Kriantaj ĵeleaj beboj

Kriantaj ĵeleaj beboj, "Screaming Jelly Babies" (en Brita angla), ankaŭ konata kiel "Growling Gummy Bears" (en Usona kaj Kanada angla),  estas klasĉambra kemiomontraĵo kiu estas praktikata en lernejoj tra la tuta mondo. Ĝi estas ofte uzata ĉe malfermaj vesperoj por montri la pli allogajn kaj distrajn aspektojn de mezlerneja scienco.

La eksperimento montras la kvanton de energio kiu estas en peco de sukeraĵo, nome ĵeleobeboj aŭ gumaj ursoj estas ofte uzataj. Kalia klorato, forta oksigena agento rapide oksigenigas la sukeron en la sukeraĵo igante ĝin eksplodi en flamojn. La reago produktas "krian" sonon kiam rapide disetendiĝantaj gasoj estas elsenditaj de la provtubo. La aromo de karamelo estas eligita."The screaming jelly baby" (PDF). Royal Society of Chemistry. 5a de Decembro 2023.  Aliaj karbonhidratoj aŭ hidrokarbidoj enhavantaj substancojn povas esti faligitaj en provtubojn de fandita klorato por produkti similajn rezultojn.

Tuta Reato

4 KClO3 (s) + C12H22O11 (s) + 6 O2 (g) → 4 KCl + 12 CO2 (g) + 11 H2O (g)

senkadra|790x790ra

 Mekanismo 
dekstra|eta|240x240ra|Ĵeleaj Beboj (julio 2006)
La solida kalia klorato estas fandita en likvaĵon.

KClO3 (s) + energio → K+ClO3- (l)

La likva kalia klorato putriĝas en kalia perklorato kaj kalia klorido.

4 KClO3 → KCl + 3 KClO4

La kalia perklorato putriĝas en kalia klorido kaj oksigeno.

KClO4 → KCl + 2 O2

La sukero en la sukeraĵo reagas kun oksigeno, formante akvon kaj karbondioksidon. La reago estas eksterterma kaj produktas varmon, fumon kaj fajron.

C12H22O11 (s) + 12O2 (g) → 12 CO2 (g) + 11 H2O (g) + energio

 Sekurecaj Antaŭzorgoj 
Oni devas zorgi dum ĉi tiu eksperimento, kiu devas esti farita nur de profesiulo. Kalia klorato estas forta oksidanto kaj povas kaŭzi fajron aŭ eksplodojn. Enspiro aŭ konsumado de ĝi estas toksa, kaj ĝi ne devus esti permesita eniri akvajn mediojn."Potassium Chlorate Safety Data Sheet " Fisher Scientific. 6a de Decembro 2023. je 6a de Decembro 2023 Reakcia grado de kalia klorato devus esti uzata. Kiam la reago estas finita, ĉiuj kemiaĵoj devas esti metitaj en specifajn kemiajn rubojn por ĉesigi damaĝon al homoj aŭ al la medio. 

Ĉiuj observantoj devas porti personan sekurecan ekipaĵon, inkluzive de okulprotekto. Ili devus stari sekura distanco for de la eksperimento."Screaming jelly baby - technician notes" Education in Chemistry. Januaro 2021. je 6a de Decembro 2023 Vizaĝa protekto kaj varmorezistaj gantoj devas esti portitaj de la persono, kiu aldonas la ĵelean bebon en la fanditan kaliokloraton.

 Variaĵoj 
La eksperimento ne devus esti deviita de, ĉar varioj povas kaŭzi akcidentojn. Sukeraĵo  enhavantaj malgrandan akvoenhavon aŭ grandan surfacareon povas kaŭzi eksplodojn.

 Referencoj 

Kategorio:Kemiaj reakcioj