Nomoj de la Tagoj

Estas sep tagoj en semajno laŭ la gregoria kalendaro, kun diferencaj, sinsekvaj kaj ciklaj nomoj: iliaj esperantaj nomoj devenas plejparte de la latina lingvo (trans la franca) krom "sabato", kiu devenas de la hebrea lingvo. La tagojn de la semajno oni nomis el epoko de Romio reference al la sep planedoj de la klasika astronomio. Ankaŭ oni nombras ilin, starte ĉu el dimanĉo, ĉu el lundo aŭ el sabato laŭ la koncerna socio kaj tradicio. Ekzemple inter eŭropaj lingvoj nur la portugala lingvo nombras el dua ĝis sesa por lundo ĝis vendredo, kiel heredo de araba kulturo; ankaŭ en araba lingvo oni nomas la tagojn de la semajno.

 Greklatina tradicio 
La plej antikva referenco al asocio inter la sep tagoj de la semajno kun ĉielaj korpoj estas en la titolo de la verko (perdiĝinta) de Plutarĥo (46-120 n.e.) titolita Kial la tagoj de la semajno nomumitaj laŭ la planedoj sekvas ordon diferencan disde la realo?(Mapping Time, The Calendar and History, Richards, E.G. Oxford 1999. p. 269)
Inter la 1-a kaj 3-a jarcentoj la Romia Imperio anstataŭis laŭgrade la romian kalendaron (semajno de la merkato) de ok tagoj per la semajno septaga. La ordo de la tagoj estis Suno, Luno, Ares, Hermes, Zeŭso, Afrodita, kaj Ĥronos, nomitaj laŭ la ĉielaj korpoj kiu prezidis la unuajn horojn de ĉiu tago, laŭ la astrologio de la helenisma epoko. El Grekio la planedaj nomoj de la semajno pasis al romianoj, kaj de la latina al aliaj lingvoj de la sudo kaj okcidento de Eŭropo, kaj siavice al aliaj lingvoj kiuj estis influitaj de tiuj.

La ptolemea sistemo de planedaj sferoj asertas, ke la ordo de la ĉielaj korpoj, el plej malproksima al plej proksima al la Tero estas jena: Saturno, Jupitero, Marso, Suno, Venuso, Merkuro, Luno, aŭ, objektive, la planedoj ordiĝas el plej malrapidaj al plej rapidaj laŭ ili aperas en la nokta ĉielo.Falk, Michael (19a de marto 1999). «Nombres astronómicos para los días de la semana». Journal of the Royal Astronomical Society of Canada 93 (1999-06): 122-133. Bibcode:1999JRASC..93..122F.

 Lundo (fr: lundi, la: dies lunis), tago de la Luno
 Mardo (fr: mardi, la: dies Martis), tago de dio Marso
 Merkredo (fr: mercredi, la: dies Mercurii), tago de Merkuro
 Ĵaŭdo (fr: jeudi, la: dies Iovis), tago de Jupitero
 Vendredo (fr: vendredi, la: dies Veneris), tago de diino Venera
 Sabato (it: sabato, he: ŝa'bat), tago por ripozo kaj adoro de dio (ŝabato)
 Dimanĉo (fr: dimanche, la: dies dominicalis), tago de la Sinjoro (dominus)

