Moralia

Moralia (latine: Moralia, signifanta etiko; Malnovgreke: Ἠθικά) estas kolekto de 78 artikoloj kaj paroladoj skribitaj fare de la 1-a-jarcenta greka verkisto Plutarĥo. La eseoj disponigas sciojn pri romia kaj greka vivmanieroj, sed foje estas ankaŭ sentempaj diagnozoj en sia propra rajto. Multaj generacioj de eŭropanoj legis aŭ imitis ilin, inkluzive de Michel de Montagne kaj la humanistoj de la Renesanco kaj la filozofoj de la Klerismo.

 Enhavo de la eseoj 
Sub la nomo "Moralia" estis kolektitaj ĉiuj konservitaj verkoj de Plutarĥo, krom la biografioj. Plutarĥo skribis siajn eseojn "Moralia" antaŭ dediĉi sin al verkado de la biografioj (" Personaj Vivoj "), kiujn li skribis dum la lastaj du jardekoj de sia vivo.

La dosiero "Moralia" inkluzivas diskutojn pri la religio de Romo, la eseon "Pri la Bonŝanco aŭ Virto de Aleksandro la Granda" - grava apendico al lia eseo pri la vivo de la komandanto, eseon pri la kultado de Izisa kaj Oziriso - kritika fonto de informoj pri egipta religio, kaj eseon pri "La Malico de Herodoto", en kiu Plutarĥo kritikas la antikvan historiiston Herodoto pro ia speco de antaŭjuĝo kaj misprezento. Plutarĥo atakas Herodoton kaj kaptas lin per diversaj eraroj, sed ankaŭ eblas, ke tio estas nur retorika ekzerco, en kiu Plutarĥo prenis la rolon de akuzisto, por vidi kion oni povas diri kontraŭ tia konata kaj amata verkisto.

Apud ĉi tiuj estas pli filozofiaj artikoloj: "Pri la malleviĝo de la orakoloj ", "Pri la prokrasto de la dia venĝo" kaj "Pri la trankvilo", kaj pli malpezaj artikoloj, kiel "Odiseo kaj Grilos" - humura dialogo inter Odiseo de Homero kaj unu el la sorĉitaj porkoj de Circo.

En la eseo "Pri la Paco de la Menso", Plutarĥo argumentas ke racia uzo de logiko devus esti trejnita por regi la neracian parton de la menso; Ke homo povas atingi pacon, se li harmonie adaptiĝas al ĉio, kio okazas al li kaj ke nur se li turnas siajn pensojn al la bonaj aferoj en sia vivo, li akiros feliĉon. Laŭ li, ĵaluzo kondukas homon al mizero, kaj la deziro malhelpas lin ĝoji pri la bonaĵoj, kiujn li jam havas. Tiel la homo devas kongrui siajn dezirojn al siaj kapabloj. Plutarĥo emfazas, ke memori la bonajn aferojn en la vivo kaj liberigi la malbonajn aferojn kontribuas al trankvilo.

Estas aliaj eseoj: pri Sokrato kaj la liberigo de Tebo, pri la heroeco de virinoj, pri la inteligenteco de bestoj ("pri la saĝo de bestoj"), "pri manĝado de viando", iom pri novplatona filozofio kaj la historio de astronomio.

 Sparto 
Ĉar la popolo de Sparto ne skribis sian historion antaŭ la helenisma periodo, kaj ĉar ilia nura konservita literaturo estas eltiraĵoj el poemoj de la 7-a jarcento a.K., la kvin biografioj de spartanaj personecoj, kaj la eseoj "Diraĵoj de spartanoj" kaj "Diraĵoj de spartaj virinoj", kies originojn jam poste malaperis, konsistigantaj unu el la plej riĉaj fontoj por historiistoj de Lakonio. Tamen, tiuj eseoj estas polemikaj, ĉar Plutarĥo vivis centojn da jaroj post la sama Sparto pri kiu li skribis (mil jaroj apartigante inter lia vivtempo kaj la plej fruaj okazaĵoj), kaj kvankam li vizitis Sparton mem, multaj el la kutimoj kiujn li raportas jam delonge estis forlasitaj. La neevitebla konkludo estas ke li neniam vidis per siaj propraj okuloj tion, kion li priskribis. Liaj fontoj en tiuj eseoj ankaŭ povas esti problemaj, ĉar li estis influita per historioj skribitaj post la malleviĝo de Sparto, en kiuj la nostalgio por pli feliĉa, reala aŭ imagita pasinteco estas evidenta. La admiro kiun historiistoj kiel Plutarĥo (kaj ksenophono) sentis al la socio de Sparto, igis ilin troigi ĝian unuforman naturon, ĉar ili malpliigis la deviojn de la idealoj de egaleco kaj malklarigis tendencojn de historia ŝanĝo. Kaj do, la egaleco kaj superhoma imuneco al doloro, kiuj konkeris la popularan imagon, estas verŝajne mitoj kaj Plutarĥo estas ilia ĉefa arkitekto. Malgraŭ tiuj difektoj, Plutarĥo estas ekstreme grava kiel unu el la nuraj antikvaj fontoj pri vivo en Sparto.

