Ortrumpeto

Ortrumpeto, Allamanda cathartica, estas plantospecio de la familio de Apocinacoj (Apocynaceae). Ĝi apartenas al Brazila flaŭro. Ĝi estas citita en Flora Brasiliensis de Carl F. P. von Martius.Rapini, A., Koch, I., Kinoshita, L.S., Simões, A.O., Spina, A.P. 2010. Apocynaceae in Lista de Espécies da Flora do Brasil. Jardim Botânico do Rio de Janeiro. (http://floradobrasil.jbrj.gov.br/2010/FB004508 (enlace roto disponebla en Internet Archive; vidu la historial, la primera versión kaj la última).).
eta|250px|Folioj.
eta|250px|Floro.
eta|250px|Kapsulo de  Allamanda cathartica 

 Priskribo 
Ili estas grimpantaj arbustoj. Folioj volvitaj, lancformaj ĝis ovformaj-elipsaj, 3–15 cm longaj kaj 1,5–5 cm larĝaj, pintaj pintaj, kojnaj bazoj. Racema infloresko, kun flavaj floroj; Sepaloj ovalaj, foliecaj, longaj 5–10 mm; korolo larĝe kampanula super mallarĝa baza tubo, ĝis 12 cm longa; anteroj aglutinitaj ĝis stigmo; sinkarpa ovario. Frukta kapsulo iomete platigita, elipsoida, ĝis ĉirkaŭ 7 cm longa, dorna; semoj plataj, sekaj, kun dika samcentra flugilo.

 Disvastigado 
Vaste kultivita kaj ankaŭ naturigita, precipe en marĉaj areoj laŭ la atlantika marbordo; en alteco de 0–700 m; floras tutjare, fruktiĝas Apr, Jul, Okt; apartenanta al orienta Sudameriko sed vaste kultivita kaj pli-malpli naturigita tra la tropikoj.

 Ecoj 
La tuta planto enhavas kaŭstikan blankan latekson. La folioj enhavas esterigitajn triterpenojn, plumericino, isoplumericino, ursolata acidon, β-amirinokaj β-sitosterolo. La radikoj enhavas iridoidajn laktonojn (alamandino kaj allandina alamandicino) kaj triterpenajn laktonojn (fluvoplumeirino, plumericino ktp). La floro enhavas flavonoidojn (kvercetino kaj kempferolo).

 Uzoj 
Ornamaj kultivaĵoj
Ĝi havas viglan kreskon, kiu povas atingi plurajn metrojn. Ĝi kutimas formi spektaklajn, buntajn heĝojn kaj belajn helflavajn florojn. La odoro, kiun ĝi donas, estas frukta kaj delikata. La planto ne toleras ombron, froston aŭ malpuran aŭ alkalecan grundon. Krom ĉi tiuj limigoj, ĝi estas malmola planto, kiu kreskos rapide en la taŭgaj kondiĉoj. Pritondante ĝin, ĝi fariĝas eĉ pli forta. Ĝi disvastiĝis en ĉiuj tropikaj regionoj de la mondo. Ĝi ofte vidiĝas apud vojoj aŭ kutimas kovri rubaĵojn aŭ murojn. En iuj lokoj ĝi eĉ estas konsiderata invada planto kaj plago (ekzemple en la ŝtato Kvinslando, Aŭstralio).

Rekomendoj: Multaj oftaj leĝeraj akvumadoj (2-3 fojojn semajne) per sensala akvo. Se eble aspergu foliaron dum varma sezono kaj liveru sterkon ĉiun 15 tagojn. En mezvarmaj zonoj, vintre, faru frostan protekton, reduktu la oftecon de akvumado kaj pritondado antaŭ la reveno de la varma sezono.

Kuracaj kultivaĵoj
En Kolombio, latekso estas uzata kiel vomiga kaj vermifuga. En Kubo, la infuzaĵo de la folio estis uzata kiel vomiga kaj puriga. La tuta planto kaŭzas haŭtan iritoj kaj estas kaŭstika al la okuloj. Konsumado kaŭzas naŭzon, vomadon kaj sekecon.

La ekstrakto de radikoj kaj folioj kaŭzas hipotension.

La akva ekstrakto faciligas resanigon de vundoj.Shivananda Nayak, Poorna Nalabothu, Steve Sandiford, Vidyasagar Bhogadi and Andrew Adogwa, « Evaluation of wound healing activity of Allamanda cathartica. L. and Laurus nobilis. L. extracts on rats», Complementary and Alternative Medicine, vol. 6, 2006
eta|Allamanda cathartica-vegetal

 Taksonomio 
Allamanda angustifolia estis priskribita por C. Linneus kaj publikigita en Mantissa Plantarum 2: 214–215. 1771.

 Etimologio 
La genro Allamanda estis nomita honore al svisa botanikisto Dr. Frédéric-Louis Allamand (1735-1803), en finoj de la 18a jarcento.

cathartica: epiteto latino signifante "laksiga"En Epítetos Botánicos

 Sinonimio 
 Orelia grandiflora Aubl. (1775), nom. illeg.
 Allamanda grandiflora (Aubl.) Lam. (1798), nom. illeg.
 Echites salicifolius Willd. ex Roem. & Schult. (1819).
 Allamanda aubletii Pohl (1827).
 Allamanda linnaei Pohl (1827).
 Allamanda latifolia C.Presl (1845).
 Allamanda schottii Hook. (1848), nom. illeg.
 Allamanda hendersonii W.Bull ex Dombr. (1866).
 Allamanda wardleyana Lebas (1877).
 Allamanda williamsii auct. (1891).
 Echites verticillatus Sessé & Moc. (1893).

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Flora Brasiliensis: Allamanda cathartica



Registara kontrolo Vikimediaj Projektoj
 Datos: Q1345632
 Multimedia: Allamanda cathartica
 Especies: Allamanda cathartica

 Taksonomia datumaro
 African Plant DB: 75361
 Catalogue of Life: 418041
 EOL: 580449
 FloraBase: 15107
 Fl. China: 210000031
 GBIF: 3169836
 GRIN: url
 IPNI: 319065-2
 ITIS: 30127
 NCBI: 52818
 PlantList: kew-6157
 W3TROPICOS: 1800001
 USDA Plants: ALCA7
 uBio: 457369

Kategorio:Plantoj de Brazilo
Kategorio:Kuracplantoj