Kioto-Premio

La Kioto-Premio () estas la plej alta privata premio de Japanio por vivatingo en la artoj kaj sciencoj. La internacia japana premio aljuĝita ĉiujare, ekde 1985, al signifaj kontribuantoj al la scienca, kultura kaj spirita plibonigo de la homaro . Ĝi estas esence simila al la Nobel-premio kaj estas donita en tri kategorioj: Teknologio, Scienco kaj Arto, kaj filozofio. La fondaĵo Inamori fondita de Kazuo Inamori, distribuas la premiojn donitajn ne nur al tiuj, kiuj reprezentas la maljunulojn en sia kampo, sed ankaŭ al tiuj, kiuj kontribuis al la homaro per sia laboro. La premio estas konsiderita unu el la plej prestiĝaj premioj en kampoj kiuj tradicie ne ricevas la nobelpremion , kaj estis nomita "la japana ekvivalento de la nobelpremio." 

La gajnintoj de la premio estas individuoj kaj ne organizaĵoj (unu persono po kategorio). Tamen, en specialaj kazoj premio povas esti dividita inter pli ol unu persono. La elekto estas farita sendepende de nacieco, raso, sekso, aĝo aŭ religio. Kaj la premiitoj ricevas atestilon, oran medalon de 20 karatoj kaj kontantan premion de 100 milionoj da enoj (ĉirkaŭ 927 400 USD) por ĉiu kategorio.

La kandidatoj por la premio estas nomumitaj de la oficialaj sponsoroj, kiuj estas elektitaj ĉiujare de la fondaĵo Inamori, el inter agnoskitaj lokaj kaj internaciaj aŭtoritatoj. La elekto estas farita en tri stadioj, dum kiuj apartaj komisionoj funkcias por ĉiu disciplino en ĉiu kategorio, aldone al la plenumkomitato de la premio. Tiam, dum la monato da junio, la gajnintoj de la premio estas anoncitaj, kaj en novembro de la sama jaro, la ceremonio okazas.

Ene de ĉiu el la tri kategorioj, la specifaj temoj ŝanĝiĝas de jaro al jaro. Ene de la kampo de baza natursciencesplorado, la premio rotacias inter biologio (evolua biologio, kondutbiologio, ekologio kaj media biologio), matematiko; tersciencoj (planetologio, astronomio kaj astrofiziko) kaj vivsciencoj (molekula biologio, ĉelbiologio, neŭrobiologio). En la kampo de teknologio, la premio ŝanĝiĝas por rekompenci elstaran esploradon en elektroniko, bioteknologio kaj medicina teknologio, materiala scienco kaj inĝenierado, kaj komputiko. La premio por arto kaj filozofio turniĝas inter muziko, arto (bildartoj, skulptaĵo, manfaritaĵoj, arkitekturo kaj dezajno), teatro kaj kino, same kiel filozofio kaj etiko.

En ĉiu kategorio estas kvar specifaj scikampoj, el kiuj la premiitoj estas difinitaj ĉiujare, en ĉiu kategorio nur unu premio estas donita.
KategorioTeknologioSciencoArto kaj filozofioDisciplinoelektronikoBiologiaj sciencoj (Evolucio, kondutismo, ekologio, Mediprotekto)muzikoBiotekniko kaj medicina teknologioMatematikaj sciencoj (inkluzive de pura matematiko)Artoj (Pentrado, Skulptarto, arto, arkitekturo, fotarto kaj dezajno)Materiala scienco kaj inĝenieradoTeraj kaj planedaj sciencoj, astronomio kaj astrofizikoTeatro, kinoBibliotekosciencoVivsciencoj (molekula biologio, ĉelbiologio, neŭrobiologio)Filozofio kaj etiko

 Gajnintoj 
Tiuj homoj ricevis la premion Laureates  , Inamori Foundation.: 

 Baza scienca esplorado 

 Biologio

 1986: George Evelyn Hutchinson, Usono
 1990: Jane Goodall, Britio
 1993: William Donald Hamilton, Britio
 1997: Daniel Hunt Janzen, Usono
 2001: John Maynard Smith, Britio
 2005: Simon Asher Levin, Usono
 2009: Peter Grant kaj Rosemary Grant, UR
 2013: Masatoshi No, Usono

 Matematiko

 1985: Claude Elwood Shannon, Usono
 1989: Izrail Gelfand, Rusio
 1994: André Weil, Francio
 1998: Kiyoshi Itō, Japanio
 2002: Miĥail Gromov, Francio
 2006: Hirotsugu Akaike, Japanio
 2010: László Lovász, Hungario
 2014: Edward Witten, Usono
 2018: Masaki Kashiwara, Japanio

 Geosciencoj, planetologio, astronomio kaj astrofiziko

 1987: Jan Hendrik Oort, Nederlando
 1991: Edward Norton Lorenz, Usono
 1995: Chūshirō Hayashi, Japanio
 1999: Walter Heinrich Munk, Usono
 2003: Eugene Newman Parker, Usono
 2007: Hiroo Kanamori, Japanio
 2011: Raŝid Siunjaev, Rusio
 2015: Michel Mayor, Svislando
 2019: James Gunn, Usono

