FreeDOS

FreeDOS (antaŭe Free-DOS kaj PD-DOS) estas libera operaciumo por komputiloj kongruaj kun IBM PC. Ĝi celas provizi kompletan MS-DOS-kongruan ĉirkaŭaĵon por ruli malnovan programaron kaj subteni enkorpigitajn sistemojn.

FreeDOS povas praŝarĝiĝi el disketo aŭ USB-poŝmemorilo. Ĝi estas projektita por funkcii bone sub virtualigo aŭ imitado de x86.

La operaciumo estas programita en asembla lingvo kaj C. Ĝi funkcias nur sur la arĥitekturo x86. Ĝia ĉefa uzantinterfaco estas komandlinia, pere de la programo COMMAND.COM.

Malkiel plej multe da versioj de MS-DOS, FreeDOS konsistas el libera kaj liberfonta programaro, publika sub la indikoj de la Ĝenerala Publika Permesilo de GNU. Tamen, aliaj pakoj, kiuj estas parto de la projekto FreeDOS, enhavas ne-GPL-an programaron konsiderantan prezervinda, kiel 4DOS, kiu distribuiĝas sub modifita permesilo MIT.

 Historio 
eta|dekstra|150px|Blinky, la maskoto de FreeDOS
La projekto FreeDOS komenciĝis je la 29-a de Junio 1994, post Microsoft anoncis, ke ĝi ne plu vendos aŭ subtenos MS-DOS. Jim Hall –tiutempe studento– afiŝis manifeston, kiu proponis ellaboradon de PD-DOS, publikdomajnan versio de DOS. Ene de malmultaj semajnoj, aliaj programistoj inkluzive Pat Villani kaj Tim Norman eniris la projekton. Between them, kerno (de Villani), la komandlinia interpretilo COMMAND.COM (de Villani kaj Norman), and core utilities (by Hall) were created by pooling code they had written or found available. Dum iom da tempo, la projekton maintained by Morgan "Hannibal" Toal. Estis multaj oficialaj antaŭeldonaj distribuoj de FreeDOS antaŭ la fina FreeDOS 1.0 distribuo. GNU/DOS, neoficiala distribuo de FreeDOS, estis maldaŭrigita post la versio 1.0 eldoniĝis.

Blinky la Fiŝo estas la maskoto de FreeDOS. Lin desegnis Bas Snabilie.

 Distribuo 
FreeDOS 1.1, eldonita je la 2a de Januaro 2012, disponeblas por elŝuto kiel diskokopio de KD: limigita instaldisko, kiu enhavas nur la kernon kaj bazajn programojn, kaj plena disko, kiu enhavas multajn pliajn aplikaĵojn (ludoj, retoj, ellaborado, ktp.), not available  but with a newer, fuller 1.2. La malnova versio 1.0 (2006) enhavis du KD, unu el ili estis instaldisko de 8 MiB celata por kutimaj uzantoj kaj la alia estis pli granda vivdisko de 49 MiB, kiu enhavis ankaŭ la fontokodon de la projekto.

 Komercaj uzoj 
Kelkaj firmaoj uzas FreeDOS:
 Dell preloaded FreeDOS kun iliaj labortabloj de serio n por malpliigi ilian koston. La firmaon oni kritikis ĉar ĝi igis la maŝinojn ne malpli prezajn, sed pli malfacile aĉeteblajn, ol identajn sistemojn kun Windows.
 HP provizis FreeDOS kiel opcion en ĝiaj labortabloj dc5750, tekokomputiletojn Mini 5101 kaj tekokomputilojn Probook. FreeDOS estas uzataj ankaŭ kiel praŝargebla medio por ĝisdatigi la firmprogramaron BIOS en sistemoj HP.
 FreeDOS estas inkludata en la programo de malmoldiska prizorgo kaj restaŭro de Steve Gibson, SpinRite.
 La Ĝisdatigilo de Solidstatdiska Firmprogramaro de Intel ŝargas la kernon de FreeDOS.

 Nekomercaj uzoj 
FreeDOS estas uzata ankaŭ de pluraj sendependaj projektoj:
 FED-UP estas la Floppy Enhanced DivX Universal Player.
 FUZOMA estas distribuo bazita je FreeDOS, kiu kapablas praŝargi el disketo kaj konvertas malnovajn komputilojn en edukajn ilojn por infanoj.
 XFDOS estas distribuo bazita je FreeDOS kun grafika uzantinterfaco, per portoj de Nano-X kaj FLTK.

 Kongruo 
+ FreeDOS version history Versio  Statuso  Kodnomo  Dato 0.01  ALFA  neniu  16a de septembro 1994 0.02  ALFA  neniu  decembro 1994 0.03  ALFA  neniu  januaro 1995 0.04  ALFA  neniu  junio 1995 0.05  ALFA  neniu  10a de aŭgusto 1996 0.06  ALFA  neniu  novembro 1997 0.1  BETA  Orlando  25a de marto 1998 0.2  BETA  Marvin  28a de oktobro 1998 0.3  BETA  Ventura  21a de aprilo 1999 0.4  BETA  Lemur  9a de aprilo 2000 0.5  BETA  Lara  10a de aŭgusto 2000 0.6  BETA  Midnite  18a de marto 2001 0.7  BETA  Spears  7a de septembro 2001 0.8  BETA  Nikita  7a de aprilo 2002 0.9  BETA  neniu  28a de septembro 2004 1.0  FINA  neniu  3 september 2006 1.1  FINA  neniu  2a de januaro 2012 1.2  FINA  neniu  25a de decembro 2016

 Aparataro 
FreeDOS postulas maŝinon PC/XT kun almenaŭ 640 KiB de memoro. Programoj ne enpakitaj kun FreeDOS ofte postulas pliajn sistemrimedojn.

