Kilajoarbo

Kilajoarbo, Quillaja saponaria, estas ĉiamverda arbo en la familio de Kilajacoj, indiĝena de mezvarma centra Ĉilio. En Ĉilio ĝi ekzistas de 32 ĝis 40° en Suda Latitudo proksimume. Populacioj troviĝas eĉ je 2000 m (6500 futoj) super marnivelo. Ĝi povas kreski ĝis 15–20 m (50-65 futoj) de alteco. La arbo havas dikan, malhelan ŝelon; estas glataj, ledecaj, brilaj, ovalaj ĉiamverdaj folioj longaj 3–5 cm; blankaj stelformaj floroj 15 mm en diametro portataj en densaj korimboj; kaj seka frukto kun kvin folikloj enhavantaj po 10–20 semojn.

Karakterizaĵoj 
La interna ŝelo de Quillaja saponaria povas esti reduktita al pulvoro kaj utiligita kiel anstataŭaĵo por sapo, nome kilajo, ĉar ĝi formas ŝaŭmon kun akvo, pro la ĉeesto de glikosida saponino, foje distingita kiel kilaja saponino. Ĝi ankaŭ aplikiĝas en agrikultura ŝprucado kiel aldonaĵo al la ŝpruclikvaĵo. La sama, aŭ proksime simila substanco, troviĝas ĉe sapherbo (Saponaria officinalis), en senega radiko (Polygala senega) kaj en sarsaparilo; ĝi ŝajnas esti kemie rilata al digitonino, kiu okazas en digitalo. La ligno estas uzata en meblofarado, kaj odoroj derivitaj de la arbo estas uzataj en parfumoj kaj kosmetikaĵoj.

eta|Quillaja saponaria en florado, Universitato de Kalifornio, Berkeley, Usono, julio 2019 (de Amber Kerr).

Uzoj 
Kilajoarbo havas longan historion de kuracila uzo ĉe la anda popolo, kiu uzis ĝin kiel kuracilo por diversaj brustaj problemoj.Chevallier, A., The Encyclopedia of Medicinal Plants, 1996 Ĝi estas la fonto de kilajo, kies ekstrakto estas uzata kiel nutraĵa aldonaĵo kaj kiel ingredienco en medikamentoj, personaj prizorgaj produktoj kaj fajroestingadŝaŭmo. Ĝi estas uzata kiel aldonaĵo en fotografiaj filmoj kaj kiel ŝaŭmiga agento por trinkaĵoj. La saponina enhavo de la ŝelo helpas stimuli la produktadon de pli akva muko en la aeraj vojoj, tiel faciligante la forigon de kataro per tusado. La saponinoj de ĉi tiu arbo ankaŭ havas helpajn proprecojn por vakcinaj solvaĵoj.Singh, Manmohan, 2007. Vaccine Adjuvants and Delivery Systems, p. 193 QS21-helpaldonaĵo estas saponino obtenita el ekstrakto de Quillaja saponaria.

Habitato 
eta|dekstre|Sklerofilaj arbaroj en la Santiago Metropola Regiono en Ĉilio.
Ĉi tiu arbo aperas en altecoj ĝis 2000 metroj.Encyclopedia of the Chilean Flora, 2009 La specio estas rezistema al sekeco, kaj toleras ĉirkaŭ  () en sia natura habitato.J. Taylor. 1990. Ekzemploj de specifaj naturaj troviĝejoj estas en centra Ĉilio en la arbaroj de Nacia Parko La Campana kaj Cerro La Campana, en tiuj lokoj ĝi estas asociiĝinta kun la Ĉilia Vino-Palmo, Jubaea chilensis.C. Michael Hogan. 2008 Ĝi estas ofte uzata por rearbarigo sur aridaj grundoj. Ĝi estis enkondukita kiel ornamaĵo en Kalifornio. Arboj alklimatiĝis en Hispanio sed malofte estas kultivataj tie.

Etimologio 
Quillaja estas derivita de la ĉilia vulgara nomo por ĉi tiu specio, culay.Gledhill, David (2008). "The Names of Plants". Cambridge University Press.  (hardback),  (paperback).  pp 324, 340
Dume saponaria signifas 'saposimila

Referencoj 

Fontoj 
C. Donoso. 2005. Árboles nativos de Chile. Guía de reconocimiento. Edición 4. Marisa Cuneo Ediciones, Valdivia, Chile. 136p.
Encyclopedia of the Chilean Flora. 2009. Quillaja saponaria
Adriana Hoffmann. 1998. Flora Silvestre de Chile, Zona Central. Edición 4. Fundación Claudio Gay, Santiago. 254p.
C. Michael Hogan. 2008. Chilean Wine Palm: Jubaea chilensis, GlobalTwitcher.com, ed. Nicklas Stromberg
J. Taylor. 1990. The Milder Garden. Dent
Chevallier, Andrew, 1996. The Encyclopedia of Medicinal Plants, Dorling Kindersley, 336p.
Singh, Manmohan, 2007. Vaccine Adjuvants and Delivery Systems, John Wiley & Sons, Hoboken, New Jersey, 457 pp.

 Eksteraj ligiloj  

 "Quillaja saponaria". Encyclopedia of Chilean Flora. Retrieved 2009-06-29.
 "Quillaja Extracts". Quillaja Extract products and more info. Retrieved 2011-01-04.
 "Quillaja saponaria pictures" . Chilebosque. Retrieved 2009-06-29.
 "Quillaja saponaria in Barcelona, Catalonya, Spain". Jardí Botànic de Barcelona. Archived from the original on June 7, 2009. Retrieved 2009-06-29.
 "Soapbark tree widely cultivated in California and Chemical benefits". Drug Information Online. Retrieved 2009-06-29.

Taksonidentigiloj Wikidata: Q2382775
 Wikispecies: Quillaja saponaria
 BioLib: 208572
 Calflora: 13010
 EoL: 241669
 EPPO: QILSA
 GBIF: 3029379
 GRIN: 30776
 iNaturalist: 181934
 IPNI: 731377-1
 ITIS: 506227
 IUCN: 131407078
 NCBI: 32244
 NZOR: adb63b8e-fd62-40f2-bd56-3bc78cb4e3d1
 NZPCN: 4801
 PfaF: Quillaja saponaria
 Plant List: kew-2870262
 PLANTS: QUSA4
 POWO: urn:lsid:ipni.org:names:731377-1
 Tropicos: 27802509
 uBio: 7462818
 WFO: wfo-0000734711


Kategorio:Magnoliofitoj