Kazaĥa Ĥanlando

Kazaĥa Ĥanlando () — estis federacio de nomadecaj triboj de kazaĥoj en Mezazio, kaj aperis kiel rezulto de la disfalo de la Ora Hordo en 1465 kaj la Uzbeka Ĥanlando en 1468.

Sub Kasim-ĥano, Ĥak-Nazar, Tauekel kaj Yesim, la ĥanlando atingis sian pinton.

Dum la 19-a jarcento ĝi estis iom post iom dussolvata de la rusia caro.
Inter 1917 kaj 1920 sur ĝia teritorio ekzistis la aŭtonoma kazaĥa ŝtato Alaŝ Orda.

 Historio 
En 1227, la Blanka Hordo (Ulus de Orda-Ežen) aperis sur la teritorio de Cumanio kiel parto de la Ora Hordo. Post disiĝo de la Ora Hordo en 1361, ĝi iĝis sendependa ŝtato. Sed post la morto de Barak Ĥano en 1428, la Blanka Hordo disiĝis en la Uzbekan Ĥanlandon kaj la Nogajan Hordon. La restanta tero estis disigita inter Mustafa Ĥano en la sudo kaj Mohamedo Ĥano en la nordo.<ref
name="aûtonomo1" />

 Ĥanatformacio 
Estinte al potenco en la Uzbeka Ĥanlando, Abulhair Ĥano komencis trakti politikon de reformo kaj centraligo de potenco. Malkontenta kun lia malmola politiko, parto de la triboj gviditaj fare de la sultanoj Žanibek Ĥano kaj Kerej estis devigitaj migri al okcidenta Mogolistan, kies reganto, Esen-Buga, vidis la kazaĥojn kiel kontraŭpezilo al Abulkhair. Post la morto de Esen-Buga en 1462, la pozicioj de Kerej kaj Žanibek fortiĝis.

 Administra divido 
Grandaj administraj unuoj estis ulusoj-aimagoj regata de sultanoj — posteuloj de Ĝingis-Ĥano. Laŭ aliaj fontoj, en la unua duono de la 16-a jarcento ekzistis 3-4 uluso-aimagoj. Ene de tiuj unuoj, la sultanoj havis la aŭtoritaton ne nur plenumi la volon de la reganto de la ĥanlando, sed ankaŭ estis plenrajtaj posedantoj de tiuj teritorioj, organizante la politikan kaj sociekonomikan vivon de socio. La tuta loĝantaro de la ulus-aimak estis subjektoj de la Kazaĥa Ĥano, estis submetita al impostoj kaj ĉiaj impostoj, kaj la vira duono estis respondeca por militservo. Sultanoj respondecis al la ĥano pri la konduto de ŝtataferoj. Ĉiuj ulus-aimag'oj estis dividitaj en multajn tribajn kaj tribajn partojn, la plej malgranda administra unuo estis aul. En ĉiu el la partoj, administrado estis farita per la loka aristokrataro (bekoj, bejoj, bajoj-skipestroj). Ili, siavice, raportis al la reganto de la uluso-aimago.

 Religio 
Laŭ multaj fakuloj, en la XV-XVI jarcentoj, la kazaĥoj ankoraŭ havis paganajn kultojn, kaj islamo ne estis tiom disvastigita. Sunaisma Islamo estis ensopigita en la pleboj fare de la kazaĥaj sultanoj kaj ĥanoj. La kialo de tio estas, ke la gvidantoj kaj regantoj serĉis potencan socian subtenon en la persono de la tre influa islama pastraro, kiu ne nur helpis unuigi la nomadan socion, sed ankaŭ plifortigis socian disciplinon. La rolo de religiaj predikistoj estis prenita fare de mulaoj, hojas, imamoj. Hojas, kiel la kazaĥaj sultanoj, ne estis parto de la triba komunumo, ĉar ili konsideris sin posteuloj de Mohamedo kaj lia proksima rondo, tio estas, ili spuris sian genealogion al la profeto kaj liaj unuaj kvar kalifoj. El la araba lingvo, Hoja estas tradukita kiel "kleriganto", "kleriganto". Do la kazaĥoj vidis en la hodja klerigitan, kleran homon, iusence pastron. Hojas, estante reprezentantoj de spirita scio, ne pagis impostojn. Kiam ili estis kondukotaj al justeco, ili estis juĝitaj nur de la sultanoj. Kiel la Tore, la Hojas apartenis al la aristokrata klaso aksuyek (el kazaĥa — blanka osto), tial ili posedis la teron (Ŭakfo).<ref
name="aûtonomo1">https://zqai.kz/sites/default/files/kazahskoe_hanstvo.pdf </ref>

Aldone al islamanoj, reprezentantoj de aliaj kredoj ankaŭ vivis sur la teritorio de la Kazaĥa Ĥanlando, laŭ la fonto, "estas ĉirkaŭ mil urboj kaj vilaĝoj, la ĥakimo de la regiono estas nomumita de Kasim Hano [XVI-a jarcento], kaj liaj regatoj estas duono kafiroj, duono islamanoj".

 Ĥanoj 
+ Kazaĥaj ĥanoj antaŭ la kolapso de la lando en žuzoj: Nomo  Jaroj de registaro  Nomo en la kazaĥa Kerei Ĥano  1456–1473  Керей-хан, كيري Janibek Ĥano  1473–1480  Жәнібек-хан, جانيبك Burunduk Ĥano  1480–1511  Бұрындық-хан (Мұрындық), بوروندي Kasym Ĥano  1511–1518  Қасым-хан, قاسم Mamash Ĥano  1518–1523  Мұхаммед-хан, محمد Taiyr Ĥano  1523–1533 Тахир-хан, طاهر Buidash Ĥano  1533–1538  Бұйдаш-хан, بويداش Ahmet Ĥano  1533–1535 Ахмед-хан, أحمد Toghym Ĥano  1535–1537  Тоғым-хан, توغيم Haqnazar Ĥano  1538–1580  Хақназар-хан, حقنازار Shygai Ĥano  1580–1582  Шығай-хан, شيجاي Tauekel Ĥano  1582–1598  Тәуекел-хан, تاويل Esim Ĥano  1598–1628  Есім-хан, عاصم Salqam Jangir Ĥano  1628–1652  Жәңгір-хан, جهانجير Bahadur Ĥano 1652–1680  Баһадүр, بهادور Tauke Ĥano 1680–1715  Тәуке-хан, تاوكي Qaiyp Ĥano  1715–1718  Қайып-хан, كايب Bolat Ĥano  1718–1729  Болат-хан, بولات Abulmambet Ĥano 1729–1771  Әбілмәмбет-хан, أبو المامبيت Ablai Ĥano  1771–1781  Әбілмансұр, Абылай-хан أبو المنصور Kenesary Ĥano  1841–1847 Кенесары, كينيزاري

 Vidu ankaŭ 
 Kazaĥio
 Ĥanlando

 Referencoj 

Kategorio:Ĥanlandoj
Kategorio:Eksaj landoj de Azio
Kategorio:Historio de Kazaĥio