 Pseudo-plutarĥo 
Pluraj eldonoj de la Moralia inkludas plurajn verkojn nun konatajn kiel Pseŭdoepigrafio : "Rakontoj de greka kaj romia paralelo", "pri la sorto", "pri la vivoj de dekopo da parolantoj" (Biografioj de la atikaj parolantoj, surbaze de Kaikilio), "pri la opinioj de filozofoj" kaj en "pri la muziko". Nur unu "pseŭdo-plutarĥo" respondecas pri ĉiuj ĉi tiuj eseoj, sed ilia aŭtoro estas nekonata. Kvankam la pensoj kaj opinioj dokumentitaj en ili ne estas de Plutarĥo kaj originas en iomete pli posta periodo, ili ĉiuj estas klasikaj en origino kaj havas valoron por la historiisto.

 Listo de eseoj 
La eseoj en Moralia estas skribitaj en la greka, sed estas ofte referitaj sub siaj latinaj nomoj. Ekde la stefanos eldono de Henri Estienne la Juna de 1572, Moralia estis tradicie tenita en 14 libroj:
MoraliaLib.Ese.TitoloGrekaLatinaI1Pri edukado de infanojΠερὶ παίδων ἀγωγῆςDe liberis educandis2Kiel homo lernu poezionΠῶς δεῖ τὸν νέον ποιημάτων ἀκούεινQuomodo adolescens poetas audire debeat3Pri la ĝusta vojo por aŭdiΠερὶ τοῦ ἀκούεινDe recta ratione audiendi4Kiel distingi inter flatanto kaj amikoΠῶς ἄν τις διακρίνοιε τὸν κόλακα τοῦ φίλουQuomodo adulator ab amico internoscatur5Kiel homo povas scii pri progreso en sia moraloΠῶς ἄν τις αἴσθοιτο ἑαυτοῦ προκόπτοντος ἐπ᾿ ἀρετῇQuomodo quis suos in virtute sentiat profectusII6Kiel homo povas utiligi de siaj malamikojΠῶς ἄν τις ὑπ᾿ ἐχθρῶν ὠφελοῖτοDe capienda ex inimicis utilitate7Pri multeco de amikojΠερὶ πολυφιλίαςDe amicorum multitudine8Pri la sortoΠερὶ τύχηςDe fortuna9Pri moraleco kaj koruptoΠερὶ ἀρετῆς καὶ κακίαςDe virtute et vitio10Kondolenca letero al ApolonioΠαραμυθητικὸς πρὸς ἈπολλώνιονConsolatio ad Apollonium11Konsilo pri sanoὙγιεινὰ παραγγέλματαDe tuenda sanitate praecepta12Konsilo por la gefianĉojΓαμικὰ παραγγέλματαConiugalia praecepta13La festmanĝo de la sep saĝulojἙπτά σοφῶν συμπόσιονSeptem sapientium convivium14Pri superstiĉoΠερὶ δεισιδαιμονίαςDe superstitioneIII15Diraĵoj de Reĝoj kaj komandantojΒασιλέων ἀποφθέγματα καὶ στρατηγώνregum et imperatorum apophthegmata16Diraĵoj de spartanojἈποφθέγματα Λακωνικάapophthegmata Laconica17Kutimoj de spartanojΤὰ παλαιὰ τῶν Λακεδαιμονίων ἐπιτηδεύματαinstituta Laconica18Diraĵoj de la spartaj virinojΛακαινῶν αποφθέγματαLacaenarum apophthegmata19Bonaj kvalitoj de virinojΓυναικῶν ἀρεταίMulierum virtutesIV20Romiaj demandojΑἴτια ῬωμαϊκάQuaestiones Romanae21Grekaj demandojΑἴτια ἙλληνικάQuaestiones Graecae22Paralelaj grekaj kaj romiaj rakontoj (pseŭdo-Plutarĥo)Συναγωγὴ ἱστοριῶν παραλλήλων Ἑλληνικῶν καὶ ΡωμαϊκῶνParallela minora23Pri la sorto de la RomianojΠερὶ τῆς Ῥωμαίων τύχηςDe fortuna Romanorum24Pri la Bonŝanco aŭ Virto de Aleksandro la GrandaΠερὶ τῆς Ἀλεξάνδρου