Tutmondaj Geoparkoj de Unesko

alternative=Global Geoparks Network members.jpg|eta|350x350ra|Global Geoparks Network members
La 195 membroŝtatoj de Unesko ratifis la kreadon de nova marko, la Tutmondaj Geoparkoj de Unesko, en la 17-a de novembro 2015. Tio montris la registaran agnoskon pri la graveco administri elstarajn geologiajn lokojn kaj pejzaĝojn per integra maniero. Ĉi tiu nova marko formaligis la rilaton inter Unesko kaj la Reto de Tutmondaj Geoparkoj (RTG), kiu ricevis neformalan subtenon de Unesko ekde 2001. La reto estis starigita por konservi la geologian heredaĵon de Tero, kaj ankaŭ antaŭenigi daŭripovecon kaj evoluigo de la koncernaj komunumoj. La membroj de RTG estas geoparkoj — lokoj kie oni protektas kaj celebras geologiajn trajtojn kaj la pli larĝan heredaĵon.

La unuaj membroj de RTG estis anoncitaj dum la unua Internacia Konferenco pri Geoparkoj en 2004. Ekde 2015, la aliĝa kaj akcepta procedo estas difinita de la Reguloj kaj Plenumaj Gvidlinioj de la Tutmondaj Geoparkoj de Unesko. En julio 2020, estis 161 Tutmondaj Geoparkoj de Unesko en 44 landoj. Estas membroj en 5 el la 7 kontinentoj sed neniu nuntempe en Antarkto aŭ Aŭstralazio. Rimarkinde, estas ankoraŭ (2020) neniu tutmonda geoparko en Usono aŭ Suda Azio kaj plejparto de Afriko (krom Maroko, Tanzanio kaj Kanarioj). Ĉinio estas la lando kun la plej granda nombro de tutmondaj geoparkoj.

 Historio 
La Reto de Tutmondaj Geoparkoj (RTG) (ankaŭ konata kiel la Tutmonda Reto de Naciaj Geoparkoj) estas subtenata de Unesko kaj estis starigita en 1998. Administrita de la Sekcio pri Ekologiaj kaj Teraj Sciencoj, la RTG celas disvastigadon kaj konservadon de la geologia heredaĵo de la planedo, kaj ankaŭ instigas la daŭripovecon kaj evoluigon de la koncernaj komunumoj. Ekde 2015, la membroj estas oficiale nomitaj kiel Tutmondaj Geoparkoj de Unesko.

 La reto 
La internacia reto membrigas geoparkojn — geografiaj areoj kie geologia heredaĵo estas la fokuso de loka protekto, edukado kaj evoluigo.

La geoparko, post kreado de nacia registaro, devas plenumi postulojn de Unesko por partopreni en la RTG:

 ekzisto de administra plano por soci-ekonomia evoluigo kiu estas daŭripova (prefere bazita sur agroturismo kaj geoturismo);
 metodoj por konservado kaj plibonigado de geologia heredaĵo kaj rimedoj por instruado de Tersciencoj kaj pli ampleksaj ekologiaj aferoj;
 komunaj proponoj de publikaj aŭtoritatoj, lokaj komunumoj kaj la privata sektoro, kiuj montras la plej bonajn praktikojn rilate al Tera heredaĵo, konservado kaj integrado kun strategioj de daŭripova evoluigo.

Taksado de la geoparkoj okazas dum dujaraj renkontiĝoj de la Komitato pri Geoparkoj, konataj kiel la Internacia Konferenco pri Geoparkoj, kiu ankaŭ respondecas pri perioda revizio de projektoj rilataj al geologia konscio. La unuaj membroj de RTG estis nomitaj dum la unua konferenco en 2004 kaj la listo kreskis ekde tiam.
+Kunsidoj de la Internacia Konferenco pri GeoparkojKunsidojJarojLokojDatoj1a2004Pekino, Ĉinio27a junio – 7a julio2a2006Belfasto, Unuiĝinta Reĝlando17–21 septembro3a2008Osnabrück, Germanio22–26 junio4a2010Langkawi, Malajzio12–16 aprilo5a2012Geoparko de la Vulkana Areo Unzen (Shimabara, Japanio)12–15 majo6a2014Geoparko Stonehammer (Saint John, Nov-Brunsviko, Kanado)19–22 septembro7a2016Geoparko English Riviera (Torquay, Devon, Anglio)24–30 septembro8a2018Tutmonda Geoparko de Unesko Adamello Brenta (Madonna di Campiglio, Trentino, Italio)11–14 septembro9a2020Tutmonda Geoparko de Unesko Insulo Ĉeĝu, Sud-Koreio17–20 septembro
La RTG laboras proksime kun alia projekto de Unesko, sub la Sekcio pri Ekologiaj kaj Teraj Sciencoj — la Monda Reto de Biosferaj Rezervejoj — por starigi malsamajn rimedojn por daŭripova evoluigo kaj antaŭenigo de rilatoj inter la lokaj komunumoj kaj la natura medio.

