Vicvokalo

En baze konsonanta skribo — precipe la fenica, la hebrea, la araba — vicvokalo estas tia apero de konsonanta litero (tipe , , , ), en kiu ĝi anstataŭas vokalon kun proksima artikulacio. Ekz‑e en la hebrea vorto  /ŝalóm/ la litero ‹ו› (vav, historie la konsonanto ) reprezentas la vokalon /o/: Ŝ(a)LVM (la vokalo /a/ restas implicata). 

Hebree tia vicvokala apero estas nomata  /’em kriá/, latine ; laŭvorte ambaŭ terminoj signifas «legopatrino»; tiu bizara metaforo probable aludas, ke la vicvokalo «naskas komprenon» de la legata vorto.

La uzo de vicvokaloj estas multe pli antikva kaj multe malpli preciza procedo ol la vokalizo per kromsignoj; tamen praktike ĝi estas preferata en la ĉiutaga uzo, ĉar ĝi estas pli facile skribebla — kaj teĥnike (tajpe kaj tipografie), kaj ortografie (la kromsignoj vokalizas malnovhebree, esprimante diversajn trajtojn perditajn aŭ ŝanĝiĝintajn).

 Vicvokaloj en la skribo hebrea 
Almenaŭ kelkaj el la vicvokaloj nature estiĝis el la fonetika evoluo de la koncerna lingvo. Ekz‑e la praan diftongon /aŭ/ en la vorto /jaŭm/ (tago) nature reprezentis la duonvokalo vav ‹ו› /ŭ/:  (t.e. JWM); post la kuntiriĝo [aŭ]→[o:] la skribo restis senŝanĝa, kaj la sama ‹ו› iĝis reinterpretita kiel reprezentaĵo de /o/:  = /jom/.

En la hebrea skribo oni tiel uzas la sekvajn literojn:
 alef ‹א›, iam por signi /a/, malpli ofte /e/ (precipe en pruntvortoj):  →  (/zakáj/, «justa»);
 hej ‹ה› vortofine indikas longan vokalon, ekz‑e  (/dira:/, loĝejo);  (/moŝe:/, Moseo);
 vav ‹ו›, por /o:/ aŭ /u:/; ekz‑e  (/jom/, «день»);  (/ŝuk/, «bazaro»);
 jud ‹י›, por /i/ aŭ /e/; ekz‑e  (/gibor/, heroo) ← ;  ←  (/peruŝ/, interpreto).

 De vicvokaloj al la vokaloj 
La greka alfabeto estas la unua en kiu la fenicaj literoj havantaj vicvokalan kromfunkcion definitive apartiĝis disde la konsonantoj kaj iĝis puraj vokalliteroj: alef iĝis alfo α /a/; hej iĝis epsilo ε /e/; jud iĝis joto ι /i/; ajn iĝis omikro ο /o/; vav iĝis upsilo υ /ü/. Tiel estiĝis la konsonanta-vokala skribo. De la greka tiun sistemon heredis ĉiuj eŭropaj alfabetoj — la etruska, la latina, la cirila… Kaj ankaŭ la jida skribo estas tia.

 Vidu ankaŭ 
 Hebrea skribo
 Hebrea alfabeto
 Vokalizo (de konsonanta skribo)

Kategorio:Skribsistemoj
Kategorio:Skribo