τύχης ἢ ἀρετῆςDe Alexandri magni fortuna aut virtute25Pri la gloro de la atenanojΠότερον Ἀθηναῖοι κατὰ πόλεμον ἢ κατὰ σοφίαν ἐνδοξότεροιDe gloria AtheniensiumV26Pri Izisa kaj OzirisoΠερὶ Ἴσιδος καὶ ὈσίριδοςDe Iside et Osiride27Pri la epsilono apud DelfoΠερὶ τοῦ εἶ τοῦ έν ΔελφοῖςDe E apud Delphos28Pri la profetaĵoj de la Pythia (Orakolo), kiu ĉesis respondi en poeziokolumnojΠερὶ τοῦ μὴ χρᾶν ἔμμετρα νῦν τὴν ΠυθίανDe Pythiae oraculis29Pri la malnoviĝo de la orakolojΠερὶ τῶν ἐκλελοιπότων χρηστηρίωνDe defectu oraculorumVI30Ĉu eblas instrui virtojn?Εἰ διδακτὸν ἡ ἀρετήAn virtus doceri possit31Pri moralaj virtojΠερὶ ἠθικῆς ἀρετῆςDe virtute morali32Pri kontrolo de koleroΠερὶ ἀοργησίαςDe cohibenda ira33Pri trankviloΠερὶ εὐθυμίαςDe tranquillitate animi34Pri frata amoΠερὶ φιλαδελφίαςDe fraterno amore35Pri la amo de gepatroj al siaj infanojΠερὶ τῆς εἰς τὰ ἔγγονα φιλοστοργίαςDe amore prolis36Ĉu malbona kvalito sufiĉas por kaŭzi malfeliĉonΕἰ αὐτάρκης ἡ κακία πρὸς κακοδαιμονίανAn vitiositas ad infelicitatem sufficiat37Ĉu la deziroj de la menso estas pli malbonaj ol tiuj de la korpoΠερὶ τοῦ πότερον τὰ ψυχῆς ἢ τὰ σώματος πάθη χείροναAnimine an corporis affectiones sint peiores38Pri babiladoΠερὶ ἀδολεσχίαςDe garrulitate39Pri la naŭza scivolemoΠερὶ πολυπραγμοσύνηςDe curiositateVII40Pri la deziro al riĉecoΠερὶ φιλοπλουτίαςDe cupiditate divitiarum41Pri obeemoΠερὶ δυσωπίαςDe vitioso pudore42Pri envio kaj malamoΠερὶ φθόνου καὶ μίσουςDe invidia et odio43Pri la permeso de persono paroli laŭdon de si memΠερὶ τοῦ ἑαυτὸν ἐπαινεῖν ἀνεπιφθόνωςDe laude ipsius44Pri prokrastita venĝo de la diojΠερὶ τῶν ὑπὸ τοῦ θείου βραδέως τιμωρουμένωνDe sera numinis vindicta45Pri Sorto (pseŭdo-Plutarĥo)Περὶ εἰμαρμένηςDe fato46Pri la Demono de SokratoΠερὶ τοῦ Σωκράτους δαιμονίουDe genio Socratis47Pri ekziloΠερὶ φυγῆςDe exilio48Konsoloj al edzinoΠαραμυθητικὸς πρὸς τὴν γυναῖκαConsolatio ad uxoremVIII49Ĉetabla konversacioΣυμποσιακάQuaestiones convivalesIX50Dialogo pri amoἘρωτικόςAmatoriusX51AmrakontojἘρωτικαὶ διηγήσειςAmatoriae narrationes52Filozofo devus precipe konversacii kun homoj de potencoΠερὶ τοῦ ὅτι μάλιστα τοὶς ἡγεμόσιν δεῖ τὸν φιλόσοφον διαλέγεσθαιMaxime cum principibus philosopho esse disserendum53Al neklera regantoΠρὸς ἡγεμόνα ἀπαίδευτονAd principem ineruditum54Ĉu maljunulo okupiĝu pri publikaj aferojΕἰ πρεσβυτέρῳ πολιτευτέονAn seni respublica gerenda sit55Instrukcioj por la gvidado de ŝtatoΠολιτικὰ παραγγέλματαPraecepta gerendae reipublicae56Pri monarkio, demokratio kaj oligarkioΠερὶ μοναρχίας καὶ δημοκρατίας καὶ ὀλιγαρχίαςDe unius in republica dominatione, populari statu, et paucorum imperio57Pri tio ke ni ne devus demandiΠερὶ τοῦ μὴ δεῖν δανείζεσθαιDe vitando aere alieno58La Vivoj de la