Agaete

Agaete [agaEte] estas urbo kaj municipo apartenanta al la provinco Las Palmas, en la regiono Kanarioj.«Datos del Registro de Entidades Locales». Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas. Konsultita la 23an de aŭgusto 2021.La Guía de Gran Canaria Ĝi etendiĝas sur la nordokcidenta parto de la insulo Gran Canaria. La loknomo Agaete plej verŝajne devenas de la guanĉoj, sed fakuloj ne interkonsentas pri la preciza signifo, dum aliaj fakuloj proponas korupton el la hispana aŭ eĉ el la itala.Wölfel, Dominik Josef (1965). Monumenta Linguae Canariae. Die Kanarischen Sprachdenkmäler. Eine Studie Zur Vor- und Frühgeschichte Weißafrikas. Graz: Akademische Druc.Álvarez Delgado, Juan (1949). «Algunos topónimos de Agaete». El Museo Canario (Las Palmas de Gran Canaria: El Museo Canario) (9): 27-36. ISSN 0211-450X. Konsultita la 5an de novembro 2018.Reyes García, Ignacio (2012). Ínsuloamaziq. Diccionario histórico-etimológico del amaziq insular (Canarias). Fondo de Cultura Ínsuloamaziq.Doreste García, Antonio; Río Ayala, Juan del (1935). «Contribución al estudio de la arqueología prehistórica canaria: dos exploraciones en el Valle de Agaete». El Museo Canario (Las Palmas de Gran Canaria: El Museo Canario) (6): 33-49. ISSN 0211-450X. Konsultita la 5an de novembro 2018.

En la municipa teritorio elstaras la ĉefurbo — la kerno de Agaete mem —, la haveno Las Nieves – komunikita regule per pramo kun la insulo Tenerife – kaj Los Berrazales supren montare – kun abunda vegetaĵaro –.

Geografio
eta|maldekstre|230px|Agaete kaj la haveno el Tamadaba.
Agaete estas en la nordokcidenta parto de la insulo Gran Canaria, je 36.2 km de la provinca kaj insula ĉefurbo. Ĝi enhavas areon de 45.5 km², kiel la 11a plej granda teritorio de la insulo.«Superficie, perímetro, longitud de costa, altitud y distancia a la capital por municipios de Canarias». Instituto Canario de Estadística. Konsultita la 6an de aŭgusto 2021.«Visor de Grafcan».  Sistema de Información Territorial de Canarias IDECanarias. Konsultita la 6an de aŭgusto 2021.

La municipa teritorio limas kun tiuj de Artenara (sude) kaj Gáldar (oriente).

La municipa ĉefurbo, nome la urba kerno, estas je 43 m.s.m., kaj la plej alta loko estas 1 421.9 m.s.m. en Pico de la Bandera, en la montaro Tamadaba. La municipa teritorio deklivas el orientaj altaĵoj ĝis la marbordo. Tiukadre, Artenara estas unu de la municipoj de la insulo kun plej granda teritoria deklivo, ĉar ĝi malaltiĝas el 1 770 m ĝis la marnivelo.

Agaete posedas parton de sia teritorio protektita ene de la Kanaria Reto de Protektitaj Naturaj Areoj, nome kunhavante kun najbaraj municipoj la Naturan Parkon Tamadaba.«Red Canaria de Espacios Naturales Protegidos - Gran Canaria». Gobierno de Canarias. Arkivita el originalo la 4an de septembro 2018. Konsultita la 28an de novembro 2018. Tiu loko estas inkludita en la Reto Natura 2000 kiel Zono de speciala konservado (ZSK).«Los espacios protegidos Natura 2000 en España». Ministerio para la Transición Ecológica del Gobierno de España. Konsultita la 28an de novembro 2018.​

La municipa teritorio formas parton de la Rezervejo de la Biosfero de Gran Canaria.«Agaete». Gran Canaria Reserva de la Biosfera. Arkivita el originalo la 5an de novembro 2018. Konsultita la 24an de novembro 2018. Agaete posedas ankaŭ parton de la publika monto Tamadaba.

Historio
eta|maldekstre|230px|Preĝejo de Agaete.
En la areo estis grava setlado de guanĉoj. Ili praktikis brutobredadon kaj agrikulturon, kiel atestas pluraj restaĵoj de tiu epoko. Post la konkero de Gran Canaria en 1478, la novaj kolonoj, kastilianoj kaj portugaloj, dediĉis sin al la samaj taskoj, ĉefe cele al cerealoj kaj fiŝkaptado.