 Listo laŭ kontinentoj kaj Unesko-regionoj 
La suba tabelo montras la kvanton de Tutmondaj Geoparkoj de Unesko (TGU) laŭ kontinentoj kaj Unesko-regionoj, kaj ankaŭ la regionaj retoj de geoparkoj.
+Listo laŭ kontinentoj kaj Unesko-regionojKontinentojUnesko-regionojRegionaj retoj de geoparkojKvanto de TGU en la retoKvanto de landoj en la retoAfrikoAfrikoAfrika Reto de Geoparkoj22AzioAzioAzio-Pacifika Reto de Geoparkoj578OceanioOceanioEŭropoEŭropo kaj NordamerikoEŭropa Reto de Geoparkoj7526Nordameriko—31MezamerikoLatinameriko kaj KaribioLatinamerika kaj Karibia Reto de Geoparkoj76Sudameriko

 Listo laŭ landoj 
Multaj nomoj en la suba listo aperas iomete malsamaj en malsamaj dokumentoj aŭ retejoj, precipe kie ili estis angligitaj. Informoj prenitaj en la retejo de Unesko, krom aliaj referencoj.
+Listo laŭ landoj aŭ teritoriojLandoj aŭ TeritoriojKontinentojGeoparkojMembriĝoAŭstrioEŭropoStyrian Eisenwurzen2004AŭstrioEŭropoOre of the Alps2014Aŭstrio / SlovenioEŭropoKarawanken / Karavanke2015BelgioEŭropoFamenne, Ardenoj2018BraziloSudamerikoAraripe2006KanadoNordamerikoCliffs of Fundy2020KanadoNordamerikoDiscovery2020KanadoNordamerikoPercé2018KanadoNordamerikoStonehammer2010KanadoNordamerikoTumbler Ridge2014ĈilioSudamerikoKütralkura2019ĈinioAzioAlxa Desert2009ĈinioAzioArxan2017ĈinioAzioWangwushan-Daimeishan2006ĈinioAzioDanxiashan2004ĈinioAzioFangshan2006ĈinioAzioFuniushan2006ĈinioAzioHexigten2005ĈinioAzioGuangwushan-Nuoshuihe2018ĈinioAzioHuanggang Dabieshan2018ĈinioAzioHong Kong2011ĈinioAzioJiuhuashan2019ĈinioAzioHuangshan2004ĈinioAzioJingpohu2006ĈinioAzioKeketuohai2017ĈinioAzioLeye-Fengshan2010ĈinioAzioLonghushan2007ĈinioAzioLushan2004ĈinioAzioNingde2010ĈinioAzioQinling2009ĈinioAzioLeiqiong2006ĈinioAzioSanqingshan, Ĝjangŝjio2012ĈinioAzioShilin2004ĈinioAzioSongshan2004ĈinioAzioTaining2005ĈinioAzioTaishan2006ĈinioAzioTianzhushan2011ĈinioAzioWudalianchi2004ĈinioAzioXiangxi2020ĈinioAzioXingwen2005ĈinioAzioYandangshan2005ĈinioAzioYimengshan2019ĈinioAzioYuntaishan2004ĈinioAzioZhangjiajie2004ĈinioAzioZhangye2020ĈinioAzioZigong2008KroatioEŭropoPapuk2007KroatioEŭropoVis Archipelago2019KiproEŭropoTroodos2015ĈeĥioEŭropoBohemia Paradizo2005DanioEŭropoOdsherred2014EkvadoroSudamerikoImbabura2019FinnlandoEŭropoLauhanvuori-Hämeenkangas2020FinnlandoEŭropoRokua2010FranceEŭropoMassif des Bauges2011FrancioEŭropoBeaujolais2018FrancioEŭropoCausses du Quercy2017FrancioEŭropoChablais2012FrancioEŭropoHaute Provence2004FrancioEŭropoLuberon2005FrancioEŭropoMontoj de Ardèche2014GermanioEŭropoBergstrasse-Odenwald2004GermanioEŭropoTERRA.vita2004GermanioEŭropoHarco, Braunschweiger Land2005GermanioEŭropoSwabian Alb2005GermanioEŭropoVulkaneifel2004Germanio/PollandoEŭropoMuskauer Faltenbogen / Łuk Mużakowa2015GrekioEŭropoLesvos2004GrekioEŭropoChelmos-Vouraikos2009GrekioEŭropoPsiloritis2004GrekioEŭropoSitia2015GrekioEŭropoVikos-Aoos2010HungarioEŭropoBakony-Balaton2012Hungario/SlovakioEŭropoNovohrad - Nograd2010IslandoEŭropoKatla2011IslandoEŭropoReykjanes2015IndonezioAzioMonto Batur, Balio2012IndonezioAzioRinjani Lombok2018IndonezioAzioGunung Sewu, Java2015IndonezioAzioCiletuh-Palabuhanratu Geopark2018IndonezioAzioToba Caldera2020IranoAzioKeŝm2017IrlandoEŭropoBurren and Cliffs of Moher2011IrlandoEŭropoCopper Coast2004Irlando/BritioEŭropoMarble Arch Caves2004ItalioEŭropoApuanaj Alpoj2011ItalioEŭropoCilento