Dek Parolantoj (pseŭdo-Plutarĥo)Βίοι τῶν δέκα ῥητόρωνVitae decem oratorum59Komparo inter Aristofano kaj MenandroΣυγκρίσεως Ἀριστοφάνους καὶ Μενάνδρου ἐπιτομήComparationis Aristophanis et Menandri compendiumXI60Pri la malico de HerodotoΠερὶ τῆς Ἡροδότου κακοηθείαςDe malignitate Herodoti61En la opinioj de filozofoj (pseŭdo-Plutarĥo)Περὶ τῶν ἀρεσκόντων φιλοσόφοις φυσικῶν δογμάτωνDe placitis philosophorum62Kaŭzoj de naturaj fenomenojΑἴτια φυσικάQuaestiones naturalesXII63Pri la vizaĝo videbla sur la surfaco de la lunoΠερὶ τοῦ ἐμφαινομένου προσώπου τῷ κύκλῳ τῆς σελήνηςDe facie in orbe lunae64Pri la principo de malvarmoΠερὶ τοῦ πρώτως ψυχροῦDe primo frigido65Kiu alportas pli da utilo, fajro aŭ akvo?Πότερον ὕδωρ ὴ πῦρ χρησιμότερονAquane an ignis sit utilior66Pri la saĝo de bestojΠότερα τῶν ζῴων φρονιμώτερα τὰ χερσαία ἢ τὰ ἔνυδραDe sollertia animalium67Sovaĝaj bestoj estas inteligentajΠερὶ τοῦ τὰ ἄλογα λόγῳ χρῆσθαιBruta animalia ratione uti68Pri manĝado de viandoΠερὶ σαρκοφαγίαςDe esu carniumXIII69Platonaj demandojΠλατωνικὰ ζητήματαPlatonicae quaestiones70Pri la "Naskiĝo de la Spirito" en "Timeo" "Timeo" estas dialogo de Platono verkita ĉirkaŭ la jaro 360 a.K., plejparto de kiu estas verkita en formo de longa monologo de la rolulo de la filozofo Timeo de Lokro.Περὶ τῆς ἐν Τιμαίῳ ψυχογονίαςDe animae procreatione in Timaeo71Resumo de la "Naskiĝo de la Spirito" en "Timeo" Ἐπιτομή τοῦ Περὶ τῆς ἐν τῷ Τιμαίῳ ψυχογονίαςEpitome libri de animae procreatione in Timaeo72Pri la memkontraŭdiraĵoj de la stoikistojΠερὶ Στωϊκῶν ἐναντιωμάτωνDe Stoicorum repugnantiis73La stoikistoj parolas pli paradokse ol la poetojὍτι παραδοξότερα οἱ Στωϊκοὶ τῶν ποιητῶν λέγουσινStoicos absurdiora poetis dicere74Pri komunaj perceptoj kontraŭ stoikistojΠερὶ τῶν κοινῶν ἐννοιῶν πρὸς τοὺς ΣτωϊκούςDe communibus notitiis adversus StoicosXIV75Ne eblas vivi komforte laŭ la maniero de Epikuro Koloto estis disĉiplo de Epikuro kiu verkis artikolon kun la titolo "Ne eblas vivi laŭ la metodoj de la aliaj filozofoj", dediĉita al Ptolemeo la 4-a, la Filoptoro. Por refuti ĝin, Plutarĥo skribis la du artikolojn: "Estas maleble vivi komforte laŭ la maniero de Epikuro" kaj "Kontraŭ Kolotoj". Ὅτι οὐδὲ ἡδέως ζῆν ἔστιν κατ’ ἘπίκουρονNon posse suaviter vivi secundum Epicurum76Kontraŭ Kolotistoj Πρὸς ΚωλώτηνAdversus Colotem77Ĉu la epikura ordono "kaŝu vian vivon" estas ĝusta?Εἰ καλῶς εἴρηται τὸ λάθε βιώσαςAn recte dictum sit latenter esse vivendum78Pri muziko (pseŭdo-Plutarĥo)Περὶ μουσικῆςDe musica

 Vidu Ankaŭ 
 Pri manĝado de viando

 Eksteraj ligiloj 

 Piednotoj 

Kategorio:Libroj aperintaj en la 1-a jarcento
Kategorio:Libroj aperintaj en la 2-a jarcento
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etiko