Tirant lo Blanc

Tiranto la Blanka (Tirant lo Blanch en origina literumado en valenci/kataluna) estas kavalira romano verkita ĉirkaŭ 1460-1464 fare de la nobelo valencia Joanot Martorell, kaj supozite finita fare de Martí Joan de Galba, publikigita en Valencio en 1490,«Tirant lo Blanc». Gran Enciclopedia Temática de la Comunidad Valenciana. Literatura. Editorial Prensa Valenciana. 2009. dum la Valencia Ora Jarcento.

Ĝi estas unu de la plej gravaj libroj de la universala literaturo kaj majstroverko de la literaturo en valenci/kataluna.«Joanot Martorell i el Tirant lo Blanc» (en kataluna). «El Tirant lo Blanc és l'obra més representativa de les lletres valencianes». Ĝi atingis elstaran sukceson fine de la 15-a jarcento pere de du presitaj inkunabloj, de 1490 (Valencia, Nicolás Spindeler) kaj 1497 (Barcelona, Diego de Gumiel), krom postaj eldonoj kaj tradukoj al diversaj lingvoj.

 Strukturo kaj enhavo 
eta|250ra|maldekstre|Titolpaĝo de Tirante el Blanco de Joanot Martorell. Unua traduko al kastilia lingvo eldonita en 1511.
Temas pri tre etenda verko, kiu startas per la rakonto de la aventuroj de Guillem de Vàroic (jam rakontitaj de Martorell en junaĝa verko), kiu instruas al Tiranto la kavaleriajn regulojn. Ĝi inkludas membiografiajn elementojn el la aŭtoro mem: por ekzemplo, Tiranto edukiĝas en Anglio, kie Martorell loĝis en 1438 kaj 1439. Ĝi kombinas rektan krudan realismon kun la idealoj de la tiama kavalerio. La heroo estas nomumita kavaliro post diversaj elstaraj bataloj kontraŭ reĝoj, dukoj kaj gigantoj. De Anglio li iras al Francio, Sicilio kaj Rodoso –sieĝita la insulo fare de ĝenovanoj kaj la sultano de Kairo, kiuj estas venkitaj fare de la heroo–; poste, al Jerusalemo, Aleksandrio, Tripolo kaj Tunizo, kiun li konkeris. Poste li iras al Bizanco –sieĝita de la sultano kaj la Granda Turko– je peto de la imperiestro, kaj en Konstantinopolo li enamiĝas de Karmesina –protagonistino de la romano–, filino de la imperiestro. La historio de tiu amafero, kun interveno de la vidvino Ripozita kaj la servistino Plezurodemiavivo, okupas grandan parton de la verko. Batalinte en Berberio, Tiranto edziĝas al Karmesina kaj estas nomumita cezaro de la Bizanca Imperio; rekonkeras teritoriojn el la turkoj kaj malsana mortas. Sciinte tion, mortas ankaŭ Karmesina. La historio finiĝas per okazaĵoj de duarangaj roluloj kiuj finkompletigas la intrigon de la novela rakonto.

 Komparo kun aliaj verkoj 
Kontraste kun la kavaliraj libroj, ĉi tie amo estas volupta anstataŭ platona: montriĝas evidente la erotaj kaj amaj scenoj; kaj anstataŭ grandaj militagadoj kaj mirindaj vivmanieroj propraj de aliaj fikciaj kavaliroj, la aŭtoro fokusas al ĉiutagaj detaloj, foje prozecaj.

Kelkaj partoj de Tiranto havas ian paralelismon kun la vivo de la militestro Roger de Flor, estro de la almogavaroj, kiu estis mortigita de bizancanoj. Oni konsideras ankaŭ la savadon de Konstantinopolo en tiu verko kiel finaĵo alternativa al tio kio vere okazis kun la bizanca ĉefurbo, kiu estis konkerita de la otomanaj trupoj de la Sultano Mehmedo la 2-a «La Konkerinto» en 1453.

Tiranto la Blanka populariĝis en Hispanio ĉefe estinte laŭdita de la pastro en la ĉapitro 6a de la Unua Parto de Don Quijote, kiam oni bruligas librojn el la libraro de Don Quijote por bremsi lian "frenezecon". Tiu savo estis tre studitaj de cervanto-fakuloj kaj oni supozas, ke parolas Cervantes mem per la rolulo de la pastro , kiu diras jenon:

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Amadís de Gaula
 Filmo Tirante el Blanco

Kategorio:Mezepokaj tekstoj
Kategorio:Epopeo
Kategorio:Katalunlingva literaturo
Kategorio:Literaturo de Hispanio
Kategorio:Libroj adaptitaj al kino