{| cellpadding="4" cellspacing="1" width="100%" class="wikitable sortable"
|-
!width="16%" align="right"|Tago:
!width="12%"| DimanĉoSuno
!width="12%"| LundoLuno
!width="12%"| MardoMarso
!width="12%"| MerkredoMerkuro
!width="12%"| ĴaŭdoJupitero
!width="12%"| VendredoVenuso
!width="12%"| SabatoSaturno|-
! Antikva greka
| ἡμέρα Ἡλίου  hêméra Hêlíou| ἡμέρα Σελήνης  hêméra Selếnês| ἡμέρα Ἄρεως  hêméra Áreôs| ἡμέρα Ἑρμοῦ  hêméra Hermoú| ἡμέρα Διός  hêméra Diós| ἡμέρα Ἀφροδίτης  hêméra Aphrodítês| ἡμέρα Κρόνου  hêméra Krónou|-
! Latino
| dies Sōlis
| dies Lūnae
| dies Martis
| dies Mercuriī
| dies Jovis
| dies Veneris
| dies Saturnī
|-
! Itala
| domenica
| lunedì
| martedì
| mercoledì
| giovedì
| venerdì
| sabato
|-
! Hispana
| domingo
| lunes
| martes
| miércoles
| jueves
| viernes
| sábado
|-
! Portugala
| domingo
| segunda-feira
| terça-feira
| quarta-feira
| quinta-feira
| sexta-feira
| sábado
|-
! Angla
| Sunday
| Monday
| Tuesday
| Wednesday
| Thursday
| Friday
| Saturday
|-
! Rumana
| duminică
| luni
| marţi
| miercuri
| joi
| vineri
| sâmbătă
|-
! Franca
| dimanche
| lundi
| mardi
| mercredi
| jeudi
| vendredi
| samedi
|-
! Galega
| domingo
| luns segunda feira
| martes terceira feira
| mércores cuarta feira
| xoves
quinta feira
| venres
sexta feira
| sábado
|-
! Kataluna
| diumenge
| dilluns
| dimarts
| dimecres
| dijous
| divendres
| dissabte
|-
! Astura
| domingu
| llunes
| martes
| miércoles
| xueves
| vienres
| sábadu
|-
! Friula
| domenie
| lunis
| martars
| miercus
| joibe
| vinars
| sabide
|-
! Napola
| Dummeneca
| Lunnerì
| Marterì
| Miercurì
| Gioverì
| Viernarì
| Sabbato
|-
! Filipina
| Linggo
| Lunes
| Martes
| Miyerkules
| Huwebes
| Biyernes
| Sábado
|-
! Sarda
| dominiga
| lunis
| martis
| mercuris
| giobia
| chenabura
| sappadu
|-
! Interlingua
| Dominica
| Lunedi
| Martedi
| Mercuridi
| Jovedi
| Venerdi
| Sabbato
|-
! Ido
| Sundio
| Lundio
| Mardio
| Merkurdio
| Jovdio
| Venerdio
| Saturdio
|-
! Esperanto
| dimanĉo
| lundo
| mardo
| merkredo
| ĵaŭdo
| vendredo
| sabato
|-
! Irlanda
| An Domhnach  Dé Domhnaigh
| An LuanDé Luain
| An MháirtDé Máirt
| An Chéadaoin }Dé Céadaoin
| An Déardaoin Déardaoin
| An Aoine Dé hAoine
| An SatharnDé Sathairn
|-
! Skotgaela
| Di-Dòmhnaich/Didòmhnaich
| Di-Luain/Diluain
| Di-Màirt/Dimàirt
| Di-Ciadain/Diciadain 
| Di-Ardaoin/Diardaoin 
| Di-Haoine/Dihaoine 
| Di-Sàthairne/Disathairne
|-
! Kimra
| dydd Sul
| dydd Llun
| dydd Mawrth
| dydd Mercher
| dydd Iau
| dydd Gwener
| dydd Sadwrn
|-
! Kornvala
| Dy' Sul
| Dy' Lun
| Dy' Meurth
| Dy' Mergher
| Dy' Yow
| Dy' Gwener
| Dy' Sadorn
|-
! Bretona
| Disul
| Dilun
| Dimeurzh
| Dimerc’her
| Diriaou
| Digwener
| Disadorn
|-
! Manksa
| Jedoonee
| Jelune
| Jemayrt
| Jecrean
| Jerdrein
| Jeheiney
| Jesarn
|-
! Albana
| E diel
| E hënë
| E martë
| E mërkurë
| E enjte
| E premte
| E shtunë
|-
! Turka
| Pazar
| Pazartesi
| Salı
| Çarşamba
| Perşembe
| Cuma
| Cumartesi
|-
! Eŭska
| Igandea
| Astelehena
| Asteartea
| Asteazkena
| Osteguna
| Ostirala
| Larunbata
|-
! Persa
| یک شنبه
| دو شنبه
| سه شنبه
| چهار شنبه
| پنج شنبه
| جمعه
| شنبه
|-
! Hebrea
| ראשון
| שני
| שלישי
| רביעי
| חמישי
| שישי
| שבת
|-
! Pola
| niedziela
| poniedziałek
| wtorek
| środa
| czwartek
| piątek
| sobota
|}

