Alecu Russo

Alecu Alexandru RUSSO [aleku aleksandru ruso] (naskiĝinta la  en Kiŝinevo, mortinta la  en Iași) estis rumana patrioto, politikisto kaj verkisto moldavia kiu naciiĝis kiel rumano. La universitato de Bălți portas lian nomon.
eta|Alecu Russo sur moldavia poŝtmarko de 2019

 Vivo 
Estante el familio kiu suferis je ĥolero li iĝis baldaŭ orfo kaj senditis por studoj al Vernier kaj Vieno. George Călinescu asertasGeorge Călinescu: Istoria literaturii române, Bukareŝto 1982, p. 194 ke en lia familio estis bojaroj. Poste Alecu ŝanĝis iomete la familian nomon de Ruso (kio signifas ruso) je Russo por simili pli al la nomo de la filozofo Jean-Jacques Rousseau.

Liaj verkistaj komencoj estis en 1836 per franclingva poemo La mort d'Alibaud, omaĝe al Louis Alibaud, kio provokis malfacilaĵojn kun aŭtoritatoj de Aŭstrio. Forpelite li revenis en Moldavion kaj ekloĝis verŝajne sur familiaj bienoj proksime de Suceava). Tie li ankaŭ kolektis la unuajn poeziaĵojn popularajn eldononte la tuton france sub la titolo La Pierre de Tilleul (montarana legendo).

 Rompoj familiaj 
La patro reedziĝis en 1833 post nupto de Maria Rosolino, vidvino de la francia konsulo en Konstantinopolo. En 1840 kvereloj interfamilianaj malheredantigis Alecu kiu ekloĝis por mallonga tempo en Iași. Al li ŝuldiĝas unu el la unuaj urbopriskriboj en rumana lingvo. La sekvan jaron li petis kaj ricevis postenon de tribunalasesoro en Piatra Neamţ, de kie li retiriĝis en 1844, mortojaro de la patro.. Russo renkontis Costache Negri kaj sur siaj bienoj je Mânjina (Distrikto Dâmbovița) li amikiĝis kun Vasile Alecsandri, Mitică Filipescu kaj Nicolae Bălcescu.

 Teatro 
En la 11.1.1846 sursceniĝis en Iași fare de anoj de la trupo de Costache Caragiale lia teatraĵo Băcănia ambiţioasă kiu furore provokadis. Russo do proponis novan verkon al la Nacia Teatro, Jicnicerul Vadră, kiu nur unu fojon (25.2.1846) montriĝis. La aplaŭdo certis, kun escepto fare de la aŭtoro mem kiu ĉagreniĝis pri amputo teksta fare de la cenzuristoj. Li imputitis de ofendo de aŭtoritatoj kaj karieremo de "ciocoi", parvenuoj). Bedaŭrinde la teksto de tiu ĉi verko ne konserviĝis. En la 26.2.1846 li malliberiĝe senditis kun siaj aktoroj en la monaĥejon de Soveja (Distrikto Vrancea) ĝis la 5.4.1846. Tie li verkis taglibron kiu eldoniĝis post lia morto.Alecu Russo: Opere complete, komentis Lucian Predescu, eldonejo Cugetarea, Bukareŝto, p.7-19. Samloke Russo kolektis popolpoeziaĵojn kies fruktoj legeblis en 1863 sub la titolo Poezia Poporală. Ne klaras kion li ekzakte faris ĝis la jaro 1848.

 Politiko 
En 1848 li troviĝis inter la redaktantoj de proklamo de la Nacia partio de Moldovio por instigi ribelon kontraŭ la princo Mihail Sturza kio fiaskis. Russo mem fuĝis en Transilvanion kaj poste en Bukovinon, al Ĉernivco, kie maturiĝis la planoj iri Parizon tra Budapeŝto. Tie li bruske reciprokis postulojn de hungaroj kiuj favoris anekson de Moldavio kaj Valaĥio al Hungario.Savez-vous, messieurs, pourquoi la terre roumaine est si fertile? - Pourquoi? - Parce qu'elle a eu comme engrais les corps des Magyars qui ont tenté de se l'approprier.

Li arestitis en Dej kaj enkarcerigitis en Kluĵo pro laŭdira kaŝleganteco por Valaĥio. En septembro li liberiĝis kaj atingis la francian ĉefurbon en 1849 kie li renkontis Nicolae Bălcescu. En la 9.11 li tie publikigis en la franca lingvo Cantique roumainhttp://www.roumanie-france.ro/209 kiu nur poste tradukitis rumanlingven Cântarea României.

 Reveno patrujen 
Post reveno patrujen li eldonis Studie moldoveană sub la pseŭdonimo Terentie Hora. Oni nomumis lin asesoro ĉe la apelacia kortumo de Iași de kie li tuj retiriĝis preferante advokati. Krome li aktivis kiel ĵurnalisto kaj deklariĝis pli malfrue estro de la Publikaj vorkoj. Post fortuna tempo li finfine estis superŝutita de monŝuldoj kaj suferis je tuberkulozo. Laŭdire estis liaj lastaj vortoj la jenaj: Courage, mes amis! Réveillez la patrie, si vous voulez que je m'endorme content.

 Verkoj kaj temoj 
Andreia Roman kaj Paul Cornea taksas Russo lirika doktrinfiksanto de la generacio de 1848Andre Roman: Literatura română. De la începuturi la 1848, Parizo 2010, ISBN 978-2-352-70082-1 kaj iniciatinto de kritika spirito en la rumana kulturo por krei proprajn verkojn kaj eviti simplan imitadon de fremdaĵoj. Bedaŭrinde multaj liaj manuskriptoj kaj libroj perdiĝis.

 Ĉefaj verkoj 
 Scrieri, eldonis Petre V. Haneş, Bukareŝto 1908
 Piatra Corbului. Soveja, tradukis Vasile Alecsandri kaj Alexandru Odobescu (kun antaŭparolo de Petre V. Haneş), Bukareŝto 1908
 Scrieri literare, eldonis Teodor Vârgolici, Bukareŝto 1996

 Notoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Alecu Russo ĉe treccani.it
 Vikifontaro
 Lucian Boia: "Eintritt nach Europa: Geschichte, Ideologie und Mythologie im Rumänien des neunzehnten Jahrhunderts" 

Kategorio:Rumanaj verkistoj
Kategorio:Rumanaj politikistoj
Kategorio:Rumanaj ĵurnalistoj

Kategorio:Rumanaj advokatoj
Kategorio:Moldavio