 MS-DOS kaj konzolo Win32 
FreeDOS plejparte kongruas kun MS-DOS. Ĝi subtenas plenumeblajn COM, normajn plenumeblajn DOS kaj 16-bitajn plenumeblajn DPMI de Borland. Eblas ankaŭ ruli 32-bitajn plenumeblajn DPMI pere de DOS-etendiloj. La operaciumo havas kelkajn plibonigojn rilate al MS-DOS, ĉefe temantaj pri subteno de novaj normoj kaj teĥnologioj, kiuj ne ekzistis, kiam Microsoft finis subtenon de MS-DOS, ekzemple internaciigo aŭ la Advanced Power Management TSRj. Plie, per uzo de la DOS-Etendilo HX (HX DOS Extender), multaj aplikaĵoj de Windows Console ĝuste funkcias en FreeDOS, samkiel iuj nekutimaj GUI-programoj, kiel QEMM kaj Bochs.

 Windows bazitaj je DOS 
FreeDOS kapablas ruli eldonojn Microsoft Windows 1.0 kaj 2.0. Eldonoj Windows 3.x, kiuj subtenis procezilojn i386, ne povas plene ruliĝi en Plibonigita Reĝimo 386, escepte parte en la eksperimenta kerno FreeDOS 2037.

Windows 95, Windows 98 kaj Windows Me uzas version de MS-DOS sen neesencaj partoj. FreeDOS ne uzeblas kiel anstataŭo ĉar la nedokumentitajn interfacojn inter MS-DOS 7.0–8.0 kaj Windows "4.xx" ne imitas FreeDOS; tamen, ĝi povas esti instalita kaj uzata flanke de ĉi tiuj sistemoj per praŝargadministra programo, kiel BOOTMGR aŭ METAKERN inkluzivata kun FreeDOS.

 Windows NT kaj ReactOS 
Operaciumoj de la familio Windows NT, inkluzive Windows 2000, XP, Vista kaj 7 por labortabloj, kaj Windows Server 2003, 2008 kaj 2008 R2 por serviloj, ne uzas MS-DOS kiel bazan pecon de la sistemo. Ĉi tiuj sistemoj kapablas uzi la dosiersistemojn FAT, kiujn uzas MS-DOS kaj antaŭaj versioj de Windows; tamen, ili tipe uzas NTFS (Novteĥnologia Dosiersistemo, New Technology File System) defaŭlte pro sekuro kaj aliaj kialoj. FreeDOS povas kunekzisti kun ĉi tiuj sistemoj en aparta subdisko aŭ en la sama subdisko kaze de sistemoj FAT. La kerno de FreeDOS praŝargeblas per aldono de ĝi al la agordodosiero de la Praŝargilo NT (NT Boot Loader) de Windows 2000 aŭ XP, boot.ini, aŭ la ekvivalenta freeldr.ini por ReactOS.

 Dosiersistemoj 
eta|250px|Defaŭlta tekstoredaktilo de FreeDOS — klono de la Redaktilo de MS-DOS, kun aldonitaj funkcioj
FAT32 estas plene subtenata kaj estas la preferata formo por la praŝarga disko. Depende je la BIOS uzata, ĝis kvar malmoldiskoj kun Logika Blokadresado (Logical Block Addressing, LBA) de ĝis 128 GB, aŭ 2 TB, je grando estas subtenataj. Estis malmulte da testado kun grandaj diskoj, kaj kelkaj BIOS subtenas LBA sed produktas erarojn sur diskoj pli grandaj ol 32 GB; pelilo kiel OnTrack aŭ EZ-Drive solvas ĉi tiun problemon. FreeDOS uzeblas ankaŭ kun pelilo nomata LFNDOS por kapabligi subtenon de longaj dosiernomoj (Long FileNames, LFN) laŭ la stilo de Windows 95, sed la plimulto de programoj antaŭaj al Windows 95 ne subtenas LFN, eĉ kun pelilo ŝargita. Oni ne planas subteni NTFS, ext2 aŭ exFAT, sed estas kelkaj peliloj de eksteraj liverantoj disponiblaj por tiu celo. Por aliri dosiersistemojn ext2, LTOOLS, kontraŭparto de Mtools, povas foje uziĝi por kopii datumojn el kaj al diskoj kun dosiersistemoj ext2.

 Vidu ankaŭ 

 Arachne
 DOSBox
 DOSEMU
 FreeRTOS
 GNU GRUB
 ReactOS
 VFAT

 Referencoj 

 Fontoj 


 Eksteraj ligiloj 




Kategorio:Programaro de 1998
Kategorio:DOS-variaĵoj
Kategorio:Enkorpigitaj operaciumoj
Kategorio:Operaciumoj bazitaj sur disketoj
Kategorio:Liberaj operaciumoj
Kategorio:Libera programaro en C
Kategorio:Mikrokomputila programaro
Kategorio:Operaciumaj distribuoj praŝargeblaj el nurlega medio
Kategorio:Programaro uzanta la permesilon GPL