 Ĝermana tradicio 
La ĝermanaj popoloj adaptis la sistemon enkondukita de la romianoj sed ili uzis siajn proprajn diojn anstataŭ la romiajn diojn (kun la escepto de la sabato) en procezo nomita interpretatio germanica (simila al la interpretatio graeca kaj al la interpretatio romana'') pri asimilado de diaĵoj el najbaraj popoloj. Oni ne konas precize la daton kiam okazis tio, sed eble posterior la jaro 200 kaj antaŭ la enkonduko de kristanismo dum la 6-a kaj 7-a jarcentoj, post la falo de la Romia Imperio.see J. Grimm, Teutonic Mythology, pp. 122-123 Tiu periodo estas posta al tiu de la praĝermana lingvo, sed ankoraŭ koresponde kun la etapo de nediferencitaj okcidentĝermana lingvaro. La nomoj de la tagoj de la semajno en la skandinavaj lingvoj ne estis prenitaj rekte el latina, sed ili estis prenitaj el nomoj en la okcidentĝermanaj lingvoj.

 Esperanto Dimanĉo Lundo Mardo Merkredo Ĵaŭdo Vendredo SabatoTago (angla):por komparo SundaySuno, Sunna/Sól MondayMona/Máni TuesdayTiw/Tyr WednesdayWoden/Odino ThursdayThunor/Thor FridayFrige aŭ Freja SaturdaySaturno Anglosaksa        Malnovsaksa        ,  Malnovaltgermana       ,  Mezmalaltgermana       , Satersdag Germana   ,  (Alemangermana)  (pli malnova )   ,  Jido  –   –   –   –   –   –   –  Luksemburga        Skota ,        Nederlanda        Afrikansa        Platgermana    ,  (rare )   , Okcidentfrisa       , Saterfrisa Sundai Moundai Täisdai Middewíek Tuunsdai Fräindai Snäivende, Sneeuwende Helgolanda Sendai Mundai Taisdai Meddeweeken Tünnersdai Fraidai Senin Amruma/Nordfrisa söndai mundai teisdai wäärnsdei , weedensdai  süürsdai , tüürsdai  freidai söninj-er, saninj-er Frisa de Sylt Sendai Mondai Tiisdai Winjsdai Türsdai Friidai Seninj-en Islanda        Malnovnordlanda       , Feroa    , (Suðuroy) ,  (Suðuroy)   Nynorsk Norvega        Bokmål Norvega        Dana        Sveda        Dalekarla       

 Referencoj 

 Literaturo 
 Brown, Cecil H. (1989). «Naming the days of the week: A cross-language study of lexical acculturation». Current Anthropology 30 (4): 536-550. JSTOR 2743391. doi:10.1086/203782.
 Falk, Michael (1999). «Astronomical Names for the Days of the Week». Journal of the Royal Astronomical Society of Canada 93: 122-133. Bibcode:1999JRASC..93..122F. doi:10.1016/j.newast.2003.07.002.
 Neugebauer, Otto (1979). Ethiopic astronomy and computus, Österreichische Akademie der Wissenschaften, philosophisch-historische klasse, sitzungsberichte, 347 (Vienna)

 Eksteraj ligiloj 

 Days of the Week in Chinese, Japanese, and Vietnamese
 Planetary Linguistics and the Days of the Week — The Definitive Site
 Days of the week and months of the year in many different languages
 The Days of the Week
 The days of the week in various languages



Kategorio:Tagoj de la semajno
Kategorio:Historio de astronomio
Kategorio:Historio de astrologio