La konkeranto Pedro de Vera starigis turon. Alonso Fernández de Lugo estis la unua urbestro de tiu fortikaĵo.Erbez, José M. «Agaete». Símbolos de Canarias. Banderas y Escudos de las islas. Konsultita la 5an de novembro 2018.

Demografio
La municipo havis 5 526 loĝantojn je 2017, estante la 29a de la provinco Las Palmas kaj la 18a de la insulo Gran Canaria.«Nomenclátor: Población del Padrón Continuo por Unidad Poblacional». Instituto Nacional de Estadística. Konsultita la 8an de aŭgusto 2021.

Historie oni preskaŭ atingis 5 000 loĝantoj jam en la 1960-aj jaroj kaj ekde tiam oni kreskiĝis nur iomete.
+ Distribuado en loĝlokoj (2017) Loĝlokoj  Loĝantoj Viroj Virinoj Agaete (municipa ĉefurbo) 3631 1792	 1839 Guayedra 6 3 3 El Hornillo 16 12 4 Los Llanos  77 41 36 Puerto de Las Nieves 690 345 345 El Risco 203 103 100 El Sao 5 5 0 Valle de Agaete 898	 456 442

Teritoria organizado
Agaete dividiĝas en la jenaj entoj kaj loĝlokoj kun korespondaj kernoj:

 Agaete: Agaete (municipa ĉefurbo) kaj El Turmán.
 Guayedra.
 El Hornillo.
 Los Llanos.
 Puerto de Las Nieves: Puerto de Las Nieves kaj Urbanización El Palmeral
 El Risco.
 El Sao.
 Valle de Agaete: Los Berrazales, El Vínculo kaj La Solana, Casas del Camino, El Lomo, Las Cuevecillas, San Pedro, La Suerte kaj Vecindad de Enfrente.

Ekonomio kaj vidindaĵoj
Agaete bazigis sian ekonomion en agrikulturo (propra konsumo kaj citrusoj) kaj fiŝkaptado. Sed lastatempe turismo iĝis ĉefa ekonomia rimedo. En la municipo estas fiŝkaptista asocio, kaj elŝipigejoj en haveno Las Nieves, kaj en Sardina del Norte kaj La Aldea. Tiu asocio grupigas el Descojonado sude ĝis Las Ranas kaj Arucas nordoriente.​

Turismo
La turisma disvolviĝo okazis ĉefe en la 21-a jarcento. Nun estas granda disvolviĝo de rura turismo. Eblas montara piedirado, kultura turismo, kaj aliaj okupitecoj. Estas komerca centro en haveno Las Nieves kaj gastejoj en Agaete (kvar hoteloj kaj dek ruraj domoj).

Estas multaj vidindaĵoj en la municipo.«Agaete».  Patrimonio Histórico del Cabildo de Gran Canaria. Konsultita la 26an de novembro 2018.

 Arkeologio 
 Nekropolo de Maipés de Arriba (BIC).
 Arkeologia Kuŝejo Roque de Guayedra.
 Arkeologia Zono La Palmita.

 Religiaj kaj civilaj 
eta|dekstre|200px|Ermitejo de Nuestra Señora de las Nieves.
 Preĝejo de Nuestra Señora de la Concepción.
 Ermitejo de Nuestra Señora de las Nieves (BIC).
 Ermitejo de Sankta Sebastiano.
 Historia kerno de Agaete
 Sukermuelejo Las Candelarias
 Ruĝa Domo
 Salproduktejoj
 Ponto de León kaj kastelo
 Muelejoj de El Sao
 Kanaleto Los Chorros

 Naturaj lokoj 
 Natura Parko Tamadaba
 Risco de Faneque
 Fruktoĝardeno Las Flores
 Padoj El Hornillo-Valle de Agaete kaj Camino a San Pedro
 Distrejoj de Valle de Agaete kaj Lomo Caraballo
 Parko La Palmita
 Dedo de Dios (Difingro)

 Difingro 

Referencoj

Vidu ankaŭ
 Listo de la municipoj de provinco La Palmoj

 Eksteraj ligiloj 

 oficiala retejo de la municipo Agaete 



Kategorio:Municipoj de Gran Canaria
Kategorio:Municipoj de provinco Las Palmas