 Bioscienco

 1992: Yasutomi Nishizuka, Japanio
 1996: Mario R. Capecchi, Usono
 2000: Walter Jakob Gehring, Svislando
 2004: Alfred G. Knudson, Usono
 2008: Anthony Pawson, Kanado/Britio
 2012: Yoshinori Ohsumi, Japanio
 2016: Tasuku Honjo, Japanio
 2017, Graham Farquhar, Aŭstralio

 Kogna scienco

 1988: Noam Chomsky, Usono

 Altnivela teknologio 

 Elektroniko

 1985: Rudolf Emil Kalman, Usono
 1989: Amos Joel, Usono
 1993: Jack Kilby, Usono
 1997: Federico Faggin, Italio, Stanley Mazor, Usono, Marcian Hoff, Usono, kaj Masatoshi Shima, Japanio
 2001: Zhores Ivanovich Alferov, Rusio, Izuo Hayashi, Japanio, kaj Morton B. Panish, Usono
 2005: George H. Heilmeier, Usono
 2009: Isamu Akasaki, Japanio
 2011: John Werner Cahn, Usono
 2013: Robert Heath Dennard, Usono
 2017: Takashi Mimura, Japanio

 Bioteknologio kaj medicina teknologio

 1986: Nicole Marthe Le Douarin, Francio
 1990: Sydney Brenner, Britio
 1994: Paul Christian Lauterbur, Usono
 1998: Kurt Wüthrich, Svislando
 2002: Leroy Edward Hood, Usono
 2006: Leonard Herzenberg, Usono
 2010: Shinya Yamanaka, Japanio
 2014: Robert Samuel Langer, Usono
 2018: Karl Deisseroth, Usono

 Materialoj kaj inĝenieristiko

 1987: Morris Cohen, Usono
 1991: Michael Szwarc, Usono
 1995: George William Gray, Britio
 1999: W. David Kingery, Usono
 2003: George M. Whitesides, Usono
 2007: Hiroo Inokuchi, Japanio
 2015: Toyoki Kunitake, Japanio
 2019: Ching W. Tang, Usono

 Informadiko

 1988: John McCarthy, Usono
 1992: Maurice Vincent Wilkes, Britio
 1996: Donald Knuth, Usono
 2000: Antony Hoare, Britio
 2004: Alan Kay, Usono
 2008: Richard M. Karp, Usono
 2012: Ivan Edward Sutherland, Usono
 2016: Takeo Kanade, Japanio

 Arto kaj filozofio 

 Muziko

 1985: Olivier Messiaen, Francio
 1989: John Cage, Usono
 1993: Witold Lutosławski, Pollando
 1997: Iannis Xenakis, Francio
 2001: György Ligeti, Aŭstrio
 2005: Nikolaus Harnoncourt, Aŭstrio
 2009: Pierre Boulez, Francio
 2013: Cecil Taylor, Usono
 2017: Richard Taruskin, Usono

 Arto

 1986: Isamu Noguchi, Usono
 1990: Renzo Piano, Italio
 1995: Roy Lichtenstein, Usono
 1998: Nam June Paik, Usono
 2002: Tadao Ando, ​​Japanio
 2006: Issey Miyake, Japanio
 2010: William Kentridge, Sudafriko
 2014: Fukumi Shimura, Japanio
 2018: Joan Jonas, Usono

 Teatro, filmo

 1987: Andrzej Wajda, Pollando
 1991: Peter Brook, Britio
 1994: Akira Kurosawa, Japanio
 1999: Maurice Béjart, Francio
 2003: Tamao Yoshida, Japanio
 2007: Pina Bausch, Germanio
 2011: Bandō Tamasaburō V, Japanio
 2015: John Neumeier, Germanio kaj Usono
 2019: Ariane Mnouchkine, Francio

 Filozofio kaj etiko

 1988: Paul Thieme, Germanio
 1992: Karl Popper, Britio
 1996: Willard Van Orman Quine, Usono
 2000: Paul Ricœur, Francio
 2004: Jürgen Habermas, Germanio
 2008: Charles Taylor, Kanado
 2012: Gayatri Chakravorty Spivak, Barato
 2016: Martha Nussbaum, Usono

 Gajnintoj de la Kioto-premio kaj la Nobel-premio 
Estas multaj nobelpremiitoj inter la premiitoj de Kioto, kaj en multaj kazoj la premio de Kioto antaŭis la decidon de la Nobel-Komitato:

 Jack Kilby (Kioto 1993, Nobel 2000)
 Zhores Alferov (Nobel 2000, Kioto 2001)
 Kurt Wüthrich (Kioto 1998, Nobel 2002)
 Sydney Brenner (Kioto 1990, Nobel 2002)
 Paul Lauterbur (Kioto 1994, Nobel 2003)
 Mario Capecchi (Kioto 1996, Nobel 2007)
 Isamu Akasaki (Kioto 2009, Nobel 2009)
 Shin'ya Yamanaka (Kioto 2010, Nobel 2012)
 Yoshinori Ōsumi (Kioto 2012, Nobel 2016)
 Tasuku Honjo (Kioto 2016, Nobel 2018)
 Michel Mayor (Kioto 2015, Nobel 2019)

 Vidu ankaŭ 

 Kioto Premio en Altnivela Teknologio
 Kioto Premio en Bazaj Sciencoj
 Kioto Premio en Artoj kaj Filozofio

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 


 Inamori fonduso
 Kioto Premio ĉe Oxford
 Simpozio de Kioto Premio

Kategorio:Internaciaj premioj
Kategorio:Premioj en scienco aŭ tekniko