Gaeloj

La gaeloj ( ,  ,  ,  ) estas etno indiĝena en Irlando, Skotlando kaj Manksinsulo, asociita al la gaela lingvaro.

 Historio 
 Origino de la gaeloj 
Gaelaj kulturo kaj lingvo devenis de Irlando. La gaeloj komercis kun Romio kaj fojfoje atakis Romian Anglion.

 Mezepokaj gaeloj 
Dum la mezepoko, gaela kulturo disvastiĝis en Skotlandon kaj Manksinsulon, kaj en partojn de Kimrio. Tiama gaela Irlando konsistis el pluraj regnoj, dum gaela Skotlando unuiĝis en unu regnon en la 9-a jarcento.

En la 12-a jarcento, normanoj konkeris partojn de Irlando kaj Skotlando. Tamen, gaela kulturo restis en Irlando kaj en la montaroj de Skotlando.

 Persekuto de la angloj kontraŭ la gaeloj 
En la 17-a jarcento, la lastajn gaelajn regnojn konkeris Jakobo la 1-a de Anglio kaj la 6-a de Skotlando. Jakobo provis forviŝi gaelan kulturon, kaj en Skotlando kaj en Irlando, kaj anstataŭgi gaelojn per anglajn Protestantojn.

Hodiaŭ, gaelaj lingvo kaj kulturo troviĝas nur en partoj de Irlando kaj en kelkaj insuloj de Skotlando. La idaro de la gaeloj, nun plejparte anglalingva, hodiaŭ troviĝas en Britio, Irlando, Ameriko, Aŭstralio kaj Oceanio.

 Lingvo 

La gaeloj parolis lingvojn de la gaela lingvaro, kiu estas parto de la kelta lingvaro. La ĉefaj lingvoj de la gaeloj estas irlanda lingvo, skotgaela lingvo kaj manksa lingvo.

 Kulturo 
Tradicie, gaeloj organizis sin en klanoj, ĉiu el kiuj havis siajn teritorion kaj estron.

Gaeloj disvolvis unikajn tradiciojn de muziko, danco, literaturo, kostumo kaj sporto.

 Religio 
Origine, gaeloj kredis je tradicia kelta religio, kun indiĝena diaro kaj ceremonio por praavoj kaj kun rita kalendaro de kvar ĉeffestoj (Samhain, Imbolg, Bealtaine, Lúnasa) por la kvar sezonoj. En la 5-a jarcento, kristanaj misiistoj atingis Irlandon. Estiĝis indiĝena formo de kristanismo, nomata gaela kristanismo, kiu konservis kelkajn keltajn festojn kaj kutimojn. Tamen, la centralizita katolika eklezio eksubpremis la indiĝenan formon de kristanismo en la 12-a jarcento, celante anstataŭigi ĝin per kontinentaj ritoj.

 Referencoj 


 Eksteraj ligiloj 

  (Irlanda organizaĵo pri Irlanda lingvo)
  (Skotlanda organizaĵo pri gaela lingvo)

Kategorio:Keltoj
Kategorio:Kulturo de Irlando
Kategorio:Skota kulturo