and Vallo di Diano2010ItalioEŭropoMadonie2004ItalioEŭropoBeigua2005ItalioEŭropoParco Geominerario della Sardegna2007ItalioEŭropoPollino2007ItalioEŭropoAdamello-Brenta2008ItalioEŭropoRocca di Cerere2008ItalioEŭropoSesia - Val Grande Geopark2013ItalioEŭropoTuscan Mining Park2010JapanioAzioItoigawa2009JapanioAzioToya kaj Usuzan2009JapanioAzioUnzen Volcanic Area2009JapanioAzioSan'in Kaigan2010JapanioAzioMuroto2011JapanioAzioOki Islands2013JapanioAzioAso2014JapanioAzioMt. Apoi2015JapanioAzioDuoninsulo Izu2018MalajzioAzioLangkawi2007MeksikoNordamerikoComarca Minera, Hidalgo2017MeksikoNordamerikoMixteca Alta, Oaxaca2017MarokoAfrikoM'Goun2014NederlandoEŭropoHondsrug2013NikaragvoCentra AmerikoRio Coco2020NorvegioEŭropoGea Norvegica2006NorvegioEŭropoMagma2010NorvegioEŭropoTrollfjell2019PeruoSudamerikoColca kaj Volcanoes de Andagua2019Pollando/GermanioEŭropoMuskauer Faltenbogen / Łuk Mużakowa2015PortugalioEŭropoNaturtejo da Meseta Meridional2006PortugalioEŭropo/AfrikoAzores2013PortugalioEŭropoArouca2009PortugalioEŭropoEstrela2020PortugalioEŭropoTerras de Cavaleiros2015RumanioEŭropoHateg2005RusioAzioYangan Tau2020SerbioEŭropoĐerdap (Fera Pordo)2020Slovakio/HungarioEŭropoNovohrad-Nógrád2010SlovenioEŭropoIdrija2013Slovenio/AŭstrioEŭropoKarawanken / Karavanke2015Sud-KoreioAzioCheongsong2017Sud-KoreioAzioHantangang2020Sud-KoreioAzioInsulo Ĉeĝu2010Sud-KoreioAzioMudeungsan Area2018HispanioEŭropoGeoparko de la Eŭska Marbordo2010HispanioEŭropoNatura Parko Cabo de Gata-Níjar2006HispanioEŭropoCentra Katalunio2012HispanioEŭropoConca de Tremp-Montsec2018HispanioEŭropoMontoj Courel2019HispanioEŭropoGranada2020HispanioEŭropoEl Hierro2015HispanioEŭropoLas Loras2017HispanioEŭropoMaestrazgo2020HispanioEŭropoSierra Norte de Sevilla, Andaluzio2004HispanioEŭropoSobrarbe-Pirineos2006HispanioEŭropoSierras Subbéticas2006HispanioEŭropoVilluercas Ibores Jara2011HispanioEŭropoLanzarote kaj Chinijos2015HispanioEŭropoMolina &amp; Alto Tajo2014TanzanioAfrikoNgorongoro Lengai2018TajlandoAzioSatun2018TurkioAzioKula-Salihli*2013 (2020)Britio/IrlandoEŭropoMarble Arch Caves2004Unuiĝinta ReĝlandoEŭropoNorth Pennines2004Unuiĝinta ReĝlandoEŭropoForest Fawr2005Unuiĝinta ReĝlandoEŭropoNorth West Highlands2005Unuiĝinta ReĝlandoEŭropoEnglish Riviera2007Unuiĝinta ReĝlandoEŭropoShetland2009Unuiĝinta ReĝlandoEŭropoGeoMôn2009Unuiĝinta ReĝlandoEŭropoBlack Country2020UrugvajoSudamerikoGrutas del Palacio2013VjetnamioAzioNon nuocCao Bang2018VjetnamioAzioDong Van Karsta Altebenaĵo2010VjetnamioAzioDak Nong2020
Noto * Vulkana Geoparko Kula nomita en 2013 estis etendita kaj renomita kiel Kula Salihli en 2020.

 Eksaj membroj de la RTG 
Kvankam la listo kreskis jaron post jaro, kelkaj membroj eksmembriĝis ĉu pro memdecido ĉu pro decido de la Internacia Konferenco pri Geoparkoj. La marko Tutmonda Geoparko de Unesko validas dum kvar jaroj post kiam okazas taksado kaj revalidado.
+Listo de eksaj membrojLandoj aŭ TeritoriojKontinentojGeoparkojMembriĝoEksmembriĝoBritioEŭropoLochaber20072011GermanioEŭropoMecklenburg Glacia Aĝo Pejzaĝo2005 ?AŭstralioAŭstralazioKanawinka??AŭstrioEŭropoCarnic Alpoj Geopark2012?

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 
 UNESCO Tutmonda Geoparks sur UNESCO ejo
 GGN oficiala ejo

Kategorio:Reto de Tutmondaj Geoparkoj
Kategorio:Geoparkoj
Kategorio:Geoparkoj laŭ landoj