Martin Bryant
 Wade John Frankum

 Britaj amasmurdistoj 
 Tomaso Hamilton

 Finnaj amasmurdistoj 
 Matti Juhani Sarri
 Pekka-Eric Auvinen

 Kanadaj amasmurdistoj 
 Marc Lepine

 Kroataj amasmurdistoj 
 Petar Brzica

 Norvegaj amasmurdistoj 
 Anders Behring Breivik

 Svedaj amasmurdistoj 
 Gunnar Bengtsson
 Mattias Flink
 Tore Hedin
 John Filip Nordlund
 Anton Lundin Pettersson
 Tommy Zethraeus

 Sudkoreaj amasmurdistoj 
 Seung-Hui Cho

 Germanaj amasmurdistoj 
 Robert Steinhäuser
 Tim Kretschmer

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Amasa pafado
 Masakro
 Murdo-suicido
 seria murdisto
 Krimo kontraŭ la homaro
 Suicida atako
 terorismo
 militkrimo

 Eksteraj ligiloj 

 Kio faras Amasan Murdinton?
 Amasa Murdo: Vojo de Malgranda Persono al Senmorteco
 Interaktiva mapo de amasaj pafadoj
 Enreta Encyclopedio de Amasa Perforto
 La veraj kaŭzoj de amasa murdo de James Alan Fox. Boston.com, la 16a de januaro, 2011.

Kategorio:Murdoj
Kategorio:Amasmurdoj